De Tweede Kamer heeft 8 september jl. meerdere moties aangenomen over het wolvenbeleid. Daarmee zet zij een belangrijke stap naar meer landelijke regie en meer mogelijkheden voor provincies en veehouders om op te treden. LTO Nederland is positief over deze ontwikkeling.

De Kamer wil onder andere meer aansluiting bij de Duitse aanpak. Ook moet er meer duidelijkheid komen over de Centraal-Europese wolvenpopulatie, landelijke regels voor preventie en schadevergoeding en mogelijkheden om sneller in te grijpen als wolven voor problemen zorgen. Daarmee erkent de Kamer dat de verschillen tussen provincies in regels, ondersteuning en uitvoering voor veehouders vaak onduidelijk zijn.

Daarnaast zijn moties aangenomen om wolven beter te volgen, structureel aanvallende roedels in kaart te brengen en maatregelen eenvoudiger uit te voeren. Deze voorstellen sluiten aan bij de wensen van provincies en veehouders, die al langer vragen om meer duidelijkheid en handelingsruimte.

Volgens LTO is de uitwerking van de plannen nu belangrijk. Veehouders mogen niet te maken krijgen met regels die in de praktijk moeilijk uit te voeren zijn. Als er een landelijke norm voor preventie komt, moet die uitgaan van een redelijke inspanning van veehouders. Daarbij moet rekening worden gehouden met verschillen tussen gebieden en moet maatwerk mogelijk blijven.

LTO blijft daarnaast van mening dat de kosten van de aanwezigheid van de wolf niet bij individuele veehouders mogen terechtkomen. Preventiemaatregelen, schade en extra werkzaamheden brengen kosten met zich mee. Daarvoor is een structurele en uitvoerbare oplossing nodig.

LTO roept het kabinet op om de aangenomen moties in samenhang uit te werken. Dat moet leiden tot een landelijk, duidelijk en juridisch houdbaar wolvenbeleid dat in de praktijk goed werkt. Alleen dan krijgen provincies en veehouders de duidelijkheid en ondersteuning die zij nodig hebben.

Het bestuur van LTO Nederland heeft Gerda van den Heuvel benoemd als nieuw bestuurslid van de vakgroep Kalverhouderij. Zij volgt kalverhoudster Mariska Timmerman op. Mariska heeft ruim 7 jaar met grote betrokkenheid en inzet de belangen van de kalverhouders en kalversector als geheel behartigd, zowel in de vakgroep als daarbuiten. De vakgroep is haar daar zeer erkentelijk voor. Gerda van den Heuvel is per 1 september 2026 aangetreden voor een termijn van drie jaar.

Gerda is kalverhoudster in het Gelderse Putten, waar ze met haar man zowel rosé als blankvleeskalveren houdt. Ze is een gedreven bestuurder en al actief als bestuurslid van de afdeling Gelderse Vallei van LTO. De vakgroep bekijkt de werk- en taakverdeling binnenkort. Gerda zal in elk geval de werkzaamheden van de klankbordgroep Oost van Mariska overnemen.

Maandag 8 september bracht LTO-voorzitter Ger Koopmans een bezoek aan Stal ’s-Gravenweg in Vogelenzang. De pensionstal van Rutger en Petra van der Peet bevindt zich in een complexe situatie tussen twee Natura 2000-gebieden.

Naast Ger Koopmans namen namens LTO Nederland ook Matthijs Maat, voorzitter van de landelijke vakgroep Paardenhouderij, en Kim Harting, strategisch beleidsadviseur Paardenhouderij, deel aan het werkbezoek. Verder waren Michael Dobbe (voorzitter LTO Duin- en Bollenstreek), Bas Duineveld (bestuurder LTO Duin- en Bollenstreek), Huub Adank (voormalig boswachter bij Waternet) en Carmen Hartendorf (jurist bij Lexquis en vertegenwoordiger van grondeigenaren aan de gebiedstafel Zuid-Kennemerland) aanwezig om het gesprek aan te gaan met elkaar.

Tijdens het bezoek ging Ger in gesprek met de ondernemers en andere betrokkenen over de ontwikkelingen in het gebied, de vergunningverlening en de toekomst van de polder waarin Stal ’s-Gravenweg is gevestigd. De pensionstal ligt tussen twee Natura 2000-gebieden die de provincie via het Natuurnetwerk Nederland (NNN) met elkaar wil verbinden. Deze plannen hebben grote gevolgen voor de ontwikkelingsruimte van het bedrijf en zorgen voor onzekerheid over de toekomst van de onderneming. Het proces met de provincie verloopt moeizaam, waardoor agrarische ondernemers in het gebied nog altijd onvoldoende duidelijkheid hebben over hun toekomstperspectief.

