LTO Nederland heeft gereageerd op de internetconsultatie voor de Landelijke vrijwillige beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Vbr). Deze regeling biedt stoppende veehouders opnieuw een mogelijkheid om hun bedrijf vrijwillig te beëindigen. Voor sommige ondernemers kan dit een aantrekkelijke optie zijn. 

Bedrijven binnen de 1000 meter van een Natura 2000 gebied hebben voorrang. Daarna komen bedrijven die met de minste euro’s de meeste milieuwinst realiseren als eerst in aanmerking voor de regeling. Dat heeft als voordeel dat oudere stallen eerder in aanmerking komen dan nieuwe stallen. Daar is LTO positief over.

Tegelijkertijd benadrukt LTO Nederland dat deze regeling slechts één onderdeel is van een bredere, integrale aanpak. Volgens het zogenoemde ‘trappetje van Remkes’ moet beleid niet alleen gericht zijn op stoppen, maar vooral ook op innovatie, verplaatsing en extensivering. LTO maakt zich zorgen dat het perspectief voor boeren die willen doorgaan, en voor jonge boeren die bedrijven willen overnemen, nog steeds ontbreekt. 

Innovatie en vergunningverlening essentieel 

LTO vindt dat de grootste urgentie ligt bij het weer mogelijk maken van vergunningverlening voor veehouderijbedrijven, waaronder ook voor PAS-melders. Het faciliteren van innovatie is effectiever gebleken dan het opkopen van bedrijven. Daarom moet het mogelijk maken van innovatie en het vergunnen daarvan prioriteit nummer één worden voor de nieuwe landbouwminister. 

Kritische succesfactoren 

LTO vraagt aandacht voor de grote sociale impact van bedrijfsbeëindiging op ondernemers en hun gezinnen. Ook om die reden is snelle medewerking van gemeenten bij bestemmingswijzigingen extra belangrijk. 

Daarnaast is LTO positief over het voortzetten van de inzet van zaakwaarnemers. Zij vervullen een belangrijke brugfunctie tussen veehouder, adviseurs en overheden en kunnen ook bij innovatie of verplaatsing een belangrijke rol spelen. 

Twijfel over impact op landbouwstructuur rond N2000 

LTO spreekt haar zorgen uit over dat de melkveehouderij rondom sommige Natura 2000-gebieden dreigt te verdwijnen, terwijl deze sector juist belangrijk is voor maatschappelijke doelen zoals waterkwaliteit, landschap, biodiversiteit en in Zuid-Limburg het voorkomen van erosie. Hoewel de regeling prioriteit geeft aan alle bedrijven binnen 1000 meter van Natura 2000-gebieden, vraagt LTO zich af of dit voldoende aantrekkelijk is. Veel bedrijven in deze zone hadden immers eerder al gebruik kunnen maken van de landelijke beïndigingsregeling veehouderijlocaties (LBV+). LTO pleit daarom voor meer flexibiliteit, zoals de mogelijkheid om bij gemengde bedrijven slechts één tak te beëindigen. 

Ook benadrukt LTO dat verplaatsing in de praktijk vergunning-technisch bijna onmogelijk is. Een succesvolle verplaatsingsaanpak vraagt daarom om een combinatie van grondbeleid, kavelruil en een werkbare inplaatsingsregeling. 

LTO vindt het verheugend dat het nieuwe coalitieakkoord trots en vertrouwen uitstraalt in de innovatiekracht van de land- en tuinbouw, en in het vakmanschap van onze boeren en tuinders. Tegelijkertijd zullen de aangekondigde plannen in de komende jaren grote impact hebben op de agrarische sector. Dat blijkt uit het coalitieprogramma “Aan de slag: bouwen aan een beter Nederland” dat D66, CDA en VVD vandaag presenteerden. ‘Ondanks grote, openstaande punten legt het coalitieakkoord een basis die vertrouwen wekt,’ zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans. Het nieuwe kabinet houdt vast aan doelsturing en benadrukt dat zij toekomstig beleid samen met boeren en tuinders vorm wil geven. ‘Heel terecht en cruciaal voor succes,’ benadrukt Koopmans: ‘Maak van boeren en tuinders je partner in plaats van je gespreksonderwerp. Die handschoen pakken we graag op!’

Investeer in vertrouwen
‘Juist in tijden van verandering is het cruciaal om te investeren in wederzijds vertrouwen,’ zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans: ‘En na een decennium van wispelturig beleid is het ook écht noodzakelijk om dat serieus te nemen. Want de keuzes die de nieuwe coalitie maakt, zullen in de komende jaren grote effecten hebben voor onze boeren en tuinders. Juist daarom vind ik het positief dat de coalitiepartijen er nadrukkelijk voor kiezen om het beleid samen met boeren en tuinders vorm te geven. Zo kunnen we schouder aan schouder werken aan doelen op een manier die haalbaar en realistisch is, en die de sector écht toekomstperspectief biedt.’

