In januari informeerde LTO over de gevonden antistoffen tegen het hoogpathogene vogelgriep-virus (HPAI) bij een koe op een melkveebedrijf in Friesland: https://www.lto.nl/antistoffen-tegen-vogelgriepvirus-in-nederlandse-melkkoe/ Inmiddels zijn alle resultaten van het vervolgonderzoek bekend. Bij 47% van de melkgevende koeien en bij 63% van het jongvee zijn antistoffen gevonden tegen het HPAI-virus. Bij de houder, het gezin en de dierenarts werd geen HPAI aangetoond. Uit onderzoek blijkt dat er geen HPAI-antistoffen zijn aangetoond bij andere melkveebedrijven in Nederland. Volgens experts lijkt daarmee de casus in Friesland een incident te zijn geweest.

Advies van experts
Op advies van het Responsteam-Zoönosen (RT-Z) is er virusonderzoek uitgevoerd op tankmelk-monsters op het melkveebedrijf, dat tevens voor langere tijd is gemonitord om inzicht te krijgen in het uitbraak-verloop.
Ook is retrospectief bloedonderzoek uitgevoerd op bloedmonsters van melkkoeien bij andere bedrijven in Nederland. Die resultaten geven eveneens aan dat er geen antistoffen zijn aangetoond.

Naast het feit dat de situatie op het melkveebedrijf in Friesland een incident lijkt, concluderen de onderzoekers dat, ondanks de wijdverspreide aanwezigheid van het vogelgriepvirus in het veld bij wilde vogels, de kans op besmetting van runderen met het vogelgriepvirus zeer klein is.

Duiding resultaten
Hoewel herkauwers eerder niet als vatbaar werden beschouwd, wordt sinds 2024 in de Verenigde Staten het virus gevonden in melkvee. Experimenteel onderzoek liet zien dat ook Europese stammen van het virus in staat zijn om runderen te infecteren. Het vinden van HPAI-antistoffen op het melkveebedrijf in Friesland, als eerste en tot nu toe enige bedrijf in Europa, past daarmee binnen het zich ontwikkelende beeld dat melkkoeien, net als andere zoogdieren, geïnfecteerd kunnen worden met het HPAI-virus.

Informatie melkveehouders
Melkveehouders worden geadviseerd contact op te nemen met hun dierenarts en passende hygiënemaatregelen te nemen als meerdere melkkoeien een combinatie van de volgende ziekteverschijnselen vertonen: plotselinge daling in de melkproductie, dikke verkleurde melk, koorts en/of verlies van eetlust.
Informatie voor melkveehouders is te vinden op de website van de Rijksoverheid. Daarnaast geldt een meldplicht voor positieve laboratoriumuitslagen van HPAI bij zoogdieren, waaronder melkkoeien en is er een draaiboek voor HPAI bij melkkoeien waarin staat beschreven welke maatregelen er kunnen worden genomen als vogelgriep bij melkkoeien wordt gevonden.

Volksgezondheidsrisico laag
Het risico voor de volksgezondheid van HPAI wordt door het RIVM op basis van de nu bekende gegevens voor de algemene bevolking ingeschat op zeer laag en voor mensen die voor hun (vrijwilligers)werk met (mogelijk) besmette dieren in aanraking komen als gemiddeld. Zoals eerder aangegeven blijkt uit de risicobeoordeling van het Bureau Risicobeoordeling & onderzoek (BuRO) van de NVWA dat pasteuriseren tot nu toe het enige effectieve proces is om verspreiding van vogelgriepvirus via melk en zuivelproducten te voorkomen. Door middel van pasteurisatie kan melk afkomstig van bedrijven met HPAI-besmet melkvee veilig worden gemaakt voor humane consumptie.

Tot slot
De situatie op het melkveebedrijf in Friesland benadrukt het belang dat melkveehouders en dierenartsen alert moeten blijven. Op de websites van Rijksoverheid, WBVR, Royal GD en RIVM is meer informatie beschikbaar over de vogelgriep.
Verder attenderen we vanuit LTO iedereen op de risico’s en het gevaar van insleep en/of verspreiding van dierziekten, of dat door slechte hygiëne op bedrijven is of via transport en meenemen van vleeswaren. Wees alert en neem geen risico’s, voor zowel verspreiding van vogelgriep als ook de insleep van dierziekten als onder andere LSD, Blauwtong, AVP en MKZ.

