LTO vindt het verheugend dat het nieuwe coalitieakkoord trots en vertrouwen uitstraalt in de innovatiekracht van de land- en tuinbouw, en in het vakmanschap van onze boeren en tuinders. Tegelijkertijd zullen de aangekondigde plannen in de komende jaren grote impact hebben op de agrarische sector. Dat blijkt uit het coalitieprogramma “Aan de slag: bouwen aan een beter Nederland” dat D66, CDA en VVD vandaag presenteerden. ‘Ondanks grote, openstaande punten legt het coalitieakkoord een basis die vertrouwen wekt,’ zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans. Het nieuwe kabinet houdt vast aan doelsturing en benadrukt dat zij toekomstig beleid samen met boeren en tuinders vorm wil geven. ‘Heel terecht en cruciaal voor succes,’ benadrukt Koopmans: ‘Maak van boeren en tuinders je partner in plaats van je gespreksonderwerp. Die handschoen pakken we graag op!’

Investeer in vertrouwen
‘Juist in tijden van verandering is het cruciaal om te investeren in wederzijds vertrouwen,’ zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans: ‘En na een decennium van wispelturig beleid is het ook écht noodzakelijk om dat serieus te nemen. Want de keuzes die de nieuwe coalitie maakt, zullen in de komende jaren grote effecten hebben voor onze boeren en tuinders. Juist daarom vind ik het positief dat de coalitiepartijen er nadrukkelijk voor kiezen om het beleid samen met boeren en tuinders vorm te geven. Zo kunnen we schouder aan schouder werken aan doelen op een manier die haalbaar en realistisch is, en die de sector écht toekomstperspectief biedt.’

Convenant gewasbeschermingsmiddelen
Het aangekondigde convenant gewasbeschermingsmiddelen is daarvan een goed voorbeeld. Koopmans: ‘Het produceren van gezond voedsel en mooi groen met steeds minder middelen is een breed gedeelde wens, maar het is ook topsport. En het is bij uitstek beleid dat niet achter een bureau gemaakt kan worden. Dus heel goed dat het kabinet dit samen met onze telers en tuinders op wil pakken!’

Van het stikstofslot
Om Nederland van het stikstofslot te halen kondigt de coalitie aan de kritische depositiewaarde (KDW) zo snel mogelijk uit de wet te willen halen en te vervangen door een juridisch houdbaar alternatief. Bij een gebleken geborgd reductiepakket wordt zo snel mogelijk een rekenkundige ondergrens ingevoerd. Voor de land- en tuinbouw geldt een reductieopgave van 42-46% in 2035 met een tussendoel in 2030. Deze reductiedoelen worden vertaald naar doelen per gebied en bedrijf. Wij gaan er van uit dat daarbij voortgebouwd wordt op het bouwstenendocument emissiereductie landbouw dat LTO eerder samen met NAJK, provincies, gemeenten en waterschappen opstelde.

Rijk moet regie nemen
LTO vindt het positief dat de Rijksoverheid meer regie wil nemen op het ruimtelijk domein. Voorkomen moet worden dat er te grote verschillen ontstaan tussen provincies bij de regionale uitwerking van landelijk beleid. ‘Uiteraard is maatwerk van groot belang,’ zegt Koopmans: ‘Regio’s verschillen van elkaar en dat moet tot uitdrukking komen in het beleid. Maar dat mag niet leiden tot bestuurlijke willekeur: een provinciegrens mag niet de meest bepalende factor zijn voor het toekomstperspectief van een boer of tuinder.’

Stapeling
Alle economische sectoren, inclusief de land- en tuinbouw, staan voor grote uitdagingen om Europese doelen voor natuur, milieu, water en klimaat te halen. Tegelijkertijd blijven nieuwe doelen vanuit Europa maar verder opstapelen. Het is van belang om deze opgaven in samenhang te blijven bezien. Terecht stelt het coalitieakkoord dat, bij het uitvoeren van de Natuurherstelverordening, een bredere afweging wordt gemaakt met andere belangen. LTO vindt het zorgwekkend dat het kabinet niet toezegt dat bij de implementatie van de nieuwe Natuurherstelverordening een impactanalyse wordt gemaakt voordat maatregelen doorgevoerd worden.

