LTO Nederland ondersteunt de ambitie van het kabinet om de productie van groen gas op te schalen, maar vindt dat de voorgestelde regeling sterker moet sturen op nieuwe Nederlandse productiecapaciteit en maatschappelijke meerwaarde. Dat schrijft LTO in haar reactie op de internetconsultatie van de Regeling bijmengverplichting groen gas.

“Groen gas is veel meer dan alleen duurzame energie,” zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans. “Met name monomestvergisting levert tegelijkertijd een bijdrage aan methaan- en stikstofreductie, kringlooplandbouw, energiezekerheid, strategische energievoorziening en een toekomstbestendig verdienmodel voor boeren. Juist die stapeling van maatschappelijke baten maakt groen gas zo waardevol voor Nederland.”

Positieve stap richting verduurzaming
LTO begrijpt de gedachte achter de voorgestelde bijmengverplichting. Het stimuleren van de marktvraag naar groen gas kan een belangrijke stap zijn naar verdere verduurzaming van het energiesysteem en minder afhankelijkheid van subsidies. En minder afhankelijkheid van (buitenlands) fossiel gas. Ook ziet LTO positieve elementen in de voorgestelde systematiek.

Tegelijkertijd plaatst de organisatie vraagtekens bij de mate waarin de regeling daadwerkelijk leidt tot nieuwe Nederlandse productiecapaciteit. De huidige uitwerking stuurt vooral op gerealiseerde ketenemissiereductie. Daardoor bestaat het risico dat doelstellingen worden gehaald met bestaande productie of buitenlandse certificaten, terwijl investeringen in nieuwe Nederlandse installaties achterblijven.

Brede maatschappelijke baten
Volgens LTO moet beleid niet alleen worden beoordeeld op CO₂-reductie, maar ook op de bredere maatschappelijke waarde die ermee wordt gerealiseerd. Groen gas uit Nederlandse monomestvergisting draagt naast klimaatdoelen bij aan de aanpak van methaan- en stikstofemissies, versterking van regionale kringlopen, betere mestverwaarding en een grotere energieonafhankelijkheid van Nederland.

Daarmee levert de sector niet alleen een bijdrage aan de energietransitie, maar ook aan de landbouwtransitie en de leefbaarheid van het platteland.

Oproep aan kabinet
LTO roept het kabinet daarom op de bijmengverplichting aan te passen. En een directe stimulans te organiseren voor de ontwikkeling van nieuwe Nederlandse productiecapaciteit. Op die manier kan de regeling niet alleen bijdragen aan emissiereductie, maar ook aan energiezekerheid, kringlooplandbouw en een toekomstbestendige Nederlandse economie. Kosten en baten zijn voor Nederland.

“Als we de maatschappelijke waarde van groen gas volledig willen benutten, moeten we investeren in nieuwe Nederlandse productie. Alleen dan realiseren we zowel onze klimaatdoelen als de bredere voordelen voor landbouw, economie en samenleving,” aldus Koopmans.

De Europese Commissie voert een stresstest uit van de Vogel- en Habitatrichtlijn om te beoordelen of de huidige regels nog werkbaar en effectief zijn. Voor Nederland is dit proces van groot belang, omdat de vergunningsverlening door de Nederlandse toepassing van deze richtlijnen volledig is vastgelopen voor veel bedrijven en projecten. Naast de inzet in Nederland om vergunningsverlening weer los te krijgen, doet LTO ook voorstellen voor maatregelen die de EU kan nemen in het kader van de stresstest.

De stresstest bestaat uit verschillende consultatierondes met stakeholders en wordt afgerond met een eindrapportage en mogelijk nieuwe wetsvoorstellen. LTO Nederland behoorde tot een beperkte groep organisaties die kon deelnemen aan een gesloten consultatieronde. Daarnaast leverde LTO een bijdrage aan de publieke consultatie en voerde de afgelopen periode meerdere gesprekken met vertegenwoordigers van de Europese Commissie en leden van het Europees Parlement.

De inbreng van LTO is mede gebaseerd op een juridische analyse die LTO heeft laten uitvoeren door het advocatenkantoor Houthoff. Het rapport identificeert drie juridische knelpunten die zijn ontstaan in vergunningsverlening en doet voorstellen voor maatregelen die de EU kan nemen om deze op te lossen. Het gaat dan om een EU-borging van intern salderen, een geharmoniseerde Europese invulling van de significantietoets en het verduidelijken van de additionaliteitsvereiste. Deze maatregelen kunnen bijdragen aan het doorbreken van de vastgelopen vergunningverlening en aan herstel van rechtszekerheid voor ondernemers.  De oplossing van de stikstofcrisis ligt daarmee niet alleen in Nederland. Ook de EU kan een belangrijke bijdrage leveren aan het oplossen van de juridische knelpunten die zijn ontstaan.