Het werkbezoek maakte duidelijk hoe complex de opgaven in dit gebied zijn en welke impact ruimtelijke ontwikkelingen, natuurbeleid en vergunningstrajecten kunnen hebben op bestaande bedrijven. Voor LTO Nederland was het waardevol om de situatie ter plaatse te ervaren en het gesprek met de ondernemer aan te gaan. In het gesprek is benadrukt dat een zorgvuldige afweging nodig is tussen natuurdoelen en de belangen van ondernemers, zodat bedrijven die al jarenlang bijdragen aan de leefbaarheid en het beheer van het gebied ook in de toekomst perspectief houden.

We zijn terug van weggeweest. Na een korte zomerstop gaat de LTO | De Podcast verder met het tweede seizoen. En stilzitten deed het beleid de afgelopen maanden allerminst. De zomer bracht volop ontwikkelingen die van belang zijn voor land- en tuinbouw, van de stikstofaanpak tot het convenant gewasbescherming en de politieke ontwikkelingen in Den Haag.

In deze eerste aflevering van het nieuwe seizoen blikken we terug op de belangrijkste ontwikkelingen en bespreken we wat ze betekenen voor de sector. Te gast is LTO-voorzitter Ger Koopmans, Lobbyist Paul van Beuzekom en onze moderator Bjørn van den Boom (Manager Public Affairs & Communicatie).

Luister de aflevering:

Een succesvolle ronde tafel bracht verzekeraars, ondernemers, overheid en technologiepartijen samen rond de verzekerbaarheid van robotisering, digitalisering en AI.

LTO Nederland en het Verbond van Verzekeraars hebben op 22 september in Den Haag een succesvolle ronde tafel georganiseerd over de verzekerbaarheid van technologische innovaties in de land- en tuinbouw. Vertegenwoordigers van verzekeraars, sectororganisaties, overheid, kennisinstellingen en technologieleveranciers gingen met elkaar in gesprek over praktijkvragen, risico’s en oplossingsrichtingen rond de toepassing van nieuwe technologie.

De bijeenkomst maakte duidelijk dat verzekerbaarheid een belangrijke schakel is in de verdere ontwikkeling en toepassing van innovaties. Robotisering, digitalisering en kunstmatige intelligentie bieden kansen voor een toekomstbestendige land- en tuinbouw, maar vragen tegelijkertijd om duidelijkheid over aansprakelijkheid, veiligheid, regelgeving en risicobeheersing.

Verzekerbaarheid eerder onderdeel van innovatieproces
Tijdens de gesprekken werd breed gedeeld dat verzekeraars vaker aan de voorkant van innovatie betrokken zouden moeten worden. Door al tijdens de ontwikkeling van nieuwe technologie samen te werken, kunnen risico’s eerder inzichtelijk worden gemaakt en kan sneller worden gewerkt aan passende oplossingen voor toepassing in de praktijk.

De deelnemers onderschreven dat technologische innovatie niet alleen afhankelijk is van techniek. Ook randvoorwaarden zoals regelgeving, financiering, data, scholing en verzekerbaarheid bepalen of innovaties daadwerkelijk kunnen opschalen en breed toegepast kunnen worden.

Belangrijke schakel in de innovatieketen
De bijeenkomst leverde waardevolle inzichten op voor de verdere ontwikkeling van de werktafel Verzeker Innovatie binnen De Nieuwe Ploeg. De aanwezige partijen zagen verzekerbaarheid nadrukkelijk als een belangrijke schakel in de innovatieketen. Praktijkvragen van ondernemers en technologieontwikkelaars bieden daarbij een gezamenlijk vertrekpunt om belemmeringen weg te nemen en kansen te benutten.

De bijeenkomst bevestigde dat verzekeraars niet pas bij toelating van nieuwe technologie aan tafel moeten zitten, maar juist al tijdens de innovatieontwikkeling. Daarmee kunnen we sneller stappen zetten van idee naar toepassing.”
Eric Douma, portefeuillehouder Ondernemerschap & Innovatie, LTO Nederland

LTO Nederland en het Verbond van Verzekeraars constateren dat het gesprek nog maar aan het begin staat. De gedeelde ambitie om innovatie verantwoord en sneller naar de praktijk te brengen vraagt om verdere samenwerking tussen ondernemers, verzekeraars, overheid en technologiepartijen.