Convenant gewasbeschermingsmiddelen
Het aangekondigde convenant gewasbeschermingsmiddelen is daarvan een goed voorbeeld. Koopmans: ‘Het produceren van gezond voedsel en mooi groen met steeds minder middelen is een breed gedeelde wens, maar het is ook topsport. En het is bij uitstek beleid dat niet achter een bureau gemaakt kan worden. Dus heel goed dat het kabinet dit samen met onze telers en tuinders op wil pakken!’

Van het stikstofslot
Om Nederland van het stikstofslot te halen kondigt de coalitie aan de kritische depositiewaarde (KDW) zo snel mogelijk uit de wet te willen halen en te vervangen door een juridisch houdbaar alternatief. Bij een gebleken geborgd reductiepakket wordt zo snel mogelijk een rekenkundige ondergrens ingevoerd. Voor de land- en tuinbouw geldt een reductieopgave van 42-46% in 2035 met een tussendoel in 2030. Deze reductiedoelen worden vertaald naar doelen per gebied en bedrijf. Wij gaan er van uit dat daarbij voortgebouwd wordt op het bouwstenendocument emissiereductie landbouw dat LTO eerder samen met NAJK, provincies, gemeenten en waterschappen opstelde.

Rijk moet regie nemen
LTO vindt het positief dat de Rijksoverheid meer regie wil nemen op het ruimtelijk domein. Voorkomen moet worden dat er te grote verschillen ontstaan tussen provincies bij de regionale uitwerking van landelijk beleid. ‘Uiteraard is maatwerk van groot belang,’ zegt Koopmans: ‘Regio’s verschillen van elkaar en dat moet tot uitdrukking komen in het beleid. Maar dat mag niet leiden tot bestuurlijke willekeur: een provinciegrens mag niet de meest bepalende factor zijn voor het toekomstperspectief van een boer of tuinder.’

Stapeling
Alle economische sectoren, inclusief de land- en tuinbouw, staan voor grote uitdagingen om Europese doelen voor natuur, milieu, water en klimaat te halen. Tegelijkertijd blijven nieuwe doelen vanuit Europa maar verder opstapelen. Het is van belang om deze opgaven in samenhang te blijven bezien. Terecht stelt het coalitieakkoord dat, bij het uitvoeren van de Natuurherstelverordening, een bredere afweging wordt gemaakt met andere belangen. LTO vindt het zorgwekkend dat het kabinet niet toezegt dat bij de implementatie van de nieuwe Natuurherstelverordening een impactanalyse wordt gemaakt voordat maatregelen doorgevoerd worden.

De boer aan het stuur
In het coalitieakkoord kondigt het nieuwe kabinet aan een zonering in te stellen rondom de meest stikstofgevoelige Natura2000-gebieden die nog niet onder de norm zitten, nieuw beleid om grondgebondenheid te versterken en bredere invoering van dierrechten. Het zijn voorbeelden van nieuwe plannen die grote gevolgen zullen hebben voor boeren en tuinders. Voor LTO is het randvoorwaardelijk dat dit beleid zo wordt vormgegeven dat de agrariër zelf aan het stuur staat – met respect voor zijn of haar vakmanschap – en in staat wordt gesteld om keuzes te maken die passen bij het karakter van het eigen bedrijf. Koopmans: ‘Wat een agrariër straks moet doen, moet hij ook kunnen doen: bedrijfsmatig, juridisch en financieel. Daar moeten de middelen uit het stikstoffonds van 20 miljard euro op focussen.

Dierwaardigheid
LTO vindt het positief dat de coalitie aangeeft het Convenant Dierwaardige Veehouderij, de autoriteit en de Algemene maatregel van bestuur (AMvB) in samenhang met elkaar te willen bezien. Maar we maken ons zorgen over het feit dat hiervoor geen financiële middelen worden gereserveerd.

Sociaaleconomisch domein
Het coalitieakkoord zet in op economische groei, investeringen en stabiliteit. Dat is ook voor de land- en tuinbouw van groot belang. Boeren en tuinders zijn ondernemers, vaak gezinsbedrijven en werkgevers, die keuzes maken voor de lange termijn. Voor LTO is het daarom belangrijk dat de uitwerking van het beleid bijdraagt aan een gezond verdienvermogen, behoud van werkgelegenheid en continuïteit van bedrijven. LTO onderschrijft voorstellen van de coalitie om loondoorbetaling bij ziekte meer werkbaar te maken voor werkgevers, met name in het midden- en kleinbedrijf. Alleen met duidelijkheid en voorspelbaarheid kunnen ondernemers blijven investeren en hun bedrijf verder ontwikkelen. Samen met andere partijen in het sociaaleconomisch domein, zoals binnen de SER, zien we goede kansen voor afspraken die zorgen voor duidelijkheid en perspectief voor boeren en tuinders.