Europarlementsleden brengen advies nu al in praktijk
Europarlementariërs uit meerdere EU-landen en politieke groepen, waaronder de VVD, het CDA en de BBB, namen dat advies al ter harte en dienden amendementen in bij de milieucommissie van het Europees Parlement. Die amendementen zijn ingediend op een recent wetsvoorstel dat als doel heeft om vergunningsverlening in de EU te versnellen, maar op dit moment nog geen oplossingen biedt voor de Nederlandse situatie. De komende maanden onderhandelt het Europees Parlement nog over dit wetsvoorstel, waarna ook nog onderhandeld moet worden met de Europese Raad. Als de wijzigingsvoorstellen worden overgenomen, kan dit een belangrijke doorbraak bieden voor de stikstofcrisis. De amendementen zijn hier terug te vinden: deel 1 & deel 2.

Inzet kabinet nog onvoldoende duidelijk
Ook het kabinet is door de Europese Commissie gevraagd om input te leveren voor de stresstest. Het ministerie van LVVN draagt ook bij aan verschillende consultaties, maar hierbij is niet duidelijk welke wensen en vraagstukken naar voren worden gebracht. LTO roept het kabinet dan ook op om in het kader van de stresstest te pleiten voor de oplossingen zoals voorgesteld in het adviesrapport van advocatenkantoor Houthoff.

De overheid en de rundveesector werken gezamenlijk aan de verdere bestrijding van Bovine Virus Diarree (BVD) in Nederland. De start van het nationale bestrijdingsprogramma staat gepland voor 1 januari 2028. Het uiteindelijke doel is het verkrijgen van een officiële EU-vrijstatus voor BVD.

Het bestrijdingsprogramma wordt vastgelegd in een algemene maatregel van bestuur (AMvB) en sluit aan bij de Europese regelgeving voor dierziektebestrijding. Een officiële EU-vrijstatus biedt voordelen voor de diergezondheid en versterkt de positie van de Nederlandse rundveehouderij binnen Europa.

Gevolgen voor handel en import
Voor vleesveehouders is het van belang om rekening te houden met veranderingen in de handel van runderen. Wanneer Nederland een EU-goedgekeurd bestrijdingsprogramma heeft en toewerkt naar een BVD-vrije status, worden de voorwaarden voor de import van runderen uit niet-BVD-vrije landen strenger.
Dit betekent dat bij de aanvoer van runderen steeds nadrukkelijker gekeken wordt naar de BVD-status van het land of gebied van herkomst. Deze maatregelen zijn bedoeld om verdere verspreiding van het virus te voorkomen en de weg vrij te maken naar een BVD-vrij Nederland.

Ontwikkelingen in Europa
Verschillende Europese landen beschikken al over een officiële EU BVD-vrijstatus. Dat geldt onder meer voor Duitsland, Denemarken, Oostenrijk, Zweden en Finland. Frankrijk en België voeren momenteel een nationaal bestrijdingsprogramma uit.
Ierland bevindt zich in de fase waarin het via een door de EU goedgekeurd bestrijdingsprogramma werkt aan het verkrijgen van een BVD-vrije status.

Vakgroep volgt ontwikkelingen
De vakgroep Vleesveehouderij volgt de ontwikkelingen rond de nationale BVD-bestrijding en de gevolgen voor de handel en import van vleesvee nauwgezet. Zodra meer duidelijkheid bestaat over de verdere uitwerking van de regelgeving en de praktische gevolgen voor ondernemers, zal LTO Nederland hierover informeren.

ZLTO, LLTB, LTO Noord en LTO Nederland roepen hun leden op om op vrijdagochtend 14 augustus massaal naar het voorplein van het provinciehuis in Den Bosch te komen. Op dat moment organiseert ZLTO een vreedzame en waardige demonstratie tegen het voornemen om de natuurvergunning van vijf pluimveehouders in Noord-Brabant in te trekken. In het begin van de zomer maakte het college van Gedeputeerde Staten bekend om met ingang van 1 oktober 2026 de procedure voor onteigening te willen starten.

Dit nieuws is bij agrariërs in het hele land als een bom ingeslagen. “Als een provincie rechtsgeldige vergunningen zomaar kan intrekken, is geen enkele ondernemer in Nederland nog zeker van zijn bedrijf. En dit raakt niet alleen de landbouw: ook duizenden niet-agrarische bedrijven in Nederland lopen hetzelfde risico. Dit heb ik nog nooit meegemaakt en gaat zwaar in tegen het beleid!” aldus LTO-voorzitter Ger Koopmans.

