LTO heeft de Samenhangende aanpak Landbouw, Natuur en Stikstof nauwgezet bestudeerd. Deze samenhangende aanpak stuurde minister Van Essen vorige week naar de Tweede Kamer. In de voorstellen zijn belangrijke onderdelen overgenomen van de stikstofaanpak die LTO voorstaat. Maar we zien ook veel onderwerpen die vragen oproepen en nadere uitwerking behoeven. Op cruciale onderdelen wijkt de aanpak af van het door ons voorgestelde totaalpakket. In de komende maanden zullen we ons er maximaal voor inspannen dat onze voorstellen integraal worden overgenomen in de stikstofaanpak van het nieuwe kabinet.

Totaalpakket
Op 27 maart stuurde minister Van Essen (LVVN) de Samenhangende aanpak Landbouw, Natuur en Stikstof naar de Tweede Kamer, samen met een juridische reflectie over de introductie van een rekenkundige ondergrens. We zijn verheugd om te constateren dat de aanpak belangrijke elementen overneemt uit het ‘Bouwstenendocument emissiereductie’ dat LTO vorig jaar met provincies, gemeenten, waterschappen en NAJK publiceerde. Onlangs heeft LTO de stikstofaanpak zoals wij die voorstaan nog eens uitgebreid en in detail toegelicht en onderbouwd. Daarbij heeft LTO altijd benadrukt dat onze voorstellen een totaalpakket vormen. De onderdelen waaruit het is opgebouwd, zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De verschillende elementen zijn geen vrijblijvend meerkeuzemenu waar naar believen uit gesnackt kan worden.

Vanuit LTO hebben we onze stikstofvoorstellen volledig en gedegen juridisch laten onderbouwen. Met deze voorstellen kunnen geborgde emissiereductie en vergunningverlening op korte termijn op gang komen. Bovendien bieden de voorstellen, die nu al meer dan een jaar op tafel liggen, de zekerheid dat PAS-melders, Interimmers en overige knelgevallen op korte termijn gelegaliseerd kunnen worden.

Emissiereductie onder voorwaarden
LTO onderschrijft de richting en de noodzaak van substantiële emissiereductie. Maar de voorgestelde uitwerking van de minister sluit nog onvoldoende aan bij de randvoorwaarden die juridisch en bedrijfskundig nodig zijn om de impasse daadwerkelijk te doorbreken. In het Bouwstenendocument emissiereductie heeft LTO zich achter de 42% – 46 % reductie geschaard, maar wel nadrukkelijk onder voorwaarden. Wat in de Kamerbrief ontbreekt, is zicht op handelingsperspectief, op vergunningverlening en op rechtszekerheid voor agrarische ondernemers. Terwijl al die zaken wel harde randvoorwaarden zijn om de doelen te kunnen halen: juridische herstructurering en geborgde emissiereductie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Start van de uitwerking
Wat LTO betreft is de samenhangende aanpak die minister Van Essen vorige week publiceerde de start van een uitwerkingstraject. De voorgestelde aanpak roept op veel onderdelen vragen en zorgen op. Deze onderdelen zullen nader uitgewerkt moeten worden. Enkele voorbeelden daarvan zijn het systeem van bedrijfsgerichte emissiereductie, het verwijderen van de KDW uit de wet maar eveneens als normatief kader in de vergunningverlening, en de wijze waarop invulling wordt gegeven aan ‘additionaliteit’.

Op andere onderdelen worden in de samenhangende aanpak keuzes gemaakt die fundamenteel afwijken van de totaalaanpak zoals LTO die voorstaat. Daarover zullen we, in aanloop naar het volgende Kamerdebat over stikstof op 24 juni, het gesprek aan gaan met de minister, het departement, het kabinet, de Kamer en andere organisaties. Op deze onderdelen moeten de voorstellen wat LTO betreft echt aangepast worden. Dit betreft met name het in samenhang aanpakken van emissiereductie én wetswijziging. Ook hebben PAS-melders, Interimmers en overige knelgevallen met de voorgestelde aanpak geen garantie op legalisatie op de korte termijn. De voorgestelde zonering kan alleen effectief zijn als deze onderdeel is van een geborgd programma met bijpassend instrumentarium, waaronder landinrichting, zodat bedrijven in deze zone niet klemgezet worden.  Ook voor deze bedrijven geldt dat handelingsperspectief en rechtszekerheid nodig is om te kunnen verduurzamen, innoveren, verplaatsen en of te extensiveren zodat ze stappen kunnen zetten om weer een generatie vooruit te kunnen.