De opbrengsten van de ronde tafel worden de komende periode verder uitgewerkt binnen De Nieuwe Ploeg. De betrokken partijen hebben uitgesproken het gesprek voort te zetten en gezamenlijk te werken aan concrete vervolgstappen. Daarmee krijgt verzekerbaarheid een structurele plek in de bredere agenda rond robotisering, digitalisering en innovatie in de land- en tuinbouw.

Tijdens Agrotechniek Holland is De Nieuwe Ploeg officieel van start gegaan. Deze samenwerking brengt ondernemers, bedrijfsleven, kennisinstellingen, belangenorganisaties en overheid bij elkaar om de voorwaarden voor succesvolle agri-innovatie te verbeteren. LTO Nederland is een van de betrokken partners en zet zich in voor een land- en tuinbouw waarin innovaties daadwerkelijk toepasbaar, betaalbaar en opschaalbaar zijn in de praktijk.

De Nieuwe Ploeg bouwt voort op het Manifest Innovatie voor een toekomstbestendige land- en tuinbouw, dat in 2025 werd ondertekend. Het manifest bracht knelpunten aan het licht die de toepassing van nieuwe technologieën in de sector belemmeren. Met de lancering van De Nieuwe Ploeg krijgt deze gezamenlijke oproep een praktisch vervolg.

Innovatie moet ondernemers in de praktijk verder helpen
Robotisering, digitalisering, kunstmatige intelligentie (AI), sensoren en datagedreven systemen bieden kansen om arbeid te ondersteunen, productieprocessen te verbeteren en de land- en tuinbouw toekomstbestendiger te maken. Voor boeren en tuinders is een technisch werkende innovatie echter niet voldoende. Ook regelgeving, financiering, verzekerbaarheid, kennis, scholing en aansluiting op de praktijk bepalen of een innovatie daadwerkelijk wordt toegepast.

Acht werktafels brengen knelpunten en oplossingen bij elkaar
De Nieuwe Ploeg werkt met acht thematische werktafels die na de ondertekening van het manifest in 2025 zijn opgericht. De tafels richten zich op: regelgeving toekomstbestendig maken, het stimuleren van investeringen, het verzekeren van innovatie, het investeer in mensen en scholing, het verbinden van innovatie met de praktijk, data en digitalisering, internationalisering en toekomstverkenning 2040

Binnen de werktafels worden concrete vragen uit de markt en de praktijk verbonden aan de partijen die over de benodigde kennis, invloed en instrumenten beschikken. Zo wordt inzichtelijker waar knelpunten thuishoren, welke organisaties nodig zijn en welke vervolgstappen mogelijk zijn.

Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) ondersteunt de beweging om innovatie en robotisering sneller in de praktijk toe te passen.

 Van verzekerbaarheid tot landelijke robotisering
De werktafels gaan direct na de lancering aan de slag met concrete vraagstukken. Een voorbeeld is de Ronde Tafel die het Verbond van Verzekeraars later deze maand organiseert. Naar verwachting buigen ruim vijftig partijen zich over de verzekerbaarheid van innovaties.

Ook wordt gewerkt aan een uitgewerkt plan voor de RoboChallenge in 2027. Daarmee wordt ingezet op het verbreden van bestaande initiatieven en het mogelijk maken van landelijke uitrol.

Deze initiatieven laten zien dat innovatie niet alleen een technische opgave is. Om nieuwe toepassingen op grotere schaal in de sector te gebruiken, zijn samenwerking, heldere randvoorwaarden en aansluiting bij de dagelijkse praktijk van ondernemers noodzakelijk.

Samenwerken aan een toekomstbestendige land- en tuinbouw
Bij De Nieuwe Ploeg zijn organisaties uit de agrarische sector, technologie, kennis, onderwijs en overheid betrokken. Naast LTO Nederland zijn onder meer LVVN, FME, Groenpact, Glastuinbouw Nederland, Greenports Nederland, KAVB, NFO, Hortivation, Fedecom, GroentenFruit Huis, AVAG, Wageningen University & Research (WUR), CUMELA, AI Coalitie 4 NL, NXTgen en Horizon Flevoland aangesloten. Food 2040 is betrokken bij het programma.

