Het aantal aanmeldingen voor de Nmin-meetcampagne, die op 1 september van start ging, heeft de verwachtingen ruimschoots overtroffen. Op donderdag 10 september is de maximale capaciteit voor monstername bereikt. Agrariërs kunnen zich dus niet meer aanmelden. In slechts tien dagen tijd hebben deelnemers in totaal 12.680 percelen aangemeld voor de Nmin-meetcampagne.

Hoe gaat het nu verder?
Na de oogst, in de periode van 15 oktober tot en met 30 november, worden de monsters genomen volgens een vastgesteld meetprotocol. De resultaten verschijnen vervolgens automatisch in de Nmin-tool, die is te vinden op de website www.Nminmeting.nl. De resultaten zijn alleen zichtbaar voor de deelnemers zelf. Alleen met hun toestemming worden gegevens gedeeld met bijvoorbeeld teeltadviseurs of met projecten waaraan zij deelnemen. De geanonimiseerde gegevens worden gebruikt voor een analyse op landelijk niveau, uitgesplitst naar gewassen en grondsoorten.

Uitgebreide Q&A beschikbaar
Op de website is een uitgebreid overzicht van veel gestelde vragen en antwoorden beschikbaar met relevante informatie voor deelnemers die meedoen aan de metingen en voor andere geïnteresseerden.

Nmin-meetcampagne is een initiatief van LTO Nederland, BO Akkerbouw en NAJK. De metingen worden gefinancierd door het ministerie van LVVN.

Minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) bracht gisteren een werkbezoek aan akkerbouwbedrijf Maatschap Groeneveld in Vierpolders. Het familiebedrijf wordt geleid door de derde generatie ondernemers: Maurice en Ruben Groeneveld. Tijdens het bezoek kreeg de minister een inkijkje in de dagelijkse praktijk van een modern akkerbouwbedrijf op Voorne-Putten. Water stond daarbij centraal, met speciale aandacht voor gewasbescherming en waterkwaliteit.

Op het bedrijf worden verschillende gewassen geteeld, waaronder tafelaardappelen, frietaardappelen, zaaiuien, sjalotten, witlofpennen, tarwe, wintergerst en suikerbieten. Daarbij maken de ondernemers gebruik van moderne technieken zoals sensoren, drones en slim datagebruik. Hierdoor kunnen zij per plant en per vierkante meter de juiste behandeling toepassen.

Slim omgaan met gewasbeschermingsmiddelen
Ruben Groeneveld liet zien hoe zijn bedrijf het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen sterk terugdringt. Dat gebeurt onder meer door technieken die drift tijdens het spuiten beperken en door plaatsgericht te spuiten. Met behulp van drones en GPS-technologie kan op sommige percelen tot wel 95 procent minder gewasbeschermingsmiddel worden gebruikt.
Daarnaast werkt de maatschap aan de ontwikkeling van een gezamenlijke was- en spoelplaats voor landbouwmachines op het eiland. Hiermee wordt voorkomen dat resten van gewasbeschermingsmiddelen in het milieu terechtkomen.

Aanpak op Zuid-Hollandse Eilanden
Projectleider Ton Kempenaar (LTO Noord) presenteerde vervolgens het traject dat op de Zuid-Hollandse Eilanden wordt uitgevoerd. Hieraan doen meer dan 350 akkerbouwbedrijven mee. Het doel is om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen verder te verminderen en de waterkwaliteit te verbeteren.
De aanpak richt zich niet alleen op maatregelen op het land, maar ook op het erf. Denk daarbij aan zorgvuldig omgaan met middelen, machines en reststromen. Maatschap Groeneveld neemt deel aan dit traject. Provincie Zuid-Holland, Waterschap Hollandse Delta en Deltaplan Agrarisch Waterbeheer zijn hierbij belangrijke partners. Ook het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat draagt financieel bij aan deze aanpak.

Gesprek over waterbeleid en gebiedsgerichte aanpak
Na het bedrijfsbezoek sprak minister Karremans met Ger Koopmans, voorzitter van LTO Nederland, en Tineke de Vries, voorzitter van de vakgroep Akkerbouw van LTO Nederland. Tijdens dit gesprek kwamen de Kaderrichtlijn Water (KRW), het Convenant Gewasbescherming en de voorgenomen gebiedsgerichte aanpak aan bod.
De minister toonde zich volgens de aanwezigen zeer betrokken en geïnteresseerd in de praktijk van de landbouw. Die betrokkenheid is belangrijk, omdat de land- en tuinbouw en het ministerie de komende jaren intensief met elkaar in gesprek zullen blijven over vraagstukken rond waterkwaliteit en waterbeschikbaarheid.

Praktijk als basis voor beleid
Ger Koopmans benadrukte het belang van samenwerking tussen overheid en sector:
“Boeren en tuinders willen niets liever dan hun bedrijf toekomstbestendig maken en zorgvuldig omgaan met water, bodem en gewasbeschermingsmiddelen. Dat vraagt om samenwerking tussen overheid, sector en ketenpartners. Het is belangrijk dat beleid aansluit bij de praktijk op het erf en dat ondernemers de ruimte en middelen krijgen om verdere stappen te zetten. Een werkbezoek als dit is waardevol, omdat je direct ziet welke innovaties bijdragen aan de doelen voor waterkwaliteit en waar ondernemers in de praktijk nog tegen knelpunten aanlopen.”

