Het Gerechtshof ’s-Hertogenbosch heeft op 17 februari 2026 uitspraak gedaan in een hoger beroep van een agrarisch ondernemer tegen de Staat. De zaak ging over de legalisatie van een PAS-melding. Het Hof wijst de vordering af, omdat het niet aan de rechter is om de Staat te verplichten tot legalisatie. Wel benadrukt het Hof dat de ondernemer mogelijk recht heeft op schadevergoeding.

Geen bevel van de rechter tot legalisatie
In deze zaak had een ondernemer zijn bedrijf uitgebreid op basis van een PAS-melding. Na de uitspraak van de Raad van State op 29 mei 2019, waarin het PAS ongeldig werd verklaard, bleek dat voor deze activiteiten alsnog een natuurvergunning nodig was.

De ondernemer vroeg in kort geding of de rechter de Staat kon verplichten zijn activiteiten te legaliseren, zodat handhaving zou worden voorkomen. Het Hof wees dit verzoek af. De reden is principieel: een civiele rechter kan de Staat niet dwingen om wetgeving te maken of beleid aan te passen. Dat is de taak van wetgevende partijen zoals ministerie en Tweede Kamer.
Door deze scheiding der machten (trias politica) kan legalisatie van PAS-melders niet via een rechterlijk bevel worden afgedwongen. De uitspraak betekent dus geen directe legalisatie en biedt geen automatische bescherming tegen handhaving.

Aandacht voor de verantwoordelijkheid van de Staat
Tegelijkertijd laat het Hof ruimte voor een mogelijke schadevergoedingsvordering. Voor LTO is dit een belangrijk onderdeel van de uitspraak. De gevolgen van het wegvallen van het PAS kunnen niet alleen bij individuele ondernemers worden neergelegd. De overheid heeft hiervoor al enige tijd een schadeloket ingericht. Of dit voldoende helpt, is nog niet duidelijk. Dat hangt sterk af van hoe de individuele aanvragen worden beoordeeld.

Een structurele oplossing blijft nodig
Een schadevergoeding is uiteindelijk geen oplossing voor PAS-melders die hun bedrijf willen voortzetten. Zij willen dat hun situatie wordt hersteld en dat hun bedrijfsactiviteiten weer legaal worden. Het beleid moet toekomstbestendig worden voor de agrarische ondernemer.

LTO benadrukt dat PAS-melders niet langdurig in onzekerheid kunnen blijven. Zoals het Hof ook aangeeft, is het aan de wetgever om regels te maken die de PAS-melders legaliseren. De uitspraak maakt duidelijk dat de rechter het stikstofprobleem niet kan oplossen. De verantwoordelijkheid ligt bij de politiek.

LTO vindt het verheugend dat het nieuwe coalitieakkoord trots en vertrouwen uitstraalt in de innovatiekracht van de land- en tuinbouw, en in het vakmanschap van onze boeren en tuinders. Tegelijkertijd zullen de aangekondigde plannen in de komende jaren grote impact hebben op de agrarische sector. Dat blijkt uit het coalitieprogramma “Aan de slag: bouwen aan een beter Nederland” dat D66, CDA en VVD vandaag presenteerden. ‘Ondanks grote, openstaande punten legt het coalitieakkoord een basis die vertrouwen wekt,’ zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans. Het nieuwe kabinet houdt vast aan doelsturing en benadrukt dat zij toekomstig beleid samen met boeren en tuinders vorm wil geven. ‘Heel terecht en cruciaal voor succes,’ benadrukt Koopmans: ‘Maak van boeren en tuinders je partner in plaats van je gespreksonderwerp. Die handschoen pakken we graag op!’

Investeer in vertrouwen
‘Juist in tijden van verandering is het cruciaal om te investeren in wederzijds vertrouwen,’ zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans: ‘En na een decennium van wispelturig beleid is het ook écht noodzakelijk om dat serieus te nemen. Want de keuzes die de nieuwe coalitie maakt, zullen in de komende jaren grote effecten hebben voor onze boeren en tuinders. Juist daarom vind ik het positief dat de coalitiepartijen er nadrukkelijk voor kiezen om het beleid samen met boeren en tuinders vorm te geven. Zo kunnen we schouder aan schouder werken aan doelen op een manier die haalbaar en realistisch is, en die de sector écht toekomstperspectief biedt.’