LTO staat pal achter de vijf Brabantse pluimveehouders en steunt alle andere ondernemers die met vergelijkbare handhavings- of intrekkingsverzoeken worden geconfronteerd. Koopmans: “We laten onze mensen niet vallen, het is belangrijk dat we onze stem laten horen. Boeren, tuinders, maar ook burgers die de agrarische sector een warm hart toedragen. Het is belangrijk dat we onze boosheid en ongerustheid kenbaar maken op 14 augustus”.

Deze oproep gericht is op het beschermen van de rechtszekerheid van ondernemers. De landelijke stikstofaanpak moet op een aantal onderdelen fundamenteel worden aangepast. Dat heeft alleen zin als er voldoende rechtszekerheid bestaat voor ondernemers. Het protest op 14 augustus is daarom geen oproep om de volledige stikstofaanpak van tafel te halen, maar om een duidelijke grens te trekken als het gaat om het intrekken van bestaande vergunningen. Ondernemers moeten erop kunnen vertrouwen dat verleende vergunningen niet zomaar worden ingetrokken en dat beleidswijzigingen zorgvuldig, voorspelbaar en juridisch houdbaar worden uitgevoerd.

LTO Nederland ontving gisteren Tweede Kamerlid Maarten Goudzwaard (JA21) en beleidsmedewerker Ronald Oenema op het melkveebedrijf van Jolmer de Vries in It Heidenskip. Aanleiding voor het werkbezoek waren de door het kabinet voorgestelde zoneringsplannen rondom een klein stuk veenmosrietland bij de Fûgelhoeke in Hemelum. Deze plannen kunnen grote gevolgen hebben voor honderden agrarische bedrijven in de omgeving.

Tijdens het gesprek brachten Jolmer de Vries, tevens voorzitter van LTO Noord-afdeling Súdwest-Fryslân, Anna-Jet Leijenaar (LTO Noord), Coen van Rooyen (LTO Nederland) en Harmen Bouma (LTO Noord Súdwest-Fryslân) hun zorgen over de sociaaleconomische impact van de voorgestelde zonering onder de aandacht.

Daarnaast werd gesproken over de gevolgen voor grondgebondenheid, de rol die doelsturing daarin kan spelen en het belang van een duidelijk handelingsperspectief voor boeren. Ook kwamen de provinciale gebiedsprocessen in Fryslân en het agrarisch natuur- en landschapsbeheer aan bod.

Het werkbezoek werd afgesloten met een rondleiding over het melkveebedrijf van De Vries en een bezoek aan het betreffende stuk veenmosrietland, zodat de impact van de voorgestelde maatregelen ter plaatse kon worden bekeken.

De aanhoudende droogte en hitte zorgen voor toenemende problemen in de Nederlandse land- en tuinbouw. LTO Nederland ziet de gevolgen inmiddels in vrijwel alle sectoren terug. Van lagere opbrengsten en kwaliteitsverlies tot zorgen over veevoer en oplopende marktonrust: de impact van het aanhoudend droge weer wordt met de dag zichtbaarder.

De inmiddels vrijwel afgeronde graanoogst laat de eerste effecten van de droogte zien. Graaninnamebedrijven melden tegenvallende opbrengsten als gevolg van de droge maand juli. Ook in andere teelten nemen de zorgen toe. Voor aardappelen wordt momenteel uitgegaan van een opbrengst die ten minste 8 procent lager ligt dan in 2025.

Gewassen hebben te maken met hitte- en droogtestress, kwaliteitsverlies, afstervende planten en een versnelde rijping. De gevolgen beperken zich niet tot het land: ook logistieke processen, marktontwikkelingen en de beschikbaarheid van veevoer komen steeds verder onder druk te staan.

Zorgen nemen toe in de veehouderij
Ook voor de veehouderij wordt de situatie steeds spannender. Maïs bevindt zich momenteel in de cruciale fase van kolfzetting en korrelvulling, waarin voldoende vocht essentieel is. Als de hitte en droogte aanhouden, rijpt de maïs versneld af en blijven de kolven klein. Daarnaast groeit het gras op veel bedrijven nauwelijks meer. Sommige melkveehouders vrezen daardoor later dit seizoen een tekort aan ruwvoer.

Ook de Nederlandse Fruittelers Organisatie (NFO) trekt aan de bel. Vooral de perenteelt staat door de aanhoudende droogte en hitte onder grote druk.

Regionale verschillen, landelijke impact
Hoewel de droogte in heel Nederland merkbaar is, verschillen de uitdagingen per regio. In Zeeland staat de beschikbare zoetwatervoorziening zwaar onder druk. De landbouwleiding die in de jaren tachtig is aangelegd, draait op volle capaciteit. Ondanks dat er ruim 800 kubieke meter water per uur doorheen wordt gepompt, blijkt dat onder de huidige omstandigheden onvoldoende.

Ook elders in het land zijn de bodems sterk uitgedroogd. Beregenen biedt vaak slechts tijdelijk verlichting en in verschillende gebieden gelden inmiddels beregeningsverboden of een verbod op het gebruik van oppervlaktewater zoals in Midden-Delfland.