Hoewel er inmiddels weer regen valt, zijn boeren en tuinders nog lang niet af van de gevolgen van de aanhoudende droogte en hitte. Voor verschillende teelten zijn de productieverliezen aanzienlijk. Daar komen de sterk gestegen kosten voor energie en kunstmest nog bij. Ook de internationale ontwikkelingen drukken zwaar op de agrarische sector.

Voor veehouders verslechtert de ruwvoerpositie. Tegelijkertijd lopen de prijzen van graan, oliezaden en maïs op. De oorlog in Oekraïne versterkt deze ontwikkeling. Door de beperkte toegankelijkheid van de Zwarte Zee voor de scheepvaart en de vernietiging van opslag- en distributiefaciliteiten door bombardementen staat de aanvoer verder onder druk. In de regio Kyiv en langs de frontlinie zou naar schatting 80 tot 90 procent van de opslagfaciliteiten zijn beschadigd of vernietigd.

Beperkte Europese steun
De Europese Commissie heeft het GLB-crisisfonds iets uitgebreid om boeren tegemoet te komen in de gestegen kosten. Nederland ontvangt uit dit fonds bijna 15 miljoen euro. Lidstaten moeten uiterlijk 30 september aan Brussel melden hoe zij deze middelen willen inzetten. Daarbij bestaat de mogelijkheid om de Europese bijdrage met maximaal 200 procent aan te vullen met nationale middelen. LTO Nederland is benieuwd met welke invulling het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) komt. Tegelijkertijd is duidelijk dat de Europese bijdrage voor veel boeren slechts een druppel op de gloeiende plaat zal zijn. Of hogere marktprijzen voldoende compensatie bieden voor tegenvallende opbrengsten, moet nog blijken. Agrariërs kunnen bovendien niet altijd profiteren van hogere prijzen, bijvoorbeeld omdat zij gebonden zijn aan contracten of specifieke kwaliteitseisen.

Verschillen tussen lidstaten
Andere Europese lidstaten trekken aanzienlijk meer geld uit om hun agrarische sector te ondersteunen.
Frankrijk kondigde op vrijdag 4 september een steunpakket aan van ruim 1 miljard euro. Oostenrijk maakt 240 miljoen euro vrij. Deze steun zal waarschijnlijk worden vormgegeven als staatssteun, bovenop de middelen uit het GLB-crisisfonds.

LTO ziet dat de gevolgen van de droogte en hitte per regio sterk kunnen verschillen. Tegelijkertijd baart het verschil in steunmaatregelen tussen lidstaten zorgen. Een gelijk speelveld op de interne Europese markt is van groot belang voor de concurrentiepositie van Nederlandse boeren en tuinders.
LTO blijft de ontwikkelingen en de gevolgen van droogte, hitte en de internationale marktsituatie nauwlettend volgen. Waar nodig zal LTO in Den Haag en Brussel aandacht blijven vragen voor passende ondersteuning en een gelijk speelveld voor Nederlandse boeren en tuinders.

Vanavond publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) haar reflectie op het stikstofpakket van het kabinet. Het PBL concludeert dat een generieke korting op productierechten van 5 tot 10% ‘vooralsnog nodig is’ voor doelbereik. Maar terecht zegt het PBL ook dat het risico van een generieke korting funest is voor boeren: geen enkele boer kan investeren in de toekomst van het bedrijf als onzeker is of dat bedrijf in de toekomst alsnog gedwongen moet krimpen. Het spreken over generieke krimp is onnodig, werkt averechts en is voor LTO onbespreekbaar. Koplopers moeten beloond worden; niet afgeremd door spookbeelden over gedwongen krimp. We vertrouwen erop dat de regering nogmaals bevestigt dat dit niet nodig is.

Onzekerheid
Bij publicatie van het stikstofpakket benadrukte LVVN-minister Van Essen dat veel maatregelen verder uitgewerkt moeten worden. In de doorrekening van het PBL zijn deze maatregelen – zoals de invulling van zonering, de Veluweaanpak en de inzet op veldemissies – niet (of onvoldoende) meegenomen in de rekensommen. Op basis van die onvolledige set aan doorrekenbare maatregelen concludeert het PBL dat de stikstofdoelen binnen bereik komen, maar dat er een gat resteert. De sommenmakers van het PBL vegen die onzekerheid op één hoop: generieke korting. Een betekenisloze rekensom.

Meer mogelijkheden
Het raakt aan een belangrijke reden waarom LTO aan tafel zit en eist dat de plannen verbeterd worden. Boeren moeten meer mogelijkheden krijgen waaruit zij kunnen kiezen om de stikstofdoelen te halen. Meer maatregelen moeten concreet uitgewerkt worden. Er moeten, zo snel mogelijk, meer stalvloeren en -systemen beschikbaar komen die positief inrekenbaar en vergunbaar zijn. Al die maatregelen bij elkaar moeten ervoor zorgen dat boeren vanuit vakmanschap en ondernemerschap keuzes kunnen maken die passen bij het eigen bedrijf.

