Vanavond publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) haar reflectie op het stikstofpakket van het kabinet. Het PBL concludeert dat een generieke korting op productierechten van 5 tot 10% ‘vooralsnog nodig is’ voor doelbereik. Maar terecht zegt het PBL ook dat het risico van een generieke korting funest is voor boeren: geen enkele boer kan investeren in de toekomst van het bedrijf als onzeker is of dat bedrijf in de toekomst alsnog gedwongen moet krimpen. Het spreken over generieke krimp is onnodig, werkt averechts en is voor LTO onbespreekbaar. Koplopers moeten beloond worden; niet afgeremd door spookbeelden over gedwongen krimp. We vertrouwen erop dat de regering nogmaals bevestigt dat dit niet nodig is.

Onzekerheid
Bij publicatie van het stikstofpakket benadrukte LVVN-minister Van Essen dat veel maatregelen verder uitgewerkt moeten worden. In de doorrekening van het PBL zijn deze maatregelen – zoals de invulling van zonering, de Veluweaanpak en de inzet op veldemissies – niet (of onvoldoende) meegenomen in de rekensommen. Op basis van die onvolledige set aan doorrekenbare maatregelen concludeert het PBL dat de stikstofdoelen binnen bereik komen, maar dat er een gat resteert. De sommenmakers van het PBL vegen die onzekerheid op één hoop: generieke korting. Een betekenisloze rekensom.

Meer mogelijkheden
Het raakt aan een belangrijke reden waarom LTO aan tafel zit en eist dat de plannen verbeterd worden. Boeren moeten meer mogelijkheden krijgen waaruit zij kunnen kiezen om de stikstofdoelen te halen. Meer maatregelen moeten concreet uitgewerkt worden. Er moeten, zo snel mogelijk, meer stalvloeren en -systemen beschikbaar komen die positief inrekenbaar en vergunbaar zijn. Al die maatregelen bij elkaar moeten ervoor zorgen dat boeren vanuit vakmanschap en ondernemerschap keuzes kunnen maken die passen bij het eigen bedrijf.

LTO heeft steeds benadrukt dat de stikstofaanpak pas geslaagd is als die aan drie basisvoorwaarden voldoet: 1) geen enkele boer die wil investeren in de toekomst van het bedrijf moet gedwongen worden om te stoppen, 2) boeren moeten ruimte krijgen om keuzes te maken die passen bij het eigen vakmanschap en het karakter van het eigen bedrijf, en 3) iedere boer die stappen wil zetten, moet perspectief hebben op een toekomstbestendigheid bedrijf waarmee een goede boterham verdiend kan worden.

Niemand is gehouden aan het onmogelijke
De PBL-reflectie laat zien dat het voldoen aan de normen en regels uit het stikstofpakket grote inspanningen van boeren vraagt die, in de woorden van het PBL: ‘niet voor alle bedrijven financieel haalbaar zijn’. Tegelijkertijd heeft de minister bij de presentatie van het stikstofpakket meermaals benadrukt dat niemand gehouden is aan het onmogelijke. Wat LTO betreft moet het stikstoffonds van 20 miljard euro dan ook prioriteit geven aan het financieel ondersteunen van boeren die emissiebeperkende maatregelen en/of aanpassingen in de bedrijfsvoering willen nemen. Dit budget moet zo geoormerkt worden dat boeren die willen investeren in extensivering, managementmaatregelen, innovatieve technieken of stalaanpassingen daarbij geholpen worden en daartoe in staat worden gesteld. Voor LTO was, is en blijft dat een prioriteit in onze gesprekken met het ministerie.

Rechtszekerheid
Als de overheid van boeren vraagt om te investeren in een toekomstbestendig bedrijf, dan moeten zij de zekerheid hebben dat zij ook vergunningen krijgen (en houden!) om die stappen te kunnen zetten. Zowel de Bouwsteen Emissiereductie als de Kamerbrief van 26 juni stelt dat provincies zo snel mogelijk plannen moeten opleveren waarmee additionaliteit wordt onderbouwd. Daarmee kan vergunningverlening weer los komen. LTO werkt graag met alle provincies samen om deze plannen uiterlijk 31 december van dit jaar op te leveren.

Boeren mogen afgerekend worden op datgene waarop zij invloed hebben: hun stikstofuitstoot. Niet op de stikstofneerslag op natuurgebieden kilometers verderop, en niet op de hele mix aan drukfactoren die bij elkaar bepalend zijn voor de staat van de natuur. Zoals het PBL ook aanstipt, is het daarbij wezenlijk hoe de ‘additionaliteitsvereiste’ wordt ingevuld. Boeren kunnen en mogen niet verantwoordelijk worden gemaakt voor KDW-doelen, voor andere drukfactoren en voor de kwaliteit van het natuurbeheer. Additionaliteit wordt wat LTO betreft ingevuld op basis van de emissiereductie uit het stikstofpakket. Op die basis moet vergunningverlening weer mogelijk worden. Voor deze cruciale onderwerpen laat de PBL-reflectie zien dat de stikstofaanpak verder uitgewerkt en verbeterd moet worden. Daar willen we vanuit LTO in de komende periode maximaal op inzetten.

