LTO vindt het verheugend dat het nieuwe coalitieakkoord trots en vertrouwen uitstraalt in de innovatiekracht van de land- en tuinbouw, en in het vakmanschap van onze boeren en tuinders. Tegelijkertijd zullen de aangekondigde plannen in de komende jaren grote impact hebben op de agrarische sector. Dat blijkt uit het coalitieprogramma “Aan de slag: bouwen aan een beter Nederland” dat D66, CDA en VVD vandaag presenteerden. ‘Ondanks grote, openstaande punten legt het coalitieakkoord een basis die vertrouwen wekt,’ zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans. Het nieuwe kabinet houdt vast aan doelsturing en benadrukt dat zij toekomstig beleid samen met boeren en tuinders vorm wil geven. ‘Heel terecht en cruciaal voor succes,’ benadrukt Koopmans: ‘Maak van boeren en tuinders je partner in plaats van je gespreksonderwerp. Die handschoen pakken we graag op!’

Investeer in vertrouwen
‘Juist in tijden van verandering is het cruciaal om te investeren in wederzijds vertrouwen,’ zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans: ‘En na een decennium van wispelturig beleid is het ook écht noodzakelijk om dat serieus te nemen. Want de keuzes die de nieuwe coalitie maakt, zullen in de komende jaren grote effecten hebben voor onze boeren en tuinders. Juist daarom vind ik het positief dat de coalitiepartijen er nadrukkelijk voor kiezen om het beleid samen met boeren en tuinders vorm te geven. Zo kunnen we schouder aan schouder werken aan doelen op een manier die haalbaar en realistisch is, en die de sector écht toekomstperspectief biedt.’

Convenant gewasbeschermingsmiddelen
Het aangekondigde convenant gewasbeschermingsmiddelen is daarvan een goed voorbeeld. Koopmans: ‘Het produceren van gezond voedsel en mooi groen met steeds minder middelen is een breed gedeelde wens, maar het is ook topsport. En het is bij uitstek beleid dat niet achter een bureau gemaakt kan worden. Dus heel goed dat het kabinet dit samen met onze telers en tuinders op wil pakken!’

Van het stikstofslot
Om Nederland van het stikstofslot te halen kondigt de coalitie aan de kritische depositiewaarde (KDW) zo snel mogelijk uit de wet te willen halen en te vervangen door een juridisch houdbaar alternatief. Bij een gebleken geborgd reductiepakket wordt zo snel mogelijk een rekenkundige ondergrens ingevoerd. Voor de land- en tuinbouw geldt een reductieopgave van 42-46% in 2035 met een tussendoel in 2030. Deze reductiedoelen worden vertaald naar doelen per gebied en bedrijf. Wij gaan er van uit dat daarbij voortgebouwd wordt op het bouwstenendocument emissiereductie landbouw dat LTO eerder samen met NAJK, provincies, gemeenten en waterschappen opstelde.

Rijk moet regie nemen
LTO vindt het positief dat de Rijksoverheid meer regie wil nemen op het ruimtelijk domein. Voorkomen moet worden dat er te grote verschillen ontstaan tussen provincies bij de regionale uitwerking van landelijk beleid. ‘Uiteraard is maatwerk van groot belang,’ zegt Koopmans: ‘Regio’s verschillen van elkaar en dat moet tot uitdrukking komen in het beleid. Maar dat mag niet leiden tot bestuurlijke willekeur: een provinciegrens mag niet de meest bepalende factor zijn voor het toekomstperspectief van een boer of tuinder.’

Stapeling
Alle economische sectoren, inclusief de land- en tuinbouw, staan voor grote uitdagingen om Europese doelen voor natuur, milieu, water en klimaat te halen. Tegelijkertijd blijven nieuwe doelen vanuit Europa maar verder opstapelen. Het is van belang om deze opgaven in samenhang te blijven bezien. Terecht stelt het coalitieakkoord dat, bij het uitvoeren van de Natuurherstelverordening, een bredere afweging wordt gemaakt met andere belangen. LTO vindt het zorgwekkend dat het kabinet niet toezegt dat bij de implementatie van de nieuwe Natuurherstelverordening een impactanalyse wordt gemaakt voordat maatregelen doorgevoerd worden.