LTO heeft steeds benadrukt dat de stikstofaanpak pas geslaagd is als die aan drie basisvoorwaarden voldoet: 1) geen enkele boer die wil investeren in de toekomst van het bedrijf moet gedwongen worden om te stoppen, 2) boeren moeten ruimte krijgen om keuzes te maken die passen bij het eigen vakmanschap en het karakter van het eigen bedrijf, en 3) iedere boer die stappen wil zetten, moet perspectief hebben op een toekomstbestendigheid bedrijf waarmee een goede boterham verdiend kan worden.

Niemand is gehouden aan het onmogelijke
De PBL-reflectie laat zien dat het voldoen aan de normen en regels uit het stikstofpakket grote inspanningen van boeren vraagt die, in de woorden van het PBL: ‘niet voor alle bedrijven financieel haalbaar zijn’. Tegelijkertijd heeft de minister bij de presentatie van het stikstofpakket meermaals benadrukt dat niemand gehouden is aan het onmogelijke. Wat LTO betreft moet het stikstoffonds van 20 miljard euro dan ook prioriteit geven aan het financieel ondersteunen van boeren die emissiebeperkende maatregelen en/of aanpassingen in de bedrijfsvoering willen nemen. Dit budget moet zo geoormerkt worden dat boeren die willen investeren in extensivering, managementmaatregelen, innovatieve technieken of stalaanpassingen daarbij geholpen worden en daartoe in staat worden gesteld. Voor LTO was, is en blijft dat een prioriteit in onze gesprekken met het ministerie.

Rechtszekerheid
Als de overheid van boeren vraagt om te investeren in een toekomstbestendig bedrijf, dan moeten zij de zekerheid hebben dat zij ook vergunningen krijgen (en houden!) om die stappen te kunnen zetten. Zowel de Bouwsteen Emissiereductie als de Kamerbrief van 26 juni stelt dat provincies zo snel mogelijk plannen moeten opleveren waarmee additionaliteit wordt onderbouwd. Daarmee kan vergunningverlening weer los komen. LTO werkt graag met alle provincies samen om deze plannen uiterlijk 31 december van dit jaar op te leveren.

Boeren mogen afgerekend worden op datgene waarop zij invloed hebben: hun stikstofuitstoot. Niet op de stikstofneerslag op natuurgebieden kilometers verderop, en niet op de hele mix aan drukfactoren die bij elkaar bepalend zijn voor de staat van de natuur. Zoals het PBL ook aanstipt, is het daarbij wezenlijk hoe de ‘additionaliteitsvereiste’ wordt ingevuld. Boeren kunnen en mogen niet verantwoordelijk worden gemaakt voor KDW-doelen, voor andere drukfactoren en voor de kwaliteit van het natuurbeheer. Additionaliteit wordt wat LTO betreft ingevuld op basis van de emissiereductie uit het stikstofpakket. Op die basis moet vergunningverlening weer mogelijk worden. Voor deze cruciale onderwerpen laat de PBL-reflectie zien dat de stikstofaanpak verder uitgewerkt en verbeterd moet worden. Daar willen we vanuit LTO in de komende periode maximaal op inzetten.

Agrariërs met bouw- en/of grasland kunnen zich vanaf dinsdag 1 september aanmelden voor de Nmin-najaarsmetingen 2026 op www.Nminmeting.nl. Met deze gratis meting kunnen deelnemers zien hoeveel minerale stikstof er na de oogst nog in hun bodem aanwezig is.  Aanmelden kan tot 15 oktober 2026, zolang er meetcapaciteit beschikbaar is.

Slim boeren begint met weten
Je kunt pas sturen als je weet wat er in de bodem gebeurt. Met een Nmin-meting ontdekt een agrariër hoeveel minerale stikstof er na de oogst nog in de bodem aanwezig is. Die kennis helpt om betere keuzes te maken voor bemesting, bouwplan en waterkwaliteit. Zo ontstaat meer inzicht in de bodem en daarmee meer grip op de teelt, wat bijdraagt aan een toekomstbestendige bedrijfsvoering.

Tineke de Vries, voorzitter vakgroep Akkerbouw bij LTO Nederland: “Meten is weten, zeker als het om stikstof gaat. Een Nmin-meting laat zien wat de bodem al levert en waar nog winst te behalen is. Zo maak je van ieder groeiseizoen een kans om de stikstofbenutting verder te verbeteren”.

Wat levert een Nmin-meting op? 

• Inzicht in hoeveel stikstof er na de oogst in de bodem achterblijft
• Meer grip op de bemestingsstrategie, bouwplan en gewasrotatie
• Zicht op welke maatregelen op het eigen bedrijf effect hebben
• Vermijden van onnodig stikstofverlies en nitraatuitspoeling
• Handvatten voor bouwplan en gewasrotatie
• Kennis over de gemeten percelen

Hoe werkt het?
Deelname is eenvoudig en gratis. Na aanmelding op de website www.Nminmeting.nl kunnen deelnemers aangeven met welke percelen zij willen meedoen en een laboratorium kiezen dat de meting uitvoert. Er geldt geen maximum voor het aantal percelen. Na de oogst worden de monsters genomen volgens een vastgesteld meetprotocol. De resultaten verschijnen vervolgens automatisch in de Nmin-tool, die is te vinden op de website. Hier kunnen deelnemers hun eigen meetresultaten bekijken.