Kamerbrief:  Voortgangsrapportage intensiveringsplan preventie vogelgriep 2026 | Tweede Kamer der Staten-Generaal

Het Wetsvoorstel Grondgebondenheid van ex-Kamerlid Holman (NSC) en Kamerlid Grinwis (CU) is als onderdeel van een standaardprocedure ‘genotificeerd’ (= gemeld) aan de Europese Commissie. Op grond van een Europese richtlijn moeten lidstaten alle conceptwetsvoorstellen insturen aan de Europese Commissie. Het doel van deze procedure is uitsluitend om mogelijke handelsbelemmeringen tussen lidstaten te voorkomen. Andere lidstaten en marktpartijen kunnen reageren wanneer zij denken dat nieuwe nationale regels de handel van hun producten of diensten in de EU kunnen belemmeren.

LTO Nederland heeft ook een reactie ingestuurd bij de notificatie, maar benadrukt dat het hierbij dus nadrukkelijk niet gaat om een inhoudelijke beoordeling of goedkeuring van het wetsvoorstel door de Europese Commissie. In veruit de meeste gevallen is de notificatie slechts een formaliteit. Tegelijkertijd vindt LTO de notificatie van dit voorstel ontijdig en niet aansluiten bij de huidige Nederlandse politieke situatie. Het gaat om een initiatiefwetsvoorstel van Tweede Kamerleden, terwijl onduidelijk is of hiervoor nog een parlementaire meerderheid bestaat en of verdere behandeling überhaupt nog plaats zal vinden. Sinds de indiening van het wetsvoorstel hebben Kamerverkiezingen plaatsgevonden en kiest het nieuwe Kabinet in het coalitieakkoord voor een samenhang met doelsturing. Dit is een wezenlijk andere koers dan het genotificeerde wetsvoorstel.

LTO heeft eerder, tijdens de nationale internetconsultatie, al veel inhoudelijke kanttekeningen bij het initiatiefvoorstel geplaatst. Onze vragen en opmerkingen van toen zijn nog steeds relevant. Maar het is een onterechte voorstelling van zaken dat er nu sprake zou zijn van een Europese inhoudelijke beoordeling, of van stappen die zouden leiden tot invoering van het voorstel. LTO Melkveehouderij heeft volop aandacht voor dit dossier, waarbij het nieuwe kabinet invulling van het coalitieakkoord heeft neergelegd bij de Ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof. Met als voornemen om nog vóór de zomer met een invulling te komen. Wij zetten ons in voor een haalbare en uitvoerbare vorm die bijdraagt aan het perspectief voor de melkveehouderij.

Lees hier onze reactie op de notificatie.

Afgelopen week was staatssecretaris Erkens van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur samen met minister Hermans van Volksgezondheid, Welzijn en Sport op bezoek bij geitenhouderij Blom in Herwijnen. Het bezoek, mede georganiseerd door LTO, was om beide politici kennis te laten maken met de geitensector.

Vakgroepvoorzitter Jos Tolboom was zeer verheugd dat de staatssecretaris en minister tijd maakten om te zien hoe de praktijk van een geitenhouderij is en het goede gesprek aan te gaan over de uitdagingen binnen de sector. Tolboom: ‘We kijken terug op een open gesprek waarin alle facetten van de geitenhouderij aan bod kwamen. Daarom was het goed dat ook bestuurders van provincies en gemeenten erbij waren, net als de GGD. De geitensector denkt actief mee om risico’s te verkleinen, en is altijd bezig de gezondheid van mens en dier bovenaan te zetten.’

Er is gesproken over de proportionaliteit van maatregelen en over de bijdrage die de sector wil én kan leveren via het sectorplan. Daarbij werd de innovatiekracht en proactieve houding van de sector nadrukkelijk erkend door beide bewindspersonen.
Staatssecretaris Erkens: ‘Ik vind het belangrijk dat ondernemers duidelijkheid krijgen en perspectief hebben om hun werk met vertrouwen voort te zetten.’

Het Convenant Verlagen Ruw Eiwit Rantsoenen Melkveebedrijven (Convenant Voerspoor) lanceert vandaag, 23 april, de landelijke campagne ‘Verlaag ruw eiwit, dat loont’. De campagne laat zien wat melkveehouders en hun voeradviseurs samen kunnen doen om lagere mestafzetkosten en minder stikstofuitstoot te bereiken.

Het convenant is een initiatief van organisaties voor de melkveehouderij, de zuivel- en diervoedersector en adviseurs en kennisinstellingen. Met de campagne biedt het melkveehouders perspectief voor een actueel probleem. Door het vervallen van de derogatie mogen melkveebedrijven minder mest uitrijden op eigen land. Het aandeel ruw eiwit verlagen in het rantsoen leidt tot een lagere stikstofconcentratie in de mest. Dat betekent minder mest afvoeren en lagere kosten. Sturen op ruw eiwit is daarmee één van de manieren waarmee een melkveehouder de bedrijfsresultaten kan optimaliseren.