Bij runderen in Duitsland, Frankrijk en Zwitserland is recent een nieuw orthobunyavirus uit de Simbu-serogroep aangetoond. Inmiddels heeft Royal GD ook in Nederland een zogenoemd shamonda-like virus vastgesteld bij rundvee. Het virus is genetisch verwant aan het Schmallenbergvirus en wordt vermoedelijk, net als andere virussen uit deze virusgroep, overgedragen door knutten (Culicoides-soorten).

Verschijnselen bij runderen
De afgelopen week ontving de GD-Veekijker meerdere meldingen van rundveebedrijven waar runderen verschijnselen vertoonden zoals koorts, diarree en een daling van de melkproductie. Bij onderzoek op verschillende bedrijven werd vervolgens een infectie met een orthobunyavirus vastgesteld. Nadere analyses wijzen op een shamonda-like virus, vergelijkbaar met het virus dat eerder in Duitsland, Frankrijk en Zwitserland werd gevonden.

Bij volwassen runderen lijken de ziekteverschijnselen vooralsnog beperkt tot een acute ziekteperiode met koorts, diarree en productiedaling. Mogelijke effecten bij drachtige dieren worden nog onderzocht, maar op basis van ervaringen met verwante virussen wordt rekening gehouden met risico’s op abortus, doodgeboorten en aangeboren afwijkingen bij kalveren.

Nog veel onbekend
Over de gevolgen van het virus voor schapen en geiten is op dit moment nog weinig bekend. Wel behoort het virus tot dezelfde virusgroep als het Schmallenbergvirus, dat in het verleden bij infecties tijdens een gevoelige fase van de dracht aangeboren afwijkingen bij lammeren kon veroorzaken. Of het nieuwe virus vergelijkbare effecten heeft, is nog niet vastgesteld. Vooralsnog zijn er geen aanwijzingen dat het virus ziekte bij mensen veroorzaakt.

Alertheid gevraagd
GD roept dierenartsen en veehouders op alert te blijven op bedrijven met acute verschijnselen zoals koorts, diarree en een daling van de melkproductie. Meldingen van opvallende ziektebeelden zijn belangrijk om de verspreiding en impact van het virus in kaart te brengen.

Daarnaast is het van belang om tijdens het komende aflammerseizoen extra alert te zijn op abortus, doodgeboorten en aangeboren afwijkingen bij lammeren en verdachte gevallen nader te laten onderzoeken.

Overweging voor schapenhouders
Omdat nog onbekend is of het nieuwe virus schade kan veroorzaken tijdens de dracht van kleine herkauwers, geeft GD aan dat schapenhouders deze onzekerheid kunnen meenemen in hun keuze voor het dekmoment. Wie uit voorzorg het risico op blootstelling tijdens de vroege dracht wil beperken, kan overwegen om ooien niet vóór oktober te laten dekken. Op basis van de huidige kennis is echter niet bekend of deze voorzorgsmaatregel noodzakelijk is.

Bron en meer info: Dossier ‘shamonda-like’ virus

LTO Nederland ontving gisteren Tweede Kamerlid Maarten Goudzwaard (JA21) en beleidsmedewerker Ronald Oenema op het melkveebedrijf van Jolmer de Vries in It Heidenskip. Aanleiding voor het werkbezoek waren de door het kabinet voorgestelde zoneringsplannen rondom een klein stuk veenmosrietland bij de Fûgelhoeke in Hemelum. Deze plannen kunnen grote gevolgen hebben voor honderden agrarische bedrijven in de omgeving.

Tijdens het gesprek brachten Jolmer de Vries, tevens voorzitter van LTO Noord-afdeling Súdwest-Fryslân, Anna-Jet Leijenaar (LTO Noord), Coen van Rooyen (LTO Nederland) en Harmen Bouma (LTO Noord Súdwest-Fryslân) hun zorgen over de sociaaleconomische impact van de voorgestelde zonering onder de aandacht.

Daarnaast werd gesproken over de gevolgen voor grondgebondenheid, de rol die doelsturing daarin kan spelen en het belang van een duidelijk handelingsperspectief voor boeren. Ook kwamen de provinciale gebiedsprocessen in Fryslân en het agrarisch natuur- en landschapsbeheer aan bod.

