Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch over PAS-melders: rechter kan legalisatie niet afdwingen, verantwoordelijkheid ligt bij wetgever

Het Gerechtshof ’s-Hertogenbosch heeft op 17 februari 2026 uitspraak gedaan in een hoger beroep van een agrarisch ondernemer tegen de Staat. De zaak ging over de legalisatie van een PAS-melding. Het Hof wijst de vordering af, omdat het niet aan de rechter is om de Staat te verplichten tot legalisatie. Wel benadrukt het Hof dat de ondernemer mogelijk recht heeft op schadevergoeding.

Geen bevel van de rechter tot legalisatie
In deze zaak had een ondernemer zijn bedrijf uitgebreid op basis van een PAS-melding. Na de uitspraak van de Raad van State op 29 mei 2019, waarin het PAS ongeldig werd verklaard, bleek dat voor deze activiteiten alsnog een natuurvergunning nodig was.

De ondernemer vroeg in kort geding of de rechter de Staat kon verplichten zijn activiteiten te legaliseren, zodat handhaving zou worden voorkomen. Het Hof wees dit verzoek af. De reden is principieel: een civiele rechter kan de Staat niet dwingen om wetgeving te maken of beleid aan te passen. Dat is de taak van wetgevende partijen zoals ministerie en Tweede Kamer.
Door deze scheiding der machten (trias politica) kan legalisatie van PAS-melders niet via een rechterlijk bevel worden afgedwongen. De uitspraak betekent dus geen directe legalisatie en biedt geen automatische bescherming tegen handhaving.

Aandacht voor de verantwoordelijkheid van de Staat
Tegelijkertijd laat het Hof ruimte voor een mogelijke schadevergoedingsvordering. Voor LTO is dit een belangrijk onderdeel van de uitspraak. De gevolgen van het wegvallen van het PAS kunnen niet alleen bij individuele ondernemers worden neergelegd. De overheid heeft hiervoor al enige tijd een schadeloket ingericht. Of dit voldoende helpt, is nog niet duidelijk. Dat hangt sterk af van hoe de individuele aanvragen worden beoordeeld.

Een structurele oplossing blijft nodig
Een schadevergoeding is uiteindelijk geen oplossing voor PAS-melders die hun bedrijf willen voortzetten. Zij willen dat hun situatie wordt hersteld en dat hun bedrijfsactiviteiten weer legaal worden. Het beleid moet toekomstbestendig worden voor de agrarische ondernemer.

LTO benadrukt dat PAS-melders niet langdurig in onzekerheid kunnen blijven. Zoals het Hof ook aangeeft, is het aan de wetgever om regels te maken die de PAS-melders legaliseren. De uitspraak maakt duidelijk dat de rechter het stikstofprobleem niet kan oplossen. De verantwoordelijkheid ligt bij de politiek.