‘In gesprekken met leden,’ zegt Jos Verstraten, voorzitter vakgroep Melkveehouderij LTO, ‘heb ik ervaren dat veel ondernemers goed op de hoogte zijn van de eiwitbenutting-effecten op het verlagen van de mestafzetkosten. De uitdaging is om samen met de voeradviseur het optimale eruit te halen en dat te gaan doén. Omdat het loont.’

Praktijk laat zien dat het kan
Het Convenant Voerspoor bouwt voort op kennis uit onder meer de praktijkpilot Koe en Eiwit (2022-2026), uitgevoerd door Wageningen University & Research, waaraan 155 melkveehouders door heel Nederland deelnamen. De conclusie: een lager ruw eiwit in het rantsoen en dus een lagere stikstofemissie is mogelijk met behoud van melkproductie en de gezondheid van de koe.

Met de campagne wil het Convenant Voerspoor vooral bedrijven bereiken die nog niet op ruw eiwitverlaging sturen. Daarbij is aandacht voor de diversiteit in grondsoorten in Nederland: bij bedrijven met overwegend gras in het rantsoen is het aandeel eiwit van hoger dan bij bedrijven met meer mais, maar ruw eiwitverlaging is ook daar mogelijk.

Stap voor stap
Het convenant werkt aan hulpmiddelen waarmee melkveehouders inzicht krijgen in wat een verlaging concreet oplevert op hun bedrijf en hoe zij daar stapsgewijs mee aan de slag kunnen. Denk aan rekenvoorbeelden, praktijkinformatie per bedrijfstype en ervaringen van collega-melkveehouders.

Een concreet startpunt is het gesprek met de voeradviseur, die gemiddeld elke vier tot acht weken bij het melkveebedrijf langsgaat en het rantsoen kan doorrekenen op ruw eiwit. Het convenant brengt daarvoor de kennis en hulpmiddelen bij elkaar.

Meer informatie
Het Convenant Voerspoor is een samenwerkingsverband van dertien partijen: LTO Nederland, Dutch Dairymen Board, Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt, De Natuurweide, Netwerk GRONDig, ZuivelNL, Nederlandse Zuivel Organisatie, Nevedi, Boerenverstand, PPP-Agro Advies, Groeikracht, Vereniging voor Accountants en Belastingsadviseurs, en Wageningen University & Research levert wetenschappelijke ondersteuning.

Meer achtergrondinformatie is te vinden in het convenant (zie link hierboven). Nevedi heeft onlangs een video gepubliceerd over het sturen op ruw eiwit. Daarin wordt toegelicht waarom het convenant van belang is en welke concrete rol voeradviseurs hebben bij het samen met melkveehouders sturen op het ruw eiwitgehalte in rantsoenen.

De Europese Commissie heeft de Subsidieregeling extensivering melkveehouderij (Sem) goedgekeurd. Dat is een belangrijke stap voor melkveehouders die op zoek zijn naar perspectief binnen de huidige opgave in de landbouw. Het ministerie van Landbouw, Voedselzekerheid, Visserij en Natuurbeheer (LVVN) heeft dit vandaag bekendgemaakt aan de Tweede Kamer. Binnenkort publiceert LVVN de regeling in de Staatscourant. De regeling wordt op 1 juni 2026 opengesteld. Voor de regeling stelt het ministerie van LVVN € 627 miljoen beschikbaar.

De Sem heeft als doel om de emissies van ammoniak en broeikasgassen te verminderen. Daarnaast zal de mestproductie afnemen, waardoor ook de druk op de mestmarkt naar verwachting zal afnemen. De regeling is specifiek voor melkveehouders die willen blijven melken, maar in de problemen zijn gekomen. Hiermee kunnen zij onder gunstige financiële voorwaarden toch investeren in hun bedrijf.

Toepassing van de Sem
De regeling is vrijwillig en tijdelijk van aard. Deze regeling biedt melkveehouders die klem zitten een concreet handelingsperspectief. Tegelijkertijd draagt de regeling bij aan het verlichten van de druk op de mestmarkt als geheel. We zijn blij dat de Europese Commissie nu goedkeuring heeft gegeven en kijken uit naar de openstelling.

De primaire melkveeorganisaties zien de regeling ook als een onderdeel van een breder pakket. Zo hebben de primaire melkveeorganisaties gepleit voor structurele vormen van derogatie, voor de invoering van een protocol voor gasvormige verliezen en is er een Convenant Verlagen ruw eiwit in rantsoenen melkveebedrijven (Voerspoor) gesloten. Ten slotte is inzet op RENURE eveneens een belangrijk spoor dat bijdraagt aan verlichting van de mestmarkt. Voorwaarden Melkveehouders die deelnemen aan de regeling extensiveren hun bedrijf gedurende een periode van drie jaar door minimaal 10% en maximaal 20% van hun melkvee af te bouwen. Daarvoor ontvangen zij een compensatie voor gemiste inkomsten en een vergoeding voor de fosfaatrechten die definitief worden doorgehaald. Na drie jaar is reguliere bedrijfsontwikkeling weer mogelijk en kunnen deelnemende melkveehouders ervoor kiezen hun veestapel weer te laten groeien, bijvoorbeeld naar het oorspronkelijke aantal melkkoeien.