Convenant gewasbeschermingsmiddelen
Het aangekondigde convenant gewasbeschermingsmiddelen is daarvan een goed voorbeeld. Koopmans: ‘Het produceren van gezond voedsel en mooi groen met steeds minder middelen is een breed gedeelde wens, maar het is ook topsport. En het is bij uitstek beleid dat niet achter een bureau gemaakt kan worden. Dus heel goed dat het kabinet dit samen met onze telers en tuinders op wil pakken!’

Van het stikstofslot
Om Nederland van het stikstofslot te halen kondigt de coalitie aan de kritische depositiewaarde (KDW) zo snel mogelijk uit de wet te willen halen en te vervangen door een juridisch houdbaar alternatief. Bij een gebleken geborgd reductiepakket wordt zo snel mogelijk een rekenkundige ondergrens ingevoerd. Voor de land- en tuinbouw geldt een reductieopgave van 42-46% in 2035 met een tussendoel in 2030. Deze reductiedoelen worden vertaald naar doelen per gebied en bedrijf. Wij gaan er van uit dat daarbij voortgebouwd wordt op het bouwstenendocument emissiereductie landbouw dat LTO eerder samen met NAJK, provincies, gemeenten en waterschappen opstelde.

Rijk moet regie nemen
LTO vindt het positief dat de Rijksoverheid meer regie wil nemen op het ruimtelijk domein. Voorkomen moet worden dat er te grote verschillen ontstaan tussen provincies bij de regionale uitwerking van landelijk beleid. ‘Uiteraard is maatwerk van groot belang,’ zegt Koopmans: ‘Regio’s verschillen van elkaar en dat moet tot uitdrukking komen in het beleid. Maar dat mag niet leiden tot bestuurlijke willekeur: een provinciegrens mag niet de meest bepalende factor zijn voor het toekomstperspectief van een boer of tuinder.’

Stapeling
Alle economische sectoren, inclusief de land- en tuinbouw, staan voor grote uitdagingen om Europese doelen voor natuur, milieu, water en klimaat te halen. Tegelijkertijd blijven nieuwe doelen vanuit Europa maar verder opstapelen. Het is van belang om deze opgaven in samenhang te blijven bezien. Terecht stelt het coalitieakkoord dat, bij het uitvoeren van de Natuurherstelverordening, een bredere afweging wordt gemaakt met andere belangen. LTO vindt het zorgwekkend dat het kabinet niet toezegt dat bij de implementatie van de nieuwe Natuurherstelverordening een impactanalyse wordt gemaakt voordat maatregelen doorgevoerd worden.

De boer aan het stuur
In het coalitieakkoord kondigt het nieuwe kabinet aan een zonering in te stellen rondom de meest stikstofgevoelige Natura2000-gebieden die nog niet onder de norm zitten, nieuw beleid om grondgebondenheid te versterken en bredere invoering van dierrechten. Het zijn voorbeelden van nieuwe plannen die grote gevolgen zullen hebben voor boeren en tuinders. Voor LTO is het randvoorwaardelijk dat dit beleid zo wordt vormgegeven dat de agrariër zelf aan het stuur staat – met respect voor zijn of haar vakmanschap – en in staat wordt gesteld om keuzes te maken die passen bij het karakter van het eigen bedrijf. Koopmans: ‘Wat een agrariër straks moet doen, moet hij ook kunnen doen: bedrijfsmatig, juridisch en financieel. Daar moeten de middelen uit het stikstoffonds van 20 miljard euro op focussen.

Dierwaardigheid
LTO vindt het positief dat de coalitie aangeeft het Convenant Dierwaardige Veehouderij, de autoriteit en de Algemene maatregel van bestuur (AMvB) in samenhang met elkaar te willen bezien. Maar we maken ons zorgen over het feit dat hiervoor geen financiële middelen worden gereserveerd.

Sociaaleconomisch domein
Het coalitieakkoord zet in op economische groei, investeringen en stabiliteit. Dat is ook voor de land- en tuinbouw van groot belang. Boeren en tuinders zijn ondernemers, vaak gezinsbedrijven en werkgevers, die keuzes maken voor de lange termijn. Voor LTO is het daarom belangrijk dat de uitwerking van het beleid bijdraagt aan een gezond verdienvermogen, behoud van werkgelegenheid en continuïteit van bedrijven. LTO onderschrijft voorstellen van de coalitie om loondoorbetaling bij ziekte meer werkbaar te maken voor werkgevers, met name in het midden- en kleinbedrijf. Alleen met duidelijkheid en voorspelbaarheid kunnen ondernemers blijven investeren en hun bedrijf verder ontwikkelen. Samen met andere partijen in het sociaaleconomisch domein, zoals binnen de SER, zien we goede kansen voor afspraken die zorgen voor duidelijkheid en perspectief voor boeren en tuinders.