Het werkbezoek werd afgesloten met een rondleiding over het melkveebedrijf van De Vries en een bezoek aan het betreffende stuk veenmosrietland, zodat de impact van de voorgestelde maatregelen ter plaatse kon worden bekeken.

De overheid en de rundveesector werken samen aan een landelijke aanpak om Bovine Virus Diarree (BVD) verder terug te dringen en uiteindelijk uit Nederland te krijgen.
De start van het nationale bestrijdingsprogramma zal op 1 januari 2028 van start gaan met uiterlijk 1 januari 2030 goedkeuring door de Europese Commissie.

Het programma zal vertaald worden in een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) waarbij de aanpak volgens de Europese regels verloopt. Er is dan geen overgangsfase via het bestaande private programma, zoals wel het geval is bij IBR .

Door meteen aan de EU-regels te voldoen, kan Nederland sneller officieel BVD-vrij worden verklaard. Dit levert voordelen op voor diergezondheid én voor de exportpositie. Zodra het programma is goedgekeurd door de Europese Unie gelden er strengere handelsvoorwaarden voor runderen uit gebieden zonder BVD EU-vrijstatus.

Voor het aanvragen van een EU-vrijstatus moeten 99,8% van de inrichtingen, die ten minste 99,9% van de runderpopulatie vertegenwoordigen, vrij zijn van BVD, mag er gedurende achttien maanden geen BVD zijn aangetoond bij een gehouden rund én moet vaccinatie tegen BVD verboden zijn voor gehouden runderen.

Dit zou, bij goed verloop van het bestrijdingsprogramma, binnen drie tot vijf jaar haalbaar moeten zijn na inwerkingtreding van het bestrijdingsprogramma.

Wat kunt u nu al doen?

• alert blijven op BVD op uw bedrijf;
• alleen dieren aanvoeren met een bekende en bij voorkeur BVD-vrije status;
• inspelen op komende veranderingen in de handel;
• IBR start op 1 januari 2027, neem ook meteen BVD mee in de aanpak om uw veestapel IBR en BVD vrij te krijgen.

De praktijkpilot Koe en Eiwit laat zien dat melkveehouders met gerichte rantsoensturing succesvol minder ruw eiwit kunnen voeren, zonder in te leveren op melkproductie of diergezondheid. Door het ruw eiwitgehalte in het rantsoen te verlagen, komt er minder stikstof in de mest terecht en hoeft er minder mest te worden afgevoerd. Die bewezen aanpak vormt de basis voor het Convenant Verlagen ruw eiwit rantsoenen melkveebedrijven (Convenant Voerspoor), dat inzet op praktische ondersteuning en kennisdeling om melkveehouders hierbij te helpen. Tijdens een netwerkbijeenkomst op de KNVB-Campus in Zeist werden vandaag de resultaten gedeeld van vier jaar praktijkervaring met ruim 150 melkveehouders. LTO Nederland is één van de convenantpartners en zet zich in om deze vrijwillige, praktische route vanuit de melkveesector verder te brengen.

Resultaten uit de praktijk
Het Convenant Voerspoor bouwt voort op kennis uit de praktijkpilot Koe en Eiwit (2022–2026), uitgevoerd door Wageningen University & Research, waaraan ruim 150 melkveehouders door heel Nederland deelnamen. De deelnemers realiseerden gemiddeld 10 gram minder ruw eiwit per kg droge stof in het rantsoen – wat neerkomt op bijna 10% minder ammoniakemissie, terwijl de melkproductie en diergezondheid op peil bleven. Een bewezen, kosteneffectieve aanpak die bijdraagt aan het stikstofvraagstuk én ruimte creëert op de mestmarkt.

“De kennis is er. We weten wat werkt, op welke bedrijven en hoe je het stap voor stap aanpakt,” zei Paul Galama (WUR, projectleider Koe en Eiwit) tijdens de bijeenkomst. “Nu is het zaak om dat bereik te vergroten. Dat is precies wat Convenant Voerspoor doet.”

Concrete tools voor elke melkveehouder
In de bijeenkomst kwam ook het pakket kennisproducten aan de orde dat het Convenant Voerspoor aan melkveehouders en voeradviseurs beschikbaar stelt. Het gaat onder meer om praatplaten voor in adviesgesprekken, rekentools waarmee melkveehouders direct zien wat ruw eiwitverlaging hun bedrijf oplevert en webinars voor zowel grasrijke als maïsrijke bedrijven. De tools zijn (binnenkort) beschikbaar via de campagnewebsite verlaagruweiwit.nl.