In de komende dagen bestuderen we het coalitieakkoord in detail.

Vandaag kwamen de ministeries van LVVN en VWS met een gezamenlijke brief aan de Tweede Kamer over het advies van de Gezondheidsraad over VGO-III. Het kabinet zet in op vergaande maatregelen voor de geitenhouderij. LTO Geitenhouderij vindt dat deze maatregelen onvoldoende zijn onderbouwd in effectiviteit en proportionaliteit, aangezien een aantoonbare oorzaak voor het verhoogde aantal longontstekingen rond geitenhouderijen ontbreekt. Hoewel emissiereductie van bacteriën op geitenbedrijven wordt genoemd in de Kamerbrief hadden LTO, NGZO en het Platform Melkgeitenhouderij gehoopt dat hun sectorplan meer zou worden omarmd. Het sectorplan sluit aan bij het advies van de Gezondheidsraad over emissiereductie en monitoring.

Zorgvuldige besluitvorming zolang nog te veel onduidelijk is
Er zijn nog onduidelijkheden over de VGO-III-resultaten; een aanwijsbare oorzaak voor extra longontstekingen is niet gevonden. Dat bevestigt de Gezondheidsraad in haar advies.  De geitensector maakt zich zorgen over de nadruk op de genoemde afstandsnormen. Een afstandsnorm werpt extra belemmeringen op voor geitenbedrijven, ook voor de woningbouw en andere maatschappelijke opgaven. Het effect van dergelijke maatregelen is onduidelijk. De sector geitenhouderij wil met haar sectorplan juist aan de slag om te testen welke interventies wél effectief zijn.

Blijf meten
Herhaald epidemiologisch onderzoek is noodzakelijk om trends te volgen en effecten van maatregelen te beoordelen. In de Kamerbrief wordt monitoring als een van de maatregelen genoemd. LTO onderschrijft die maatregel als goed instrument.

Moratoria mogen geen eindstation worden
In de Kamerbrief worden de provincies opgeroepen bestaande geitenmoratoria te handhaven. LTO benadrukt dat moratoria alleen verdedigbaar zijn als overbruggingsmaatregel, totdat effectieve interventies uit het sectorplan zijn geïmplementeerd of totdat er op basis van onderzoek andere conclusies mogelijk zijn.

Sector neemt verantwoordelijkheid
De geitenhouderij heeft haar verantwoordelijkheid genomen door het sectorplan ’Samen bouwen aan vitaal nabuurschap’ te presenteren. Hierin wordt concreet ingezet op emissiereductie, monitoring en onderzoek, langs de lijnen die de Gezondheidsraad adviseert. Voor de totstandkoming van het sectorplan heeft de sector zich mede gebaseerd op de input van een klankbordgroep van onafhankelijke experts in een zogenaamde experttafel Bacteriële Emissies. Deze experttafel is een half jaar geleden al aan de slag gegaan. LTO, NGZO en het Platform Melkgeitenhouderij hoopten dat het sectorplan door het Kabinet meer zou worden omarmd. Nu is het slecht één van de beleidsmatige sporen. De sectororganisaties willen zo snel mogelijk aan de slag met een consortium om de uitvoering van het sectorplan uit te voeren.

Voor boeren en tuinders eindigt 2025 met een nieuwe golf van juridische onduidelijkheid. Het 8^e actieprogramma Nitraatrichtlijn, dat op 1 januari 2026 van start had moeten gaan, is eind vorige week door een meerderheid van de Tweede Kamer afgewezen. Vandaag kwam daar het bericht bovenop dat de Europese Commissie het Nederlandse derogatieverzoek heeft afgewezen. Maar zijn de voorwaarden die aan het oude derogatiebesluit hingen daarmee ook van tafel? LTO-voorzitter Ger Koopmans benadrukt dat boeren en tuinders alwéér niet weten waar ze aan toe zijn en welke regels er voor hen gaan gelden.

LTO heeft de inzet van minister Wiersma voor een nieuwe vorm van derogatie gewaardeerd. Inhoudelijk zijn daar ook goede argumenten voor. Verreweg de meeste bedrijven die gebruik maakten van de derogatie, voldeden aan de waterkwaliteitsnormen. We weten dat juist het verlies van de derogatie negatieve gevolgen kan hebben voor de waterkwaliteit. LTO deelt dan ook de teleurstelling van de minister dat Eurocommissaris Jessika Roswall het nieuwe derogatieverzoek afwijst.

