Reactie LTO op Kamerbrieven stikstof en wijzigingen LNV-begroting

Vanavond informeerde minister Van der Wal de Tweede Kamer over de voortgang van de aanpak piekbelasting. Deze aanpak richt zich op een groep van circa 3.000 veehouders die in aanmerking komen voor de verschillende regelingen waarmee boeren hun stikstofuitstoot terug kunnen dringen. In de nieuwe Kamerbrief bevestigt de minister definitief dat de piekbelastings­aanpak vrijwillig is. Boeren die er geen gebruik van maken, worden niet opgezadeld met de titel ‘piekbelaster’. Dat is positief. Zorgelijk is dat de verschillende regelingen voor de ‘blijvers’ (boeren die ervoor kiezen hun emissie te reduceren via innovatie, extensivering, omschakeling of verplaatsing) nog niet naar behoren openstaan. Het openstellen van de regelingen voor innovatie en bedrijfsverplaatsing moet nu de hoogste prioriteit krijgen.

In haar vorige Kamerbrief over de piekbelastingsaanpak van 12 juni 2023 schreef minister Van der Wal: “Er zal een periode zijn dat alle regelingen gelijktijdig open staan. Zo hebben ondernemers de tijd om weloverwogen beslissingen te nemen”. Ook Remkes benadrukte in zijn rapport ‘Niet alles kan overal’ dat het van belang is dat boeren inzicht hebben in de verschillende instrumenten waarvan zij gebruik kunnen maken.

De overweging om te stoppen met het (gezins)bedrijf is het zwaarste en meest ingrijpende besluit dat boeren kunnen nemen. Voor LTO was en is het een randvoorwaarde dat de verschillende regelingen gelijktijdig openstaan zodat boeren goed geïnformeerd een weloverwogen besluit kunnen nemen over hun toekomst. LTO vindt het dan ook positief dat minister Van der Wal de openstelling van de LBV+ wil verlengen tot eind 2024. De LBV-regeling is inmiddels al gesloten en het is de vraag of, en in welke vorm, deze eventueel weer wordt opengesteld. Verlengde openstelling van de LBV+ móet wat LTO betreft gepaard gaan met het zo-snel-mogelijk openstellen van de regelingen voor verplaatsing en innovatie.

Innovatie
Gelijktijdig met de Kamerbrief over de piekbelastingsaanpak publiceerden ministers Adema en Van der Wal ook een Kamerbrief over de ‘voortgang innovatie emissiereductie veehouderij’. Uit deze brief blijkt dat er amper voortgang geboekt wordt met vergunningverlening. Het is zorgwekkend dat perspectief op vergunningverlening ontbreekt voor boeren, die juist via innovatie (zoals stalsystemen, voer-, mest-, landgebruik of andere managementmaatregelen) hun stikstofuitstoot terug willen dringen. De minister richt zich op het publiceren van een ‘handreiking’ en overweegt het subsidiabel stellen van nageschakelde technieken. Het ministerie heeft een aantal richtingen uitgezet om vergunningverlening weer open te zetten. Dat zijn mogelijk goede richtingen, maar ze kosten veel tijd. Wat LTO betreft moet het innovatiespoor echt sneller van de grond komen. De houding moet zijn “hoe kan het wel”, in plaats van de focus op 100 % zekerheid. We zien daar ook goede mogelijkheden toe, zoals het toekennen van een onzekerheidsmarge.

Vrijwilligheid
Wie gebruik maakt van de LBV of de LBV+ heeft de keuzevrijheid om, na het doorlopen daarvan, op de bedrijfslocatie andere activiteiten te ontplooien onder de voorwaarde dat de stikstofemissie met (tenminste) 85% is  gereduceerd. Ondernemers die vallen onder de piekbelastingsaanpak  kunnen, hopelijk op de kortst mogelijke termijn, ook kiezen voor andere transitieregelingen (extensiveren, innoveren, omschakelen, verplaatsen). Er was lang onduidelijkheid over de vraag of de aangeschreven 3.000 bedrijven allemaal de stikstofemissie met 85% moeten reduceren, óók als zij gebruik maken van de andere regelingen. Voor LTO was het een lobby­prioriteit om te borgen dat de 85%-reductieverplichting uitsluitend geldt voor potentiële stoppers. In haar Kamerbrief van 12 juni 2023 noemde minister Van der Wal de 85%-reductieverplichting nog in relatie tot omschakelen, extensiveren, innoveren of verplaatsen. In haar nieuwe Kamerbrief is deze koppeling definitief losgelaten. We zijn verheugd met de duidelijkheid die de minister daar in haar nieuwe Kamerbrief over biedt. Door middel van het ‘ondernemersplan’ wordt, eerst via pilots, wel in beeld gebracht wat boeren in de toekomst gaan doen en hoe de bevoegde gezagen daarmee omgaan.

Financiën
Om alle aanvragen voor de LBV/LBV+ te kunnen honoreren en de LBV+ langer open te stellen, maakt de minister een budget vrij van 1,45 miljard euro. Daarnaast wordt een bedrag van 1,35 miljard euro vrijgemaakt voor zogenaamde ‘koploperprojecten’. Het is goed dat er budget beschikbaar komt zodat provincies en regio’s met gebiedsgericht maatwerk aan de slag kunnen met no regret-maatregelen en projecten.

Het totaalbudget dat wordt vrijgemaakt voor ‘stoppers’ staat in geen enkele verhouding tot de middelen die beschikbaar zijn voor ‘blijvers’. Terwijl voor de stoppersregelingen aanzienlijke budgetten worden vrijgemaakt waar honderden boeren gebruik van kunnen maken, komt er voor de verschillende andere regelingen (extensiveren, verplaatsen, innovatie, omschakelen) in totaliteit slechts een paar honderd miljoen euro beschikbaar, waarvan enkele tientallen boeren gebruik kunnen maken.

PAS-melders
Waar de Kamerbrief niet op ingaat, is de vraag hoeveel mol stikstofreductie dit maatregelenpakket in totaliteit op gaat leveren en – nog belangrijker – hoe de ruimte die daardoor ontstaat wordt ingezet. Het legaliseren van PAS-melders, interimmers en overige knelgevallen verdient wat LTO betreft de hoogste prioriteit. Het aanwenden van de vrijkomende ruimte om boeren, die buiten hun schuld om hun vergunning verloren, ligt ook in lijn met eerdere toezeggingen van de minister.