Tegelijkertijd met de publicatie van de regeling in de Staatscourant publiceert de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) uitleg over de precieze voorwaarden en werking van de regeling op haar subsidiepagina, inclusief een rekentool. Ook komen er online vragenuurtjes om melkveehouders die interesse hebben goed in staat te stellen te onderzoeken of de regeling voor hen financieel aantrekkelijk is. Daarnaast informeert de RVO accountants over de regeling.

Hoogte subsidie
De subsidie wordt in jaarlijkse voorschotten uitbetaald gedurende de driejarige looptijd van de regeling en bestaat uit twee componenten. Ten eerste compensatie inkomensverlies van € 1.606,- per melkkoe per jaar. Ten tweede een vergoeding van € 110,- per fosfaatrecht voor 100% van de rechten. Dit in tegenstelling tot een marktpartij waarbij de verkopende partij 70% van de rechten kan verkopen. De totale vergoeding bij een gemiddelde melkproductie is dan € 9.757,- per melkkoe. Wij adviseren melkveehouders om dit met de accountant te bespreken en daarbij aandacht te hebben voor de fiscale kant.

Private ondersteuning
Naast de publieke regeling leveren ook banken een bijdrage. Afhankelijk van hun beleid bieden zij passende financierings- en investeringsmogelijkheden aan deelnemende melkveebedrijven. Daarbij wordt maatwerk toegepast, binnen de geldende bancaire kaders en mededingingsregels. Dit stelt melkveehouders in staat om hun bedrijf verder te ontwikkelen en gericht te investeren in een toekomstbestendige bedrijfsvoering.

De regeling is tot stand gekomen op initiatief van zeven primaire melkveeorganisaties: LTO Melkveehouderij, NAJK, NMV, DDB, Agractie, De Natuurweide en Netwerk GRONDig. De organisaties hebben zich de afgelopen periode gezamenlijk ingezet om te komen tot een praktische en haalbare oplossing voor melkveehouders die vastlopen door de druk op de mestmarkt.

Vanaf 15 april 2026 verandert de werkwijze voor het intrekken van beperkingszones die zijn ingesteld bij uitbraken van hoogpathogene vogelgriep. De minimale termijn van dertig dagen blijft gelden, maar nieuw is dat binnen deze periode alle drie de reinigings- en ontsmettingsstappen (R&O) van het getroffen pluimveebedrijf volledig moeten zijn afgerond.

Als de R&O-procedure niet tijdig wordt voltooid, wordt de intrekking van de beperkingszone uitgesteld. Dit kan grote gevolgen hebben voor het vervoer van pluimvee, (broed)eieren, mest en voor de export. Een snelle en voortvarende R&O is daarom essentieel.
Aanleiding voor de wijziging is dat de Europese Commissie de lidstaten, waaronder Nederland, erop heeft gewezen dat de Europese regelgeving de afgelopen jaren onjuist is geïnterpreteerd. Tot nu toe werd een beperkingszone ingetrokken zodra minimaal dertig dagen waren verstreken na de eerste ontsmetting van het door vogelgriep getroffen pluimveebedrijf. Voor uitbraken op bedrijven vanaf 15 april 2026 blijft deze minimale termijn van dertig dagen van kracht. Nieuw is echter dat alle drie de reinigings- en ontsmettingsstappen (R&O) van het getroffen bedrijf binnen deze periode volledig moeten zijn afgerond.

Wanneer de volledige R&O-procedure niet binnen deze dertig dagen is uitgevoerd, wordt de intrekking van de beperkingszone uitgesteld. Dit kan grote gevolgen hebben voor de pluimveesector, onder andere voor het vervoer van levend pluimvee, (broed)eieren en mest van en naar de beperkingszone en voor het moment waarop exportbelemmeringen worden opgeheven. Een snelle reiniging en ontsmetting van elk besmet bedrijf is daarom van groot belang voor de gehele pluimveesector.

R&O-procedure (vanaf 15 april 2026)
De volledige R&O-procedure van een geruimd pluimveebedrijf bestaat uit de volgende stappen:

· Eerste ontsmetting kort na de ruiming;
· Zeven dagen wachttijd voordat de stal mag worden gereinigd (dit was 14 dagen);
· Reiniging van het bedrijf door de pluimveehouder of een gespecialiseerd reinigingsbedrijf, gevolgd door goedkeuring door de NVWA;
· Tweede ontsmetting direct na goedkeuring van de reiniging door de NVWA;
· Derde ontsmetting zodra de stal droog is. Afhankelijk van de omstandigheden kan dit soms al na 24 uur (dit was zeven dagen na de tweede ontsmetting).