Koopmans: “Dit terwijl lidstaat Ierland vorige maand juist wél een nieuwe derogatiebeschikking heeft gekregen. De voorwaarden die aan die nieuwe Ierse derogatiebeschikking hangen zijn nog niet openbaar gemaakt, maar zullen we zodra dat kan nauwgezet analyseren. En wat de afwijzing van het Nederlandse derogatieverzoek betekent voor de oude derogatie-voorwaarden, daar moet ook snel duidelijkheid over komen. LTO zal zo snel mogelijk een stevige juridische analyse uit laten voeren naar de verschillende stukken en besluiten.” “Maar,” zegt Koopmans afsluitend: “dat boeren en tuinders nu alwéér het jaar afsluiten zonder perspectief en duidelijkheid over de toekomst, is niet goed te praten. Hier moeten de Europese én de nationale politiek snel over de brug komen!”

Vandaag presenteerden informateur Sybrand Buma en fractieleiders Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) het tussenverslag “Samen aan de slag voor een sterker Nederland”. LTO zal het verslag de komende dagen nauwgezet bestuderen. Bij eerste lezing zien we veel waardevolle voorstellen die een goede basis bieden voor verdere uitwerking. We herkennen oplossingen die LTO de voorbije tijd heeft aangedragen. Tegelijkertijd zien we ook voorstellen die vragen en, in een enkel geval, zorgen oproepen. We hopen dat het verslag niet alleen een ‘uitgestoken hand’ is naar andere politieke partijen voor verdere uitwerking, maar ook naar maatschappelijke organisaties. Vanuit LTO werken we daar graag aan mee.

Stikstof
De voorgestelde stikstofaanpak biedt een goede basis voor verdere uitwerking. We herkennen belangrijke elementen uit de Bouwsteen emissiereductie die LTO en NAJK samen met IPO, VNG en UvW heeft opgesteld. Zoals een wettelijk vastgesteld stikstofdoel voor 2035 met een tussendoel in 2030, en vervanging van de KDW. Het is goed dat in de verdere stikstofaanpak meer aandacht wordt gegeven aan het meten en monitoren van de feitelijke staat van de natuur. Een gebiedsgerichte aanpak focust terecht op de meest urgente gebieden, maar dit moet beperkt worden tot twee tot vijf drukgebieden zoals is voorgesteld in de Bouwsteen die we met IPO en andere partijen opstelden. Een dergelijke aanpak leent zich niet voor verbreding naar alle Natura2000-gebieden. LTO is verheugd over het belang dat de opstellers hechten aan doelsturing, waarbij boeren zelf bepalen hoe zij de gestelde reductiedoelen waarmaken. De inzet op groen gas en groene waterstof kan waardevol zijn in relatie tussen mestverwerking en -vergisting.

Zeer zorgwekkend is wat ons betreft de voorgestelde volgordelijkheid waarbij ruimte voor nieuwe vergunningen pas wordt vrijgegeven nadat er ‘voldoende stikstof is gereduceerd’. Kern uit de Bouwsteen emissiereductie is bij uitstek het vertrekpunt dat emissiereductie én vergunningverlening twee kanten van dezelfde medaille zijn die gelijktijdig geïmplementeerd moeten worden. Juist daarmee komen we uit de huidige impasse: boeren en tuinders kunnen niet investeren in emissiebeperkende maatregelen omdat zij daarvoor geen vergunning krijgen. De noodzaak van gelijktijdige inzet op aanpassing van de wet zodat vergunningverlening mogelijk wordt én geborgde emissiereductie is juridisch stevig onderbouwd in het zogenaamde Houthoff-rapport. Om het emissiedoel voor 2035 te kunnen halen is het randvoorwaardelijk dat dit wordt vastgesteld in een spoedwet die uiterlijk 1 juli 2026 van kracht wordt.

Plantaardige sectoren
LTO gaat graag met de opstellers in gesprek over het aangekondigde convenant gewasbeschermingsmiddelen. De inzet op geïntegreerde gewasbescherming en nieuwe CRISPR-Cas veredelingstechnieken bieden goede kansen om verdere stappen te blijven zetten op verduurzaming van plantaardige teelten. Het is goed dat partijen inzetten op versnelde toelating van groene gewasbeschermingsmiddelen. Tegelijkertijd is het cruciaal om in een dergelijk convenant te bewaken dat er geen nationale koppen worden doorgevoerd waardoor Nederlandse telers en tuinders in hun concurrentiepositie benadeeld worden ten opzichte van Europese lidstaten waarvoor die beperkingen niet gelden. Om het verdienvermogen en de concurrentiepositie van de agrarische sector op peil te houden, moet een volgend kabinet ook werken aan het stimuleren van arbeidsbesparende technologie.