De boer aan het stuur
In het coalitieakkoord kondigt het nieuwe kabinet aan een zonering in te stellen rondom de meest stikstofgevoelige Natura2000-gebieden die nog niet onder de norm zitten, nieuw beleid om grondgebondenheid te versterken en bredere invoering van dierrechten. Het zijn voorbeelden van nieuwe plannen die grote gevolgen zullen hebben voor boeren en tuinders. Voor LTO is het randvoorwaardelijk dat dit beleid zo wordt vormgegeven dat de agrariër zelf aan het stuur staat – met respect voor zijn of haar vakmanschap – en in staat wordt gesteld om keuzes te maken die passen bij het karakter van het eigen bedrijf. Koopmans: ‘Wat een agrariër straks moet doen, moet hij ook kunnen doen: bedrijfsmatig, juridisch en financieel. Daar moeten de middelen uit het stikstoffonds van 20 miljard euro op focussen.

Dierwaardigheid
LTO vindt het positief dat de coalitie aangeeft het Convenant Dierwaardige Veehouderij, de autoriteit en de Algemene maatregel van bestuur (AMvB) in samenhang met elkaar te willen bezien. Maar we maken ons zorgen over het feit dat hiervoor geen financiële middelen worden gereserveerd.

Sociaaleconomisch domein
Het coalitieakkoord zet in op economische groei, investeringen en stabiliteit. Dat is ook voor de land- en tuinbouw van groot belang. Boeren en tuinders zijn ondernemers, vaak gezinsbedrijven en werkgevers, die keuzes maken voor de lange termijn. Voor LTO is het daarom belangrijk dat de uitwerking van het beleid bijdraagt aan een gezond verdienvermogen, behoud van werkgelegenheid en continuïteit van bedrijven. LTO onderschrijft voorstellen van de coalitie om loondoorbetaling bij ziekte meer werkbaar te maken voor werkgevers, met name in het midden- en kleinbedrijf. Alleen met duidelijkheid en voorspelbaarheid kunnen ondernemers blijven investeren en hun bedrijf verder ontwikkelen. Samen met andere partijen in het sociaaleconomisch domein, zoals binnen de SER, zien we goede kansen voor afspraken die zorgen voor duidelijkheid en perspectief voor boeren en tuinders.

In de komende dagen bestuderen we het coalitieakkoord in detail.

LTO Nederland, Gezondheidsdienst voor Dieren (Royal GD) en Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) organiseren op maandagavond 9 februari van 20:00-21:00 uur een webinar over blauwtong. Het webinar heeft als doel dierhouders en dierenartsen van informatie te voorzien over blauwtong om praktische afwegingen te kunnen maken over mogelijke preventieve maatregelen voor het knuttenseizoen van 2026.

Hoewel we ons momenteel in een rustigere periode bevinden, is een goede afweging ter voorbereiding op komend seizoen essentieel. Mogelijk kan blauwtong opnieuw de kop opsteken. In Nederland zijn afgelopen jaar geen klinisch zieke dieren door blauwtong aangetroffen maar in omringende landen zijn verschillende serotypen van het blauwtongvirus aangetoond.

Wat kunt u verwachten?
Tijdens het webinar delen René van den Brom, Linda van Duijn (beiden GD), Melle Holwerda (WBVR) en Heleen Prinsen (LTO) actuele informatie rondom bevindingen, zodat dierenartsen en veehouders voor het komend seizoen samen goed onderbouwd een afweging rondom vaccinatie, de meest effectieve beschermende maatregel tegen blauwtong, kunnen maken.
In het rondetafelgesprek komen onder andere aan bod:

• De BTV-situatie in Nederland in de afgelopen jaren
• De situatie in buurlanden (serotypen, spreiding, consequenties)
• De aanwezigheid van vectoren
• Andere relevante dierziekten die afgelopen jaar in de landen om ons heen speelden zoals epizootische haemorragische ziekte (EHD).

Daarnaast is er ruim gelegenheid voor het stellen van vragen via de live chat. Ook kunnen vooraf vragen ingestuurd worden via het aanmeldformulier.

Meld u aan voor het webinar via volgende link https://nieuwe-oogst.webinargeek.com/webinar-blauwtong

We zien u graag op maandagavond 9 februari om 20.00 uur!

LTO Nederland, Gezondheidsdienst voor Dieren (Royal GD) en Wageningen Bioveterinary Research (WBVR)

Vandaag presenteerden informateur Sybrand Buma en fractieleiders Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) het tussenverslag “Samen aan de slag voor een sterker Nederland”. LTO zal het verslag de komende dagen nauwgezet bestuderen. Bij eerste lezing zien we veel waardevolle voorstellen die een goede basis bieden voor verdere uitwerking. We herkennen oplossingen die LTO de voorbije tijd heeft aangedragen. Tegelijkertijd zien we ook voorstellen die vragen en, in een enkel geval, zorgen oproepen. We hopen dat het verslag niet alleen een ‘uitgestoken hand’ is naar andere politieke partijen voor verdere uitwerking, maar ook naar maatschappelijke organisaties. Vanuit LTO werken we daar graag aan mee.