De samenwerking richt zich op het verbinden van bestaande netwerken, kennis en initiatieven. Door partijen eerder bij elkaar te brengen, moeten knelpunten sneller worden herkend en vervolgstappen concreter worden.

Over De Nieuwe Ploeg
De Nieuwe Ploeg is een partnergedragen, marktgerichte werkstructuur voor agri-innovatie in de hele sector. De samenwerking brengt marktpartijen, kennis, beleid, kapitaal en praktijk bij elkaar rond de voorwaarden die bepalen of innovaties daadwerkelijk verder komen richting toepassing en opschaling.

Via partners, werktafels en bestaande netwerken worden knelpunten rond onder meer toelating, financiering, verzekerbaarheid, data, scholing, praktijktesten en markttoegang verbonden aan partijen die daar beweging in kunnen brengen.

Het doel is om meer grip te krijgen op de route van idee naar markt en praktijk, met de juiste partijen eerder aan tafel en ruimte om waar mogelijk te versnellen.

De inzet van LTO richting het commissiedebat over het Ontwerp-Natuurplan heeft resultaat gehad. Verschillende Kamerleden namen op 3 september aandachtspunten uit de inbreng van LTO over. Dit leidde tot belangrijke toezeggingen van de minister over de verdere uitwerking van het Natuurplan, de positie van de Tweede Kamer en de gevolgen voor boeren en tuinders.

Belangrijke toezeggingen in lijn met LTO inbreng
De minister stuurt de Kamer in juni 2027 het definitieve Natuurplan voor een debat. Per artikel wordt verduidelijkt wat de Natuurherstelverordening van Nederland verlangt, zodat onderscheid kan worden gemaakt tussen Europese verplichtingen, bestaand beleid en aanvullende nationale keuzes.

Daarnaast komen er geen nationale koppen en wordt buiten Natura2000 geen nieuw vergunningenstelsel ingevoerd. Begin oktober meldt de minister hoe vijf PBL-aanbevelingen worden verwerkt. In het eerste kwartaal van 2027 volgt een statusbrief met kabinetsreflectie op de PBL-doorrekeningen.

Waarom dit belangrijk is voor boeren
De Natuurherstelverordening raakt naast natuurgebieden ook landbouwecosystemen, water, rivieren, bossen en bestuivers. De uitvoering kan gevolgen hebben voor landbouwgrond, waterbeheer, bedrijfsontwikkeling en vergunningverlening.

Het Ontwerp-Natuurplan bevat nog geen definitieve maatregelen, maar noemt wel beleidsrichtingen, indicatieve opgaven en zonering. Daarom moet worden voorkomen dat voorlopige keuzes in gebiedsprocessen, grondbeleid en ruimtelijke besluiten als vaststaand beleid worden gebruikt.

Ook moet worden geborgd dat doelen, kaarten of maatregelen in het Natuurplan niet automatisch leiden tot nieuwe vergunningplichten, zorgplichten of gebruiksbeperkingen.

Bestaande prestaties en gebiedsspecifieke aanpak
Bestaande agrarische natuurprestaties, zoals agrarisch natuurbeheer, eco-regelingen, landschapsbeheer, groenblauwe dooradering en weidevogelbeheer, moeten meetellen. Eerst moet worden vastgesteld wat deze inzet oplevert, voordat de resterende opgave wordt bepaald. Wanneer natuurbeheer een substantieel onderdeel van het bedrijf wordt, is een volwaardig en langjarig verdienmodel nodig dat ook arbeid, investeringen, productieverlies en risico vergoedt.

De precieze zonering rond natuurgebieden staat nog niet vast. Per gebied kunnen gelijkwaardige alternatieven mogelijk zijn. Daarom moet eerst worden vastgesteld welke drukfactoren het natuurherstel belemmeren, welke maatregel effectief is en wat de gevolgen zijn voor grondgebruik, inkomen, grondwaarde en bedrijfsontwikkeling.

Nu het Natuurplan verbeteren
De toezeggingen moeten herkenbaar terugkomen in het definitieve Natuurplan, de Uitvoeringswet en de onderliggende regelgeving. Per artikel moet duidelijk zijn wat Europa verplicht, wat bestaand beleid oplevert en welke aantoonbare restopgave resteert.

Maatregelen moeten gebaseerd zijn op gebiedsspecifieke analyses. De overheid moet noodzaak, effectiviteit, causaliteit en evenredigheid aantonen. Financiering, vergoeding en rechtsbescherming moeten geregeld zijn voordat beperkingen worden opgelegd.