Veilig omgaan met gegevens  
De meetresultaten zijn alleen zichtbaar voor de deelnemer zelf. Alleen met toestemming van de deelnemer kunnen uitslagen anoniem worden gebruikt voor analyses en onderzoek door de sector. Bedrijfs- en meetgegevens worden niet gedeeld met de overheid.

Deelname en aanmelden
Deelname is in 2026 gratis, zolang er capaciteit beschikbaar is. De metingen vinden plaats van 15 oktober tot en met 30 november 2026. Wie verzekerd wil zijn van deelname doet er goed aan zich zo snel mogelijk aan te melden via  www.Nminmeting.nl.

De Nmin-najaarsmeting is een initiatief van LTO, NAJK en BO Akkerbouw. De metingen worden gefinancierd door het Ministerie van LVVN.

LTO Nederland vindt het positief dat minister Van Essen de Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM) om advies vraagt over een mogelijke verlenging van de uitrijdperiode voor dierlijke drijfmest op grasland. LTO heeft hier op 11 augustus zelf om verzocht, omdat de uitzonderlijke droogte en hoge temperaturen het uitrijden van mest op veel plaatsen al langere tijd onmogelijk of landbouwkundig onverstandig maken. Tegelijkertijd is de periode tot de huidige einddatum van 31 augustus inmiddels zeer kort.

De huidige weersomstandigheden vragen om ruimte om mest op een landbouwkundig verantwoord moment toe te dienen. Door de droogte staat de grasgroei op veel plaatsen stil en kan mest onvoldoende worden benut. Wanneer de omstandigheden verbeteren, moet er bovendien voldoende tijd zijn om de grasmat te laten herstellen en nog een goede najaars-snede te realiseren. Een verlenging kan daarmee zowel bijdragen aan een betere benutting van nutriënten als voorkomen dat ondernemers door kalenderdata worden gedwongen mest onder ongunstige omstandigheden aan te wenden.

LTO vindt het belangrijk dat het CDM tot een kwalitatief goed en bruikbaar advies komt. Daarbij moet niet alleen worden gekeken naar het scenario waarin de droogte aanhoudt, maar ook naar situaties waarin de komende weken voldoende regen valt. De gevolgen voor gewasgroei, nutriëntenbenutting en waterkwaliteit kunnen immers sterk verschillen per weersverloop. Juist door verschillende weersscenario’s mee te nemen, kan een zorgvuldig onderbouwd besluit worden genomen dat aansluit bij de praktijk.

De minister heeft in antwoord op Kamervragen van Caroline van der Plas (BBB) bevestigd dat het CDM om advies wordt gevraagd. Daarbij erkent het kabinet dat weers- en bodemomstandigheden het uitrijden van dierlijke mest kunnen beperken en dat in uitzonderlijke omstandigheden van de vastgestelde uitrijdperiode kan worden afgeweken, mits daar landbouwkundige noodzaak voor is en dit geen nadelige milieukundige effecten heeft. LTO wacht het advies met belangstelling af en blijft zich inzetten voor een oplossing die recht doet aan zowel de landbouwpraktijk als de waterkwaliteit.

“De boosheid wordt, hoe langer je erover nadenkt, alleen maar groter. Dit kan niet in een rechtsstaat.” Zo reageert LTO-voorzitter Ger Koopmans op het voornemen van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant om de rechtsgeldige natuurvergunningen van vijf Brabantse pluimveehouders in te trekken naar aanleiding van intrekkingsverzoeken van Mobilisation for the Environment (MOB): “Ondernemers die jarenlang keurig meewerken, investeren en hun uitstoot aantoonbaar terugdringen, worden nu door hun eigen overheid in de steek gelaten. Dat is onacceptabel.”

Wie meewerkt, mag niet worden afgestraft
De vijf getroffen ondernemers waren juist in opdracht van de rechter met een plan richting de provincie gekomen om hun emissies nog verder terug te dringen. “Deze boeren doen precies wat de overheid van hen vraagt: meebewegen, reduceren, investeren. Al maandenlang liggen er vergaande reductieplannen van de ondernemers bij de provincie die daar taal noch teken over heeft gegeven. Onbestaanbaar!”, zegt Koopmans: “En dan wordt alsnog je vergunning afgenomen. Dat is aan niemand uit te leggen. Wie ondernemers vraagt te investeren in een oplossing, moet hen ook rechtsbescherming bieden zolang zij aantoonbaar aan die oplossing werken.” LTO Nederland roept Gedeputeerde Staten op om náást de ondernemers te gaan staan in plaats van tegenover hen: verdedig de reductieplannen in de rechtszaal en werk niet zelf mee aan het intrekken van rechtsgeldige vergunningen.