Stikstof
De voorgestelde stikstofaanpak biedt een goede basis voor verdere uitwerking. We herkennen belangrijke elementen uit de Bouwsteen emissiereductie die LTO en NAJK samen met IPO, VNG en UvW heeft opgesteld. Zoals een wettelijk vastgesteld stikstofdoel voor 2035 met een tussendoel in 2030, en vervanging van de KDW. Het is goed dat in de verdere stikstofaanpak meer aandacht wordt gegeven aan het meten en monitoren van de feitelijke staat van de natuur. Een gebiedsgerichte aanpak focust terecht op de meest urgente gebieden, maar dit moet beperkt worden tot twee tot vijf drukgebieden zoals is voorgesteld in de Bouwsteen die we met IPO en andere partijen opstelden. Een dergelijke aanpak leent zich niet voor verbreding naar alle Natura2000-gebieden. LTO is verheugd over het belang dat de opstellers hechten aan doelsturing, waarbij boeren zelf bepalen hoe zij de gestelde reductiedoelen waarmaken. De inzet op groen gas en groene waterstof kan waardevol zijn in relatie tussen mestverwerking en -vergisting.

Zeer zorgwekkend is wat ons betreft de voorgestelde volgordelijkheid waarbij ruimte voor nieuwe vergunningen pas wordt vrijgegeven nadat er ‘voldoende stikstof is gereduceerd’. Kern uit de Bouwsteen emissiereductie is bij uitstek het vertrekpunt dat emissiereductie én vergunningverlening twee kanten van dezelfde medaille zijn die gelijktijdig geïmplementeerd moeten worden. Juist daarmee komen we uit de huidige impasse: boeren en tuinders kunnen niet investeren in emissiebeperkende maatregelen omdat zij daarvoor geen vergunning krijgen. De noodzaak van gelijktijdige inzet op aanpassing van de wet zodat vergunningverlening mogelijk wordt én geborgde emissiereductie is juridisch stevig onderbouwd in het zogenaamde Houthoff-rapport. Om het emissiedoel voor 2035 te kunnen halen is het randvoorwaardelijk dat dit wordt vastgesteld in een spoedwet die uiterlijk 1 juli 2026 van kracht wordt.

Plantaardige sectoren
LTO gaat graag met de opstellers in gesprek over het aangekondigde convenant gewasbeschermingsmiddelen. De inzet op geïntegreerde gewasbescherming en nieuwe CRISPR-Cas veredelingstechnieken bieden goede kansen om verdere stappen te blijven zetten op verduurzaming van plantaardige teelten. Het is goed dat partijen inzetten op versnelde toelating van groene gewasbeschermingsmiddelen. Tegelijkertijd is het cruciaal om in een dergelijk convenant te bewaken dat er geen nationale koppen worden doorgevoerd waardoor Nederlandse telers en tuinders in hun concurrentiepositie benadeeld worden ten opzichte van Europese lidstaten waarvoor die beperkingen niet gelden. Om het verdienvermogen en de concurrentiepositie van de agrarische sector op peil te houden, moet een volgend kabinet ook werken aan het stimuleren van arbeidsbesparende technologie.

Dierlijke sectoren
Een belangrijk onderwerp dat in het tussenverslag niet aan de orde komt, is dierwaardigheid. Om verdere stappen te zetten op dierwaardigheid verdient de inzet op gunstige randvoorwaarden prioriteit. Het uitbreiden van het stelsel van dierrechten naar alle landbouwhuisdieren is een precair proces dat grote economische gevolgen kan hebben. Consequenties van deze aanpak kunnen sterk verschillend uitwerken voor verschillende dierlijke sectoren. Dit voorstel vereist grote zorgvuldigheid in de nadere uitwerking.

Het voorstel om dier- en fosfaatrechten af te romen bij buitenfamiliale overdracht, komt enkele dagen nadat minister Wiersma heeft aangekondigd om de bestaande afroming per 1 december te beëindigen. Daarmee zou dit voornemen een wrang voorbeeld zijn van de beleidsmatige wispelturigheid waar agrarische ondernemers juist onder gebukt gaan. We gaan er daarbij vanuit dat de recent gemaakte afspraken worden nagekomen, en zullen dat ook bewaken.