In de komende dagen bestuderen we het coalitieakkoord in detail.

Een brede coalitie van organisaties uit landbouw, visserij, jacht en recreatie waarschuwt voor de stapeling van natuurplannen en doelensystemen in Nederland. Volgens hen dreigt hiermee een herhaling van de fouten uit het stikstof- en Natura 2000-dossiers. In een gezamenlijke brief aan staatssecretaris Rummenie roepen zij het kabinet op om nu te kiezen voor duidelijke doelen, samenhang en uitvoerbaarheid. Daarmee willen zij voorkomen dat opnieuw onuitvoerbaar en juridisch kwetsbaar beleid ontstaat.

Tijdens een informatiebijeenkomst over de Europese Natuurherstelverordening (NHV) georganiseerd door het ministerie van LVVN gehouden in oktober te Utrecht werd duidelijk dat fundamentele keuzes ontbreken. Sectoren die dagelijks werken met land en water krijgen te maken met nieuwe verplichtingen. Tegelijk blijft onduidelijk wat ‘natuurherstel’ precies betekent. Ook is niet helder hoe doelen worden vastgesteld en wat de gevolgen zijn voor vergunningverlening, bedrijfsvoering en bestaand gebruik.

De sectoren herkennen hierin een patroon dat eerder zichtbaar was bij de aanpak van stikstof en Natura 2000: ambitieuze doelen zonder heldere afbakening, onvoldoende samenhang met bestaand beleid en een onderschatting van de gevolgen voor uitvoering en vergunningverlening. Het resultaat was jarenlange onzekerheid, stilgevallen investeringen en een golf aan juridische procedures. Volgens de betrokken organisaties dreigt het natuurbeleid in Nederland langs hetzelfde pad te worden ingevoerd.

De combinatie van de NHV, de Vogel- en Habitatrichtlijn, de nieuwe Natuurdoelanalyses, de actualisatie van Natura 2000-doelen, mariene gebiedsplannen, beheerplannen van terreinbeheerders en diverse beleidsagenda’s creëert een systeem dat bestuurlijk onduidelijk, ecologisch onzeker en juridisch risicovol is. Hierdoor neemt de stapeling van regels toe en groeit het risico op tegenstrijdige verplichtingen en verdere juridisering. Sectoren waarschuwen dat beleid zo steeds verder losraakt van de uitvoeringspraktijk.

Daarnaast leidt het tot een verdere inperking van de beschikbare ruimte voor land- en watergebruik, terwijl het ecologisch effect van veel voorgestelde maatregelen onvoldoende is onderbouwd. Dit raakt direct landbouw, visserij, jacht en recreatie, maar ook investeringszekerheid, onderhoud van het landschap en de leefbaarheid van het landelijk gebied. De ervaringen met het stikstof- en Natura 2000-beleid laten zien dat vage doelen en een pas later uitgewerkte uitvoering leiden tot vastlopende processen.
Als het kabinet deze lessen nu niet toepast, dreigt opnieuw een vergelijkbare impasse te ontstaan.

De brede sectoren delen dezelfde zorgen. Dit heeft geleid tot een gezamenlijke brief aan de staatssecretaris, met drie dringende oproepen:

1. Neem regie en voorkom herhaling van beleidsstapeling
   Maak expliciet hoe de Natuurherstelverordening zich verhoudt tot bestaand natuurbeleid en voorkom dat dezelfde gebieden, activiteiten en sectoren opnieuw worden geconfronteerd met overlappende en tegenstrijdige verplichtingen.
2. Leer van stikstof en Natura 2000: kies voor heldere, haalbare doelen
   Definieer wat ‘herstel’ betekent, welke ecologische effecten daadwerkelijk worden nagestreefd en hoe deze worden gemeten. Alleen concrete en realistische doelen voorkomen juridische onzekerheid en beleidsstilstand.
3. Zet uitvoerbaarheid centraal, niet achteraf repareren
   Betrek de praktijk vooraf bij de uitwerking. Beleidsambities die niet uitvoerbaar zijn, leiden – zoals eerder is gebleken – tot verlies aan draagvlak, stilvallende vergunningverlening en vertraging van natuurdoelen.

De sectoren roepen de staatssecretaris op om het natuurbeleid te herijken en expliciet de lessen uit het stikstof- en Natura 2000-dossier toe te passen. Zonder die koerswijziging dreigt opnieuw een langdurig beleidsdossier waarin natuur, economie en samenleving allemaal verliezen.

