Gruttoherstel vraagt meer dan papieren afspraken: geef boeren zekerheid

Het Rijk en de zeven weidevogelprovincies hebben een Afsprakenkader Aanvalsplan Grutto ondertekend om het herstel van de grutto te versnellen. De aanpak richt zich op 35 kansrijke leefgebieden, met meer samenhang tussen waterbeheer, agrarisch natuurbeheer en predatiebeheer. Ook wordt gesproken over langjarige beheercontracten voor boeren binnen het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer.

LTO onderschrijft dat herstel van de grutto belangrijk is. De grutto hoort bij het Nederlandse boerenland en veel boeren zetten zich al jarenlang in voor weidevogels. Tegelijk roept het afsprakenkader zorgen op. Door de Europese inbreukprocedure over de Vogelrichtlijn is de bestuurlijke druk en het afbreukrisico in de uitvoering erg groot. Juist daarom moet worden voorkomen dat haast leidt tot afspraken die op papier goed lijken, maar in de praktijk onvoldoende of niet uitvoerbaar zijn.

Voor boeren kan het afsprakenkader potentieel veel betekenen. In gruttogebieden kan de druk toenemen om mee te doen aan zwaar weidevogelbeheer, zoals later maaien, plas-dras, kruidenrijk grasland, hogere waterpeilen en extensiever beheer. Dat biedt kansen áls daar langjarige zekerheid en een eerlijke vergoeding tegenover staan. Maar het kan ook grote gevolgen hebben voor bedrijfsvoering, ruwvoerwinning, pacht, grondwaarde, investeringsruimte en gezinsinkomen. De effecten verschillen sterk per regio. In veenweidegebieden spelen andere vragen rond waterpeil en bodem dan in klei- of gemengde gebieden. Ook predatiedruk, ganzenproblematiek, verkaveling en samenwerking met terreinbeheerders verschillen per gebied. Eén landelijke blauwdruk werkt daarom niet.

LTO vindt het positief dat waterbeheer, agrarisch natuurbeheer en predatiebeheer in samenhang worden genoemd. Maar hectares aanwijzen leidt niet vanzelf tot herstel. Daarvoor moeten de ecologische randvoorwaarden kloppen: open grasland, voldoende voedsel, bodemleven, plas-dras, rust, goed waterbeheer en effectieve predatieaanpak. Zonder die voorwaarden ontstaat papieren natuurherstel, terwijl boeren wel met zwaardere verwachtingen worden geconfronteerd. LTO deelt daarom de zorgen van BoerenNatuur dat het afsprakenkader nog te veel bestaat uit intenties en procesafspraken. Financiële garanties, harde deadlines, een concreet verdienmodel en de rol van collectieven zijn niet of nog onvoldoende uitgewerkt. Als collectieven, die straks de uitvoering moeten dragen, niet volwaardig zijn meegenomen, is de uitvoerbaarheid van het afsprakenkader onzeker.

Voor LTO is helder: boeren en collectieven moeten vanaf het begin aan tafel zitten. Deelname moet vrijwillig blijven en juridisch worden geborgd. Er mogen geen nieuwe claims op landbouwgrond ontstaan via gebiedsprogramma’s, waterpeilbesluiten of provinciale regels. Boeren die bijdragen aan gruttoherstel moeten langjarig en concurrerend worden beloond, ook voor opbrengstderving, extra arbeid en bedrijfsrisico’s. Daarnaast waarschuwt LTO voor een te eenzijdige focus op de grutto. Agrarische natuur omvat ook akkervogels, landschapselementen, insecten, bodem, waterkwaliteit en andere opgaven. Extra middelen mogen niet volledig door één dossier worden opgeslokt.

LTO wil meewerken aan herstel van de grutto, maar alleen via een aanpak die werkt voor natuur én landbouw: vrijwillig, eerlijk beloond, regiospecifiek, ecologisch effectief en zonder nieuwe juridische druk op boerenland.