Belang van snelle reiniging
Het is voor de gehele sector van groot belang dat de pluimveehouder direct na afloop van het stalverbod start met de reiniging. Bij voorkeur wordt deze reiniging uiterlijk op dag 23 na de eerste ontsmetting (direct na de ruiming) afgerond. Door de wachttijd na de eerste ontsmetting heeft de pluimveehouder hiervoor dan zestien dagen beschikbaar. Wanneer deze planning wordt aangehouden, is het mogelijk om binnen de termijn van dertig dagen te blijven. Bedrijven in de beperkingszone kunnen dan tijdig anticiperen op het vrijkomen van het gebied. Een bijkomend voordeel voor het getroffen bedrijf zelf is dat het eerder kan herbevolken.

Om binnen de termijn van dertig dagen te blijven, zijn dan nog ongeveer zeven dagen beschikbaar voor:

· Goedkeuring van de reiniging door de NVWA;
· Eventuele aanvullende reiniging en een tweede beoordeling door de NVWA;
· Uitvoering van de tweede en derde ontsmetting;
· Het opvangen van eventuele onvoorziene vertragingen.

Monitoring van R&O op besmette bedrijven
De organisaties binnen AVINED, waaronder LTO/NOP, hebben besloten dat bij elk door vogelgriep getroffen pluimveebedrijf de voortgang van de R&O-procedure wordt gevolgd door een vertrouwenspersoon van de pluimveehouder. Het doel hiervan is om mogelijke vertragingen tijdig te signaleren, waar nodig ondersteuning te bieden en te voorkomen dat de intrekking van het beperkingsgebied wordt uitgesteld.

Afgelopen donderdag organiseerden LTO Nederland en de Dierenbescherming een ontbijtsessie over het convenant ‘Stappen naar een Dierwaardige Veehouderij’, dat vorig jaar werd gesloten. Hierbij was een brede vertegenwoordiging van de Kamer aanwezig met VVD, CDA, BBB, PvdD en Groep Markuszower. 

Bij het convenant zijn verschillende sectoren, overheid, markt en maatschappelijke organisaties betrokken. Het doel van het convenant is om de stappen richting een nog dierwaardigere veehouderij mogelijk te kunnen maken richting 2040. Zodat niet alleen de veehouder aan zet is, maar ook de markt en de overheid.

Na een opening door LTO Nederland-voorzitter Ger Koopmans en Dierenbescherming-directeur Ellen Bien, gingen Elbert Roest (voorzitter convenant), Gemma Willemsen (Dierenbescherming), Amber Laan (NAJK) en Kees de Jong (LTO Pluimveehouderij) in verschillende presentaties in op wat er nodig is om het convenant te laten slagen. In het rondetafelgesprek dat volgde, met ook bijdragen van POV, ZuivelNL en Caring Farmers, werd ingegaan op de randvoorwaarden van het convenant, het oprichten van de onafhankelijk autoriteit en het realiseren van afzetmarkten en verdienmodellen.

LTO Nederland en de Dierenbescherming kijken terug op een geslaagde bijeenkomst en danken de Kamerleden voor hun komst.

Is Nederland nog bestuurbaar? Het is een vraag die steeds vaker opduikt aan talkshowtafels, in krantenkolommen en aan de keukentafel. En eerlijk is eerlijk: wie naar het huidige politieke en maatschappelijke landschap kijkt, kan zich moeilijk aan de indruk onttrekken dat het allemaal steeds ingewikkelder wordt.

Zowel in de politiek als in de belangenbehartiging zien we een groeiend aantal spelers, met onderlinge verschillen die soms verrassend klein zijn. Nu is verscheidenheid op zichzelf geen probleem—integendeel, het is een kracht van een democratie. Maar wanneer nuances worden uitvergroot tot principiële breuklijnen, ontstaat er iets anders: een cultuur waarin samenwerking plaatsmaakt voor profilering maar soms ook polarisatie.

De rol van de media is daarin niet onbelangrijk. Tegenstellingen verkopen nu eenmaal beter dan overeenkomsten. Kleine verschillen worden grote conflicten, en compromissen verdwijnen naar de achtergrond. Wat overblijft is het beeld van een versnipperd landschap waarin iedereen tegenover elkaar lijkt te staan.