Gevolgen voor markt en consument
De droogte beperkt zich niet tot Nederland. Ook in grote delen van Europa is sprake van aanhoudende droogte, wat de onrust op verschillende landbouwmarkten vergroot. Op de aardappelmarkt lopen de prijzen inmiddels weer voorzichtig op. Waar telers eerder moeite hadden hun aardappelen af te zetten, neemt de vraag geleidelijk weer toe.

Ook consumenten kunnen de gevolgen merken. Door de hitte en droogte zijn verschillende groenten sneller afgerijpt dan normaal. Daardoor moeten oogst, transport en verwerking opnieuw op elkaar worden afgestemd. Dat kan tijdelijk leiden tot schommelingen in het aanbod en incidenteel tot minder goed gevulde groenteschappen in de supermarkt.

Brede weersverzekering blijft belangrijk
Boeren kunnen zich verzekeren tegen weerschade via de brede weersverzekering. Deze verzekering kent echter verschillende voorwaarden, waaronder een minimumneerslagtekort, schadedrempels, een eigen risico en een maximum aan de totale uitkering.

LTO ziet de brede weersverzekering als een belangrijk instrument om de risico’s van extreem weer in de akkerbouw en open teelten te beheersen. Tegelijkertijd pleit de organisatie ervoor om samen met verzekeraars en de overheid te blijven werken aan een betaalbare premie en een dekking die beter aansluit bij de toenemende schade als gevolg van weersextremen.

Het aantal deelnemers aan de brede weersverzekering is de afgelopen jaren gestegen. Inmiddels heeft ongeveer 15 procent van de bedrijven met een weersgevoelige hoofdteelt een dergelijke verzekering afgesloten. Dat onderstreept volgens LTO het groeiende belang van een goed functionerend systeem om ondernemers weerbaarder te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Warme zomerdagen vragen steeds meer aandacht van paardenhouders. Het voorkomen van hittestress is geen eenmalige actie, maar hoort bij verantwoord stal- en weidemanagement, voor elke dierhouder en dus ook voor paardenhouders.  Het Besluit houders van dieren (artikel 1.6 lid 3) verplicht houders om dieren die buiten worden gehouden bescherming te bieden tegen slechte weersomstandigheden. Ook de NVWA controleert meer en meer paardenhouders hebben bij eerdere warmere dagen een waarschuwing ontvangen.

Met een goede voorbereiding en tijdige maatregelen kunnen veel problemen worden voorkomen. Voldoende drinkwater, schaduw en ventilatie vormen daarbij de basis voor het welzijn van paarden tijdens warme periodes. Daarmee wordt niet alleen voldaan aan de wettelijke verplichting om dieren te beschermen tegen extreme weersomstandigheden, maar draagt  vooral ook bij aan het welzijn van paarden.

Protocol extreme weersomstandigheden voor paarden
De Sectorraad Paarden, waar LTO Nederland onderdeel van is, heeft in 2023 een protocol geschreven voor extreme weersomstandigheden voor paarden. In het protocol vindt u meer informatie en adviezen over het voorkomen van hittestress bij paarden, ook tijdens transport.

NVWA
De NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) besteedt tijdens warme perioden extra aandacht aan de bescherming van paarden tegen hitte. Bij temperaturen vanaf 27 graden Celsius wordt gecontroleerd op de aanwezigheid van voldoende drinkwater en schaduw. Ook deze zomer ontvingen verschillende paardenhouders een waarschuwing omdat hun paarden onvoldoende bescherming tegen de zon hadden. Daarbij hoeft er nog geen sprake te zijn van hittestress om in overtreding te zijn.

Meer informatie over hittestress bij paarden:

Protocol-extreme-temperaturen-voor-paarden-versie-3-9-2023_Def.pdf

Regels voor veehouders bij hitte | NVWA

wetten.nl – Regeling – Besluit houders van dieren – BWBR0035217

Hittestress en koudestress bij dieren voorkomen | NVWA

Sinds afgelopen vrijdag zijn de emoties hoog opgelopen bij Brabantse pluimveehouders. Het voorgenomen besluit van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant om de rechtsgeldige natuurvergunningen van vijf Brabantse pluimveehouders in te trekken is als een bom ingeslagen bij betrokken ondernemers, andere boeren en hun belangenbehartigers. Terecht! Onbegrip en zorgen zijn groot. Minister Van Essen heeft vandaag aangekondigd op korte termijn in overleg te treden met de provincie Noord-Brabant, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de vijf betrokken pluimveehouders.