Natuurherstel moet samengaan met voedselproductie, rechtszekerheid en toekomstperspectief voor boeren en tuinders.

Tijdens het wetgevingsoverleg van afgelopen 7 september over de Bijmengverplichting Groen Gas (BMV) stelden meerdere Kamerfracties vragen over de effectiviteit van het wetsvoorstel. Volgens LTO Nederland zijn die vragen terecht.

LTO ondersteunt de ambitie om meer groen gas in Nederland te produceren. Groen gas uit mest draagt bij aan de verduurzaming van de energievoorziening, helpt de methaanuitstoot te verminderen en biedt kansen voor agrarische ondernemers. Maar de voorgestelde bijmengverplichting leidt niet automatisch tot meer Nederlandse productie.

De vraag is daarom niet óf er meer groen gas moet komen, maar hoe we ervoor zorgen dat dit gas ook daadwerkelijk in Nederland wordt geproduceerd. Als huishoudens en ondernemers via hun energierekening voor de BMV betalen, moet daar aantoonbaar nieuwe Nederlandse productie tegenover staan. Op dit moment lopen nieuwe projecten vast op langdurige vergunningprocedures, beperkte netcapaciteit en weerstand tegen projecten op lokaal niveau. Vergunningen houden bovendien niet altijd stand bij de rechter. Door deze knelpunten blijft de ontwikkeling van nieuwe productiecapaciteit achter.

Zonder aanvullende maatregelen dreigt de BMV vooral de vraag naar (buitenlands) groen gas en certificaten te vergroten. De verplichting kan dan worden ingevuld met productie die al bestaat of met certificaten, zonder dat er voldoende nieuwe Nederlandse productiecapaciteit bijkomt. Daarmee stijgt de rekening voor huishoudens en ondernemers, terwijl onzeker blijft wat Nederland daarvoor terugkrijgt. De discussie moet daarom niet alleen gaan over de omvang van de verplichting, maar vooral over de maatschappelijke opbrengst ervan. Iedere euro die huishoudens en ondernemers via hun energierekening bijdragen, moet zoveel mogelijk leiden tot nieuwe productie van groen gas in Nederland.

Op 21 september debatteert de Tweede Kamer verder over het wetsvoorstel. LTO roept het kabinet en de Tweede Kamer op het wetsvoorstel gericht aan te passen. De invoering van de BMV moet gelijk opgaan met concrete oplossingen voor vergunningverlening, netcapaciteit en projectontwikkeling. Ook moet beter worden geborgd dat de verplichting daadwerkelijk nieuwe Nederlandse productie stimuleert. Alleen dan levert de BMV maximale maatschappelijke waarde op voor Nederland.

Het vertrouwen van boeren en tuinders in hun eigen onderneming is in het tweede kwartaal van 2026 verder afgenomen. De Agro Vertrouwensindex daalde met 5 punten ten opzichte van het eerste kwartaal en komt uit op -0,5 punten. Daarmee staat de index op het laagste niveau sinds het eerste kwartaal van 2020.

De daling is zichtbaar in zowel de stemming over de huidige situatie als in de verwachtingen voor de middellange termijn. Vooral die verwachtingen zijn sterk verslechterd: de verwachtingsindex daalde met 6,9 punten, terwijl de stemmingsindex met 2,6 punten afnam.

Droogte raakt akkerbouw
Onder akkerbouwers blijft het vertrouwen laag. De index voor het vertrouwen in het eigen bedrijf daalde met 0,5 punt naar -4,3. Dat is aanzienlijk lager dan het langjarige gemiddelde van ruim 7 punten. De droogte speelt daarbij een belangrijke rol. Het seizoen begon volgens Wageningen Social & Economic Research goed, maar vanaf het tweede kwartaal kreeg de sector nadrukkelijk met droogte te maken. Tegelijkertijd zijn contractprijzen voor consumptie- en zetmeelaardappelen naar beneden bijgesteld en was de toewijzing van suikerbieten al verlaagd.

Ook voor de middellange termijn zijn akkerbouwers pessimistisch. Een mogelijk krimpend Europees aardappelareaal biedt enig perspectief voor de aardappelmarkt, maar daar staat tegenover dat Nederlandse akkerbouwers minder hoog salderende gewassen kunnen telen. Het areaal granen, hennep, vlas en kool- en raapzaad neemt daardoor toe. Daarnaast zorgen dossiers als stikstof en gewasbescherming voor extra onzekerheid.