Initiatiefnemers
Aan het initiatief nemen deel: LTO, Agractie Nederland, NAV, de Nederlandse Vissersbond (namens de gezamenlijke visserijorganisaties), de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, HISWA-RECRON en de FNRS. De brede samenstelling benadrukt dat de zorgen sectoroverstijgend zijn en niet op zichzelf staan.

Vandaag presenteerden informateur Sybrand Buma en fractieleiders Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) het tussenverslag “Samen aan de slag voor een sterker Nederland”. LTO zal het verslag de komende dagen nauwgezet bestuderen. Bij eerste lezing zien we veel waardevolle voorstellen die een goede basis bieden voor verdere uitwerking. We herkennen oplossingen die LTO de voorbije tijd heeft aangedragen. Tegelijkertijd zien we ook voorstellen die vragen en, in een enkel geval, zorgen oproepen. We hopen dat het verslag niet alleen een ‘uitgestoken hand’ is naar andere politieke partijen voor verdere uitwerking, maar ook naar maatschappelijke organisaties. Vanuit LTO werken we daar graag aan mee.

Stikstof
De voorgestelde stikstofaanpak biedt een goede basis voor verdere uitwerking. We herkennen belangrijke elementen uit de Bouwsteen emissiereductie die LTO en NAJK samen met IPO, VNG en UvW heeft opgesteld. Zoals een wettelijk vastgesteld stikstofdoel voor 2035 met een tussendoel in 2030, en vervanging van de KDW. Het is goed dat in de verdere stikstofaanpak meer aandacht wordt gegeven aan het meten en monitoren van de feitelijke staat van de natuur. Een gebiedsgerichte aanpak focust terecht op de meest urgente gebieden, maar dit moet beperkt worden tot twee tot vijf drukgebieden zoals is voorgesteld in de Bouwsteen die we met IPO en andere partijen opstelden. Een dergelijke aanpak leent zich niet voor verbreding naar alle Natura2000-gebieden. LTO is verheugd over het belang dat de opstellers hechten aan doelsturing, waarbij boeren zelf bepalen hoe zij de gestelde reductiedoelen waarmaken. De inzet op groen gas en groene waterstof kan waardevol zijn in relatie tussen mestverwerking en -vergisting.

Zeer zorgwekkend is wat ons betreft de voorgestelde volgordelijkheid waarbij ruimte voor nieuwe vergunningen pas wordt vrijgegeven nadat er ‘voldoende stikstof is gereduceerd’. Kern uit de Bouwsteen emissiereductie is bij uitstek het vertrekpunt dat emissiereductie én vergunningverlening twee kanten van dezelfde medaille zijn die gelijktijdig geïmplementeerd moeten worden. Juist daarmee komen we uit de huidige impasse: boeren en tuinders kunnen niet investeren in emissiebeperkende maatregelen omdat zij daarvoor geen vergunning krijgen. De noodzaak van gelijktijdige inzet op aanpassing van de wet zodat vergunningverlening mogelijk wordt én geborgde emissiereductie is juridisch stevig onderbouwd in het zogenaamde Houthoff-rapport. Om het emissiedoel voor 2035 te kunnen halen is het randvoorwaardelijk dat dit wordt vastgesteld in een spoedwet die uiterlijk 1 juli 2026 van kracht wordt.

Plantaardige sectoren
LTO gaat graag met de opstellers in gesprek over het aangekondigde convenant gewasbeschermingsmiddelen. De inzet op geïntegreerde gewasbescherming en nieuwe CRISPR-Cas veredelingstechnieken bieden goede kansen om verdere stappen te blijven zetten op verduurzaming van plantaardige teelten. Het is goed dat partijen inzetten op versnelde toelating van groene gewasbeschermingsmiddelen. Tegelijkertijd is het cruciaal om in een dergelijk convenant te bewaken dat er geen nationale koppen worden doorgevoerd waardoor Nederlandse telers en tuinders in hun concurrentiepositie benadeeld worden ten opzichte van Europese lidstaten waarvoor die beperkingen niet gelden. Om het verdienvermogen en de concurrentiepositie van de agrarische sector op peil te houden, moet een volgend kabinet ook werken aan het stimuleren van arbeidsbesparende technologie.

Dierlijke sectoren
Een belangrijk onderwerp dat in het tussenverslag niet aan de orde komt, is dierwaardigheid. Om verdere stappen te zetten op dierwaardigheid verdient de inzet op gunstige randvoorwaarden prioriteit. Het uitbreiden van het stelsel van dierrechten naar alle landbouwhuisdieren is een precair proces dat grote economische gevolgen kan hebben. Consequenties van deze aanpak kunnen sterk verschillend uitwerken voor verschillende dierlijke sectoren. Dit voorstel vereist grote zorgvuldigheid in de nadere uitwerking.