De minister heeft een halve draai gemaakt en een fors aantal stappen in de juiste richting genomen in zijn antwoorden op de Kamervragen van Jan Arie Koorevaar (CDA). Maar meer is nodig om de rechtszekerheid voor alle, ook niet-agrarische, ondernemingen in Noord-Brabant en in de rest van het land te herstellen. Voor de vijf betreffende Brabantse pluimveehouders is dit zeker nog niet genoeg. Zij ervaren dat hun plannen om tot significante stikstofreductie te komen niet serieus zijn genomen door de Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant. Ook blijft de onvrede groot dat men ambtelijk en niet bestuurlijk door de provincie is geïnformeerd. In zijn antwoorden op de Kamervragen benadrukt de minister dat het op 26 juni gepresenteerde stikstofpakket volgens hem voldoende basis biedt om handhavings- en intrekkingsverzoeken gemotiveerd af te wijzen. Daarnaast benadrukt hij dat provincies bij hun besluitvorming alternatieve stikstofreductieplannen van ondernemers moeten meewegen en dat de inzet primair gericht moet zijn op ondersteuning bij innovatie, extensivering, verplaatsing of vrijwillige beëindiging. Om tot deze consistente uitvoering te komen, gebaseerd op de Kamerbrief van 26 juni, gaat hij deze zomer in overleg met het IPO en de provincie Noord-Brabant.

Intrekking vergunningen moet van tafel
Tegelijkertijd constateert LTO Nederland wel dat een cruciaal element in de beantwoording van de Kamervragen nog ontbreekt. De minister spreekt namelijk niet expliciet uit dat het intrekken van natuurvergunningen, als gevolg van de door het kabinet ingezette aanpak, niet nodig en dus niet aan de orde is. Juist die bestuurlijke duidelijkheid is van groot belang voor ondernemers die investeren in stikstofreductie en zich inspannen om binnen gebiedsprocessen tot oplossingen te komen. LTO Nederland gaat ervan uit dat de minister deze duidelijkheid vóór het Brabantse Statendebat op 14 augustus alsnog zal geven. Nadat hij zich heeft laten informeren door de vijf betrokken ondernemers en kennis heeft genomen van hun ingediende reductieplannen, mogen we toch verwachten dat hij zal bevestigen dat het tot intrekking van natuurvergunningen niet zal komen.

Landelijke duidelijkheid is noodzakelijk
LTO verwacht ook dat het aangekondigde overleg met het IPO leidt tot een eenduidige bestuurlijke lijn, waarin wordt vastgelegd dat het intrekken van vergunningen niet aan de orde is. Dit is namelijk voor elk gebiedsproces, in elke provincie en voor alle ondernemers in Nederland van cruciaal belang. Zo nodig dient de minister een instructie naar de provincies uit te vaardigen. Wat het intrekken van de vergunningen tegenhoudt. LTO Nederland staat pal achter de vijf Brabantse pluimveehouders én achter ZLTO. We steunen alle andere ondernemers die worden geconfronteerd met vergelijkbare handhavings- of intrekkingsverzoeken, of waarbij met dergelijke verzoeken wordt gedreigd.

“Wij verwachten nog voor het Brabantse Statendebat een gesprek met de minister om hem te overtuigen dat het intrekken van de vergunningen onacceptabel is. Dit is allang niet meer alleen een Brabantse kwestie en ook niet meer alleen een agrarische kwestie. Het gaat over de rechtszekerheid van ondernemers in heel Nederland. Daarom gaan wij hier ook over in overleg met onze collega ondernemersorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland. Deze zaak laat zien dat er behoefte is aan landelijke duidelijkheid. Alle ondernemers in Nederland moeten erop kunnen vertrouwen dat zij met een rechtsgeldige vergunning kunnen blijven ondernemen. Alleen dan kan ook het nieuwe stikstofbeleid op voldoende draagvlak rekenen” aldus Ger Koopmans.

Het bestuur van LTO Nederland heeft Johan van Oort benoemd als nieuw bestuurslid van de vakgroep Pluimveehouderij van LTO/NOP. Hij volgt vermeerderaar Piet Faber op, wiens laatste bestuurstermijn binnenkort afloopt. Johan van Oort is vermeerderaar in het Noord-Brabantse Volkel, waar hij reguliere vleeskuikenouderdieren houdt. Hij is een gedreven, jonge bestuurder die ook bestuurlijk actief is bij een veevoerbedrijf en bij zijn lokale ZLTO-afdeling. Johan wordt vanuit zijn functie tevens voorzitter van de Kring (Opfok)Vermeerderaars van LTO/NOP.

Van Oort volgt vermeerderaar Piet Faber op, wiens laatste bestuurstermijn binnenkort afloopt. Faber heeft vele jaren met grote inzet de belangen van de (opfok)vermeerderaars én van de pluimveesector als geheel behartigd, zowel in de vakgroep als daarbuiten. De vakgroep is hem daar zeer erkentelijk voor.