De boer aan het stuur
In het coalitieakkoord kondigt het nieuwe kabinet aan een zonering in te stellen rondom de meest stikstofgevoelige Natura2000-gebieden die nog niet onder de norm zitten, nieuw beleid om grondgebondenheid te versterken en bredere invoering van dierrechten. Het zijn voorbeelden van nieuwe plannen die grote gevolgen zullen hebben voor boeren en tuinders. Voor LTO is het randvoorwaardelijk dat dit beleid zo wordt vormgegeven dat de agrariër zelf aan het stuur staat – met respect voor zijn of haar vakmanschap – en in staat wordt gesteld om keuzes te maken die passen bij het karakter van het eigen bedrijf. Koopmans: ‘Wat een agrariër straks moet doen, moet hij ook kunnen doen: bedrijfsmatig, juridisch en financieel. Daar moeten de middelen uit het stikstoffonds van 20 miljard euro op focussen.

Dierwaardigheid
LTO vindt het positief dat de coalitie aangeeft het Convenant Dierwaardige Veehouderij, de autoriteit en de Algemene maatregel van bestuur (AMvB) in samenhang met elkaar te willen bezien. Maar we maken ons zorgen over het feit dat hiervoor geen financiële middelen worden gereserveerd.

Sociaaleconomisch domein
Het coalitieakkoord zet in op economische groei, investeringen en stabiliteit. Dat is ook voor de land- en tuinbouw van groot belang. Boeren en tuinders zijn ondernemers, vaak gezinsbedrijven en werkgevers, die keuzes maken voor de lange termijn. Voor LTO is het daarom belangrijk dat de uitwerking van het beleid bijdraagt aan een gezond verdienvermogen, behoud van werkgelegenheid en continuïteit van bedrijven. LTO onderschrijft voorstellen van de coalitie om loondoorbetaling bij ziekte meer werkbaar te maken voor werkgevers, met name in het midden- en kleinbedrijf. Alleen met duidelijkheid en voorspelbaarheid kunnen ondernemers blijven investeren en hun bedrijf verder ontwikkelen. Samen met andere partijen in het sociaaleconomisch domein, zoals binnen de SER, zien we goede kansen voor afspraken die zorgen voor duidelijkheid en perspectief voor boeren en tuinders.

In de komende dagen bestuderen we het coalitieakkoord in detail.

Een seksueel getinte opmerking, (seksuele) intimidatie of pestgedrag kan grote impact hebben op de betrokkenen. Dit soort gedrag kan overal op de werkvloer voorkomen en leidt tot een onveilig werkklimaat. Agressie, intimidatie en pesten zijn onwenselijk en vragen om aandacht – ook in de agrarische sector. Waar mensen samenwerken, kunnen in de sociale omgang situaties ontstaan waarin grenzen worden overschreden.

Als werkgever ben je verantwoordelijk voor een veilige werkomgeving en een respectvolle omgang tussen medewerkers. Iedereen moet zich veilig voelen op het werk. Het is daarom belangrijk dat je weet waar je als ondernemer terechtkunt voor passende ondersteuning en bemiddeling voor je medewerkers.

Vertrouwenspersoon
Heeft jouw bedrijf geen interne vertrouwenspersoon of geef je de voorkeur aan een externe? Via Stigas kun je eenvoudig een externe vertrouwenspersoon inschakelen.
Voor meer informatie: Vertrouwenspersoon | Stigas

Op weg naar herstel
Perspectief Herstelbemiddeling begeleidt het contact tussen mensen die betrokken zijn geweest bij een ingrijpende gebeurtenis. Zij bieden ondersteuning aan zowel degene die het meemaakte als degene die het veroorzaakte, en aan andere direct betrokkenen zoals collega’s of werkgevers. Herstelbemiddeling biedt een veilige omgeving om situaties bespreekbaar te maken en te werken aan herstel.

Samen werken we aan een gezonde en veilige arbeidsmarkt in onze groene sectoren.
Bekijk de flyer voor meer informatie.