Geen incident, maar een landelijk gevaar
Voor LTO Nederland reikt het Brabantse besluit veel verder dan deze vijf bedrijven. “Dit is geen Brabants probleem, dit is een landelijk probleem”, aldus Koopmans. Ook in andere provincies liggen reeds tientallen verzoeken van MOB, en boeren en tuinders door het hele land maken zich grote zorgen. “Als een provincie rechtsgeldige vergunningen zomaar kan intrekken, is geen enkele ondernemer in Nederland nog zeker van zijn bedrijf. En dit raakt niet alleen de landbouw: ook duizenden niet-agrarische bedrijven in Nederland lopen hetzelfde risico. Daarmee wordt het vertrouwen ondergraven waarop het nieuwe stikstofbeleid en alle gebiedsprocessen zouden moeten worden gebouwd.”

Minister spreekt zichzelf tegen
Scherpe kritiek heeft LTO Nederland ook op de reactie van minister Van Essen (LVVN). De minister heeft geen enkele formele rol in het besluit van de provincie, maar sloot zich er nog geen uur na de bekendmaking publiekelijk bij aan. “Onbegrijpelijk”, noemt Koopmans dat: “De minister vraagt met de kabinetsbrief van 26 juni om vertrouwen van boeren, provincies en gebiedsprocessen. Dan kun je niet accepteren dat vergunningen worden ingetrokken van ondernemers die juist op dat beleid anticiperen. Daarmee spreekt de minister zijn eigen beleid tegen.” LTO Nederland eist dat de minister publiekelijk uitspreekt dat het intrekken van rechtsgeldige vergunningen van ondernemers – die aantoonbaar uitvoering geven aan de stikstofaanpak – onacceptabel is. En dat hij alle beschikbare bestuurlijke en juridische middelen inzet om dit te voorkomen.

Volledige steun aan de getroffen ondernemers
LTO Nederland staat pal achter de vijf Brabantse pluimveehouders en achter ZLTO, en steunt alle andere ondernemers die met vergelijkbare handhavings- of intrekkingsverzoeken worden geconfronteerd. “We laten onze mensen niet vallen”, benadrukt Koopmans. “De LTO-familie staat naast deze ondernemers en hun gezinnen en zal juridische stappen tegen een intrekkingsbesluit waar mogelijk ondersteunen.” LTO Nederland ziet uit naar de extra vergadering van Provinciale Staten van Noord-Brabant op 14 augustus en verwacht dat de politiek daar haar verantwoordelijkheid neemt.

“Boeren willen vooruit en nemen hun verantwoordelijkheid. Dan mag de overheid hen niet in de rug aanvallen. Een betrouwbare overheid doet wat zij zegt — en dat betekent: bescherm de ondernemers die leveren”, besluit Koopmans.

Het is al geruime tijd warm en droog in Nederland. De droogteperiode houdt aan en de gevolgen worden steeds zichtbaarder. Door de droge winter zijn de grondwaterstanden in veel gebieden lager dan normaal. Ook voeren grote rivieren, zoals de Rijn, minder water aan, waardoor de beschikbaarheid van zoet water verder onder druk staat.

Het landelijke droogteoverleg heeft daarom op 16 juli fase 2: feitelijk watertekort afgekondigd. Fase 2 maakt verdergaande maatregelen mogelijk, zoals toepassing van de regionale verdringingsreeksen. Hierbij wordt het schaarse water eerst gebruikt voor onder meer de veiligheid (dijken), de drinkwatervoorziening en de energievoorziening. Het is geen automatisme dat verdergaande maatregelen worden genomen. Eventuele maatregelen zullen altijd regionaal passend en proportioneel moeten zijn en hebben te maken met de wateraanvoer vanuit de rivieren, de weersverwachting en overige omstandigheden in de betreffende regio. De afkondiging van fase 2 anticipeert wel op mogelijke langere droogteperioden.

Waterschappen leggen daarnaast in steeds meer gebieden een verbod op voor het onttrekken van oppervlaktewater. Deze verboden verschillen per regio en zijn afhankelijk van onder meer de bodemsoort, de hoogte van het gebied en de lokale waterbeschikbaarheid. Voor veel agrariërs betekent dit dat beregenen lastiger wordt, terwijl gewassen juist in deze periode extra water nodig hebben. De Unie van Waterschappen houdt een blog bij waarin per dag de actuele ontwikkelingen rond onttrekkingsverboden wordt bijgehouden, zie: https://unievanwaterschappen.nl/droogteblog/

De situatie wordt met iedere droge en warme dag zorgelijker. Een belangrijke rol speelt ook de veelal harde, droge wind. Gewassen slijten daardoor heel snel, bladeren worden bruin en sterven af, de groei raakt eruit. Ook de kwaliteit van de gewassen is een aandachtspunt. Voor de teelt van snijmaïs en de kolfzetting is de droogte ook een belangrijke factor. Een goede kolfzetting vergt een groeiend en vitaal gewas zonder droogtestress.

Het is nog te vroeg om te zeggen of de droogte daadwerkelijk tot schaarste in de supermarkt zal leiden. Veel hangt af van het weer in de komende weken. LTO Nederland volgt de ontwikkelingen op de voet en zal dit bericht dan ook updaten waar mogelijk.

Voor de actuele situatie verwijzen we naar de droogtemonitor van het KNMI en Rijkswaterstaat.