Van Oort treedt per 1 september 2026 aan en is voor een termijn van drie jaar benoemd.

Het kabinet heeft de voorgenomen maatregelen rondom geitenhouderij en gezondheid van omwonenden (VGO) verder uitgewerkt. LTO Geitenhouderij, NGZO en het Platform Melkgeitenhouderij vragen om zorgvuldigheid, proportionaliteit en een stevige wetenschappelijke onderbouwing bij de verdere besluitvorming. Ook moet er perspectief blijven voor bestaande bedrijven. De sector werkt ondertussen actief aan oplossingen via het eigen sectorplan.

Afstandsnorm vraagt om perspectief
Het kabinet wil een afstandsnorm van 500 meter invoeren. Voor de geitenhouders én voor de woningbouwmogelijkheden zijn dit verstrekkende maatregelen. Geitenbedrijven in de nabijheid van woonkernen kunnen daardoor niet uitbreiden of zich nieuw vestigen. Ook woningbouwontwikkelingen binnen de zone kunnen worden geraakt. Over de gevolgen van de afstandsnorm voor bedrijven binnen de zone is nog veel onduidelijk. De sector vindt daarom dat een dergelijke norm tijdelijk van aard moet zijn en periodiek moet worden herijkt op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten.
De zorgen van omwonenden over hun gezondheid verdienen de juiste aandacht. Het is belangrijk voor iedereen dat maatregelen eerlijk, proportioneel en wetenschappelijk goed onderbouwd zijn.

“Als deze verstrekkende maatregelen worden genomen op basis van bestaande onzekerheden, dan moeten deze ook tijdelijk van aard zijn en opnieuw worden beoordeeld zodra nieuwe onderzoeksresultaten beschikbaar komen. De diverse recente wetenschappelijke twijfels ondersteunen ons om met overheden te bespreken of en hoe we deze maatregelen kunnen verbeteren om onnodige gevolgen voor de samenleving te beperken.”  Jos Tolboom, voorzitter van LTO Geitenhouderij.

Oproep tot beëindiging moratoria buiten de 500 meter zone
LTO Geitenhouderij, NGZO en het Platform Melkgeitenhouderij doen de oproep richting provincies om de bestaande moratoria op korte termijn in lijn te brengen met landelijk voorgenomen beleid. Het kabinet kiest voor een landelijke afstandsnorm van 500 meter en daarmee ligt het volgens de sector voor de hand dat bedrijven buiten deze zone weer ontwikkelruimte krijgen. Voor bedrijven binnen de zone is maatwerk nodig, zodat ook zij zicht houden op een toekomstbestendige ontwikkeling.

Besluiten moeten gebaseerd zijn op actuele inzichten
De sector benadrukt dat de aangekondigde epidemiologische vervolgstudie van essentieel belang is. Hierdoor worden nieuwe beleidskeuzes zoveel mogelijk gebaseerd op de meest actuele inzichten. De sector blijft daarnaast scherp kijken naar andere wetenschappelijke ontwikkelingen. Eerder publiceerde Stat-Gent een onafhankelijke wetenschappelijke review over de onderzoeken naar geitenhouderij en gezondheid van omwonenden. Daarnaast verscheen deze week ook een artikel in het NRC, waarin diverse wetenschappers met uiteenlopende disciplines grote kanttekeningen plaatsen bij de conclusies die uit VGO getrokken worden. Zowel de review als het artikel laten zien dat er nog altijd belangrijke kennisvragen openstaan en dat zorgvuldig onderzoek noodzakelijk blijft voordat definitieve conclusies kunnen worden getrokken.

Samen werken aan gedragen oplossingen
LTO Geitenhouderij, NGZO en het Platform Melkgeitenhouderij blijven in gesprek met ministeries, provincies, Kamerleden en andere betrokken partijen. De sector gaat verder met neemt haar verantwoordelijkheid en werkt actief mee aan oplossingen. Er wordt hard gewerkt aan de uitvoering van het sectorplan, waarin onder meer wordt ingezet op emissiereducerende maatregelen. Tegelijkertijd doet de sector nadrukkelijke oproep om beleid te baseren op robuuste wetenschappelijke inzichten, proportionaliteit, maatwerk en perspectief voor bedrijven.

Afgelopen week is het kwaliteitssysteem *Renugarant officieel ter notificatie aangeboden aan de Europese Commissie. Hiermee start de zogenoemde standstillperiode van ongeveer drie maanden. In deze periode kunnen de Europese Commissie en de andere lidstaten de regeling beoordelen en eventuele opmerkingen maken. Als de notificatie zonder bezwaren wordt afgerond, brengt dat de invoering van Renugarant weer een stap dichterbij.