Vertrouwen melkveehouders sterk gedaald
Ook onder melkveehouders is het vertrouwen fors afgenomen. De index daalde in het tweede kwartaal met 11,2 punten naar -4,3. Daarmee staat het vertrouwen voor het vierde kwartaal op rij onder het langjarige gemiddelde.

De lagere melkprijs is een belangrijke oorzaak van de daling. Volgens Wageningen Social & Economic Research lag de melkprijs in het tweede kwartaal ruim een kwart lager dan een jaar eerder. Dit komt met name door een grotere wereldwijde melkaanvoer. Daarnaast nemen de kosten voor mestafzet toe, er moet namelijk meer mest worden afgezet, waardoor de totale kosten oplopen en door aanhoudende droogte dreigt een tekort aan ruwvoer. De aankoop van schaarser en daardoor duurder ruwvoer zet de bedrijfsresultaten verder onder druk. Ook oplopende brandstofkosten en hoge grondprijzen spelen een rol.

Biologische sector houdt hoogste vertrouwen
Het vertrouwen van ondernemers in de biologische sector daalde eveneens, met 10,4 punten naar 15,5 punten. Ondanks deze daling blijft de biologische sector de sector met het hoogste vertrouwen in de eigen onderneming. Ook hier lijkt de droogte invloed te hebben gehad, onder meer op de verwachtingen voor de productie in de komende twaalf maanden.

Zorgen over toekomstperspectief
De cijfers laten volgens LTO zien dat boeren en tuinders onder toenemende druk staan. Droogte, veranderende marktprijzen, oplopende kosten en onzekerheid over het toekomstperspectief werken door in het vertrouwen van ondernemers. LTO Nederland vindt dat boeren en tuinders perspectief geboden moet worden om te investeren in hun bedrijf en toekomstbestendig te ondernemen. Een stabiel en voorspelbaar beleid, ruimte om te ondernemen en een gelijk speelveld binnen Europa zijn daarvoor essentieel.

Meer uitkomsten van de Agro Vertrouwensindex over het tweede kwartaal van 2026 zijn te vinden via Agrimatie.

Hoewel er inmiddels weer regen valt, zijn boeren en tuinders nog lang niet af van de gevolgen van de aanhoudende droogte en hitte. Voor verschillende teelten zijn de productieverliezen aanzienlijk. Daar komen de sterk gestegen kosten voor energie en kunstmest nog bij. Ook de internationale ontwikkelingen drukken zwaar op de agrarische sector.

Voor veehouders verslechtert de ruwvoerpositie. Tegelijkertijd lopen de prijzen van graan, oliezaden en maïs op. De oorlog in Oekraïne versterkt deze ontwikkeling. Door de beperkte toegankelijkheid van de Zwarte Zee voor de scheepvaart en de vernietiging van opslag- en distributiefaciliteiten door bombardementen staat de aanvoer verder onder druk. In de regio Kyiv en langs de frontlinie zou naar schatting 80 tot 90 procent van de opslagfaciliteiten zijn beschadigd of vernietigd.

Beperkte Europese steun
De Europese Commissie heeft het GLB-crisisfonds iets uitgebreid om boeren tegemoet te komen in de gestegen kosten. Nederland ontvangt uit dit fonds bijna 15 miljoen euro. Lidstaten moeten uiterlijk 30 september aan Brussel melden hoe zij deze middelen willen inzetten. Daarbij bestaat de mogelijkheid om de Europese bijdrage met maximaal 200 procent aan te vullen met nationale middelen. LTO Nederland is benieuwd met welke invulling het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) komt. Tegelijkertijd is duidelijk dat de Europese bijdrage voor veel boeren slechts een druppel op de gloeiende plaat zal zijn. Of hogere marktprijzen voldoende compensatie bieden voor tegenvallende opbrengsten, moet nog blijken. Agrariërs kunnen bovendien niet altijd profiteren van hogere prijzen, bijvoorbeeld omdat zij gebonden zijn aan contracten of specifieke kwaliteitseisen.

Verschillen tussen lidstaten
Andere Europese lidstaten trekken aanzienlijk meer geld uit om hun agrarische sector te ondersteunen.
Frankrijk kondigde op vrijdag 4 september een steunpakket aan van ruim 1 miljard euro. Oostenrijk maakt 240 miljoen euro vrij. Deze steun zal waarschijnlijk worden vormgegeven als staatssteun, bovenop de middelen uit het GLB-crisisfonds.

