Brexit is nog lang niet klaar; “And now for something completely different”

Vanaf 1 februari is het Verenigd Koninkrijk geen lid meer van de Europese Unie. Dit historische moment wil niet zeggen dat Brexit klaar is. Het begint nu pas. De EU en het VK gaan vanaf 3 maart onderhandelen over de toekomstige handelsrelatie. Met grote belangen voor de Nederlandse land- en tuinbouw. De nieuwste cijfers over de Nederlandse agro-export laten zien dat we in 2019 voor 8,7 miljard euro naar het VK exporteerden. Belangrijkste producten: verse en verwerkte groenten en fruit, vleesproducten, bloemen en planten, zuivel, aardappelen, suiker en zaadgoed.

Advies voor ondernemers
In 2020 geldt nog: “business as usual”. Dit hele jaar geldt namelijk nog de overgangsperiode waarin niets verandert en het VK wordt behandeld als ware het nog EU-lid. Maar eind 2020 zou er een akkoord moeten zijn. De Britse premier Boris Johnson heeft aangegeven dat hij echt geen uitstel meer wil en dat is intussen in de Britse wetgeving verankerd. Ondernemers doen er goed aan zich voor te bereiden op een nieuwe situatie vanaf 1 januari 2021. De inzet van LTO blijft dat de handel met het VK zo weinig mogelijk hinder gaat ondervinden in de nieuwe situatie. Dit is ook de boodschap van onze Europese boerenorganisatie COPA-COGECA en onze collega’s van de Britse boerenbond NFU.

Onderhandelen
Tijdens de maand februari moet duidelijk worden met welk mandaat de onderhandelingen worden gevoerd. Aan de EU-zijde moeten het Europees Parlement en de Raad van handelsministers (op 25 februari) met het voorgestelde mandaat van Michel Barnier instemmen. Ursula von der Leyen heeft het al samengevat: “geen tarieven, geen quota, geen dumping”. Kortom: de handel tussen de EU en het VK moet ongehinderd door kunnen gaan. Dit is conform onze inzet in Brussel. De grote vraag wordt straks hoe gelijk het gelijke speelveld straks nog moet zijn. Dit wordt ook een politieke afweging. Als je het alleen overlaat aan juristen, is er namelijk nooit sprake van een gelijk speelveld. Wat wordt dus de inzet van het VK? Ook daarover moet in februari duidelijkheid komen.

Zoals gezegd hebben de onderhandelaars tot eind 2020. Een maand of acht, want als er eenmaal een akkoord ligt, moet er nog tijd zijn voor een voorlopige goedkeuring aan beide zijden van de Noordzee. Mogelijk moeten zelfs de parlementen van de EU-lidstaten ook nog stemmen. Dit lijkt allemaal zeer ambitieus als je weet hoe lang het duurt voordat een EU-handelsakkoord ook werkelijk van kracht wordt. Daar gaan normaal gesproken jaren over heen. We kijken dus aan tegen een heel krap tijdsbestek! Aan de EU-zijde is dit vele malen benadrukt, maar de Britten stralen groot optimisme uit dat het allemaal haalbaar is.

Er is een optie om de onderhandelingen met twee jaar te verlengen; tot eind 2022. De EU en het VK zouden dat dan samen uiterlijk op 30 juni 2020 moeten besluiten. Zoals reeds aangegeven: Boris Johnson wil geen uitstel. Kortom: een ‘harde Brexit’ (‘no-deal Brexit’ ofwel een Brexit zonder akkoord) eind 2020 is nog steeds mogelijk!

De kans bestaat dat de Britten pas in het najaar van 2020 echt gaan onderhandelen, met het mes op de keel dus. Is er dan een mogelijkheid om alsnog te besluiten tot die twee jaar verlenging, ook als is de deadline van 1 juli al gepasseerd? Onder hoge druk kan alles natuurlijk, maar dit zou aan beide zijden een ingewikkelde procedure vergen. Zo zouden aan de EU-zijde alle nationale parlementen moeten instemmen. Hoe dan ook, de Europese Raad van 23 juni 2020 kan belangrijk worden. Een ding is zeker: een harde Brexit wil niemand.

Belangrijke kwesties voor de land- en tuinbouw
Voor boeren en tuinders die produceren voor het VK zal (oorsprong) etikettering mogelijk veranderen. Zo is er een EU-label voor biologische producten. Producten uit het VK kunnen dat straks niet meer gebruiken. Nederlandse biologische boeren en tuinders die afzet hebben in het VK zullen een erkenning moeten hebben van de Britse controle-organisatie, want die valt straks niet meer onder EU-wetgeving. Tenzij natuurlijk afspraken kunnen worden gemaakt over wederzijdse erkenning.

Blijft er een gelijk speelveld? Dat is maar net hoe je het definieert. Het Britse landbouwbeleid gaat vanaf 2021 stapsgewijs afscheid nemen van betalingsrechten zoals in het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB). Het wordt straks: “public money for public goods”. In de onderhandelingen tussen EU en VK zullen ook staatssteun, mededinging, milieuregels en visserij aan de orde komen.

Producten die vanuit Groot-Brittannië naar Noord-Ierland worden verscheept, moeten door de Britse instanties worden gecontroleerd. Naar schatting gaat 75% door naar de Ierse republiek en dus naar de EU. Dan gelden de EU-inspecties en, mogelijk, importtarieven. Hoe dit in de praktijk gaat werken, moet nog worden uitgezocht. Daarvoor wordt een ‘joint commitee’ opgericht.

Voor boeren en tuinders is het goed om te begrijpen dat handel maar één van de ‘pilaren’ wordt van het uiteindelijke akkoord. Er wordt ook onderhandeld over personenverkeer, financiële diensten en veiligheid. Het wordt dan ook heel moeilijk om een pakket, als het er een keer ligt, te weg te stemmen. Realistisch is dat er eind 2020 een rompakkoord ligt met, hopelijk, een handelsdeal op basis van ‘geen importtarieven, geen importquota’. Over alle zaken die dan nog niet geregeld zijn, kan dan tot in lengte van jaren verder worden onderhandeld. Zeg maar: ‘Zwitserse model’, want met dat land heeft de EU ook vele akkoorden gesloten. Zo is over de definitie van Emmenthaler kaas zeker tien jaar onderhandeld.

Hang naar Britse vrijheid
Er zal deze dagen veel teruggekeken worden op de afgelopen 40 jaar toen het VK lid was van de Europese Unie, en hoe het zo heeft kunnen aflopen. Ik concludeer dat de hang naar vrijheid kennelijk sterker is in de Britse cultuur dan de behoefte om nauw samen te werken.

Rond de tijd toen het VK in 1973 mee ging doen aan het Europese project, ontstond Monty Python. Wie kent niet de uitroep “And now for something completely different!”. Dat ademde de hang naar vrijheid voor de boomers. Het kwam toen op het juiste moment. Brexit heeft wel wat van Monty Python: tegen alle instincten in iets totaal anders gaan doen. Unieke Britse humor, je houdt er van of niet. Over een aantal jaren weten we of de Britse humor ook borg staat voor wijsheid.

Klaas Johan Osinga