De notificatie verandert op dit moment niets aan de voorwaarden voor de productie van RENURE. Producenten die RENURE willen produceren, moeten zich registreren bij RVO. Dit geldt ook voor bedrijven die deelnemen aan de pilot Mineralenconcentraat of de pilot Kunstmestvrije Achterhoek. Na registratie wordt voor RENURE-mineralenconcentraat gebruikgemaakt van de nieuwe mestcode 132. De huidige mestcode 120 voor mineralenconcentraat uit de pilot komt daarmee te vervallen. Producenten die zich niet registreren, mogen mestcode 120 nog gebruiken tot en met 23 juli 2026. Daarna valt het product weer onder de reguliere regels voor dierlijke mest. Registratie op korte termijn is dus belangrijk.

Met de notificatie van Renugarant komt de verdere implementatie van RENURE dus opnieuw een stap dichterbij. RENURE biedt mogelijkheden om waardevolle nutriënten uit dierlijke mest beter te benutten en de afhankelijkheid van minerale kunstmest te verminderen. Daarmee wordt een volgende stap gezet richting een meer circulair nutriëntengebruik. Een zorgvuldige en werkbare invoering is essentieel. Daarom blijft LTO Nederland zich inzetten voor een praktische implementatie, waarbij registratie, certificering en de uitvoering in de praktijk goed op elkaar aansluiten en ondernemers weten waar zij aan toe zijn.

*Renugarant is het kwaliteitssysteem waarmee de productie en het gebruik van RENURE-meststoffen op een uniforme en betrouwbare manier worden geborgd. Op termijn wordt certificering via Renugarant wettelijk verplicht. Tot die tijd blijft registratie de basis voor bedrijven die RENURE willen produceren.

Registratie kunt u voltooien via de website van RVO. Klik hier.

Twee weken geleden publiceerde LVVN-minister Van Essen de kabinetsplannen voor landbouw, stikstof en natuur. Sindsdien organiseerden LTO Nederland, LTO Noord, ZLTO en LLTB vijf grote regiobijeenkomsten in Apeldoorn, Drachten, Den Bosch, Breukelen en Baexem. Ongeveer 1.500 LTO-leden bezochten de bijeenkomsten om vragen te stellen, zorgen te delen en de LTO-bestuurders richting mee te geven voor vervolggesprekken met het kabinet en de provincies.

Ondanks regionale verschillen was de boodschap opvallend eensluidend. Boeren en tuinders zijn boos en maken zich grote zorgen over de gevolgen voor hun bedrijf, hun ontwikkelmogelijkheden en de toekomst van hun gezin en opvolgers. Cruciale onderdelen van de stikstofaanpak, zoals de voorgestelde zonering en de omgang met grondgebondenheid, stuitten op massaal onbegrip én verzet. De boodschap aan LTO-bestuurders was helder: die onderdelen moéten anders. Tegelijkertijd was er tijdens alle bijeenkomsten ook een sterke wens om met feiten, argumenten en goed onderbouwde alternatieven invloed uit te oefenen op de verdere uitwerking van het beleid.

Grote zorgen over zonering en grondgebondenheid
Veruit de meeste vragen gingen over zoneringen en beperkende maatregelen rond Natura2000-gebieden, in beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden. Er is veel onduidelijkheid over nut en noodzaak van deze zones, aangezien stikstofsneerslag over afstanden boven 250 meter niet meer echt herleidbaar is tot een bron. Met name in gebieden waar veel bedrijven en landbouwgrond binnen toekomstige zones vallen, leven grote zorgen over waardeverlies van grond, beperkingen bij bedrijfsontwikkeling en onzekerheid voor de volgende generatie. Verschillende leden droegen voorbeelden aan die zichtbaar maakten hoe groot de impact regionaal kan zijn. Daarbij werd gewezen op honderden bedrijven en tienduizenden hectares landbouwgrond die mogelijk geraakt worden. In alle bijeenkomsten was de oproep om ervoor te zorgen dat deze zones doelmatig en efficiënt worden uitgewerkt: Zo klein mogelijk, met ruimte voor maatwerk, rekening houdend met de ligging van stikstofgevoelige habitats binnen Natura2000-gebieden.

Ook de voorgestelde norm voor grondgebondenheid van 2,6 GVE per hectare riep veel vragen op. Melkveehouders vragen zich af waarom zij aan deze norm gehouden worden als zij aan kunnen tonen dat ze de doelen voor waterkwaliteit aantoonbaar halen. Het feit dat het kabinet bij de uitwerking van grondgebondenheid afwijkt van wat ze zelf in het regeerakkoord heeft afgesproken (een eenvoudige norm óf doelsturing) bevestigt voor veel leden het beeld van een onbetrouwbare overheid die er gemakkelijk voor kiest om afspraken met de agrarische sector zonder tekst of uitleg te schenden. Ieder draagvlak ontbreekt voor deze maatregelen, die niet gericht zijn op emissiereductie maar uitsluitend op platte krimp.