Jaarlijks doet de WUR (Wageningen Social & Economic Research) onderzoek binnen de agrarische sector dat inzicht moet geven in de markt, prijzen en marges van nutriënten. De resultaten van het onderzoek komen in de Agro Nutrimonitor. Uit het tussentijdsrapport komt naar voren dat niet alle extra kosten worden gecompenseerd voor de productie onder een duurzaamheidskeurmerk.
Dat stellen deelnemende agrarische ondernemers aan het onderzoek, de Agro Nutrimonitor 2026.

Deze tussentijdse bevindingen zijn voor LTO niet nieuw. In 2025 concludeerde de ACM in de vierde Agro-Nutri Monitor al dat verduurzaming van voedselproductie leidt tot hogere productiekosten en dat consumenten slechts een deel van deze meerkosten betalen. Een ander deel van de verduurzamingskosten moeten boeren en tuinders zelf betalen, boven op bestaande bedrijfskosten. In 2022 werd ook al geconcludeerd dat de beperkte betalingsbereidheid door consumenten nog steeds een knelpunt is voor verdere stappen naar grootschalige verduurzaming. De grote vraag blijft: wie betaalt voor verduurzaming van ons voedsel?

Consument en producent
De consument kan dankzij onze boeren en tuinders rekenen op veilige, smakelijke en altijd beschikbare producten. Maar ook op duurzame producten. In Nederland zijn de eisen streng en de handhaving is goed georganiseerd. Tegelijkertijd staan ondernemers te popelen om nog verder te gaan op het gebied van duurzaamheid om nog meer te investeren in verduurzaming.

Aanpak
LTO ziet meerdere noodzakelijke aanpakken:
*            Maak de consument bewust van gezonde keuzes door hoge kwaliteit en duurzaamheid van een product. Dat bevordert begrip en waardering en brengt een bewustere keuze tot stand;
*            maak eerlijke afspraken met supermarkten en telers. Een agrariër moet kunnen rekenen op een goede prijs voor zijn producten;
*            zet in op versoepeling van wet – en regelgeving die duurzame investeringen mogelijk maken waarbij geld direct teruggaat naar de verduurzaming bij de boer en niet bij de consument wordt neergelegd.

De AgroNutri Monitor wordt uitgevoerd door Wageningen Social & Economic Research en Geelen Consultancy, in opdracht van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Het onderzoek biedt beleidsmakers aanknopingspunten om knelpunten in prijsvorming en verduurzaming gericht aan te pakken.

LTO Nederland roept boeren en tuinders op hun ervaringen te blijven delen. Alleen met een volledig beeld van de praktijk kan worden gewerkt aan een landbouwsysteem waarin duurzaamheid en verdienvermogen hand in hand gaan.

Agrarische ondernemers die willen bijdragen aan een goed en representatief beeld van de praktijk kunnen deelnemen aan de enquête via: https://geelen-consultancy.nl/prijsvorming/

Het kabinet heeft tijdens de afgelopen voorjaarsbesluitvorming besloten het minimumjeugdloon voor jongeren van 16 tot en met 20 jaar per 1 januari 2027 te verhogen.
LTO plaatst haar kanttekening bij dit besluit. Een eerlijk loon is voor LTO belangrijk maar een verhoging kan onbedoeld een negatief neveneffect hebben en kansen op de arbeidsmarkt voor jongeren juist beperken.

LTO Nederland vertegenwoordigt ondernemers in de land- en tuinbouw die veel werken met jongeren en seizoenswerkers. Vanuit dat perspectief onderschrijven wij het belang van een eerlijke beloning voor jongeren. In de cao Open Teelten zijn daarom de jeugdschalen recent verhoogd. Hierbij is bewust gekozen om de jeugdschalen niet volledig gelijk te trekken met het volwassen minimumloon.

Arbeidsmarktpositie
Een belangrijke vraag is wat deze verhoging daadwerkelijk oplevert voor jongeren en hun positie op de arbeidsmark. Wanneer het loonverschil tussen jongere en oudere werknemers afneemt, kiest een ondernemer wellicht eerder voor een volwassene werknemer (met eventueel meer ervaring). Juist jongeren die werkervaring willen opdoen, lopen daarmee het risico minder kansen op instroom/bijbaan te krijgen.