Dierlijke sectoren
Een belangrijk onderwerp dat in het tussenverslag niet aan de orde komt, is dierwaardigheid. Om verdere stappen te zetten op dierwaardigheid verdient de inzet op gunstige randvoorwaarden prioriteit. Het uitbreiden van het stelsel van dierrechten naar alle landbouwhuisdieren is een precair proces dat grote economische gevolgen kan hebben. Consequenties van deze aanpak kunnen sterk verschillend uitwerken voor verschillende dierlijke sectoren. Dit voorstel vereist grote zorgvuldigheid in de nadere uitwerking.

Het voorstel om dier- en fosfaatrechten af te romen bij buitenfamiliale overdracht, komt enkele dagen nadat minister Wiersma heeft aangekondigd om de bestaande afroming per 1 december te beëindigen. Daarmee zou dit voornemen een wrang voorbeeld zijn van de beleidsmatige wispelturigheid waar agrarische ondernemers juist onder gebukt gaan. We gaan er daarbij vanuit dat de recent gemaakte afspraken worden nagekomen, en zullen dat ook bewaken.

Agrarische sector
Het is verheugend dat het verslag de grote maatschappelijke en economische waarde van de Nederlandse land- en tuinbouw erkent, en het belang van een robuust voedselsysteem. Terecht benadrukt het verslag dat de uitvoeringskracht in de sector versterkt moet worden. De opstellers spreken uit in overleg met sectorpartijen verder vorm te willen geven aan hoe dit doelmatig en effectief bereikt kan worden. Vanuit LTO werken we graag samen aan de vormgeving van deze ‘productschappen 2.0’.

In 2025 zijn 22 GLB-pilots afgerond die in opdracht van het ministerie van LVVN innovatieve maatregelen en werkwijzen voor het GLB hebben ontwikkeld en getest. Deze pilots leverden een rijke oogst op aan lessen en aanbevelingen voor een toekomstbestendige landbouw. BoerenNatuur en LTO Nederland publiceren vandaag de handreiking ‘Van pilots naar beleid en praktijk’ met aanbevelingen om beleid en pilots beter met elkaar te verbinden, zodat met de pilots meer impact kan worden gerealiseerd. Eén van de belangrijke conclusies, is dat met de handreiking in de hand, wederzijdse verwachtingen en doelen scherp gemaakt kunnen worden. Ook verschijnt een overzicht met alle inhoudelijke beleidsaanbevelingen uit de pilots.

Handreiking voor toekomstige pilotregelingen

De handreiking ‘Van pilots naar beleid en praktijk’ is gebaseerd op gesprekken met pilots en andere betrokkenen. De handreiking biedt reflecties en praktische adviezen om toekomstige pilots meer impact te laten maken, zoals:

• organiseer een structurele uitwisseling tussen beleid en pilots vanaf de start;
• werk in thema-clusters met een duidelijke procesregie;
• zorg voor een zorgvuldige borging en opschaling van lessen in beleid en praktijk door actief kennis te delen tussen pilots en beleid, versnellen we innovatie en maken we oplossingen breder toepasbaar.

BoerenNatuur, LTO Nederland en de betrokkenen bij de pilots roepen op om de lessen uit de handreiking te benutten bij toekomstige pilotregelingen. Thijs Rompelberg (LTO Nederland): “Pilots zijn waardevol om input te leveren voor beleid. Denk wel vooraf beter na over het doel en de vragen waar het ministerie echt iets mee wil, dan doen we de juiste dingen.” Marije Klever (BoerenNatuur) beaamt dat: “En zorg voor meer contact met het ministerie, aan het begin, tijdens en na afloop van de pilots. Want uitwisseling zorgt voor betere oplossingen en voor snellere effecten op beleid.”

Lees hier de volledige handreiking

Beleidsaanbevelingen uit de praktijk

De pilots onderzochten hoe het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) kan worden verbeterd en kan bijdragen aan thema’s als veenweidebeheer, kringlooplandbouw en biodiversiteit. Er zijn uiteenlopende inzichten en ervaringen opgedaan, te vinden in de afzonderlijke rapportages. De rode draden van de aanbevelingen zijn:

• Zorg voor stabiel langetermijnbeleid, zodat ondernemers durven investeren.
• Maak de transitie financieel haalbaar, met ruimte voor stapeling en tijdelijke ondersteuning.
• Vereenvoudig het beleidsinstrumentarium, zodat verduurzaming sneller gaat.
• Werk toe naar doelsturing in plaats van middelsturing.
• Stel mens, ondernemer en gebied centraal, met maatwerk en lokaal eigenaarschap.