LTO Nederland is zwaar teleurgesteld over de evaluatie van de Europese Nitraatrichtlijn die door de Europese Commissie is gepubliceerd. De evaluatie doet onvoldoende recht aan de ingrijpende veranderingen die de land- en tuinbouw sinds de invoering van de Nitraatrichtlijn in 1991 heeft doorgemaakt. LTO Nederland had juist ingezet op een fundamentele herziening van de Nitraatrichtlijn, met een modernere invulling van de 170 kg stikstofnorm per hectare en meer ruimte voor doelsturing. Ondernemers staan voor grote uitdagingen door klimaatverandering, geopolitieke ontwikkelingen en hoge kosten voor onder meer kunstmest en energie. De Europese Commissie kiest er nu voor om daar niet op te acteren.

De Commissie concludeert dat de ruim dertig jaar oude richtlijn nog steeds effectief is en dat de resterende knelpunten vooral het gevolg zijn van tekortschietende implementatie door lidstaten. Brussel kiest er in de evaluatie voor om vast te houden aan de generieke grens van 170 kg stikstof uit dierlijke mest per hectare. Volgens de Commissie moeten de bestaande regels vooral beter worden toegepast, met name in gebieden waar sprake is van hoge veedichtheid en waar de waterkwaliteitsdoelen nog niet worden gehaald.

Dat het mest – en mineralenbeleid in het verleden iets heeft bijgedragen aan een betere waterkwaliteit staat op zich niet ter discussie. De evaluatie laat echter ook zien dat de verbetering de afgelopen jaren op veel plaatsen is afgevlakt. Dat geeft aan dat de Nitraatrichtlijn vergaand is verouderd en de rigide middelvoorschriften die deze bevat zijn achterhaald. In plaats van vast te houden aan generieke (gebruiks-)normen en middelvoorschriften (zoals bouwplaneisen, bufferstroken en vormen van kalenderlandbouw) is juist behoefte aan modern, doelgericht beleid dat beter aansluit bij de huidige wetenschappelijke inzichten en beschikbare technieken. Maar het belangrijkste: om de waterkwaliteit verder te verbeteren moet er handelingsperspectief voor boeren en tuinders zijn.

Gemiste kans voor modernisering
LTO Nederland vindt het daarom een gemiste kans dat de Europese Commissie nauwelijks voorstellen doet om het regelgevend kader te moderniseren of te veranderen. De evaluatie beperkt zich grotendeels tot een oproep aan lidstaten om de bestaande regels beter uit te voeren, terwijl juist behoefte bestaat aan een meer doel- en resultaatsturende aanpak die ruimte biedt voor innovatie, circulair nutriëntengebruik en maatwerk per bedrijf of gebied. Dat geldt ook voor de generieke norm van 170 kg stikstof uit dierlijke mest per hectare. LTO Nederland vindt dat deze norm opnieuw tegen het licht moet worden gehouden gelet op de huidige wetenschappelijke inzichten rondom milieu- en waterkwaliteit, technologische ontwikkelingen en de mogelijkheden om ondernemers af te rekenen op daadwerkelijke milieuresultaten in plaats van op uniforme middelvoorschriften.

Vervolgproces
De komende periode bespreekt de Europese Commissie de uitkomsten met het Nitraatcomité, waarin ambtenaren van alle lidstaten zijn vertegenwoordigd. Wat LTO betreft mag het proces daar niet stoppen. De evaluatie moet op korte termijn worden opgevolgd met een positief wetsvoorstel voor herziening van de Nitraatrichtlijn. LTO roept het Nederlandse kabinet op om zich in Brussel actief in te zetten voor een modernisering van de Nitraatrichtlijn, met meer ruimte voor doelsturing en een aanpak die beter aansluit bij de praktijk van boeren en tuinders. Ook het Europees Parlement kan hierin een belangrijke rol spelen door vast te houden aan de oproep uit de in 2025 aangenomen resolutie om de Nitraatrichtlijn te herzien.

Afgelopen week is het kwaliteitssysteem *Renugarant officieel ter notificatie aangeboden aan de Europese Commissie. Hiermee start de zogenoemde standstillperiode van ongeveer drie maanden. In deze periode kunnen de Europese Commissie en de andere lidstaten de regeling beoordelen en eventuele opmerkingen maken. Als de notificatie zonder bezwaren wordt afgerond, brengt dat de invoering van Renugarant weer een stap dichterbij.

De notificatie verandert op dit moment niets aan de voorwaarden voor de productie van RENURE. Producenten die RENURE willen produceren, moeten zich registreren bij RVO. Dit geldt ook voor bedrijven die deelnemen aan de pilot Mineralenconcentraat of de pilot Kunstmestvrije Achterhoek. Na registratie wordt voor RENURE-mineralenconcentraat gebruikgemaakt van de nieuwe mestcode 132. De huidige mestcode 120 voor mineralenconcentraat uit de pilot komt daarmee te vervallen. Producenten die zich niet registreren, mogen mestcode 120 nog gebruiken tot en met 23 juli 2026. Daarna valt het product weer onder de reguliere regels voor dierlijke mest. Registratie op korte termijn is dus belangrijk.