Het voorstel om dier- en fosfaatrechten af te romen bij buitenfamiliale overdracht, komt enkele dagen nadat minister Wiersma heeft aangekondigd om de bestaande afroming per 1 december te beëindigen. Daarmee zou dit voornemen een wrang voorbeeld zijn van de beleidsmatige wispelturigheid waar agrarische ondernemers juist onder gebukt gaan. We gaan er daarbij vanuit dat de recent gemaakte afspraken worden nagekomen, en zullen dat ook bewaken.

Agrarische sector
Het is verheugend dat het verslag de grote maatschappelijke en economische waarde van de Nederlandse land- en tuinbouw erkent, en het belang van een robuust voedselsysteem. Terecht benadrukt het verslag dat de uitvoeringskracht in de sector versterkt moet worden. De opstellers spreken uit in overleg met sectorpartijen verder vorm te willen geven aan hoe dit doelmatig en effectief bereikt kan worden. Vanuit LTO werken we graag samen aan de vormgeving van deze ‘productschappen 2.0’.

In 2025 zijn 22 GLB-pilots afgerond die in opdracht van het ministerie van LVVN innovatieve maatregelen en werkwijzen voor het GLB hebben ontwikkeld en getest. Deze pilots leverden een rijke oogst op aan lessen en aanbevelingen voor een toekomstbestendige landbouw. BoerenNatuur en LTO Nederland publiceren vandaag de handreiking ‘Van pilots naar beleid en praktijk’ met aanbevelingen om beleid en pilots beter met elkaar te verbinden, zodat met de pilots meer impact kan worden gerealiseerd. Eén van de belangrijke conclusies, is dat met de handreiking in de hand, wederzijdse verwachtingen en doelen scherp gemaakt kunnen worden. Ook verschijnt een overzicht met alle inhoudelijke beleidsaanbevelingen uit de pilots.

Handreiking voor toekomstige pilotregelingen

De handreiking ‘Van pilots naar beleid en praktijk’ is gebaseerd op gesprekken met pilots en andere betrokkenen. De handreiking biedt reflecties en praktische adviezen om toekomstige pilots meer impact te laten maken, zoals:

• organiseer een structurele uitwisseling tussen beleid en pilots vanaf de start;
• werk in thema-clusters met een duidelijke procesregie;
• zorg voor een zorgvuldige borging en opschaling van lessen in beleid en praktijk door actief kennis te delen tussen pilots en beleid, versnellen we innovatie en maken we oplossingen breder toepasbaar.

BoerenNatuur, LTO Nederland en de betrokkenen bij de pilots roepen op om de lessen uit de handreiking te benutten bij toekomstige pilotregelingen. Thijs Rompelberg (LTO Nederland): “Pilots zijn waardevol om input te leveren voor beleid. Denk wel vooraf beter na over het doel en de vragen waar het ministerie echt iets mee wil, dan doen we de juiste dingen.” Marije Klever (BoerenNatuur) beaamt dat: “En zorg voor meer contact met het ministerie, aan het begin, tijdens en na afloop van de pilots. Want uitwisseling zorgt voor betere oplossingen en voor snellere effecten op beleid.”

Lees hier de volledige handreiking

Beleidsaanbevelingen uit de praktijk

De pilots onderzochten hoe het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) kan worden verbeterd en kan bijdragen aan thema’s als veenweidebeheer, kringlooplandbouw en biodiversiteit. Er zijn uiteenlopende inzichten en ervaringen opgedaan, te vinden in de afzonderlijke rapportages. De rode draden van de aanbevelingen zijn:

• Zorg voor stabiel langetermijnbeleid, zodat ondernemers durven investeren.
• Maak de transitie financieel haalbaar, met ruimte voor stapeling en tijdelijke ondersteuning.
• Vereenvoudig het beleidsinstrumentarium, zodat verduurzaming sneller gaat.
• Werk toe naar doelsturing in plaats van middelsturing.
• Stel mens, ondernemer en gebied centraal, met maatwerk en lokaal eigenaarschap.

BoerenNatuur, LTO Nederland en de betrokkenen bij de pilots roepen op om de uitkomsten uit de pilots te delen met de mensen en organisaties die het betreft.