BoerenNatuur, LTO Nederland en de betrokkenen bij de pilots roepen op om de uitkomsten uit de pilots te delen met de mensen en organisaties die het betreft.

Meer over de inhoudelijke inzichten en aanbevelingen

Beide rapportages zijn te downloaden via:
https://boerennatuur.nl/project/toekomstbestendige-landbouw-nieuw-glb/

LTO heeft deze week inbreng geleverd voor de internetconsultatie op het Wetsvoorstel Grondgebondenheid en Verantwoorde Mestafzet van Kamerleden Harm Holman (NSC) en Pieter Grinwis (ChristenUnie). Het wetsvoorstel behandelt een aantal grote maatschappelijke opgaven: een toekomstbestendige (melk)veehouderij, verantwoord mineralengebruik en een bestendige ruimtelijke structuur voor de land- en tuinbouw in Nederland. LTO constateert echter dat het wetsvoorstel in zijn huidige vorm onvoldoende bijdraagt aan toekomstperspectief voor agrarische ondernemers en het landelijk gebied. Bovenal roept het wetsvoorstel in huidige vorm veel vragen op.

Boerendiversiteit
De opstellers van de initiatiefwet kiezen voor een strakke ruimtelijke tweedeling van ons platteland in een ‘agrarische hoofdstructuur’ versus ‘maatschappelijke landbouwgebieden’. De vraag die wij ons stellen, is of Nederland en de agrarische sector niet te klein zijn om voor een dergelijke rigide tweedeling te kiezen. De Nederlandse agrarische sector wordt juist gekenmerkt door een grote diversiteit in boeren en bedrijfstypen. Doet een ruimtelijke tweedeling wel recht aan (de waarde van) deze boerendiversiteit?

Met betrekking tot grondgebondenheid wordt in dit wetsvoorstel voor een starre norm gekozen: 0,35 ha per GVE in de Agrarische Hoofdstructuur en 1,5 GVE per ha in Maatschappelijke Landbouwgebieden. Echter, onduidelijk is welk doel bereikt moet worden met deze scherpe normstelling. Door te kiezen voor een dergelijke rigide norm zullen veel melkveehouders in de problemen komen. Een consequentie daarvan zal onvermijdelijk zijn dat het contraproductief werkt op behoud van het graslandareaal. Daarom is het voorstel van LTO om deze generieke normen te schrappen. We bepleiten een aanpak waarbij gekozen wordt voor doelsturing, – waarbij waterkwaliteit, stikstof, klimaat en biodiversiteit integraal worden meegenomen – en ondernemers de ruimte krijgen om doelen te halen op een wijze die past bij de bedrijfsvoering en recht doet aan het vakmanschap en karakter van het bedrijf.

Ook ten aanzien van mestafzet vragen we ons af wat regio- en afstandscriteria toevoegen aan verbetering van de waterkwaliteit. De rigide voorschriften voor afstandscriteria zullen er, bijvoorbeeld in de noordelijke provincies, voor zorgen dat beschikbaarheid van mineralen een knelpunt wordt. Op die manier kan verplichte mestafzet in een beperkt gebied leiden tot stapelend structuurbeleid en extra krimp – terwijl dat volgens de volgens de Memorie van toelichting niet het doel lijkt te zijn.

Fundamentele vragen
Bij het wetsvoorstel in brede zin heeft LTO een aantal fundamentele vragen:

• Wat is de logica van het voorliggende wetsvoorstel?
  • Waarom worden grondgebondenheid en afzet van meststoffen in hetzelfde wetsvoorstel opgebracht?
  • Zijn bepaalde artikelen feitelijk niet bedoeld om een extra en zeer substantiële krimp in een aantal veehouderijsectoren af te dwingen?
  • Zorgt dit wetsvoorstel niet voor ernstige verstoringen in de ontwikkeling van de land- en tuinbouw?
• Waarom is de zoneringsaanpak (aanwijzing Agrarische Hoofdstructuur versus aanwijzing Maatschappelijke landbouwgebieden) aan dit wetsvoorstel gekoppeld? En hoe verhoudt deze aanpak zich met de Ontwerp Nota Ruimte?
• Waarom zijn er geen analyses ten aanzien van bedrijfseffecten uitgevoerd? Laat de effecten doorrekenen door o.a. PBL, WUR en het Adviescollege Toetsing Regeldruk op de effecten op zowel boerenerf, controlerende en uitvoerende instanties als milieu.