Maar misschien wel het grootste probleem ligt ergens anders. Want waar verschillen vroeger binnen partijen of organisaties werden uitgevochten, zien we nu steeds vaker dat mensen bij het eerste serieuze conflict afhaken. Ze stappen uit de partij, richten een nieuwe beweging op en beginnen opnieuw. Dat klinkt daadkrachtig, maar het heeft een keerzijde: het systeem raakt steeds verder gefragmenteerd.

En die fragmentatie heeft gevolgen. Hoe meer partijen en belangenclubs, hoe lastiger het wordt om duurzame meerderheden te vormen. Besluitvorming vertraagt, compromissen worden brozer en het bestuur verliest aan slagkracht. Want besturen is uiteindelijk de kunst van het samenkomen, niet van het uit elkaar gaan.

En ondertussen speelt er iets dat nog fundamenteler is, maar opvallend weinig aandacht krijgt: onze voedselzekerheid. In de praktijk zijn er groeiende zorgen onder boeren en tuinders. Beleid stapelt zich op, regels veranderen voortdurend en de ruimte om te produceren komt steeds verder onder druk te staan. Veel mensen hebben niet door hoe kwetsbaar het systeem eigenlijk aan het worden is.

Voedselzekerheid lijkt in Nederland vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Het vraagt om consistent beleid, lange termijnvisie en vooral om bestuurlijke stabiliteit. Precies datgene wat onder druk staat in een versnipperd landschap, waarin kortetermijnbelangen vaak de overhand krijgen.

Hier raakt bestuurbaarheid direct aan iets tastbaars: wat er op ons bord ligt. Als we er niet in slagen om gezamenlijk richting te bepalen, riskeren we dat essentiële sectoren vastlopen. Voedselproductie is daar misschien wel het meest sprekende voorbeeld van.

Betekent dit dat Nederland onbestuurbaar is geworden? Dat is misschien te kort door de bocht. Maar dat het moeilijker is geworden om het land effectief te besturen, staat buiten kijf. Als elke scheidslijn leidt tot een nieuwe afsplitsing, dan ondermijnen we uiteindelijk het vermogen om gezamenlijk oplossingen te vinden, juist op thema’s die geen uitstel verdragen.

Misschien ligt de oplossing niet in minder verschillen, maar in een andere omgang ermee. In het besef dat je het niet op alle punten eens hoeft te zijn om toch samen verder te kunnen. Dat compromis geen zwakte is, maar een voorwaarde voor bestuur.

De vraag is dus niet alleen of Nederland nog bestuurbaar is. De echte vraag is: nemen we nog de verantwoordelijkheid om het samen bestuurbaar te houden, ook als het gaat om iets zo wezenlijks als onze voedselvoorziening?

Wim Brouwer
LTO Vakgroep Kalverhouderij

Marieke Toonders neemt afscheid als voorzitter van de vakgroep Paardenhouderij. Na twee bestuurstermijnen, in totaal zes jaar, heeft zij besloten zich niet opnieuw verkiesbaar te stellen.

Onder haar voorzitterschap groeide de vakgroep uit tot een stevige gesprekspartner in Den Haag, binnen de Sectorraad Paarden en in de bredere hippische sector. Er is in die periode sterk ingezet op thema’s als paardenwelzijn, belangenbehartiging en het versterken van de positie van hippische ondernemers. Daarbij stond steeds centraal dat de sector zelf verantwoordelijkheid neemt en actief het gesprek aangaat met politiek en maatschappij. Het volledige afscheidsinterview met Marieke is te lezen in De Hippische Ondernemer

Marieke gaat zich weer volledig focussen op haar advocatenkantoor, gericht op agrarische sectoren waaronder paard. LTO bedankt haar voor haar grote en betrokken inzet.

Mieke Theunissen naar KWPN
Theunissen, strategisch beleidsadviseur, is per 1 april overgestapt naar Koninklijk Warmbloed Paardenstamboek Nederland (KWPN). Zij was tien jaar lang een gewaardeerd en vertrouwd gezicht binnen LTO, met name op de thema’s paardenhouderij en boerderijeducatie. Ze begon haar loopbaan binnen de LTO-familie bij de LLTB, waarna ze naar LTO Nederland kwam en zich ontwikkelde tot sectorspecialist paardenhouderij en secretaris van Boerderij Educatie Nederland. Mieke heeft zich sterk gemaakt voor de positionering en professionalisering van de paardenhouderij. LTO bedankt haar voor haar enorme toewijding en kunde.

Opvolging
Voor de nieuwe voorzitter van de vakgroep Paardenhouderij worden op dit moment gesprekken gevoerd. De ondersteuning van de vakgroep Paardenhouderij wordt voortgezet door Kim Harting, die de rol van strategisch beleidsadviseur al sinds enkele maanden invult. Hiermee blijft de continuïteit binnen de vakgroep gewaarborgd.