“Minder ruw eiwit in het rantsoen betekent minder stikstof in de mest, en dus minder mest die je moet afvoeren,” aldus Erwin Wunnekink (Nevedi), een van de initiatiefnemers van het convenant.

Sector neemt zelf verantwoordelijkheid
Convenant Voerspoor is een vrijwillig privaat sectorakkoord gesloten in 2025. De 13 convenantpartners werken samen aan een sectordoelstelling van 158 gram ruw eiwit per kilogram droge stof in 2026. De aanpak richt zich op bewustwording en handelingsperspectief, niet op verplichting.

Bijeenkomsten, webinars en studiegroepen worden in de komende maanden ingezet om de kennis te verspreiden. Voeradviseurs spelen daarbij een centrale rol als schakel tussen het convenant en de individuele melkveehouder.

Het ministerie van LVVN ondersteunt het Convenant Voerspoor financieel.

Meer informatie
Meer informatie over Convenant Voerspoor is te vinden op verlaagruweiwit.nl.

Het Convenant Voerspoor is een samenwerkingsverband van 13 partijen: LTO Nederland, Dutch Dairymen Board, Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt, De Natuurweide, Netwerk Grondig, ZuivelNL, Nederlandse Zuivel Organisatie, Nevedi, Boerenverstand, PPP-Agro Advies, Groeikracht, VLB en Wageningen University & Research levert wetenschappelijke ondersteuning.

Het kabinet dreigt voor grondgebondenheid in de melkveehouderij ‘een nóg strenger plan’ op tafel te leggen dan ooit eerder aan de orde is geweest. Dat bericht publiceerde De Telegraaf vandaag op basis van anonieme Haagse bronnen. “Als die informatie klopt, zou dat onbegrijpelijk zijn” zegt Jos Verstraten, voorzitter van LTO vakgroep Melkvee: “Het invoeren van grondgebondenheid gaat überhaupt niet helpen om Nederland van het stikstofslot te halen!” Verstraten is helder: LTO is voorstander van een haalbare norm, gecombineerd met doelsturing voor de waterkwaliteitsopgaven.

Uitgelekte plannen zorgen voor zorgen
Zo blijft het dossier grondgebondenheid volop in beweging. De afgelopen periode voerde LTO Melkveehouderij binnen de Taskforce Stikstof verschillende gesprekken met het ministerie van LVVN over de mogelijke invulling van grondgebondenheid. Die gesprekken verliepen stroef. Minister Van Essen lijkt af te wijken van het coalitieakkoord en komt, volgens uitgelekte berichten, met een norm die zelfs het initiatiefwetsvoorstel Holman/Grinwis overstijgt. Grondgebondenheid dreigt daarmee wederom een splijtzwam te worden en het proces te verlammen. Het is ook niet consequent om, als het kabinet de omslag wil maken van middel- naar doelsturing, een platte GVE-norm in te voeren.

Raad van State
Deze week publiceerde de Raad van State haar advies over het initiatiefwetsvoorstel van Kamerleden Grinwis en Holman. LTO was vorig jaar tijdens de internetconsultatie kritisch op het voorstel en stelde daar vragen over. Op meerdere punten sluit het advies van de Raad van State daarbij aan.

Volgens de Raad van State probeert het wetsvoorstel te veel verschillende doelen tegelijk te bereiken, zonder duidelijk te maken welke concrete problemen daarmee worden opgelost. Dat grondgebondenheid op zichzelf geen doel dient, vormt juist de kern van de kritiek die LTO eerder heeft geuit.

Daarnaast plaatst de Raad van State vraagtekens bij de juridische complexiteit, handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid van het voorstel. Maar de Raad van State merkt ook op dat de voorgestelde norm mogelijk niet streng genoeg is om de doelen van kringlooplandbouw te realiseren en het aandeel grasland in Nederland te behouden. Juist op dat punt is LTO kritisch. Volgens ons mag dit geen aanleiding zijn om de normen verder aan te scherpen. De gevolgen daarvan zijn niet te overzien en niet te verantwoorden.

Grondgebondenheid
De Nederlandse overheid heeft in het addendum op het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn toegezegd werk te maken van grondgebondenheid. Die afspraak met Europa moet worden nagekomen. In de brief van Eurocommissaris Roswall werd Nederland daar eind vorig jaar opnieuw aan herinnerd.

Binnen de Taskforce Stikstof wordt ondertussen gezocht naar een invulling van grondgebondenheid, terwijl Kamerlid Pieter Grinwis (ChristenUnie) heeft aangegeven door te werken aan zijn initiatiefwet. Hoewel LTO kritisch blijft op grondgebondenheid, lijkt het een kwestie van tijd voordat er concreet beleid komt.