Lees hier een samenvatting van onze inbreng op de internetconsultatie.

Lees hier de volledige inbreng van LTO op de internetconsultatie.

Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

Het eerder aangekondigde wetsvoorstel over grondgebondenheid en verantwoorde mestafzet is op 1 september in consultatie gegaan. LTO bestudeert het voorstel zorgvuldig en zal inhoudelijke inbreng op de consultatie leveren om ervoor te zorgen dat de regelgeving werkbaar en toekomstbestendig is voor boeren. Als onze inbreng gereed is, zullen we deze ook openbaar maken.

NSC heeft samen met de ChristenUnie (CU) een voorstel gedaan om de landbouw in Nederland in te delen in twee type gebieden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een ‘Agrarische Hoofdstructuur’ (met een graslandnorm van 0,35 ha per GVE in 2034) en een ‘Maatschappelijke Landbouw’ (met een GVE-norm van 1,5 GVE per ha in 2034). Verder wordt Nederland in drie ‘Mestregio’s’ ingedeeld: Midden, Noord en Zuid. In deze regio’s dient mest binnen 100 km te worden afgezet. Zoals we in een eerder bericht aangaven, onderschrijft LTO de richting van de voorstellen, maar waarschuwt voor te rigide generieke regels die onvoldoende rekening houden met regionale verschillen en de diversiteit in bedrijfsvoering.

LTO Nederland, de jonge boeren en tuinders (NAJK), provincies (IPO), gemeenten (VNG) en waterschappen (UvW) presenteren vandaag een gezamenlijk stikstofplan. Het is een belangrijke bouwsteen voor het startpakket van het kabinet. De initiatiefnemers zetten stappen in het terugdringen van de stikstofuitstoot waardoor ruimte ontstaat voor vergunningsverlening én natuurherstel.

LTO-voorzitter Ger Koopmans: “Wij zijn bereid om onze bijdrage te leveren aan de benodigde stikstofreductie, maar hebben dan wel langjarige duidelijkheid en handelingsperspectief nodig. Met dit plan kunnen boeren en tuinders eindelijk weer investeren in innovatie en verduurzaming van het bedrijf. En PAS-melders en interimmers kunnen gelegaliseerd worden.”

Het plan dat vandaag is gepresenteerd voegt belangrijke elementen toe aan het startpakket van het kabinet. Alle sectoren leveren een substantiële bijdrage aan de stikstofdaling, waarbij de land- en tuinbouw zich hard maakt voor een doelstelling van 42-46% emissiereductie in 2035. De initiatiefnemers verbinden zich aan afrekenbare stikstofreductiedoelen op sector- en bedrijfsniveau. Door doelen te stellen worden ondernemers die al veel hebben geïnvesteerd in de vermindering van stikstofuitstoot beloond. Agrarische ondernemers krijgen de tijd, de middelen en de ruimte om hieraan te voldoen, met een afrekenbaar tussendoel in 2030. Hiervoor zijn landelijke regelingen nodig om te kunnen innoveren, afschalen, verplaatsen of op te kopen.

Gebiedsgerichte aanpak kwetsbare natuurgebieden
Voor 2-5 zeer kwetsbare natuurgebieden komen er verplichte maatregelen en voor de overige Natura 2000-gebieden geldt tot 2030 een vrijwillige aanpak. Levert dat onvoldoende op dan komen ook hier verplichte maatregelen in beeld. Ondernemers bepalen zelf hoe ze de doelen bereiken, bijvoorbeeld via innovaties zoals vernieuwde stalsystemen. Het vertrekpunt van provincies is vrijwillig waar het kan en dwingend waar het moet.

Natuur
In aanloop naar september brengen provincies samen met natuurbeheerders in beeld welke aanvullende maatregelen en instrumenten nodig zijn. Waarbij intensivering van natuurbeheer en hydrologisch herstel noodzakelijk zijn. Dat vormt de basis voor de tweede bouwsteen waarvan de uitkomsten na de zomer volgen.

IPO-voorzitter Ina Adema: “Nederland wil vooruit. We moeten snel stappen zetten om de natuur te herstellen en ondernemers snakken naar duidelijkheid en perspectief voor de toekomst. We markeren met deze bouwsteen een belangrijke stap die we samen willen zetten. Wij roepen op tot een gezamenlijke tafel voor de uitwerking om dit pakket in te richten, zodat er zo snel mogelijk een compleet en doorgerekend totaalpakket ligt.”

Lees hier het stikstofplan “Bouwstenendocument emissiereductie landbouw”.

Lees hier de brief die LTO-voorzitter Ger Koopmans vanochtend aan LTO-leden stuurde over het stikstofplan.