Uit een recente analyse van het televisieprogramma Kassa blijkt dat het aanbod eieren in de supermarkt voor consumenten vaak onduidelijk is. De cijfers op eieren (0 t/m 3) geven een eerste indicatie van het houderijsysteem, maar zeggen niet alles over het werkelijke dierenwelzijn.

Voorzitter van de vakgroep Pluimvee, Kees de Jong, was hierover aanwezig als tafelgast bij het BNNVARA programma. Samen met Anne Hilhorst, directrice van Wakker Dier, lichtte hij de verschillen toe en ging hij het gesprek aan over dierenwelzijn en transparantie over dit onderwerp binnen de sector.

De belangrijkste conclusie: wie bewust wil kiezen voor dierenwelzijn, moet verder kijken dan alleen de code op het ei en ook letten op keurmerken en aanvullende informatie.

Voor de sector ligt hier een duidelijke kans én verantwoordelijkheid om transparant te blijven over houderijsystemen en het verhaal achter het ei.

Dit gedeelte van het programma is hier terug te kijken.

De Nederlandse paardensector heeft internationaal een sterke positie en kent een grote diversiteit aan bedrijven en bedrijfsmodellen. Opvallend genoeg ontbreekt een helder en actueel beeld van een belangrijke schakel in de keten: de paardenopfok. Over het aantal bedrijven, hun omvang en hun economische positie is weinig informatie beschikbaar. Dat belemmert zowel ondernemers als belangenorganisaties en beleidsmakers.

In opdracht van LTO Paardenhouderij Nederland is daarom afstudeeronderzoek uitgevoerd naar de kenmerken, bedrijfsstructuren en toekomstverwachtingen van paardenopfokbedrijven. Het onderzoek is uitgevoerd door Birgit de Baar, student van de opleiding Equine, Sports and Business aan Hogeschool Van Hall Larenstein te Velp.

Aantal, locatie en omvang van paardenopfokbedrijven
Het aantal paardenopfokbedrijven in Nederland is niet exact bekend. Niet alle locaties waar paarden worden gehouden, staan geregistreerd als agrarisch bedrijf en vallen daardoor buiten de landbouwtelling. In de eerste helft van 2025 registreerde RVO 287.806 paarden en pony’s op 8.747 actieve UBN-locaties, terwijl het totale aantal paarden in Nederland wordt geschat op 400.000 tot 450.000.Uit het onderzoek komt naar voren dat er ongeveer 50 gespecialiseerde opfokbedrijven in Nederland zijn, terwijl het werkelijke aantal hoger kan liggen. De omvang varieert van enkele paarden tot ruim 250 paarden, met een gemiddelde grootte van 49.

Diensten opfokbedrijven
Paardenopfokbedrijven richten zich primair op het opfokken van jonge paarden van derden, doorgaans van veulen tot driejarige leeftijd. Uit het onderzoek komt tevens naar voren dat 78% van de opfokbedrijven die hebben deelgenomen aan het onderzoek, één of meerdere aanvullende hippische activiteiten onderneemt, zoals fokkerij (22%), pensionstalling (22%) of het opleiden van jonge paarden (6%).

Kosten en regionale verschillen
De laatste jaren zijn de kosten voor grond, ruwvoer, stro, arbeid en gezondheidszorg aanzienlijk toegenomen. Dit komt onder andere door de inflatie, btw-verhoging en de stijgende grondstofprijzen. De stroprijs steeg tussen 2022 en 2025 met ongeveer 30% en de prijs van krachvoer steeg met zo’n 15%. De prijsstijging is ook terug te zien in de grondprijzen, wat zorgt voor een hogere kostendruk per paard.

Ontwikkelingen en toekomstverwachtingen
De toekomstverwachtingen voor de paardenopfok verschillen per regio en hangen samen met ruimte, ontwikkelmogelijkheden, omgevingsdruk en professionalisering. In Oost-Nederland liggen nog groeikansen, terwijl bedrijven in het Westen onder druk staan door beperkte ruimte en hoge grondkosten. Ondernemers in het Noorden en Zuiden ervaren hun positie als relatief stabiel en verwachten op korte termijn weinig veranderingen. Sectorbreed neemt de druk vanuit overheidsbeleid toe, met name rond stikstof en ruimtegebruik. Tegelijkertijd wordt een afname van het aantal, vooral kleinere, opfokbedrijven verwacht door de ondernemers, wat verdere professionalisering en schaalvergroting noodzakelijk maakt. De vraag naar opfok blijft naar verwachting hoog, mede dankzij de sterke positie van de Nederlandse hippische sector.