In 2025 en 2026 heeft LTO Melkveehouderij uitgebreid met leden gesproken over een acceptabele invulling van grondgebondenheid. Uit die gesprekken kwam naar voren dat weinig melkveehouders op grondgebondenheidsregels zitten te wachten, aangezien het geen oplossingen biedt voor de opgaven waar de sector voor staat. Terwijl de impact van dit rigide middelvoorschrift op individuele bedrijven enorm kan zijn.

Op basis van deze ledenraadpleging zet LTO Melkveehouderij zich in voor een haalbare norm, gecombineerd met waardering voor vakmanschap via doelsturing specifiek op waterkwaliteit. Grondgebondenheid gaat geen bijdrage leveren om Nederland van het stikstofslot te halen en de koppeling met de Taskforce Stikstof is vanuit dat oogpunt onlogisch. Het is een belofte aan Brussel, ondersteunend aan het verbeteren van de waterkwaliteit en niet meer dan dat.

Ruimte voor verbetering
Ook met Pieter Grinwis wordt doorgesproken over de initiatiefwet. Het Kamerlid heeft al aangekondigd dat hij de wet fors gaat aanpassen. LTO waardeert dat én waardeert het feit dat hij mogelijkheden ziet om grondgebondenheid te koppelen aan doelsturing op nitraat. Daardoor kunnen melkveehouders gewaardeerd worden door een goede waterkwaliteit te borgen. Tegelijkertijd blijven wij kritisch op de verdere uitwerking. De komende periode blijft het daarom belangrijk om de ontwikkelingen vanuit het ministerie en de Tweede Kamer nauwgezet te volgen.

Ieder jaar komen vertegenwoordigers uit de zuivelsector die het Convenant Weidegang hebben ondertekend bijeen. Tijdens dit jaarlijks evenement, georganiseerd door ZuivelNL, wordt met elkaar actief gewerkt aan een plan om een vernieuwde aanpak op te stellen om weidegang te bevorderen.
LTO Melkveehouderij is een van de ondertekenaars van het convenant en actief betrokken bij de ontwikkeling van een nieuwe strategische aanpak.

Weidegangcijfers
Weidegang raakt aan verschillende domeinen, van dierenwelzijn tot aan ammoniakreductie. Over 2025 laten de cijfers over de weidegang een dalende trend zien. Koeien zagen in 2025 weer minder de wei dan voorgaande jaren. De convenantspartijen kwamen dit jaar bijeen om de cijfers te analyseren en gezamenlijk aan een strategische heroriëntatie te werken. Het doel is om meer koeien in de wei te krijgen en ook langer in de wei te houden. Hiervoor zijn effectieve maatregelen noodzakelijk die echt verandering brengen.

“LTO Melkveehouderij is partner van het Convenant Weidegang. We staan achter dit traject en zetten ons in om te komen tot werkbare voorstellen én werkbare ecoregelingen voor de weidegang,” aldus bestuurslid Wilco Brouwer de Koning.

Convenant Weidegang
Om meer koeien in de wei te krijgen op diervriendelijke en duurzame wijze is in 2012 een convenant gesloten met de zuivelsector. Van melkveehouders tot ketenpartners tot aan bestuurlijke vertegenwoordigers. Alle partijen dragen verantwoordelijkheid om bij te dragen aan een aanpak voor de sector die zorgen voor een duurzame en diervriendelijke sector.

Meer over de uitkomsten van de convenantsdag lees ook Weidegang vraagt om gamechangers: sector zet volgende stap in strategische heroriëntatie – ZuivelNL

Het 8^e Actieprogramma Nitraatrichtlijn wordt uitgesteld. Dat heeft minister Van Essen van LVVN in een brief aan de Tweede Kamer bekend gemaakt. De minister wil kijken naar een meer integrale aanpak binnen de Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof en de Stroomgebiedsbeheerplannen. LTO Nederland kan zich vinden in die redenatie om het 8^e Actieprogramma uit te stellen.

Het uitstel van het 8^E Actieprogramma Nitraatrichtlijn zorgt voor langere onzekerheid bij agrarische ondernemers. Naar verwachting wordt een aantal maatregelen uit het nieuwe 8^e Actieprogramma per 1 januari 2028 ingevoerd. LTO Nederland ziet hierdoor een mogelijk risico ontstaan dat ondernemers in de tweede helft van 2027 geconfronteerd worden met nieuwe maatregelen. LTO Nederland zet zich in om dit te voorkomen.

In de Kamerbrief van 22 mei licht minister van Essen de afwegingen en de nieuwe tijdlijn toe. Binnen de Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof wordt momenteel gewerkt aan een plan van het kabinet om stikstof terug te dringen in samenhang met de natuur- en milieuopgaves, waaronder ook de opgave voor waterkwaliteit. Grondgebondenheid, beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden worden hierin meegenomen. De keuzes op deze thema’s hebben direct of indirect effect op de waterkwaliteit. Daarnaast worden eind 2026 de ontwerp stroomgebiedbeheerplannen vanuit de Kaderrichtlijn Water ter inzage voorgelegd.