Met de notificatie van Renugarant komt de verdere implementatie van RENURE dus opnieuw een stap dichterbij. RENURE biedt mogelijkheden om waardevolle nutriënten uit dierlijke mest beter te benutten en de afhankelijkheid van minerale kunstmest te verminderen. Daarmee wordt een volgende stap gezet richting een meer circulair nutriëntengebruik. Een zorgvuldige en werkbare invoering is essentieel. Daarom blijft LTO Nederland zich inzetten voor een praktische implementatie, waarbij registratie, certificering en de uitvoering in de praktijk goed op elkaar aansluiten en ondernemers weten waar zij aan toe zijn.

*Renugarant is het kwaliteitssysteem waarmee de productie en het gebruik van RENURE-meststoffen op een uniforme en betrouwbare manier worden geborgd. Op termijn wordt certificering via Renugarant wettelijk verplicht. Tot die tijd blijft registratie de basis voor bedrijven die RENURE willen produceren.

Registratie kunt u voltooien via de website van RVO. Klik hier.

Twee weken geleden publiceerde LVVN-minister Van Essen de kabinetsplannen voor landbouw, stikstof en natuur. Sindsdien organiseerden LTO Nederland, LTO Noord, ZLTO en LLTB vijf grote regiobijeenkomsten in Apeldoorn, Drachten, Den Bosch, Breukelen en Baexem. Ongeveer 1.500 LTO-leden bezochten de bijeenkomsten om vragen te stellen, zorgen te delen en de LTO-bestuurders richting mee te geven voor vervolggesprekken met het kabinet en de provincies.

Ondanks regionale verschillen was de boodschap opvallend eensluidend. Boeren en tuinders zijn boos en maken zich grote zorgen over de gevolgen voor hun bedrijf, hun ontwikkelmogelijkheden en de toekomst van hun gezin en opvolgers. Cruciale onderdelen van de stikstofaanpak, zoals de voorgestelde zonering en de omgang met grondgebondenheid, stuitten op massaal onbegrip én verzet. De boodschap aan LTO-bestuurders was helder: die onderdelen moéten anders. Tegelijkertijd was er tijdens alle bijeenkomsten ook een sterke wens om met feiten, argumenten en goed onderbouwde alternatieven invloed uit te oefenen op de verdere uitwerking van het beleid.

Grote zorgen over zonering en grondgebondenheid
Veruit de meeste vragen gingen over zoneringen en beperkende maatregelen rond Natura2000-gebieden, in beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden. Er is veel onduidelijkheid over nut en noodzaak van deze zones, aangezien stikstofsneerslag over afstanden boven 250 meter niet meer echt herleidbaar is tot een bron. Met name in gebieden waar veel bedrijven en landbouwgrond binnen toekomstige zones vallen, leven grote zorgen over waardeverlies van grond, beperkingen bij bedrijfsontwikkeling en onzekerheid voor de volgende generatie. Verschillende leden droegen voorbeelden aan die zichtbaar maakten hoe groot de impact regionaal kan zijn. Daarbij werd gewezen op honderden bedrijven en tienduizenden hectares landbouwgrond die mogelijk geraakt worden. In alle bijeenkomsten was de oproep om ervoor te zorgen dat deze zones doelmatig en efficiënt worden uitgewerkt: Zo klein mogelijk, met ruimte voor maatwerk, rekening houdend met de ligging van stikstofgevoelige habitats binnen Natura2000-gebieden.

Ook de voorgestelde norm voor grondgebondenheid van 2,6 GVE per hectare riep veel vragen op. Melkveehouders vragen zich af waarom zij aan deze norm gehouden worden als zij aan kunnen tonen dat ze de doelen voor waterkwaliteit aantoonbaar halen. Het feit dat het kabinet bij de uitwerking van grondgebondenheid afwijkt van wat ze zelf in het regeerakkoord heeft afgesproken (een eenvoudige norm óf doelsturing) bevestigt voor veel leden het beeld van een onbetrouwbare overheid die er gemakkelijk voor kiest om afspraken met de agrarische sector zonder tekst of uitleg te schenden. Ieder draagvlak ontbreekt voor deze maatregelen, die niet gericht zijn op emissiereductie maar uitsluitend op platte krimp.

Innovatie als onderdeel van de oplossing
Ook de bedrijfsemissienorm van 0,164 kg NH3 per kilo fosfaat leidt tot veel vragen onder melkveehouders. Duidelijk is dat boeren die norm niet kunnen halen door scherpe keuzes te maken in het voerspoor en voor maximale weidegang te kiezen. Voor veel ondernemers lijkt het onvermijdelijk om daarbovenop ook voor innovaties en technische maatregelen te kiezen. Daarbij leven er vragen over de betrouwbaarheid, betaalbaarheid en praktische uitvoerbaarheid van die technische oplossingen.

Tijdens de bijeenkomsten werd breed erkend dat innovatie noodzakelijk blijft. Tegelijkertijd werd ook duidelijk dat veel leden vinden dat technologische oplossingen alleen onvoldoende zijn om de volledige opgave te realiseren. De discussie draaide daarom niet alleen om techniek, maar vooral om de vraag hoe ondernemers zelf regie houden op hun toekomst.

Provincies worden bepalend
Een belangrijke conclusie van de regiobijeenkomsten is dat de discussie niet eindigt bij de landelijke plannen. Veel onderdelen van de stikstofaanpak moeten nog worden uitgewerkt in provinciaal beleid. Daardoor verschuift een belangrijk deel van het speelveld naar de provincies en waterschappen.