Agrarische sector
Het is verheugend dat het verslag de grote maatschappelijke en economische waarde van de Nederlandse land- en tuinbouw erkent, en het belang van een robuust voedselsysteem. Terecht benadrukt het verslag dat de uitvoeringskracht in de sector versterkt moet worden. De opstellers spreken uit in overleg met sectorpartijen verder vorm te willen geven aan hoe dit doelmatig en effectief bereikt kan worden. Vanuit LTO werken we graag samen aan de vormgeving van deze ‘productschappen 2.0’.

Maandag 13 oktober vond Het Grote Landbouwdebat van LTO en Nieuwe Oogst plaats. We kijken terug op een prikkelend en informatief verkiezingsdebat, dat duidelijk maakt dat er écht iets te kiezen valt.

Onder leiding van presentator Roelof Hemmen gaven 7 politici hun visie op uiteenlopende onderwerpen als het stikstofslot, de bescherming van boerenland en doelsturing. Met rechtstreekse verhalen van het erf deelden boeren en tuinders hun ervaring en vragen aan de kandidaat-Kamerleden. Op de vraag “wat gaat u doen als u minister van Landbouw wordt?” gaven de politici een bevlogen pitch in 1 minuut.

Kijk terug: Het Grote Landbouwdebat – Nieuwe Oogst

Foto’s door Dirk Hol

Roelof Hemme

Caroline van der Plas(BBB) en Laura Bromet (GL-PvdA)

  Annemarijke Podt (D66) en Pieter Grinwis (CU)
  Jan-Arie Koorevaar (CDA) en Thom van Campen (VVD)

André Flach (SGP)
Esther de Snoor en Roelof Hemmen

De deelnemers aan het debat

  Reacties uit het publiek: Ger Koopmans

Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

LTO is teleurgesteld dat het kabinet gevallen is. Met het wegvallen van de steun van de PVV is de coalitie haar meerderheid kwijt. Nieuwe vertraging is niet in het belang van Nederland en niet in het belang van de Nederlandse land- en tuinbouw.

LTO-voorzitter Ger Koopmans: “Voor de landbouw betekent dit, alwéér, dat de onzekerheid waarin boeren en tuinders nu al jarenlang leven, verder voortduurt. Het is zonde van alle tijd en energie die het voorbije jaar, door tal van partijen, gestoken is in het vinden van oplossingen voor de uitdagingen waar de landbouw voor staat. Ongeacht wat er in de komende tijd gaat gebeuren, zal LTO constructieve voorstellen aan blijven dragen aan alle politieke partijen om te werken aan toekomstperspectief voor onze boeren en tuinders. Dat is keihard nodig.”

Vanwege een bestuurlijke aanpassing worden binnen LTO Nederland drie nieuwe bestuurlijke functies ingesteld: een domeinhouder Dier, een domeinhouder Plant en een bestuurlijk gedelegeerde Mens, Ondernemerschap en Onderwijs (MOO). Geïnteresseerde kandidaten hebben tot 8 juni gelegenheid om hun belangstelling voor deze functies kenbaar te maken. Voor alle drie de functies worden bestuurders gezocht met een beschikbare capaciteit van 2,5 dag per week.

Domeinhouders
De domeinhouders Plant en Dier fungeren als bestuurlijk ‘regiepunt’ op respectievelijk het plantaardige en het dierlijke domein. Hun voornaamste taak is het strategisch positioneren van de plantaardige en dierlijke sectoren, in samenhang en met draagvlak. Het is de taak van de domeinhouder om een gezamenlijke intersectorale visie te ontwikkelen, af te stemmen en uit te dragen, met als resultaat een eenduidige koers die aansluit bij de LTO toekomstvisie 2030. De domeinhouder zit het overleg Plant of Dier voor, waaraan de voorzitters van vakgroepen en bestuursleden van sectororganisaties deelnemen. De domeinhouder vertegenwoordigt LTO op thema’s rondom plant- en diergezondheid. Strategisch denkvermogen, een overstijgende helikopterblik en een sterk verbindend vermogen zijn kerncompetenties van deze nieuwe bestuurders.

Lees hier het functieprofiel van de Domeinhouder Dier / Plant.

Bestuurlijk Gedelegeerde MOO
LTO Nederland is één van de drie centrale werkgeversorganisaties van Nederland en is lid van de Stichting van de Arbeid en de Sociaal-Economische Raad (SER). De bestuurlijk gedelegeerde Mens, Ondernemerschap en Onderwijs is namens LTO bestuurlijk verantwoordelijk voor de vertegenwoordiging in de ‘decentrale polder’. Belangrijke onderwerpen zijn het afsluiten van cao’s namens leden, betrokkenheid bij pensioenfonds BPL, arbeidsmarkt- en ontwikkelingsfonds Colland, vraagstukken rondom arbeidsmarkt en huisvesting en het onderhouden van relaties met groen- en agrarisch onderwijs. Representeren en verbinden zijn de belangrijkste competenties van de bestuurlijk gedelegeerde. Rondom relevante onderwerpen onderhoudt de gedelegeerde contact met de portefeuillecommissie Mens, Ondernemerschap & Onderwijs van LTO Nederland en draagt de daar ingenomen standpunten en visies in de decentrale polder uit.