Aandachtsgebieden
Ondanks dat het uitstel te begrijpen is, is dit een hard gelag voor de aandachtsgebieden die op basis van fosfaat zijn aangewezen. Deze gebieden worden in 2027 nog steeds geconfronteerd met een generieke stikstofkorting en dat is onwenselijk. LTO Nederland heeft daarom herhaaldelijk aangegeven dat deze generieke maatregel het draagvlak ondermijnt en niet bijdraagt aan een effectief waterbeleid. LTO roept op om dit per 1 januari 2027 alsnog te wijzigen.

Tijdlijn
Voor de integraliteit en het vaststellen wat de waterkwaliteitsopgave precies is, is het logisch om de keuzes in de Taskforce en de Stroomgebiedsbeheerplannen eerst af te wachten voordat er een concept 8^e Actieprogramma wordt opgesteld. Het concept 8^e Actieprogramma wordt in het eerste kwartaal 2027 ter consultatie verwacht om deze per 1 juli 2027 in te voeren. LTO Nederland benut deze extra tijd om de lobby te versterken voor een uitvoerbaar en realistisch beleid.

Doelsturing
LTO Nederland is blij dat er ondanks het uitstel van het 8^e Actieprogramma wel wordt doorgewerkt aan doelsturing en dat er eind 2026 begonnen kan worden met meten. Het opbouwen van inzicht, ervaring en kennis is belangrijk om doelsturing succesvol te maken.

LTO Nederland blijft zich inzetten op een werkbaar systeem waarin vakmanschap wordt beloond en handelingsperspectief wordt geboden. Het is belangrijk om verbetering te realiseren daar waar het nodig is. Dat vraagt om een gerichte doelmatige aanpak. Zwaarder generiek beleid past daar niet bij.

LTO Nederland vindt het een verstandige keuze van het kabinet om de plannen voor een versnelde verhoging van de AOW-leeftijd van tafel te halen. Vandaag kwam minister Vijlbrief met een reactie op het ultimatum van de vakbonden op voorstellen van het kabinet over AOW, WW en WIA.

“LTO hoopt dat dit een opening biedt voor werkgevers en bonden om met elkaar in gesprek te gaan over het sociaal stelsel voor een gezonde en duurzame arbeidsmarkt. Ook voor agrarische ondernemers en werknemers,” stelt voorzitter Ger Koopman. “LTO Nederland werkt samen met sociale partners aan passende en gedragen oplossingen.”

De krapte op de arbeidsmarkt en onzekerheid van een toekomstbestendige bedrijfsvoering met voldoende en goedgeschoold personeel is ook bij agrariërs een zorg. Voor de agrarische sectoren is het van belang dat het sociale zekerheidsstelsel eenvoudig en betaalbaar is voor boeren en tuinders én hun medewerkers voldoende zekerheden biedt. LTO werkt samen met partners in de Stichting van de Arbeid o.a. naar een beter stelsel van werk naar werk. Die bevindingen zullen we meenemen in de gesprekken met het kabinet en bonden.

In januari informeerde LTO over de gevonden antistoffen tegen het hoogpathogene vogelgriep-virus (HPAI) bij een koe op een melkveebedrijf in Friesland: https://www.lto.nl/antistoffen-tegen-vogelgriepvirus-in-nederlandse-melkkoe/ Inmiddels zijn alle resultaten van het vervolgonderzoek bekend. Bij 47% van de melkgevende koeien en bij 63% van het jongvee zijn antistoffen gevonden tegen het HPAI-virus. Bij de houder, het gezin en de dierenarts werd geen HPAI aangetoond. Uit onderzoek blijkt dat er geen HPAI-antistoffen zijn aangetoond bij andere melkveebedrijven in Nederland. Volgens experts lijkt daarmee de casus in Friesland een incident te zijn geweest.

Advies van experts
Op advies van het Responsteam-Zoönosen (RT-Z) is er virusonderzoek uitgevoerd op tankmelk-monsters op het melkveebedrijf, dat tevens voor langere tijd is gemonitord om inzicht te krijgen in het uitbraak-verloop.
Ook is retrospectief bloedonderzoek uitgevoerd op bloedmonsters van melkkoeien bij andere bedrijven in Nederland. Die resultaten geven eveneens aan dat er geen antistoffen zijn aangetoond.