Kijk hier de video die Nieuwe Oogst heeft opgenomen over het stikstofplan.

Het aangekondigde wetsvoorstel van NSC voor grondgebondenheid is vanochtend bekend gemaakt. LTO Melkveehouderij deelt de context en uitgangspunten welke aan de initiatiefwet ten grondslag liggen. LTO is echter kritisch op hoe de initiatiefwet is ingericht. Vooral het gebruik van een GVE-norm per hectare doet geen recht aan de grote diversiteit van grondsoort, omgevingsfactoren en bedrijfstypen. Gezien de sterke maatschappelijke wens richting grondgebondenheid wil LTO daarom meedenken hoe daartoe te komen zonder terug te vallen op enkel generieke normen.

De melkveehouderij in Nederland is van oorsprong een grondgebonden sector en kenmerkend voor ons cultuurlandschap met haar koeien in de wei. Politiek is er een sterke wens om alle melkveebedrijven grondgebonden te krijgen. Het ontbreekt echter aan een duidelijke definitie wat onder grondgebondenheid wordt verstaan én aan het doel wat men wil bereiken. Immers, er bestaat al veel wetgeving die stuurt op de structuur van de melkveehouderij en door politieke keuzes uit het verleden hebben bedrijven zich ontwikkeld binnen de toen gestelde kaders. Hierdoor is een grote diversiteit ontstaan binnen de melkveesector. De discussie richting grondgebondenheid is niet nieuw, maar bij eerdere initiatieven is de overheid en ook de sector zelf er niet uitgekomen. Daarom ligt er nu een politieke keuze voor om tot een grondgebonden sector te komen vanuit zorgen over de waterkwaliteit, stikstof- en CO₂ emissies en biodiversiteit.

Vakgroepvoorzitter Erwin Wunnekink: “De zorg en wens om binnen de milieurandvoorwaarden te blijven, vraagt gerichte oplossingen die een duidelijk doel dienen en geen generieke aanpak die geen recht doet aan de diversiteit van bedrijven. De vakgroep Melkveehouderij is daarom van mening dat een wetsvoorstel voor grondgebondenheid in ieder geval de volgende elementen dient te bevatten; doelsturing op waterkwaliteit, het stimuleren van grasland en samenwerking met akkerbouwers, en het mogelijk maken van mestverwerking en het toepassen van RENURE.”

NSC voorstel grondgebondenheid
Het initiatiefwetsvoorstel richt zich vooral op zonering tussen een Agrarische Hoofdstructuur en Maatschappelijke Landbouw. Beiden met een eigen GVE-/graslandnorm en aanvullende eisen over mestafzet binnen een bepaalde straal rond het bedrijf. Als de wetgeving door het parlement wordt aangenomen gaat de wet vanaf 2027 van kracht, en is er een ingroei-pad zodat melkveehouders vanaf 2034 aan deze normen dienen te voldoen. Hoewel LTO Melkveehouderij verschillende uitgangspunten kan omarmen, is de nadruk op de twee graslandnormen te sterk aanwezig. Het biedt niet het maatwerk dat voor individuele bedrijven nodig is.

Dit voorjaar heeft LTO Melkveehouderij vele gesprekken in het land gevoerd met leden, andere sectoren en Kamerleden. Uit raadpleging met de achterban komt één lijn steeds terug: doelsturing geeft ruimte aan ondernemerschap, vakmanschap en maatwerk. Extensivering kan daarbij lokaal een passende oplossing zijn, bijvoorbeeld via vrijwillige regelingen. Maar als generieke norm leidt het vooral tot hoge kosten, zonder garantie op milieuwinst. Alleen met gerichte, realistische oplossingen die passen bij de diversiteit in de sector kunnen we de maatschappelijke doelen echt dichterbij brengen.

LTO is teleurgesteld dat het kabinet gevallen is. Met het wegvallen van de steun van de PVV is de coalitie haar meerderheid kwijt. Nieuwe vertraging is niet in het belang van Nederland en niet in het belang van de Nederlandse land- en tuinbouw.

LTO-voorzitter Ger Koopmans: “Voor de landbouw betekent dit, alwéér, dat de onzekerheid waarin boeren en tuinders nu al jarenlang leven, verder voortduurt. Het is zonde van alle tijd en energie die het voorbije jaar, door tal van partijen, gestoken is in het vinden van oplossingen voor de uitdagingen waar de landbouw voor staat. Ongeacht wat er in de komende tijd gaat gebeuren, zal LTO constructieve voorstellen aan blijven dragen aan alle politieke partijen om te werken aan toekomstperspectief voor onze boeren en tuinders. Dat is keihard nodig.”