Lees hier het functieprofiel van de Bestuurlijk Gedelegeerde MOO.

In de functieprofielen staat informatie over de wervingsprocedure en de wijze van solliciteren.

In Slowakije is op drie rundveebedrijven een MKZ-besmetting bevestigd, vlak bij de Hongaarse grens. Eén van de bedrijven ligt in het beperkingsgebied van de MKZ besmetting in Hongarije die op 7 maart werd bevestigd, de andere twee bedrijven liggen aan de Donau.

De NVWA heeft middels TRACES inkomende transporten uit Slowakije nagetrokken. Dit was al gedaan na de uitbraak in Hongarije. Er zijn geen risicocontacten gevonden. Sinds de uitbraak in Hongarije zijn geen nieuwe zendingen uit Slowakije en Hongarije naar Nederland gekomen.

Als LTO roepen we op om alert te blijven, en om verdenkingen te melden bij de NVWA en de gebruikelijke bioveiligheidsmaatregelen in acht te nemen. Daarbij is het belangrijk dat dierhouders en hun medewerkers géén producten van dierlijke oorsprong meenemen uit landen met MKZ besmettingen. En ook om seizoensarbeiders te wijzen op de risico’s, niet alleen in verband met  MKZ; ook Afrikaanse Varkenspest kan meegenomen worden door besmette producten zoals vlees.

Verder  wijzen we er graag opnieuw op dat een 2^e verplichte reiniging en ontsmetting (R&O) van terugkerende veewagens uit Slowakije verplicht is (Artikel 6.3 van de Regeling veterinaire maatregelen specifieke dierziekten of zoönosen).

Voor het transport van evenhoevigen wordt verwezen naar het R&O-stappenplan van de NVWA. Op de website van de NVWA staat een lijst voor het MKZ-virus geschikte en toegelaten ontsmettingsmiddelen.

De nadruk hierbij ligt op:

• de reiniging van vervoermiddelen met (lauw)warm water te doen, in combinatie met een schuimreiniger, in plaats van alleen met koud water.
• de ontsmetting van vervoermiddelen met toegelaten en werkzame ontsmettingsmiddelen te doen, om het MKZ-virus af te doden c.q. af te weren
• voor het R&O-proces van veewagens uitsluitend leidingwater te gebruiken, in verband met de gegarandeerde kwaliteit van het water.

Op de websites van Wageningen Bioveterinary Research (WBVR) en de Gezondheidsdienst voor Dieren (Royal GD) is meer informatie over MKZ beschikbaar.

Zojuist presenteerde minister-president Dick Schoof het regeerprogramma. Na de teleurstellende mestbrief van vandaag is de bredere inzet van het kabinet positief. LTO ziet dat het kabinet met dit akkoord een duidelijke koers uitzet om de Nederlandse land- en tuinbouw te versterken met doelsturing en innovatie. Én om agrariërs een nog grotere bijdrage te laten leveren aan het beheer van natuur en landschap. LTO-voorzitter Ger Koopmans: “Het realisme is terug in ons landbouwbeleid. De ambities van dit kabinet geven vertrouwen dat we de komende jaren stappen kunnen zetten in de opgaven waar boeren en tuinders mee te maken hebben. Vanuit LTO zie ik volop aanknopingspunten om daarin samen te werken.”

Innovatie
In dit regeerprogramma maakt het kabinet heldere keuzes om de ambities uit het hoofdlijnenakkoord te concretiseren. Deze regeerperiode wordt vijf miljard euro vrijgemaakt voor de versterking van de land- en tuinbouw. Koopmans: “Met de verdeling van dit budget legt het kabinet de goede prioriteiten. Er wordt, terecht, eindelijk weer geïnvesteerd in innovatie. Dat is van groot belang om emissies verder te beperken en daarmee weer ruimte te maken voor de vergunningverlening in de landbouw, woningbouw en infrastructuur. We zijn verheugd dat het kabinet een belangrijk deel van het budget daarvoor vrijmaakt.”