Conclusie en aanbevelingen
De Nederlandse paardenopfoksector is divers, regionaal verschillend en sterk verweven met andere agrarische en hippische activiteiten. Door het ontbreken van sectorbrede vergelijkingscijfers is onderlinge vergelijking lastig, terwijl de behoefte aan meer transparantie in kosten en tarieven groeit.
Dit onderzoek biedt een eerste inzicht in kosten, structuur en verwachtingen. Om tot een betrouwbaar en volledig beeld te krijgen van de sector is aanvullend onderzoek nodig.

Het EU-voorstel voor een handelsverdrag met Australië heeft beperkte invloed op de handel in land- en tuinbouwproducten. De Nederlandse-Australische handel in land- en tuinbouwproducten is relatief klein, zeker in vergelijking met landen als Brazilië. Het belang is strategisch in tijden van groeiend protectionisme en de handelstarieven van Trump.

Het voordeel voor de Nederlandse land- en tuinbouw schuilt vooral in betere uitzichten voor deelname aan het verbond van 11 landen ronde de Stille Oceaan, het CPTPP (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership). Hier zijn elf landen bij aangesloten: Australië, Brunei, Canada, Chili, Japan, Maleisië, Mexico, Nieuw Zeeland, Peru, Singapore, het Verenigd Koninkrijk en Vietnam. De EU and CPTPP werken al samen bij het doen van voorstellen voor hervorming van de wereldhandelsorganisatie, zoals deze week in Kameroen op de ministeriële WTO-vergadering.

Export is belangrijk
De Nederlandse land- en tuinbouw is afhankelijk van internationale markten. Volgens cijfers van CBL en Wageningen Universiteit heeft Nederland in 2025 voor 137,5 miljard euro aan land- en tuinbouwproducten uitgevoerd. De Nederlandse economie heeft in 2024 naar schatting afgerond 49,1 miljard euro verdiend aan de export van land- en tuinbouwproducten, waarvan 42,5 miljard euro dankzij de export van Nederlandse makelij. Nederland importeerde in 2025 voor 95,1 miljard euro aan land- en tuinbouwproducten, zoals cacao, koffie, thee, soja, palmolie en tropisch fruit.

Globaal blijft 40% van wat boeren en tuinders produceren in Nederland; 40% gaat naar de rest van de EU en 20% gaat naar derde landen. Per product verschilt dit aanzienlijk; bijvoorbeeld 90% van onze pootaardappelen, snijbloemen en uien gaan de grens over.

Om deze reden is LTO Nederland in principe vóór het wegnemen van onnodige handelsbelemmeringen om zo de handel in onze kwaliteitsproducten te bevorderen, mits er voldoende bescherming wordt geboden aan de kwetsbare deelsectoren. In elk handelsakkoord zijn offensieve en defensieve belangen te identificeren. De inzet van LTO Nederland is er op gericht deze belangen zo goed mogelijk in kaart te brengen en over het voetlicht te brengen bij de onderhandelaars van de verdragen

Australië
De topproducten die de EU naar Australië exporteert zijn graanproducten zoals pasta (€ 573 miljoen in 2024), fruit- en groentebereidingen (€ 443 miljoen) en varkensvlees (€ 334 miljoen). Ook wijn, bier, chocolade en zuivelproducten, zoals kaas, staan in de top tien. Nederland exporteert jaarlijks ook 50 miljoen bloembollen. Momenteel betaalt de EU op deze producten een invoertarief tussen de vier en 11%. Met het handelsakkoord zouden deze tarieven naar nul herleid worden.

In ruil zal ook de EU de invoertarieven op een aantal Australische landbouwproducten laten vallen, met uitzondering van enkele gevoelige producten zoals rundvlees en suiker. De EU importeert uit Australië voornamelijk oliehoudende zaden en eiwitgewassen (€1,1 miljard in 2024), wijn (€ 161 miljoen), rund- en kalfsvlees (€96 miljoen) en andere dierlijke producten (€ 222 miljoen). De Australische tarief-vrije export van rundvlees en lamsvlees wordt beperkt tot respectievelijk 35.000 en 25.000 ton per jaar. Voor suiker wordt de deur geopend voor een hoeveelheid van 35.000 ton rechtenvrije ruwe rietsuiker. In het productiejaar 2023-2024 exporteerde Australië daarvan twee ton naar de EU.

Voor land en tuinbouwproducten als geheel heeft de EU nu een positieve handelsbalans met Australië, ter waarde van 2,3 miljard euro in 2024. Zo exporteerden we voor 4,2 miljard euro en importeerden voor 1,9 miljard euro.

Vervolg
Het gaat nog om een voorstel. De nieuwe handelsmaatregelen gaan nu dus nog niet in werking treden. Eerst moeten de 27 EU-lidstaten in de Raad en het Europees Parlement de deal nog goedkeuren. De tekst moet bovendien ook nog groen licht krijgen bij de Australische parlementsleden.