“Een te snelle of te vergaande verhoging van het jeugdloon kan onbedoeld negatieve effecten hebben op de arbeidsmarktkansen van jongeren. Vandaar dat we kanttekeningen plaatsen bij de gekozen systematiek en mogelijke neveneffecten van de voorgestelde verhoging van het minimumjeugdloon”, aldus Eric Douma, bestuurder LTO.

Inkomenspositie
LTO Nederland pleit ervoor om breder te kijken dan alleen een verhoging van leeftijdsgebonden minimumlonen. Denk aan ruimte voor loonontwikkeling op basis van ervaring, inzetbaarheid en vaardigheden, en aan differentiatie naar productiviteit, vooral in sectoren met (seizoensgebonden) productiewerk.

De wens om de inkomenspositie te verbeteren is begrijpelijk, maar de voorgestelde verhoging kan ook negatieve effecten hebben op de werkgelegenheid en instroom van jongeren. Met name in productie- en uitvoerend werk is productiviteit een belangrijkere maatstaf dan leeftijd.
Een uniforme koppeling van loon aan leeftijd doet onvoldoende recht aan verschillen in ervaring, inzetbaarheid en feitelijke prestaties.

Oproep
LTO roept het kabinet op om niet uitsluitend te sturen op leeftijd, oog te houden voor verschillen in ervaring en productiviteit en te toetsen wat deze maatregel betekent voor de kansen van jongeren op werk, niet alleen voor hun loonstrook.

Vandaag kwamen de ministeries van LVVN en VWS met een gezamenlijke brief aan de Tweede Kamer over het advies van de Gezondheidsraad over VGO-III. Het kabinet zet in op vergaande maatregelen voor de geitenhouderij. LTO Geitenhouderij vindt dat deze maatregelen onvoldoende zijn onderbouwd in effectiviteit en proportionaliteit, aangezien een aantoonbare oorzaak voor het verhoogde aantal longontstekingen rond geitenhouderijen ontbreekt. Hoewel emissiereductie van bacteriën op geitenbedrijven wordt genoemd in de Kamerbrief hadden LTO, NGZO en het Platform Melkgeitenhouderij gehoopt dat hun sectorplan meer zou worden omarmd. Het sectorplan sluit aan bij het advies van de Gezondheidsraad over emissiereductie en monitoring.

Zorgvuldige besluitvorming zolang nog te veel onduidelijk is
Er zijn nog onduidelijkheden over de VGO-III-resultaten; een aanwijsbare oorzaak voor extra longontstekingen is niet gevonden. Dat bevestigt de Gezondheidsraad in haar advies.  De geitensector maakt zich zorgen over de nadruk op de genoemde afstandsnormen. Een afstandsnorm werpt extra belemmeringen op voor geitenbedrijven, ook voor de woningbouw en andere maatschappelijke opgaven. Het effect van dergelijke maatregelen is onduidelijk. De sector geitenhouderij wil met haar sectorplan juist aan de slag om te testen welke interventies wél effectief zijn.

Blijf meten
Herhaald epidemiologisch onderzoek is noodzakelijk om trends te volgen en effecten van maatregelen te beoordelen. In de Kamerbrief wordt monitoring als een van de maatregelen genoemd. LTO onderschrijft die maatregel als goed instrument.

Moratoria mogen geen eindstation worden
In de Kamerbrief worden de provincies opgeroepen bestaande geitenmoratoria te handhaven. LTO benadrukt dat moratoria alleen verdedigbaar zijn als overbruggingsmaatregel, totdat effectieve interventies uit het sectorplan zijn geïmplementeerd of totdat er op basis van onderzoek andere conclusies mogelijk zijn.

Sector neemt verantwoordelijkheid
De geitenhouderij heeft haar verantwoordelijkheid genomen door het sectorplan ’Samen bouwen aan vitaal nabuurschap’ te presenteren. Hierin wordt concreet ingezet op emissiereductie, monitoring en onderzoek, langs de lijnen die de Gezondheidsraad adviseert. Voor de totstandkoming van het sectorplan heeft de sector zich mede gebaseerd op de input van een klankbordgroep van onafhankelijke experts in een zogenaamde experttafel Bacteriële Emissies. Deze experttafel is een half jaar geleden al aan de slag gegaan. LTO, NGZO en het Platform Melkgeitenhouderij hoopten dat het sectorplan door het Kabinet meer zou worden omarmd. Nu is het slecht één van de beleidsmatige sporen. De sectororganisaties willen zo snel mogelijk aan de slag met een consortium om de uitvoering van het sectorplan uit te voeren.