Hoe deze meerjarige investering in de agrarische sector exact verdeeld zal worden is nog ongewis en zal door minister Wiersma en staatssecretaris Rummenie later nog verder uitgewerkt worden. Het is positief dat de prioriteit ligt bij onder meer innovatie, doelsturing, het aanpakken van de mestproblematiek en verdienvermogen van (jonge) boeren. Koopmans: “De afgelopen jaren hebben wij en onze leden veel ervaring opgedaan met hoe budget wel, en vooral ook hoe dit niet, werkbaar en doelmatig ingezet kan worden. We bieden onze kennis en ervaring graag aan om hier in de komende jaren met het ministerie effectief invulling aan te geven.”

Natuur en landschap
Het regeerprogramma geeft ook invulling aan het budget van 500 miljoen euro dat vanaf 2026 jaarlijks vrijkomt voor de versterking van het agrarisch natuurbeheer door boeren en tuinders. Dit geld zal ingezet moeten worden voor langjarige en marktconforme vergoedingen en is een mooie kans om biologische en natuurinclusieve landbouw een impuls te geven. Pas als contracten langer dan 15 jaar lopen krijgen agrarisch ondernemers de zekerheid om natuurbeheer een vast onderdeel te maken van hun bedrijfsvoering.

In het regeerprogramma laat het kabinet weten het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) te beëindigen. Met de verschijning van het hoofdlijnenakkoord, dit voorjaar, was al duidelijk dat de financiële middelen voor het NPLG wegvielen. Koopmans: “Daarmee is het een terecht besluit om nu ook het NPLG zelf af te sluiten.” Dit betekent wat Koopmans betreft niet dat gebiedsgericht werk in algemene zin stil komt te vallen. Koopmans: “Integendeel. Er is volop werk aan de winkel. Vooral voor de provincies. Denk aan de noodzaak om PAS-melders snel te legaliseren. Maar dit hoeft niet te gebeuren onder de paraplu van een nationaal programma-zonder-financiering.”

Werkgeverslasten en seizoenswerk
Werkgevers in de land- en tuinbouw bieden veel werkgelegenheid, maar ondervinden ook de grote krapte op de arbeidsmarkt. “LTO is positief over het voornemen van het kabinet om de ontwikkeling van arbeidsbesparende technologie te stimuleren. Dat neemt niet weg dat in de komende jaren de inzet van arbeidsmigranten noodzakelijk is en blijft; zeker voor seizoenswerk.” zegt Ger Koopmans. Ook vraagt LTO aandacht voor de sterk gestegen werkgeverslasten. Koopmans: “Het kan niet zo zijn dat werkgevers continue een hogere rekening krijgen en werknemers er niet of nauwelijks netto op vooruit gaan. Dat helpt werkenden niet in hun bestaanszekerheid en koopkracht. Het kabinet moet daarom werk maken van lagere werkgeverslasten en gelijktijdig meer loon naar werken.”

Verder
In tegenstelling tot het hoofdlijnenakkoord maakt het regeerprogramma ook de inzet duidelijk op gewasbescherming. Hierin zet het kabinet de koers voort van het uitvoeringsprogramma richting 2030. De medicijnkast van de teler is echter steeds minder goed gevuld en voor diverse teelten nu al onvoldoende. Koopmans: “Het is verstandig dat de bestendige koers door het kabinet wordt voortgezet. Voor de beleidsvoornemens die het kabinet maakt, liggen bij de sector de plannen zelfs al klaar. LTO wil daarom voortvarend aan de slag met een gezamenlijke uitvoering.”

Het kabinet zet verder in op het proces om richting de zomer van 2025 tot een concreet tijdpad te komen naar meer dierwaardige veehouderij. Een brede groep aan organisaties waaronder LTO hebben in gezamenlijkheid hard gewerkt aan het totaalpakket aan instrumenten wat nodig is om hiertoe te komen. Om dit verder te brengen hebben deze partijen steun nodig van de overheid, dat kunnen zij niet alleen.

Vandaag spraken LTO-voorzitter Ger Koopmans en directeur Hans Van den Heuvel met onderhandelaars van de formerende partijen. De bijeenkomst vond plaats op uitnodiging van informateurs Dijkgraaf en Van Zwol. In dit gesprek heeft LTO in een goede, open sfeer toegelicht wat boeren, tuinders en hun gezinnen vragen van het toekomstige program­kabinet. Met als doel om tot perspectiefvol, vernieuwend landbouwbeleid te komen. LTO-voorzitter Ger Koopmans: “Ik vind het heel positief dat formerende partijen ons zo vroeg in het proces al uitnodigen om in gesprek gaan. Dat stemt hoopvol voor hoe het toekomstige kabinet om wil gaan met de agrarische sector.”