Tijdpad cruciaal
In de samenhangende aanpak ontbreekt een tijdstraject. Maar zonder handelingsperspectief, bijvoorbeeld op vergunde stalinnovaties, zal de 42% – 46% emissiereductie nooit gehaald worden. LTO benadrukt dat het nodig is dat er nu stappen gezet moeten worden en dat het kabinet daarom nog vóór de zomer wetsvoorstellen in procedure moet brengen, zodat deze uiterlijk 1 januari 2027 in werking kunnen treden. Alleen met dit tijdpad ontstaat voldoende zekerheid om emissiereductie daadwerkelijk te realiseren. Uitstel aan de juridische zijde van de medaille geeft ook vertraging in de emissieaanpak.

De Europese Commissie lanceert een oproep voor het nieuwe EU platform ‘Vrouwen in de landbouw’, een netwerk dat vrouwelijke landbouwers wil versterken.

Ben jij actief in de landbouw of in een landbouwgerelateerd vakgebied? Dan is dit een mooie kans om deel uit te maken van een nieuw Europees netwerk voor vrouwen in de sector.

In het Women in Farming Platform staan ontmoeting, kennisdeling en mentoring centraal. Je komt in contact met andere vrouwen uit heel Europa, wisselt ervaringen uit en doet nieuwe ideeën op voor jouw eigen praktijk.

Ook kun je meedenken over de onderwerpen die binnen het platform aandacht krijgen. Zo bouwen we samen aan meer zichtbaarheid, verbinding en gelijke kansen voor vrouwen in de landbouw.

Wil je meedoen? Meld je dan aan via het inschrijfformulier.
Het platform is beschikbaar in het Nederlands (zie rechtsboven op hun pagina).

Marieke Toonders neemt afscheid als voorzitter van de vakgroep Paardenhouderij. Na twee bestuurstermijnen, in totaal zes jaar, heeft zij besloten zich niet opnieuw verkiesbaar te stellen.

Onder haar voorzitterschap groeide de vakgroep uit tot een stevige gesprekspartner in Den Haag, binnen de Sectorraad Paarden en in de bredere hippische sector. Er is in die periode sterk ingezet op thema’s als paardenwelzijn, belangenbehartiging en het versterken van de positie van hippische ondernemers. Daarbij stond steeds centraal dat de sector zelf verantwoordelijkheid neemt en actief het gesprek aangaat met politiek en maatschappij. Het volledige afscheidsinterview met Marieke is te lezen in De Hippische Ondernemer

Marieke gaat zich weer volledig focussen op haar advocatenkantoor, gericht op agrarische sectoren waaronder paard. LTO bedankt haar voor haar grote en betrokken inzet.

Mieke Theunissen naar KWPN
Theunissen, strategisch beleidsadviseur, is per 1 april overgestapt naar Koninklijk Warmbloed Paardenstamboek Nederland (KWPN). Zij was tien jaar lang een gewaardeerd en vertrouwd gezicht binnen LTO, met name op de thema’s paardenhouderij en boerderijeducatie. Ze begon haar loopbaan binnen de LTO-familie bij de LLTB, waarna ze naar LTO Nederland kwam en zich ontwikkelde tot sectorspecialist paardenhouderij en secretaris van Boerderij Educatie Nederland. Mieke heeft zich sterk gemaakt voor de positionering en professionalisering van de paardenhouderij. LTO bedankt haar voor haar enorme toewijding en kunde.

Opvolging
Voor de nieuwe voorzitter van de vakgroep Paardenhouderij worden op dit moment gesprekken gevoerd. De ondersteuning van de vakgroep Paardenhouderij wordt voortgezet door Kim Harting, die de rol van strategisch beleidsadviseur al sinds enkele maanden invult. Hiermee blijft de continuïteit binnen de vakgroep gewaarborgd.

LTO nam deze week samen met Oekraïense landbouworganisatie UNAF deel aan de jaarlijkse ‘Lviv-conferentie’ in Breda. Verschillende LTO-bestuurders sloten aan bij gesprekken over het implementeren en handhaven van productiestandaarden, het voorkomen van marktverstoring en de toekomst van het gemeenschappelijk landbouwbeleid in het kader van toekomstige toetreding van Oekraïne in de EU.