Meer over de inhoudelijke inzichten en aanbevelingen

Beide rapportages zijn te downloaden via:
https://boerennatuur.nl/project/toekomstbestendige-landbouw-nieuw-glb/

Boeren en tuinders in het hele land kunnen vanaf vandaag weer bomenpakketten met flinke korting bestellen. Met de campagne ‘1001ha bomen’ willen verschillende LTO-afdelingen en Urgenda het planten van bomen voor boeren en tuinders makkelijker maken. De actie startte vorige winter met succes: 183 boeren plantten gezamenlijk 26.680 bomen. Hiermee wordt CO₂ uit de lucht opgevangen, wordt de biodiversiteit gestimuleerd én (op termijn) schaduw voor dieren in de wei gecreëerd. De kortingsactie wordt mogelijk gemaakt door bijdragen van vele burgers en slaat goed aan: 75% van de deelnemers wil dit jaar méér bomen planten.

Dit najaar willen de organisatoren (Urgenda, LTO Melkveehouderij, ZLTO, LLTB, Bionext en Agroforestry Netwerk Nederland) nog veel meer boeren en tuinders bereiken om bomen en struiken te gaan planten. De evaluatie van het afgelopen seizoen is bemoedigend: deelnemers schatten dat ondanks het extreem droge jaar zo’n 80% van het plantgoed is aangeslagen. 75% van de deelnemers is voornemens komende winter meer bomen te gaan planten. Het overgrote deel van hen geeft aan dat niet te kunnen doen zonder de kortingsactie.

Elke boom op boerenland is van grote waarde: jaarlijks neemt een boom tussen de 10 en 40 kg aan CO₂ op en de diepe wortels van bomen zorgen voor een betere waterinfiltratie en een gezondere bodem. ‘1001ha bomen’ biedt drie typen bomenpakketten aan: een mix van eetbare bomen, een pakket voor een biodiverse houtsingel en de voederhaag: hierin zitten bomen en struiken die bijzonder gezond zijn voor koeien. Niet voor niets worden die hagen ook wel koeienapotheken genoemd. Alle bomen zijn inheems en komen van duurzame kwekers: een mix van biologisch, On the way to planetproof en autochtoon.

Wilco Brouwer de Koning van LTO Melkveehouderij: “Met 1001ha bomen bieden we melkveehouders op een laagdrempelig manier de mogelijkheid om de biodiversiteit op hun bedrijf te versterken.”

Hanneke van Ormondt van Urgenda: “We genieten allemaal van een natuurlijker agrarisch landschap met houtsingels en heggen. Met deze campagne werken boeren en burgers daar samen aan: beide betalen 50% van de bomenpakketten. Zo staat de boer niet alleen voor die opgave!”

Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

LTO vindt dat er weer ruimte moet komen voor economische en maatschappelijke ontwikkelingen zoals woningbouw, energietransitie en verduurzaming van de land- en tuinbouw. Daarom is samen met IPO, NAJK, VNG en UvW het Bouwstenenrapport opgesteld.

Boeren en tuinders zijn bereid hun bijdrage te leveren aan de benodigde geborgde emissiereductie. Daarvoor hebben zij echter wel een duidelijk meerjarig en bedrijfseconomisch perspectief nodig, waarbij zij zelf kunnen sturen op de reductie van hun emissies en dat rechtszekerheid biedt. Daarom is LTO positief over de omschakeling van depositie- naar emissiesturing die met dit wetsvoorstel wordt gemarkeerd.

Helaas neemt de Minister niet helemaal afscheid van het depositiebeleid. In de Toelichting van het wetsvoorstel staat dat de Kritische Depositie Waarde (KDW) een rol blijft spelen bij vergunningverlening. Met deze formuleringen komen we niet uit de huidige impasse en kan er rond veel Natura 2000 gebieden op de korte en middellange termijn geen vergunning afgegeven worden.

Zonder vergunningen kunnen onze agrariërs geen substantiële reducties realiseren en komt de beoogde reductie van 42% tot 46% voor de landbouw in 2035, zoals het kabinet eerder heeft voorgesteld, niet in zicht. LTO Nederland vindt dat er volledig afscheid genomen moet worden van de KDW als toetswaarde voor de vergunningverlening.

In de wet zelf worden geen reductiepercentages genoemd. LTO stelt voor om de reductiedoelstelling voor de landbouw in kilotonnen ammoniak in de wet op te nemen. Daarmee is de reductie beter geborgd en wordt voorkomen dat we met steeds verschuivende doelen te maken krijgen. Het voorstel van LTO is bovendien om een bepaling in de wet op te nemen dat er voldoende handelingsperspectief voor agrariërs moet zijn om de emissiereductie op hun bedrijf te realiseren.