Innovatie als onderdeel van de oplossing
Ook de bedrijfsemissienorm van 0,164 kg NH3 per kilo fosfaat leidt tot veel vragen onder melkveehouders. Duidelijk is dat boeren die norm niet kunnen halen door scherpe keuzes te maken in het voerspoor en voor maximale weidegang te kiezen. Voor veel ondernemers lijkt het onvermijdelijk om daarbovenop ook voor innovaties en technische maatregelen te kiezen. Daarbij leven er vragen over de betrouwbaarheid, betaalbaarheid en praktische uitvoerbaarheid van die technische oplossingen.

Tijdens de bijeenkomsten werd breed erkend dat innovatie noodzakelijk blijft. Tegelijkertijd werd ook duidelijk dat veel leden vinden dat technologische oplossingen alleen onvoldoende zijn om de volledige opgave te realiseren. De discussie draaide daarom niet alleen om techniek, maar vooral om de vraag hoe ondernemers zelf regie houden op hun toekomst.

Provincies worden bepalend
Een belangrijke conclusie van de regiobijeenkomsten is dat de discussie niet eindigt bij de landelijke plannen. Veel onderdelen van de stikstofaanpak moeten nog worden uitgewerkt in provinciaal beleid. Daardoor verschuift een belangrijk deel van het speelveld naar de provincies en waterschappen.

Leden riepen LTO daarom op om niet alleen in Den Haag stevig te blijven ageren tegen de plannen, maar juist ook provinciaal te investeren in de uitwerking van het beleid. Daarbij werd meermaals benadrukt dat boeren en tuinders zelf met alternatieven en gebiedsgerichte voorstellen kunnen en moeten komen. LTO-voorzitter Ger Koopmans kondigde aan dat LTO Nederland samen met de regionale LTO-organisaties ‘gebieds-teams’ in wil stellen die per gebied actief sturen op maatwerk, werkbare oplossingen en behoud van toekomstperspectief.

Steun voor de koers, maar ook een duidelijke oproep aan LTO
Naast de plannen van het kabinet was ook de rol van LTO zelf een terugkerend onderwerpen in de verschillende bijeenkomsten. Veel leden waarderen de inzet aan de overlegtafels, maar vroegen nadrukkelijk of LTO niet steviger oppositie zou moeten voeren tegen onderdelen van de plannen. In alle regio’s klonk de behoefte aan zichtbare resultaten en krachtige belangenbehartiging. Tijdens verschillende bijeenkomsten kwam die discussie scherp naar voren toen leden vroegen of het niet tijd was om harder actie te voeren.

Tegelijkertijd was er in elke zaal ook begrip voor het feit dat resultaten worden geboekt via politieke beïnvloeding en het bouwen van meerderheden. Protest levert op zichzelf geen vergunningen op, en blijvende invloed wordt uiteindelijk vooral via argumenten en politieke druk bereikt. Hoe begrijpelijk de behoefte ook is om als sector een duidelijke streep te trekken en het plan ‘door te scheuren’.

De boodschap aan LTO was helder: blijf zichtbaar, blijf stevig invloed uitoefenen, blijf verbeteringen afdwingen en zorg ervoor dat ruimte voor ondernemerschap, bedrijfsontwikkeling en opvolging behouden blijft. Leden vragen van LTO een combinatie van strijdbaarheid, realisme en resultaatgerichtheid, met als uiteindelijk doel een toekomstbestendige landbouwsector mét perspectief voor boeren en tuinders.

Hoewel de stikstofaanpak tijdens alle bijeenkomsten zeer kritisch werd ontvangen, was er ook aandacht voor de positieve elementen die in het plan zitten. Zoals het invoeren van een rekenkundige ondergrens, waardoor het grootste deel van de PAS-melders en interimmers gelegaliseerd kan worden. Over het feit dat handhavingsverzoeken voor PAS-melders met dit pakket kunnen worden afgewezen. Over het verwijderen van de Kritische Depositiewaarde uit de wet. Over het (te trage!) loskomen van vergunningverlening. En over het feit dat ook natuurherstel in de toekomst geborgd en afrekenbaar wordt.

Terugblik
“Kortom: werk aan de winkel”, concludeert LTO-voorzitter Ger Koopmans in zijn tergblik op de bijeenkomsten: “Met de politiek, in de regering, in de Tweede en Eerste Kamer, met provinciale en gedeputeerde staten in de 12 provincies en met waterschapbestuurders gaan en blijven we indringend spreken voor verandering van de plannen. Ook is er contact met andere landbouworganisaties om verschillen te overbruggen en zoveel mogelijk samen op te trekken. We blijven dag en nacht voor de belangen van onze leden en hun gezinnen opkomen!”