De conferentie is gezamenlijk georganiseerd door de Nederlandse en Oekraïense overheid met als doel om kennis uit te wisselen over het EU-toetredingsproces in Breda. LTO nam vorig jaar ook deel aan de eerste editie van de conferentie in Lviv, omdat landbouw een belangrijk en gevoelig dossier in de toetredingsgesprekken is.

De Europese Commissie en de Oekraïense regering hebben uitgesproken om de EU-toetredingsonderhandelingen eind 2028 af te willen ronden. Voor toetreding zou ook alle EU-regelgeving van kracht moeten zijn. Dat dit voor Oekraïne een grote uitdaging is, kwam duidelijk naar voren in de overleggen. Oekraïne moet namelijk niet alleen productiestandaarden voor gewasbescherming, dierenwelzijn en diergezondheid overnemen, maar ook het EU-beleid ten aanzien van natuur en milieu.

LTO-voorzitter Ger Koopmans bracht tijdens de gesprekken nadrukkelijk de zorgen naar voren die leven onder Nederlandse boeren en tuinders rond de toetreding van Oekraïne in de EU. Koopmans benadrukte dat het behouden van een gelijk speelveld cruciaal is voor de houding van de boerengemeenschap ten opzichte van EU-toetreding. Van belang is dat het toetredingsproces op het gebied van landbouw geleidelijk verloopt om marktverstoring te voorkomen. Over het gemeenschappelijk landbouwbeleid werd benadrukt dat toetreding wat LTO betreft niet automatisch volledige toegang tot het GLB betekend, en dat ook hier een geleidelijk zorgvuldig ingroeiproces nodig is.

Tijdens werkbezoeken en gesprekken waren de Oekraïense landbouwvertegenwoordigers onder de indruk, maar ook verwonderd over de vergaande implementatie van EU-regels op het boerenerf. Afgesproken werd om samen richting Europese en nationale overheden te pleiten voor landbouwbeleid waarbij behoud van productie en voedselzekerheid centraal staan, om voor zowel het toetredingsproces als voor Nederlandse boeren en tuinders de regeldruk te verlagen.

Lees hier het gezamenlijke statement van LTO Nederland en UNAF.

Uit een recente analyse van het televisieprogramma Kassa blijkt dat het aanbod eieren in de supermarkt voor consumenten vaak onduidelijk is. De cijfers op eieren (0 t/m 3) geven een eerste indicatie van het houderijsysteem, maar zeggen niet alles over het werkelijke dierenwelzijn.

Voorzitter van de vakgroep Pluimvee, Kees de Jong, was hierover aanwezig als tafelgast bij het BNNVARA programma. Samen met Anne Hilhorst, directrice van Wakker Dier, lichtte hij de verschillen toe en ging hij het gesprek aan over dierenwelzijn en transparantie over dit onderwerp binnen de sector.

De belangrijkste conclusie: wie bewust wil kiezen voor dierenwelzijn, moet verder kijken dan alleen de code op het ei en ook letten op keurmerken en aanvullende informatie.

Voor de sector ligt hier een duidelijke kans én verantwoordelijkheid om transparant te blijven over houderijsystemen en het verhaal achter het ei.

Dit gedeelte van het programma is hier terug te kijken.

LTO-voorzitter Ger Koopmans nam gisteren deel aan een rondetafelgesprek met Eurocommissaris Oliver Várhely (Gezondheid en Dierenwelzijn) Het gesprek vond plaats in het kader van een werkbezoek aan Nederland welke werd georganiseerd door Europarlementslid Jessika van Leeuwen (BBB). Het bezoek werd gecombineerd met bedrijfsbezoeken aan Vencomatic Group en Pluriton.

De Europese Commissie werkt momenteel aan een Europese Veehouderijstrategie en verkent een herziening van de Europese dierenwelzijnswetgeving. In dat kader bracht de Eurocommissaris een bezoek naar Nederland om een beter beeld te krijgen van de Nederlandse pluimveehouderij, ook gelet op de stappen die in Nederland worden gezet rondom het uitfaseren van het doden van eendagskuikens in de pluimveehouderij.