Eerder heeft LTO een aantal juridische aanpassingen voorgesteld op basis van de door Houthoff opgestelde notitie Meer dan papier. Het één kan niet zonder het ander: juridische herstructurering en geborgde emissiereductie zijn twee zijden van dezelfde medaille om de impasse in de stikstofcrisis op te lossen.

Aanvullend op dit wetsvoorstel en de kabinetsvoorstellen voor een rekenkundige ondergrens kunnen twee andere maatregelen op korte termijn worden ingevoerd: het voorstel voor een legalisatiewet voor PAS-melders en positieve weigeringen, en het terugbrengen van intern salderen in de voortoets. Daarmee kan de vergunningverlening op korte termijn weer op gang komen en kunnen PAS-melders en positief geweigerden worden gelegaliseerd.

LTO is teleurgesteld dat het kabinet gevallen is. Met het wegvallen van de steun van de PVV is de coalitie haar meerderheid kwijt. Nieuwe vertraging is niet in het belang van Nederland en niet in het belang van de Nederlandse land- en tuinbouw.

LTO-voorzitter Ger Koopmans: “Voor de landbouw betekent dit, alwéér, dat de onzekerheid waarin boeren en tuinders nu al jarenlang leven, verder voortduurt. Het is zonde van alle tijd en energie die het voorbije jaar, door tal van partijen, gestoken is in het vinden van oplossingen voor de uitdagingen waar de landbouw voor staat. Ongeacht wat er in de komende tijd gaat gebeuren, zal LTO constructieve voorstellen aan blijven dragen aan alle politieke partijen om te werken aan toekomstperspectief voor onze boeren en tuinders. Dat is keihard nodig.”

Vanwege een bestuurlijke aanpassing worden binnen LTO Nederland drie nieuwe bestuurlijke functies ingesteld: een domeinhouder Dier, een domeinhouder Plant en een bestuurlijk gedelegeerde Mens, Ondernemerschap en Onderwijs (MOO). Geïnteresseerde kandidaten hebben tot 8 juni gelegenheid om hun belangstelling voor deze functies kenbaar te maken. Voor alle drie de functies worden bestuurders gezocht met een beschikbare capaciteit van 2,5 dag per week.

Domeinhouders
De domeinhouders Plant en Dier fungeren als bestuurlijk ‘regiepunt’ op respectievelijk het plantaardige en het dierlijke domein. Hun voornaamste taak is het strategisch positioneren van de plantaardige en dierlijke sectoren, in samenhang en met draagvlak. Het is de taak van de domeinhouder om een gezamenlijke intersectorale visie te ontwikkelen, af te stemmen en uit te dragen, met als resultaat een eenduidige koers die aansluit bij de LTO toekomstvisie 2030. De domeinhouder zit het overleg Plant of Dier voor, waaraan de voorzitters van vakgroepen en bestuursleden van sectororganisaties deelnemen. De domeinhouder vertegenwoordigt LTO op thema’s rondom plant- en diergezondheid. Strategisch denkvermogen, een overstijgende helikopterblik en een sterk verbindend vermogen zijn kerncompetenties van deze nieuwe bestuurders.

Lees hier het functieprofiel van de Domeinhouder Dier / Plant.

Bestuurlijk Gedelegeerde MOO
LTO Nederland is één van de drie centrale werkgeversorganisaties van Nederland en is lid van de Stichting van de Arbeid en de Sociaal-Economische Raad (SER). De bestuurlijk gedelegeerde Mens, Ondernemerschap en Onderwijs is namens LTO bestuurlijk verantwoordelijk voor de vertegenwoordiging in de ‘decentrale polder’. Belangrijke onderwerpen zijn het afsluiten van cao’s namens leden, betrokkenheid bij pensioenfonds BPL, arbeidsmarkt- en ontwikkelingsfonds Colland, vraagstukken rondom arbeidsmarkt en huisvesting en het onderhouden van relaties met groen- en agrarisch onderwijs. Representeren en verbinden zijn de belangrijkste competenties van de bestuurlijk gedelegeerde. Rondom relevante onderwerpen onderhoudt de gedelegeerde contact met de portefeuillecommissie Mens, Ondernemerschap & Onderwijs van LTO Nederland en draagt de daar ingenomen standpunten en visies in de decentrale polder uit.

Lees hier het functieprofiel van de Bestuurlijk Gedelegeerde MOO.

In de functieprofielen staat informatie over de wervingsprocedure en de wijze van solliciteren.