Werkgeverspartijen LTO Nederland, POV en COBK en vakbonden CNV en FNV hebben definitief overeenstemming bereikt over een nieuwe cao Productiegerichte Dierhouderij. De leden van zowel CNV als FNV hebben ingestemd met het bereikte resultaat. Daarmee is de nieuwe cao officieel is vastgesteld.

De nieuwe cao heeft een looptijd van 1 januari 2026 tot en met 31 december 2027 en voorziet in een loonsverhoging van in totaal 7%, verdeeld over twee jaar: 4% in 2026 en 3% in 2027.  Met de instemming van de leden van CNV en FNV is de cao Productiegerichte Dierhouderij nu definitief en biedt deze duidelijkheid voor werkgevers en werknemers in de sector voor de komende twee jaar.

De gemaakte afspraken onderstrepen de gezamenlijke inzet voor een duurzame en toekomstgerichte arbeidsmarkt en goed werkgeverschap binnen de dierhouderijsector. Naast loonafspraken zijn er onder meer afspraken gemaakt over de uitbreiding van de seniorenregeling en de opname van het Agrarisch Keurmerk Flexwonen in de cao.

LTO Nederland is in de afgelopen maanden in gesprek geweest met de Belastingdienst en het Ministerie van Financiën over verlenging van de zogenaamde cafetariaregeling.

De huidige cafetariaregeling loopt tot en met 31 december 2025. Deze regeling maakt het voor werkgevers mogelijk om voor internationale werknemers in eigen dienst de zogenoemde extraterritoriale kosten (ET-kosten) fiscaal uit te ruilen met brutoloon. Het gaat hierbij om extra kosten die werknemers maken doordat zij tijdelijk in Nederland werken, zoals kosten voor huisvesting en reizen van en naar het land van herkomst.

Het belastingplan 2026 is gisteravond aangenomen door de Eerste Kamer. Hierdoor vallen vanaf 1 januari 2026 enkele kosten niet meer onder de gericht vrijgestelde extraterritoriale kosten.

Wat verandert er in 2026?
Minimumloon (WML)

• Het wettelijk minimumloon per 1 januari 2026 bedraagt € 14,71 per uur.
• Het brutoloon boven dit minimumloon kan worden uitgeruild binnen de cafetariaregeling.

Wat kun je blijven uitruilen?

• Extra kosten voor huisvesting
  • Geen wijziging ten opzichte van de huidige regeling.
• Extra kosten voor reizen tussen Nederland en het land van herkomst
  • Vanaf 2026 geldt een vergoeding van € 0,23 per kilometer.

Wat kun je niet meer uitruilen?

• Extra kosten voor levensonderhoud
  • waaronder kosten van gas, water, licht en andere nutsvoorzieningen, en extra gesprekskosten voor privédoeleinden met het land van herkomst
  • Per 1 januari 2026 is het  niet meer mogelijk om deze kosten uit te ruilen binnen de ET-kostenregeling en cafetariaregeling.

Via de Werkgeverslijn wordt een brochure met de vernieuwde regeling, die geldt van 1 januari 2026 tot en met 31 december 2027 en rekenvoorbeelden beschikbaar gesteld. Deze brochure is beschikbaar vanaf 17 december.

Peter Wennink presenteerde vandaag zijn rapport over het toekomstig verdienvermogen van Nederland met noodzakelijke maatregelen waar de land- en tuinbouwsector een belangrijk rol in heeft. LTO onderschrijft de urgentie die spreekt uit het stevige rapport: Het is nú tijd om te investeren om als sector en als land vooruit te komen en onze positie te versterken.

Stikstofslot
Economisch en maatschappelijk is het van groot belang dat vergunningverlening in Nederland weer op gang komt. Daarom moet Nederland zo snel mogelijk van het stikstofslot af. Alle economische sectoren hebben daaraan hun bijdrage te leveren. Om doelen te kunnen behalen is duidelijke doelsturing niet vrijblijvend maar vraagt dat de boer aan het stuur staat.