Europa
Een nieuw kabinet moet zich er hard voor maken dat het Europese beleid méér rekening houdt met het belang van voedselvoorziening en landbouw, ook in Nederland. Dat is één van de speerpunten die LTO vandaag benadrukte. Koopmans: “Door klimaatverandering komt onze voedselproductie in Zuid-Europa steeds meer onder druk te staan. Maar geopolitiek is het van strategisch belang dat Europa op langere termijn ook zelf voldoende voedsel produceert. Veel Europese richtlijnen en verordeningen – en de Nederlandse doorvertaling daarvan – confronteren boeren en tuinders echter alleen maar met krimp.” Als voorbeeld daarvan is gesproken over het verlies van de derogatie.

Stikstof
Een andere prioriteit is om het stikstofbeleid weer haalbaar en realistisch te maken. Koopmans: “LTO vraagt het nieuwe kabinet om te kiezen voor beleid dat boeren perspectief biedt boven beleid dat focust op ondernemers die willen stoppen.” LTO benadrukt dat bewezen technieken om stikstofemissie terug te dringen juridisch verankerd moeten worden en dat álle blijversregelingen op de kortst mogelijke termijn worden gepubliceerd. Koopmans: “Dan kunnen boeren er niet alleen voor kiezen om te stoppen, maar ook om te investeren in innovatie, om te verplaatsen, te extensiveren of om te schakelen. Dát biedt perspectief.” LTO heeft opnieuw herhaald dat de kritische depositiewaarde (KDW) uit de wet en de vergunning­verlening vervangen moet worden door een juridisch geborgde omgevingswaarde gebaseerd op het Europese verslechteringsverbod. Koopmans: “Ook moet er op korte termijn een drempel­waarde worden ingevoerd waardoor agrarische én andere economische activiteiten weer ruimte krijgen om te ontwikkelen.”

Loon en arbeid
Het huidige kabinet heeft het minimumloon met meer dan 30% verhoogd. Koopmans: “Dat klinkt sympathiek, maar in praktijk zien we dat werkgeverslasten sneller stijgen dan wat werknemers daarvan terug zien op hun loonstrook. Voor veel bedrijven in de land- en tuinbouw zijn werkgeverslasten niet meer op te brengen. LTO wil dat de belasting- en premiedruk voor werkgevers én werknemers wordt verlaagd. Zo gaat iedereen erop vooruit en wordt méér werken voor werkenden aantrekkelijker. Daarmee wordt bestaanszekerheid pas echt effectief vergroot.”

Ledenbijeenkomsten
De stapeling van wet- en regelgeving betekent voor vrijwel alle agrarische ondernemers dat een gezonde bedrijfsvoering steeds meer onder druk komt te staan. In een zoektocht naar oplossingen heeft LTO de voorbije maanden verspreid over het land met duizenden leden gesproken, culminerend in het Boerencongres van 7 maart jl. waar 800 leden in gesprek gingen met landbouwwoordvoerders uit de Tweede Kamer. De voorstellen die wij vandaag aan de formerende partijen en informateurs voor hebben gelegd, zijn een samenvatting van de oogst uit deze ledenbijeenkomsten.

Op 7 maart ’s avonds organiseert LTO het nationale boerencongres. Tijdens deze boeren­manifestatie gaan 1.000 LTO-leden in gesprek met landbouwwoordvoerders van de Tweede Kamer. Doel van het congres is om de zorgen over te brengen waar boeren en tuinders onder gebukt gaan. En om oplossingen te bespreken waardoor het landbouwbeleid, op korte termijn, haalbaar en realistisch gemaakt kan worden voor de boerenpraktijk.

Stapeling van regels en voorschriften
Het is crisis in de landbouw. In een moordend tempo stapelen regels en voorschriften op waar veehouders, akkerbouwers, tuinders en fruittelers zich aan moeten houden. Bij veel boeren staat het water aan de lippen. Het kabinet belooft al jaren om haast te maken met toekomstregelingen. Maar er is nog geen zicht op openstelling van regelingen voor de ‘blijvers’. Tegelijkertijd wordt er steeds weer nieuw beleid over agrariërs uitgestort. De inkt van een maatregel is nog niet opgedroogd of een andere maatregel komt daar bovenop: bufferstroken, kalenderlandbouw, NV-gebieden, verlies van derogatie, stijgende loonkosten – er komt geen einde aan.