Vandaag presenteerde Eurocommissaris Christophe Hansen voor landbouw een eerste ‘vereenvoudigings-pakket’ voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). Met deze voorstellen wil Eurocommissaris Hansen de administratieve lasten voor Europese boeren en tuinders verlagen, en de eisen vanuit het GLB beter aan laten sluiten op de landbouwpraktijk. LTO Nederland is verheugd met dit pakket aan voorstellen, dat boeren zal helpen om beter in te spelen op de lokale omstandigheden van het boerenbedrijf.

Administratieve last
In zijn toekomstvisie voor de Europese landbouw was het een speerpunt voor Christophe Hansen: verminderen van de administratieve lasten voor boeren en tuinders. Vorige week zei de Eurocommissaris daar op een bijeenkomst in Polen over dat het een prioriteit is voor dit mandaat: “Onze boeren kunnen niet concurrerend produceren als ze teveel tijd kwijt zijn met het invullen van papier. Ik wil dat boeren echt ervaren hoeveel verschil het voor hen in hun dagelijkse werk maakt als er minder administratieve last op hen afkomt.”

LTO-voorzitter Ger Koopmans reageert verheugd op het vereenvoudigings-pakket: “Dit pakket is een eerste stap, waarmee de Commissaris laat zien dat zijn voornemens niet bij mooie woorden blijven. Er wordt echt gesnoeid in overbodige Brusselse regels. Natuurlijk is Hansen daarbij gebonden aan de beperkingen van het huidige GLB; binnen dié kaders is naar vereenvoudiging gezocht.” Om grote stappen te kunnen zetten op het verminderen van de Europese regeldruk is meer nodig, ziet Koopmans: “Het is van belang om het beleid fundamenteel te herzien bij het opstellen van het nieuwe GLB voor de periode 2028 – 2034. En het is cruciaal dat daarbij niet alleen naar landbouwmaatregelen in het GLB wordt gekeken, maar dat ook andere Eurocommissarissen – zoals Jessika Roswall van DG Milieu – meewerken aan beter beleid voor onze Europese voedselproducenten.”

Permanent grasland
De vandaag gepresenteerde voorstellen hebben vooral betrekking op de ‘basismaatregelen’ die van boeren worden geëist onder het GLB, de zogenaamde conditionaliteitseisen. Zo wordt de definitie van permanent grasland verlengd van grasland dat 5 jaar niet geploegd is naar grasland dat 7 jaar niet geploegd is. Onder de oude eis waren veel boeren genoodzaakt om hun grasland vroegtijdig te ploegen, ook als dit niet de planning was van het bouwplan. Door de verlengen naar 7 jaar krijgen boeren meer flexibiliteit in hun bouwplan, en wordt het aantrekkelijker om grasland langer dan 5 jaar niet te ploegen zonder aanvullende eisen. Het is een maatregel die de boer meer ruimte geeft én een gunstige bijdrage levert aan verduurzaming en klimaatadaptatie.

Veenweiden
Daarnaast komt er meer ruimte om maatregelen die genomen moeten worden in veenweidegebieden te belonen onder de eco-regelingen van het GLB. Op dit moment geldt voor landbouwers in veenweidegebieden een ploegverbod voor blijvend grasland en een maximale ploegdiepte van 40cm op bouwland (GLMC2). Lidstaten mogen deze eisen laten vervallen en gerichter zelf invullen via plattelandsbeleid of eco-activiteiten. Voor eisen op het gebied van bufferstroken langs waterwegen (GLMC4) krijgen lidstaten meer ruimte om zelf te bepalen wat aangemerkt wordt als een waterloop en wat niet.

Uitzonderingen biologische en kleine boeren
Biologische boeren worden op dit moment al uitgezonderd van GLB-eisen op het gebied van gewasrotatie. In de nieuwe voorstellen wordt deze uitzondering uitgebreid met uitzonderingen op het gebied van blijvend grasland (GLMC1), bufferstroken (GLMC4) en bodembedekking (GLMC6, ook GLMC3 en GLMC5). Met deze vereenvoudiging komt de Eurocommissaris tegemoet aan de specifieke maatregelen die sowieso al in de biologische landbouw genomen worden. Kleine boeren worden volledig uitgezonderd van de conditionaliteitseisen, en krijgen de mogelijkheid om een eenmalige betaling tot 2500 euro te ontvangen voor vrijwillige maatregelen onder het GLB. De consequenties deze laatste maatregel zijn afhankelijk van de definitie van ‘kleine boeren’. Vermoedelijk betreft dit bedrijven kleiner dan 10 hectare, waardoor deze maatregel voor Nederland geen impact zal hebben.