Naast het feit dat de situatie op het melkveebedrijf in Friesland een incident lijkt, concluderen de onderzoekers dat, ondanks de wijdverspreide aanwezigheid van het vogelgriepvirus in het veld bij wilde vogels, de kans op besmetting van runderen met het vogelgriepvirus zeer klein is.

Duiding resultaten
Hoewel herkauwers eerder niet als vatbaar werden beschouwd, wordt sinds 2024 in de Verenigde Staten het virus gevonden in melkvee. Experimenteel onderzoek liet zien dat ook Europese stammen van het virus in staat zijn om runderen te infecteren. Het vinden van HPAI-antistoffen op het melkveebedrijf in Friesland, als eerste en tot nu toe enige bedrijf in Europa, past daarmee binnen het zich ontwikkelende beeld dat melkkoeien, net als andere zoogdieren, geïnfecteerd kunnen worden met het HPAI-virus.

Informatie melkveehouders
Melkveehouders worden geadviseerd contact op te nemen met hun dierenarts en passende hygiënemaatregelen te nemen als meerdere melkkoeien een combinatie van de volgende ziekteverschijnselen vertonen: plotselinge daling in de melkproductie, dikke verkleurde melk, koorts en/of verlies van eetlust.
Informatie voor melkveehouders is te vinden op de website van de Rijksoverheid. Daarnaast geldt een meldplicht voor positieve laboratoriumuitslagen van HPAI bij zoogdieren, waaronder melkkoeien en is er een draaiboek voor HPAI bij melkkoeien waarin staat beschreven welke maatregelen er kunnen worden genomen als vogelgriep bij melkkoeien wordt gevonden.

Volksgezondheidsrisico laag
Het risico voor de volksgezondheid van HPAI wordt door het RIVM op basis van de nu bekende gegevens voor de algemene bevolking ingeschat op zeer laag en voor mensen die voor hun (vrijwilligers)werk met (mogelijk) besmette dieren in aanraking komen als gemiddeld. Zoals eerder aangegeven blijkt uit de risicobeoordeling van het Bureau Risicobeoordeling & onderzoek (BuRO) van de NVWA dat pasteuriseren tot nu toe het enige effectieve proces is om verspreiding van vogelgriepvirus via melk en zuivelproducten te voorkomen. Door middel van pasteurisatie kan melk afkomstig van bedrijven met HPAI-besmet melkvee veilig worden gemaakt voor humane consumptie.

Tot slot
De situatie op het melkveebedrijf in Friesland benadrukt het belang dat melkveehouders en dierenartsen alert moeten blijven. Op de websites van Rijksoverheid, WBVR, Royal GD en RIVM is meer informatie beschikbaar over de vogelgriep.
Verder attenderen we vanuit LTO iedereen op de risico’s en het gevaar van insleep en/of verspreiding van dierziekten, of dat door slechte hygiëne op bedrijven is of via transport en meenemen van vleeswaren. Wees alert en neem geen risico’s, voor zowel verspreiding van vogelgriep als ook de insleep van dierziekten als onder andere LSD, Blauwtong, AVP en MKZ.

Kamerbrief:  Voortgangsrapportage intensiveringsplan preventie vogelgriep 2026 | Tweede Kamer der Staten-Generaal

Het Wetsvoorstel Grondgebondenheid van ex-Kamerlid Holman (NSC) en Kamerlid Grinwis (CU) is als onderdeel van een standaardprocedure ‘genotificeerd’ (= gemeld) aan de Europese Commissie. Op grond van een Europese richtlijn moeten lidstaten alle conceptwetsvoorstellen insturen aan de Europese Commissie. Het doel van deze procedure is uitsluitend om mogelijke handelsbelemmeringen tussen lidstaten te voorkomen. Andere lidstaten en marktpartijen kunnen reageren wanneer zij denken dat nieuwe nationale regels de handel van hun producten of diensten in de EU kunnen belemmeren.

LTO Nederland heeft ook een reactie ingestuurd bij de notificatie, maar benadrukt dat het hierbij dus nadrukkelijk niet gaat om een inhoudelijke beoordeling of goedkeuring van het wetsvoorstel door de Europese Commissie. In veruit de meeste gevallen is de notificatie slechts een formaliteit. Tegelijkertijd vindt LTO de notificatie van dit voorstel ontijdig en niet aansluiten bij de huidige Nederlandse politieke situatie. Het gaat om een initiatiefwetsvoorstel van Tweede Kamerleden, terwijl onduidelijk is of hiervoor nog een parlementaire meerderheid bestaat en of verdere behandeling überhaupt nog plaats zal vinden. Sinds de indiening van het wetsvoorstel hebben Kamerverkiezingen plaatsgevonden en kiest het nieuwe Kabinet in het coalitieakkoord voor een samenhang met doelsturing. Dit is een wezenlijk andere koers dan het genotificeerde wetsvoorstel.