LTO ziet dat de gevolgen van de droogte en hitte per regio sterk kunnen verschillen. Tegelijkertijd baart het verschil in steunmaatregelen tussen lidstaten zorgen. Een gelijk speelveld op de interne Europese markt is van groot belang voor de concurrentiepositie van Nederlandse boeren en tuinders.
LTO blijft de ontwikkelingen en de gevolgen van droogte, hitte en de internationale marktsituatie nauwlettend volgen. Waar nodig zal LTO in Den Haag en Brussel aandacht blijven vragen voor passende ondersteuning en een gelijk speelveld voor Nederlandse boeren en tuinders.

LTO Nederland, VLB en NAJK hebben gezamenlijk gereageerd op de voorgestelde wijziging van de Bor &DSR. Deze wijziging is het resultaat van een jarenlange lobby en een stap in de goede richting. Tegelijkertijd is de eis van noodzakelijke vruchtwisseling in de uitgaande pacht een overbodige eis die in de praktijk grote belemmeringen gaat vormen. De partijen geven in hun reactie aan dat het van belang is dat de noodzakelijkheidstoets wordt losgelaten, als ook enkele andere technische aanpassingen. 

De voorgestelde wijziging erkent het belang van vruchtwisseling. Het is het resultaat van een lange lobby waarin LTO, VLB en NAJK meermaals hebben benadrukt dat vruchtwisseling en de bijbehorende tijdelijke uitruil grote maatschappelijke en agrarische waarde heeft, zoals het behoud en de verbetering van bodemkwaliteit en reductie van gewasbeschermingsmiddelengebruik. Bovendien is het onwenselijk dat boeren en tuinders hierbij het risico op een fiscale rekening dragen.

Boeren en tuinders ruilen, in het kader van vruchtwisseling, regelmatig tijdelijk gronden met elkaar uit. In het geval van een akkerbouwer en een melkveehouder, kan voor de verpachting van de melkveehouder aan de akkerbouwer een teeltpachtovereenkomst worden gesloten, maar de andere kant op niet. Hierdoor loopt de akkerbouwer het risico dat de verpachte gronden buiten de BOR en DSR-ab vallen. Een groot fiscaal risico voor een maatschappelijk gewenste werkwijze.

Noodzakelijkheidstoets onnodig
In het wetsvoorstel is ervoor gekozen dat, indien een ondernemer land pacht via een teeltpachtovereenkomst, op dat moment een verpachting onder de BOR en DSR-ab kan blijven vallen, in een verhouding 1:2. In de ogen van LTO Nederland had het wetsvoorstel hier moeten eindigen. Echter, bevat het wetsvoorstel ook een noodzakelijkheidstoets voor de verpachting: er moet worden aangetoond dat de verpachting noodzakelijk is voor de instandhouding of verbetering van de grondkwaliteit van de verpachter.

Dit zorgt in de praktijk echter voor een onwerkbare situatie. Zo moet deze noodzakelijkheid onder andere aangetoond worden middels vakstudies. Echter wordt hiermee volledig overgeslagen aan het feit dat vruchtwisseling afhankelijk is van onder andere de grond, de ligging, de omstandigheden, het risico dat een ondernemer wilt lopen en eventuele private afspraken.

LTO Nederland, NAJK en VLB vragen dan ook om het loslaten van de noodzakelijkheidstoets. Daarnaast zijn in de reactie nog enkele andere technische opmerkingen opgenomen.

Lees hier de volledige reactie op de internetconsultatie.

Vanavond publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) haar reflectie op het stikstofpakket van het kabinet. Het PBL concludeert dat een generieke korting op productierechten van 5 tot 10% ‘vooralsnog nodig is’ voor doelbereik. Maar terecht zegt het PBL ook dat het risico van een generieke korting funest is voor boeren: geen enkele boer kan investeren in de toekomst van het bedrijf als onzeker is of dat bedrijf in de toekomst alsnog gedwongen moet krimpen. Het spreken over generieke krimp is onnodig, werkt averechts en is voor LTO onbespreekbaar. Koplopers moeten beloond worden; niet afgeremd door spookbeelden over gedwongen krimp. We vertrouwen erop dat de regering nogmaals bevestigt dat dit niet nodig is.