In het rondetafelgesprek werd gesproken over de voorlopersrol die de Nederlandse veehouderij heeft in het verbeteren van dierenwelzijn. Koopmans lichtte toe dat Nederlandse veehouders samen met overheid, ketenpartijen en maatschappelijke organisaties in 2025 het Convenant Dierwaardige Veehouderij hebben gesloten. Dit convenant zet in op een stapsgewijze verbetering van dierenwelzijn, waarbij het natuurlijke gedrag en de behoeften van dieren centraal staan, met behoud van economisch perspectief voor boeren.

Er werd benadrukt dat voor het zetten van verdere stappen een gelijk speelveld van groot belang is, zowel binnen de Europese Unie als ten aanzien van import uit derde landen. Dit vraagt niet alleen om gelijke standaarden, maar ook om een uniforme implementatie via duidelijke criteria en consistente handhaving. Ook werd het belang benadrukt van een integrale aanpak, waarbij dierenwelzijn in samenhang met opgaven op het gebied van emissiereductie en voedselzekerheid wordt doorontwikkeld. Essentieel daarbij is dat nieuwe maatregelen economisch haalbaar zijn voor boeren en dat voldoende overgangstermijnen worden geboden, zodat ondernemers kunnen investeren en zich kunnen aanpassen aan nieuwe eisen.

De Eurocommissaris en Koopmans spraken af in contact te blijven over de ontwikkeling van de nieuwe veehouderijstrategie en dierwelzijnsverordeningen.

Fotograaf: Dirk Hol.

De Nederlandse paardensector heeft internationaal een sterke positie en kent een grote diversiteit aan bedrijven en bedrijfsmodellen. Opvallend genoeg ontbreekt een helder en actueel beeld van een belangrijke schakel in de keten: de paardenopfok. Over het aantal bedrijven, hun omvang en hun economische positie is weinig informatie beschikbaar. Dat belemmert zowel ondernemers als belangenorganisaties en beleidsmakers.

In opdracht van LTO Paardenhouderij Nederland is daarom afstudeeronderzoek uitgevoerd naar de kenmerken, bedrijfsstructuren en toekomstverwachtingen van paardenopfokbedrijven. Het onderzoek is uitgevoerd door Birgit de Baar, student van de opleiding Equine, Sports and Business aan Hogeschool Van Hall Larenstein te Velp.

Aantal, locatie en omvang van paardenopfokbedrijven
Het aantal paardenopfokbedrijven in Nederland is niet exact bekend. Niet alle locaties waar paarden worden gehouden, staan geregistreerd als agrarisch bedrijf en vallen daardoor buiten de landbouwtelling. In de eerste helft van 2025 registreerde RVO 287.806 paarden en pony’s op 8.747 actieve UBN-locaties, terwijl het totale aantal paarden in Nederland wordt geschat op 400.000 tot 450.000.Uit het onderzoek komt naar voren dat er ongeveer 50 gespecialiseerde opfokbedrijven in Nederland zijn, terwijl het werkelijke aantal hoger kan liggen. De omvang varieert van enkele paarden tot ruim 250 paarden, met een gemiddelde grootte van 49.

Diensten opfokbedrijven
Paardenopfokbedrijven richten zich primair op het opfokken van jonge paarden van derden, doorgaans van veulen tot driejarige leeftijd. Uit het onderzoek komt tevens naar voren dat 78% van de opfokbedrijven die hebben deelgenomen aan het onderzoek, één of meerdere aanvullende hippische activiteiten onderneemt, zoals fokkerij (22%), pensionstalling (22%) of het opleiden van jonge paarden (6%).

Kosten en regionale verschillen
De laatste jaren zijn de kosten voor grond, ruwvoer, stro, arbeid en gezondheidszorg aanzienlijk toegenomen. Dit komt onder andere door de inflatie, btw-verhoging en de stijgende grondstofprijzen. De stroprijs steeg tussen 2022 en 2025 met ongeveer 30% en de prijs van krachvoer steeg met zo’n 15%. De prijsstijging is ook terug te zien in de grondprijzen, wat zorgt voor een hogere kostendruk per paard.

Ontwikkelingen en toekomstverwachtingen
De toekomstverwachtingen voor de paardenopfok verschillen per regio en hangen samen met ruimte, ontwikkelmogelijkheden, omgevingsdruk en professionalisering. In Oost-Nederland liggen nog groeikansen, terwijl bedrijven in het Westen onder druk staan door beperkte ruimte en hoge grondkosten. Ondernemers in het Noorden en Zuiden ervaren hun positie als relatief stabiel en verwachten op korte termijn weinig veranderingen. Sectorbreed neemt de druk vanuit overheidsbeleid toe, met name rond stikstof en ruimtegebruik. Tegelijkertijd wordt een afname van het aantal, vooral kleinere, opfokbedrijven verwacht door de ondernemers, wat verdere professionalisering en schaalvergroting noodzakelijk maakt. De vraag naar opfok blijft naar verwachting hoog, mede dankzij de sterke positie van de Nederlandse hippische sector.