Stagnatie
Wennink waarschuwt dat de huidige stagnatie waarin Nederland zich bevindt, het land duur komt te staan. Dat geldt in het bijzonder voor de voedselketen: zonder langjarig investeringsbeleid, heldere regels en ruimte voor innovatie verliest Nederland zijn leidende positie in voedselproductie, sierteelt, export en kennis. Minder regelgeving is daarbij noodzakelijk. Er is ruimte nodig om te kunnen investeringen in kennis, technologie en infrastructuur.

Kansen
Het rapport-Wennink benadrukt hoe groot de kansen zijn wanneer Nederland kiest voor stevige, langjarige investeringen in strategische sectoren. De landbouw en het brede voedselcluster laten elke dag zien hoe zij bijdragen aan voedselzekerheid, internationale concurrentiekracht en brede werkgelegenheid. Met voorspelbaar beleid en ruimte om te investeren kunnen ondernemers in de hele keten hun innovatief vermogen volledig benutten en verder verduurzamen.

“Zonder betrouwbaar en stabiel beleid met snellere besluitvorming komt innovatie en voedselzekerheid in gevaar”, stelt Ger Koopmans. We moeten samen vooruit, bouwen aan een sterk Nederland. LTO zal als strategische sparringspartner aan tafel zitten om constructieve maatregelen te realiseren zodat het fundament onder ons verdienvermogen sterker wordt dan ooit.”

Wat LTO betreft is één conclusie onontkoombaar: Nederland móet werken aan een innovatief en duurzaam landbouw- en voedselsysteem om toekomstbestendig te kunnen zijn en blijven. Op 3 november 2025 riep een brede coalitie binnen het voedselcluster het toekomstige kabinet al op tot een Akkoord Toekomstbestendig Voedselsysteem. De oproep vraagt om duidelijke richting op voedselzekerheid, innovatie, minder regeldruk, ruimte voor ondernemerschap en investeringsimpulsen vanuit de overheid. LTO ziet een directe aansluiting tussen deze oproep en Wenninks kernanalyse: gebrek aan voorspelbaarheid, investeringen en te veel regeldruk tasten het verdienvermogen aan.

LTO roept het nieuwe kabinet op om nu te kiezen voor een langjarig investeringspad voor de land – en tuinbouwsector vergelijkbaar met duidelijke strategische keuzes rond energie, weerbaarheid en digitalisering, zodat ondernemers kunnen investeren in emissiereductie, digitalisering infrastructuren en ecosystemen.

LTO analyseert het rapport verder en benadrukt de stelling dat de urgentie hoog is en investeringen noodzakelijk om in de basisbehoefte te kunnen blijven voorzien. En besluit in Wenninks’ woorden: Niets doen is geen optie. Samen schouders eronder!

De Belastingdienst heeft, vooruitlopend op de publicatie van de Landelijke Landbouwnormen 2025, de normen voor ‘eigen gebruik en privégebruik 2025’ gepubliceerd. Deze normen zijn besproken en vastgesteld in het Platform Landbouw: een samenwerkingsverband van LTO en de Belastingdienst. 

De normen voor ‘eigen gebruik en privégebruik 2025’ zijn relevant voor de btw-aangifte van agrarische ondernemers over het laatste kwartaal van 2024. Het gaat om de normen voor het eigen verbruik van de meest gangbare agrarische producten en richtlijnen voor het privégedeelte van de kosten van energie en water.

Deze voorpublicatie van de normen ‘eigen verbruik en privégebruik 2025’ maakt onderdeel uit van de jaarlijkse publicatie Landelijke Landbouwnormen. Deze worden begin januari 2026 door de Belastingdienst gepubliceerd. De Landelijke Landbouwnormen zorgen voor een uniforme uitleg van de hoogte van kosten, waarde van dieren of gebouwen of te hanteren afschrijving. De normen dragen bij aan vereenvoudiging van de aangifte inkomsten- of vennootschapsbelasting van agrarische ondernemers en zorgen daarmee voor minder kosten voor ondernemers.

Meer informatie is hier te vinden.

De RVO heeft op 5 december bekend gemaakt dat er is begonnen met de uitbetaling van de directe GLB-betalingen voor 2025.