Onzekerheid
Bij publicatie van het stikstofpakket benadrukte LVVN-minister Van Essen dat veel maatregelen verder uitgewerkt moeten worden. In de doorrekening van het PBL zijn deze maatregelen – zoals de invulling van zonering, de Veluweaanpak en de inzet op veldemissies – niet (of onvoldoende) meegenomen in de rekensommen. Op basis van die onvolledige set aan doorrekenbare maatregelen concludeert het PBL dat de stikstofdoelen binnen bereik komen, maar dat er een gat resteert. De sommenmakers van het PBL vegen die onzekerheid op één hoop: generieke korting. Een betekenisloze rekensom.

Meer mogelijkheden
Het raakt aan een belangrijke reden waarom LTO aan tafel zit en eist dat de plannen verbeterd worden. Boeren moeten meer mogelijkheden krijgen waaruit zij kunnen kiezen om de stikstofdoelen te halen. Meer maatregelen moeten concreet uitgewerkt worden. Er moeten, zo snel mogelijk, meer stalvloeren en -systemen beschikbaar komen die positief inrekenbaar en vergunbaar zijn. Al die maatregelen bij elkaar moeten ervoor zorgen dat boeren vanuit vakmanschap en ondernemerschap keuzes kunnen maken die passen bij het eigen bedrijf.

LTO heeft steeds benadrukt dat de stikstofaanpak pas geslaagd is als die aan drie basisvoorwaarden voldoet: 1) geen enkele boer die wil investeren in de toekomst van het bedrijf moet gedwongen worden om te stoppen, 2) boeren moeten ruimte krijgen om keuzes te maken die passen bij het eigen vakmanschap en het karakter van het eigen bedrijf, en 3) iedere boer die stappen wil zetten, moet perspectief hebben op een toekomstbestendigheid bedrijf waarmee een goede boterham verdiend kan worden.

Niemand is gehouden aan het onmogelijke
De PBL-reflectie laat zien dat het voldoen aan de normen en regels uit het stikstofpakket grote inspanningen van boeren vraagt die, in de woorden van het PBL: ‘niet voor alle bedrijven financieel haalbaar zijn’. Tegelijkertijd heeft de minister bij de presentatie van het stikstofpakket meermaals benadrukt dat niemand gehouden is aan het onmogelijke. Wat LTO betreft moet het stikstoffonds van 20 miljard euro dan ook prioriteit geven aan het financieel ondersteunen van boeren die emissiebeperkende maatregelen en/of aanpassingen in de bedrijfsvoering willen nemen. Dit budget moet zo geoormerkt worden dat boeren die willen investeren in extensivering, managementmaatregelen, innovatieve technieken of stalaanpassingen daarbij geholpen worden en daartoe in staat worden gesteld. Voor LTO was, is en blijft dat een prioriteit in onze gesprekken met het ministerie.

Rechtszekerheid
Als de overheid van boeren vraagt om te investeren in een toekomstbestendig bedrijf, dan moeten zij de zekerheid hebben dat zij ook vergunningen krijgen (en houden!) om die stappen te kunnen zetten. Zowel de Bouwsteen Emissiereductie als de Kamerbrief van 26 juni stelt dat provincies zo snel mogelijk plannen moeten opleveren waarmee additionaliteit wordt onderbouwd. Daarmee kan vergunningverlening weer los komen. LTO werkt graag met alle provincies samen om deze plannen uiterlijk 31 december van dit jaar op te leveren.

Boeren mogen afgerekend worden op datgene waarop zij invloed hebben: hun stikstofuitstoot. Niet op de stikstofneerslag op natuurgebieden kilometers verderop, en niet op de hele mix aan drukfactoren die bij elkaar bepalend zijn voor de staat van de natuur. Zoals het PBL ook aanstipt, is het daarbij wezenlijk hoe de ‘additionaliteitsvereiste’ wordt ingevuld. Boeren kunnen en mogen niet verantwoordelijk worden gemaakt voor KDW-doelen, voor andere drukfactoren en voor de kwaliteit van het natuurbeheer. Additionaliteit wordt wat LTO betreft ingevuld op basis van de emissiereductie uit het stikstofpakket. Op die basis moet vergunningverlening weer mogelijk worden. Voor deze cruciale onderwerpen laat de PBL-reflectie zien dat de stikstofaanpak verder uitgewerkt en verbeterd moet worden. Daar willen we vanuit LTO in de komende periode maximaal op inzetten.