Conclusie en aanbevelingen
De Nederlandse paardenopfoksector is divers, regionaal verschillend en sterk verweven met andere agrarische en hippische activiteiten. Door het ontbreken van sectorbrede vergelijkingscijfers is onderlinge vergelijking lastig, terwijl de behoefte aan meer transparantie in kosten en tarieven groeit.
Dit onderzoek biedt een eerste inzicht in kosten, structuur en verwachtingen. Om tot een betrouwbaar en volledig beeld te krijgen van de sector is aanvullend onderzoek nodig.

Het EU-voorstel voor een handelsverdrag met Australië heeft beperkte invloed op de handel in land- en tuinbouwproducten. De Nederlandse-Australische handel in land- en tuinbouwproducten is relatief klein, zeker in vergelijking met landen als Brazilië. Het belang is strategisch in tijden van groeiend protectionisme en de handelstarieven van Trump.

Het voordeel voor de Nederlandse land- en tuinbouw schuilt vooral in betere uitzichten voor deelname aan het verbond van 11 landen ronde de Stille Oceaan, het CPTPP (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership). Hier zijn elf landen bij aangesloten: Australië, Brunei, Canada, Chili, Japan, Maleisië, Mexico, Nieuw Zeeland, Peru, Singapore, het Verenigd Koninkrijk en Vietnam. De EU and CPTPP werken al samen bij het doen van voorstellen voor hervorming van de wereldhandelsorganisatie, zoals deze week in Kameroen op de ministeriële WTO-vergadering.

Export is belangrijk
De Nederlandse land- en tuinbouw is afhankelijk van internationale markten. Volgens cijfers van CBL en Wageningen Universiteit heeft Nederland in 2025 voor 137,5 miljard euro aan land- en tuinbouwproducten uitgevoerd. De Nederlandse economie heeft in 2024 naar schatting afgerond 49,1 miljard euro verdiend aan de export van land- en tuinbouwproducten, waarvan 42,5 miljard euro dankzij de export van Nederlandse makelij. Nederland importeerde in 2025 voor 95,1 miljard euro aan land- en tuinbouwproducten, zoals cacao, koffie, thee, soja, palmolie en tropisch fruit.

Globaal blijft 40% van wat boeren en tuinders produceren in Nederland; 40% gaat naar de rest van de EU en 20% gaat naar derde landen. Per product verschilt dit aanzienlijk; bijvoorbeeld 90% van onze pootaardappelen, snijbloemen en uien gaan de grens over.

Om deze reden is LTO Nederland in principe vóór het wegnemen van onnodige handelsbelemmeringen om zo de handel in onze kwaliteitsproducten te bevorderen, mits er voldoende bescherming wordt geboden aan de kwetsbare deelsectoren. In elk handelsakkoord zijn offensieve en defensieve belangen te identificeren. De inzet van LTO Nederland is er op gericht deze belangen zo goed mogelijk in kaart te brengen en over het voetlicht te brengen bij de onderhandelaars van de verdragen

Australië
De topproducten die de EU naar Australië exporteert zijn graanproducten zoals pasta (€ 573 miljoen in 2024), fruit- en groentebereidingen (€ 443 miljoen) en varkensvlees (€ 334 miljoen). Ook wijn, bier, chocolade en zuivelproducten, zoals kaas, staan in de top tien. Nederland exporteert jaarlijks ook 50 miljoen bloembollen. Momenteel betaalt de EU op deze producten een invoertarief tussen de vier en 11%. Met het handelsakkoord zouden deze tarieven naar nul herleid worden.

In ruil zal ook de EU de invoertarieven op een aantal Australische landbouwproducten laten vallen, met uitzondering van enkele gevoelige producten zoals rundvlees en suiker. De EU importeert uit Australië voornamelijk oliehoudende zaden en eiwitgewassen (€1,1 miljard in 2024), wijn (€ 161 miljoen), rund- en kalfsvlees (€96 miljoen) en andere dierlijke producten (€ 222 miljoen). De Australische tarief-vrije export van rundvlees en lamsvlees wordt beperkt tot respectievelijk 35.000 en 25.000 ton per jaar. Voor suiker wordt de deur geopend voor een hoeveelheid van 35.000 ton rechtenvrije ruwe rietsuiker. In het productiejaar 2023-2024 exporteerde Australië daarvan twee ton naar de EU.