Landbouwbeleid moet op de schop
De rek is eruit en de laatste dagen zien we dat de onrust onder boeren en tuinders een kookpunt bereikt. Wat LTO betreft is er geen alternatief: de stapeling van regels moet verminderen en de praktijk moet weer centraal komen te staan. Op een aantal onderdelen kan het kabinet hieraan tegemoet komen met nationaal beleid, maar veel zaken waardoor agrariërs in de knel zitten, vloeien voort uit Europese regels. De verantwoordelijkheid om – binnen de Europese Unie – op te komen voor de belangen van Nederland en voor onze Nederlandse boeren en tuinders ligt bij de regering en het parlement. Dát is dus ook het niveau waarop wij onze zorgen neer willen leggen, en waar we het gesprek willen voeren over oplossingen om uit de beleidsklem te komen.

Regiotour
Momenteel gaat het LTO-bestuur, in een regiotour met zes bijeenkomsten verspreid over het land, met leden in gesprek gaan over het water-, bodem- en mineralenbeleid. Samen zoeken we naar oplossingen om het beleid meer haalbaar en realistisch te maken. Deze regiotour wordt vóór donderdag 7 maart afgerond. De oogst van deze regiobijeenkomsten is waardevolle input die we op 7 maart bespreken met de landbouwwoordvoerders van de Tweede Kamer.

Lees hier de uitnodigingsbrief aan onze leden.

Vandaag en morgen vindt de Biokennisweek plaats in de Brabanthallen in Den Bosch, een evenement dat in het teken staat van ontwikkelingen in de biologische landbouw. De NOS berichtte dat de omzet van biologische voeding ten opzichte van 2021 met 42 procent is gestegen en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bracht naar buiten dat het biologische landbouwareaal in 2023 met bijna 9 procent is toegenomen. LTO feliciteert haar biologische leden en collega-organisaties met deze mooie resultaten! Tegelijkertijd is het beeld over de ontwikkeling van biologische landbouw in Nederland gemengd.

De Nederlandse landbouw zet stappen om te voldoen aan doelen voor klimaat, natuur, milieu en dierenwelzijn. Dat kan op tal van manieren – en wat LTO betreft is er voor al die vormen een plek. Biologische landbouw is één van die vormen. Ontwikkelingen in de biologische landbouw laten zien dat het investeren in verduurzaming van de bedrijfsvoering weerbarstig is. In augustus berichtte de NOS nog dat in verschillende bedrijfstakken – zoals akkerbouw, tuinbouw, geitenhouderij en pluimveehouderij – sprake was van een afname van het aantal biologische bedrijven. De cijfers van het CBS laten zien dat het biologische areaal netto met 9 procent is toegenomen, naar ruim 80.000 hectare, maar dat op meer dan 5.000 hectare het biologische gebruik ook weer is beëindigd.

Marktaandeel
Het marktaandeel van biologische producten dat verkocht wordt via Nederlandse supermarkten en biologische winkels bedraagt 3,8 procent. Een percentage dat al jarenlang min of meer stabiel is. In praktijk blijkt het lastig om biologische producten ‘in de markt te zetten’. Dit is een fenomeen waar alle boeren en tuinders mee te maken hebben die investeren in verduurzaming van hun bedrijfsvoering. LTO benadrukt structureel het belang van een level playing field in Europa: Hoe zorgen we ervoor dat Nederlandse boeren en  tuinders die stappen zetten in het verduurzamen van hun bedrijfsvoering, met hogere kostprijzen als gevolg, zichzelf niet uit de markt prijzen? Voor de Europese Unie en de overheid móet dit een speerpunt vormen in het toekomstige landbouw- en voedselbeleid.

Omschakelen
In het kader van de stikstofaanpak werkt minister Van der Wal voor Stikstof en Natuur onder andere aan een ‘extensiveringsregeling’. Daarmee worden boeren in de toekomst financieel gesteund om hun bedrijfsvoering te extensiveren. Het omschakelen naar een biologisch bedrijf is één van de vormen waarmee een bedrijf invulling kan geven aan die omschakeling. Maar nadat het bedrijf deze extensiveringsstappen heeft gezet, bepalen de markt, de consument en de politiek of deze bedrijven ook een duurzame toekomst voor zich hebben. Langjarige ontwikkelingen in de biologische landbouw laten zien dat de overheid niet alleen moet investeren in ‘omschakelaars’, maar ook financiële steun moet geven aan boeren en tuinders die hun bedrijf al verduurzaamt hebben en zoeken naar toekomstperspectief. Cruciaal daarbij zijn een markt die kiest voor duurzaam geproduceerd voedsel uit eigen land, banken die toekomstgerichte investeringen ondersteunen en een overheid die reële vergoedingen beschikbaar stelt voor geleverde ecosysteemdiensten.