Leden riepen LTO daarom op om niet alleen in Den Haag stevig te blijven ageren tegen de plannen, maar juist ook provinciaal te investeren in de uitwerking van het beleid. Daarbij werd meermaals benadrukt dat boeren en tuinders zelf met alternatieven en gebiedsgerichte voorstellen kunnen en moeten komen. LTO-voorzitter Ger Koopmans kondigde aan dat LTO Nederland samen met de regionale LTO-organisaties ‘gebieds-teams’ in wil stellen die per gebied actief sturen op maatwerk, werkbare oplossingen en behoud van toekomstperspectief.

Steun voor de koers, maar ook een duidelijke oproep aan LTO
Naast de plannen van het kabinet was ook de rol van LTO zelf een terugkerend onderwerpen in de verschillende bijeenkomsten. Veel leden waarderen de inzet aan de overlegtafels, maar vroegen nadrukkelijk of LTO niet steviger oppositie zou moeten voeren tegen onderdelen van de plannen. In alle regio’s klonk de behoefte aan zichtbare resultaten en krachtige belangenbehartiging. Tijdens verschillende bijeenkomsten kwam die discussie scherp naar voren toen leden vroegen of het niet tijd was om harder actie te voeren.

Tegelijkertijd was er in elke zaal ook begrip voor het feit dat resultaten worden geboekt via politieke beïnvloeding en het bouwen van meerderheden. Protest levert op zichzelf geen vergunningen op, en blijvende invloed wordt uiteindelijk vooral via argumenten en politieke druk bereikt. Hoe begrijpelijk de behoefte ook is om als sector een duidelijke streep te trekken en het plan ‘door te scheuren’.

De boodschap aan LTO was helder: blijf zichtbaar, blijf stevig invloed uitoefenen, blijf verbeteringen afdwingen en zorg ervoor dat ruimte voor ondernemerschap, bedrijfsontwikkeling en opvolging behouden blijft. Leden vragen van LTO een combinatie van strijdbaarheid, realisme en resultaatgerichtheid, met als uiteindelijk doel een toekomstbestendige landbouwsector mét perspectief voor boeren en tuinders.

Hoewel de stikstofaanpak tijdens alle bijeenkomsten zeer kritisch werd ontvangen, was er ook aandacht voor de positieve elementen die in het plan zitten. Zoals het invoeren van een rekenkundige ondergrens, waardoor het grootste deel van de PAS-melders en interimmers gelegaliseerd kan worden. Over het feit dat handhavingsverzoeken voor PAS-melders met dit pakket kunnen worden afgewezen. Over het verwijderen van de Kritische Depositiewaarde uit de wet. Over het (te trage!) loskomen van vergunningverlening. En over het feit dat ook natuurherstel in de toekomst geborgd en afrekenbaar wordt.

Terugblik
“Kortom: werk aan de winkel”, concludeert LTO-voorzitter Ger Koopmans in zijn tergblik op de bijeenkomsten: “Met de politiek, in de regering, in de Tweede en Eerste Kamer, met provinciale en gedeputeerde staten in de 12 provincies en met waterschapbestuurders gaan en blijven we indringend spreken voor verandering van de plannen. Ook is er contact met andere landbouworganisaties om verschillen te overbruggen en zoveel mogelijk samen op te trekken. We blijven dag en nacht voor de belangen van onze leden en hun gezinnen opkomen!”

Gebiedsgerichte aanpak van waterkwaliteit werkt in de praktijk. Daarbij is een dialoog op basis van vertrouwen belangrijk tussen waterbeheerders en telers. Dat kwam duidelijk naar voren in een dagvullende kennissessie mede-geïnitieerd en mede-georganiseerd door LTO Nederland.

De kennissessie vond 5 juni plaats in het LEF Future Center van Rijkswaterstaat (Ministerie van IenW) in Utrecht. Waterbeheerders, overheden, kennisinstituten, toeleveranciers én telers kwamen bij elkaar voor kennisuitwisseling en inspiratie: rondom gebiedsgerichte aanpak van waterkwaliteit en het sneller terugkoppelen van monitoringsgegevens waterschappen naar de sector. Doel is emissies te verminderen, normoverschrijdingen te voorkomen en middelen te behouden.

Vijf gebiedsgerichte aanpakken werden als positief voorbeeld benoemd en uitgelegd: Aanpak reductie gewasbeschermingsmiddelen Zuid-Hollandse Eilanden, WaterWinst Limburg, Regiocertificering Duin- en Bollenstreek, Actieplan Waterkwaliteit Glastuinbouw en de aanpak in boom- en sierteeltregio Greenport Boskoop.

Daarnaast werden diverse onderwerpen rondom gewasbescherming, monitoring en normoverschrijdingen belicht: vanuit Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW), Waterdichte Kaders en NVWA. Tevens werd het proces naar het Convenant Gewasbescherming uitgelegd vanuit het Ministerie van LVVN. Tot slot gaf de stuurgroep Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 een terugblik op de kennissessie.

Lees het verslag van de kennissessie d.d. 5 juni 2026 , inclusief geleerde lessen uit de behandelde gebiedsgerichte aanpakken.