De tarieven voor de eco-regeling zijn vooralsnog met 10% verlaagd omdat er meer deelname aan de eco-regeling was dan door de overheid verwacht. De afgelopen twee jaar kon dat worden opgevangen door bijdragen uit de nationale begroting, via de zogenaamde ‘Oekraïne faciliteit’. Dat is in 2025 niet langer mogelijk.

LTO heeft bij het ministerie van LVVN aangedrongen op alternatieven om het tekort aan te vullen. Boeren hebben in de gecombineerde opgave namelijk rekening gehouden met de vaste tarieven voor goud, zilver en brons. Het ziet er nu naar uit dat de uiteindelijke eco-tarieven nog iets naar boven aangepast kunnen worden, omdat het tekort naar verwachting iets kleiner gaat uitvallen.

Met een tegenvallende marktsituatie in verschillende sectoren is de GLB-betaling op veel boerenerven weer welkom. LTO zet zich daarom in voor tijdige betaling en voor behoud van het GLB-budget in de periode na 2027.

De RVO communiceert nu dat 95% van de aanvragers in december geld op de rekening krijgt. De definitieve betaling volgt in het eerste kwartaal van 2026.

Lees ook het bericht van RVO:
Tarieven en uitbetaling GLB 2025 | RVO.nl

Werkgeverspartijen LTO Nederland, POV, COBK en vakbond CNV hebben samen een onderhandelingsresultaat bereikt voor een nieuwe cao Productiegerichte Dierhouderij. De looptijd van deze nieuwe cao is van 1 januari 2026 t/m 31 december 2027 en kent een loonsverhoging van in totaal 7% verdeeld over twee jaar. Het volledige onderhandelingsresultaat is hier te lezen.

“Een cao voor twee jaar biedt rust en duidelijkheid voor werkgevers en werknemers. We zijn blij dat we daar samen voor hebben gekozen en dat we samen tot dit resultaat zijn gekomen.”, aldus Anton Butijn, voorzitter namens de onderhandelingsdelegatie van werkgevers.

De gemaakte afspraken benadrukken de gezamenlijke inzet op een duurzame, toekomstgerichte arbeidsmarkt en goed werkgeverschap binnen de dierhouderijsector. Naast de loonsverhogingen zijn er afspraken gemaakt over onder andere de uitbreiding van de seniorenregeling en opname van het Agrarisch Keurmerk Flexwonen.

Volgens Leon van der Elsen, bestuurder bij CNV, is het resultaat “acceptabel en goed uit te leggen aan de vakbondsleden. Voor 2026 is het 4% loonsverhoging en 3% voor 2027. Dat nadert onze vraag: die was twee keer 4%.”

LTO Nederland, POV, COBK en vakbond CNV leggen het resultaat momenteel voor aan hun leden. Na instemming wordt er een definitief cao-akkoord bereikt. Vakbond FNV ontvangt het resultaat als eindbod.

Vandaag presenteerden informateur Sybrand Buma en fractieleiders Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) het tussenverslag “Samen aan de slag voor een sterker Nederland”. LTO zal het verslag de komende dagen nauwgezet bestuderen. Bij eerste lezing zien we veel waardevolle voorstellen die een goede basis bieden voor verdere uitwerking. We herkennen oplossingen die LTO de voorbije tijd heeft aangedragen. Tegelijkertijd zien we ook voorstellen die vragen en, in een enkel geval, zorgen oproepen. We hopen dat het verslag niet alleen een ‘uitgestoken hand’ is naar andere politieke partijen voor verdere uitwerking, maar ook naar maatschappelijke organisaties. Vanuit LTO werken we daar graag aan mee.