LTO heeft eerder, tijdens de nationale internetconsultatie, al veel inhoudelijke kanttekeningen bij het initiatiefvoorstel geplaatst. Onze vragen en opmerkingen van toen zijn nog steeds relevant. Maar het is een onterechte voorstelling van zaken dat er nu sprake zou zijn van een Europese inhoudelijke beoordeling, of van stappen die zouden leiden tot invoering van het voorstel. LTO Melkveehouderij heeft volop aandacht voor dit dossier, waarbij het nieuwe kabinet invulling van het coalitieakkoord heeft neergelegd bij de Ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof. Met als voornemen om nog vóór de zomer met een invulling te komen. Wij zetten ons in voor een haalbare en uitvoerbare vorm die bijdraagt aan het perspectief voor de melkveehouderij.

Lees hier onze reactie op de notificatie.

Het Convenant Verlagen Ruw Eiwit Rantsoenen Melkveebedrijven (Convenant Voerspoor) lanceert vandaag, 23 april, de landelijke campagne ‘Verlaag ruw eiwit, dat loont’. De campagne laat zien wat melkveehouders en hun voeradviseurs samen kunnen doen om lagere mestafzetkosten en minder stikstofuitstoot te bereiken.

Het convenant is een initiatief van organisaties voor de melkveehouderij, de zuivel- en diervoedersector en adviseurs en kennisinstellingen. Met de campagne biedt het melkveehouders perspectief voor een actueel probleem. Door het vervallen van de derogatie mogen melkveebedrijven minder mest uitrijden op eigen land. Het aandeel ruw eiwit verlagen in het rantsoen leidt tot een lagere stikstofconcentratie in de mest. Dat betekent minder mest afvoeren en lagere kosten. Sturen op ruw eiwit is daarmee één van de manieren waarmee een melkveehouder de bedrijfsresultaten kan optimaliseren.

‘In gesprekken met leden,’ zegt Jos Verstraten, voorzitter vakgroep Melkveehouderij LTO, ‘heb ik ervaren dat veel ondernemers goed op de hoogte zijn van de eiwitbenutting-effecten op het verlagen van de mestafzetkosten. De uitdaging is om samen met de voeradviseur het optimale eruit te halen en dat te gaan doén. Omdat het loont.’

Praktijk laat zien dat het kan
Het Convenant Voerspoor bouwt voort op kennis uit onder meer de praktijkpilot Koe en Eiwit (2022-2026), uitgevoerd door Wageningen University & Research, waaraan 155 melkveehouders door heel Nederland deelnamen. De conclusie: een lager ruw eiwit in het rantsoen en dus een lagere stikstofemissie is mogelijk met behoud van melkproductie en de gezondheid van de koe.

Met de campagne wil het Convenant Voerspoor vooral bedrijven bereiken die nog niet op ruw eiwitverlaging sturen. Daarbij is aandacht voor de diversiteit in grondsoorten in Nederland: bij bedrijven met overwegend gras in het rantsoen is het aandeel eiwit van hoger dan bij bedrijven met meer mais, maar ruw eiwitverlaging is ook daar mogelijk.

Stap voor stap
Het convenant werkt aan hulpmiddelen waarmee melkveehouders inzicht krijgen in wat een verlaging concreet oplevert op hun bedrijf en hoe zij daar stapsgewijs mee aan de slag kunnen. Denk aan rekenvoorbeelden, praktijkinformatie per bedrijfstype en ervaringen van collega-melkveehouders.

Een concreet startpunt is het gesprek met de voeradviseur, die gemiddeld elke vier tot acht weken bij het melkveebedrijf langsgaat en het rantsoen kan doorrekenen op ruw eiwit. Het convenant brengt daarvoor de kennis en hulpmiddelen bij elkaar.

Meer informatie
Het Convenant Voerspoor is een samenwerkingsverband van dertien partijen: LTO Nederland, Dutch Dairymen Board, Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt, De Natuurweide, Netwerk GRONDig, ZuivelNL, Nederlandse Zuivel Organisatie, Nevedi, Boerenverstand, PPP-Agro Advies, Groeikracht, Vereniging voor Accountants en Belastingsadviseurs, en Wageningen University & Research levert wetenschappelijke ondersteuning.

Meer achtergrondinformatie is te vinden in het convenant (zie link hierboven). Nevedi heeft onlangs een video gepubliceerd over het sturen op ruw eiwit. Daarin wordt toegelicht waarom het convenant van belang is en welke concrete rol voeradviseurs hebben bij het samen met melkveehouders sturen op het ruw eiwitgehalte in rantsoenen.