Stikstof
De voorgestelde stikstofaanpak biedt een goede basis voor verdere uitwerking. We herkennen belangrijke elementen uit de Bouwsteen emissiereductie die LTO en NAJK samen met IPO, VNG en UvW heeft opgesteld. Zoals een wettelijk vastgesteld stikstofdoel voor 2035 met een tussendoel in 2030, en vervanging van de KDW. Het is goed dat in de verdere stikstofaanpak meer aandacht wordt gegeven aan het meten en monitoren van de feitelijke staat van de natuur. Een gebiedsgerichte aanpak focust terecht op de meest urgente gebieden, maar dit moet beperkt worden tot twee tot vijf drukgebieden zoals is voorgesteld in de Bouwsteen die we met IPO en andere partijen opstelden. Een dergelijke aanpak leent zich niet voor verbreding naar alle Natura2000-gebieden. LTO is verheugd over het belang dat de opstellers hechten aan doelsturing, waarbij boeren zelf bepalen hoe zij de gestelde reductiedoelen waarmaken. De inzet op groen gas en groene waterstof kan waardevol zijn in relatie tussen mestverwerking en -vergisting.

Zeer zorgwekkend is wat ons betreft de voorgestelde volgordelijkheid waarbij ruimte voor nieuwe vergunningen pas wordt vrijgegeven nadat er ‘voldoende stikstof is gereduceerd’. Kern uit de Bouwsteen emissiereductie is bij uitstek het vertrekpunt dat emissiereductie én vergunningverlening twee kanten van dezelfde medaille zijn die gelijktijdig geïmplementeerd moeten worden. Juist daarmee komen we uit de huidige impasse: boeren en tuinders kunnen niet investeren in emissiebeperkende maatregelen omdat zij daarvoor geen vergunning krijgen. De noodzaak van gelijktijdige inzet op aanpassing van de wet zodat vergunningverlening mogelijk wordt én geborgde emissiereductie is juridisch stevig onderbouwd in het zogenaamde Houthoff-rapport. Om het emissiedoel voor 2035 te kunnen halen is het randvoorwaardelijk dat dit wordt vastgesteld in een spoedwet die uiterlijk 1 juli 2026 van kracht wordt.

Plantaardige sectoren
LTO gaat graag met de opstellers in gesprek over het aangekondigde convenant gewasbeschermingsmiddelen. De inzet op geïntegreerde gewasbescherming en nieuwe CRISPR-Cas veredelingstechnieken bieden goede kansen om verdere stappen te blijven zetten op verduurzaming van plantaardige teelten. Het is goed dat partijen inzetten op versnelde toelating van groene gewasbeschermingsmiddelen. Tegelijkertijd is het cruciaal om in een dergelijk convenant te bewaken dat er geen nationale koppen worden doorgevoerd waardoor Nederlandse telers en tuinders in hun concurrentiepositie benadeeld worden ten opzichte van Europese lidstaten waarvoor die beperkingen niet gelden. Om het verdienvermogen en de concurrentiepositie van de agrarische sector op peil te houden, moet een volgend kabinet ook werken aan het stimuleren van arbeidsbesparende technologie.

Dierlijke sectoren
Een belangrijk onderwerp dat in het tussenverslag niet aan de orde komt, is dierwaardigheid. Om verdere stappen te zetten op dierwaardigheid verdient de inzet op gunstige randvoorwaarden prioriteit. Het uitbreiden van het stelsel van dierrechten naar alle landbouwhuisdieren is een precair proces dat grote economische gevolgen kan hebben. Consequenties van deze aanpak kunnen sterk verschillend uitwerken voor verschillende dierlijke sectoren. Dit voorstel vereist grote zorgvuldigheid in de nadere uitwerking.

Het voorstel om dier- en fosfaatrechten af te romen bij buitenfamiliale overdracht, komt enkele dagen nadat minister Wiersma heeft aangekondigd om de bestaande afroming per 1 december te beëindigen. Daarmee zou dit voornemen een wrang voorbeeld zijn van de beleidsmatige wispelturigheid waar agrarische ondernemers juist onder gebukt gaan. We gaan er daarbij vanuit dat de recent gemaakte afspraken worden nagekomen, en zullen dat ook bewaken.

Agrarische sector
Het is verheugend dat het verslag de grote maatschappelijke en economische waarde van de Nederlandse land- en tuinbouw erkent, en het belang van een robuust voedselsysteem. Terecht benadrukt het verslag dat de uitvoeringskracht in de sector versterkt moet worden. De opstellers spreken uit in overleg met sectorpartijen verder vorm te willen geven aan hoe dit doelmatig en effectief bereikt kan worden. Vanuit LTO werken we graag samen aan de vormgeving van deze ‘productschappen 2.0’.