Voor land en tuinbouwproducten als geheel heeft de EU nu een positieve handelsbalans met Australië, ter waarde van 2,3 miljard euro in 2024. Zo exporteerden we voor 4,2 miljard euro en importeerden voor 1,9 miljard euro.

Vervolg
Het gaat nog om een voorstel. De nieuwe handelsmaatregelen gaan nu dus nog niet in werking treden. Eerst moeten de 27 EU-lidstaten in de Raad en het Europees Parlement de deal nog goedkeuren. De tekst moet bovendien ook nog groen licht krijgen bij de Australische parlementsleden.

De Tweede Kamer heeft gisteren gestemd over de moties en amendementen bij de begrotingsbehandeling van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur van 10 en 19 maart. Daarmee markeert deze behandeling het eerste grote optreden van minister Jaimi van Essen en staatssecretaris Silvio Erkens. Tijdens het debat kwam een breed scala aan thema’s aan bod die direct raken aan de agrarische sector, waaronder stikstof, doelsturing, vergunningverlening, waterkwaliteit, mestvergisting, gewasbescherming, dierwaardige veehouderij en de wolf.

LTO Nederland ziet in een aantal aangenomen voorstellen belangrijke aanknopingspunten voor de verdere ontwikkeling van beleid:

• Het amendement van André Flach (SGP) maakt het mogelijk om in 2026 €1 miljoen te investeren in een vervolg op het praktijkprogramma plantgezondheid. Dit biedt perspectief voor blijvende inzet op praktijkonderzoek en ondersteuning van telers binnen het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030.
• De motie van Renate den Hollander (VVD), mede ingediend door onder meer SGP, ChristenUnie, JA21 en CDA, vraagt om onderzoek naar fiscale maatregelen die de liquiditeitspositie van agrarische ondernemers kunnen versterken. Dit is van belang om noodzakelijke investeringen in onder andere emissiereductie, duurzaamheid en dierenwelzijn mogelijk te maken.
• De minister heeft toegezegd, op verzoek van SGP en BBB, in overleg te treden met de minister van Binnenlandse Zaken over de impact van de Wet open overheid (Woo) op agrarisch ondernemers. LTO Nederland vindt het essentieel dat de bescherming van persoonlijke gegevens van boeren wordt gewaarborgd.
• De motie van GroenLinks-PvdA om te komen tot een versnellingsplan voor de biologische landbouw, inclusief het verlagen van kosten voor Skal-certificering en controle, kan bijdragen aan een haalbare ontwikkeling van de biologische sector richting 2030. Daarnaast het amendement van GroenLinks-PvdA waarin €1 miljoen voor de campagne 1001ha wordt gerealiseerd, waardoor het mogelijk wordt het aandeel kruidenrijk grasland verder op te schalen.
• De motie van JA21 benadrukt het belang van een evenwichtige benadering, waarbij natuur, landbouw en economie gelijkwaardig worden meegewogen in toekomstig natuurbeleid.

Hoewel de begroting niet veel nieuw beleid bevatte, ziet LTO Nederland dat met deze uitkomsten een goede basis is gelegd voor verdere beleidsontwikkeling en investeringen in de komende kabinetsperiode. Het is nu aan de minister en staatssecretaris om deze plannen concreet uit te werken, uiteraard samen met de sector.

Op 16 december 2025 heeft de Europese Commissie een omnibuspakket voor Food & Feed Safety gepresenteerd. De wetsvoorstellen in dit pakket met betrekking tot gewasbescherming hebben als doel om verduurzaming in de land- en tuinbouw te versnellen. Deze week heeft de Tweede Kamer een rondetafelgesprek over het pakket. Naar aanleiding van misverstanden die zijn ontstaan rond een aantal van de voorstellen in het pakket heeft de Europese Commissie een lijst met Vragen en Antwoorden gepubliceerd.

In de Europese Unie kan het tot wel tien jaar duren voordat een nieuw middel wordt toegelaten, terwijl dit in andere landen vaak binnen twee jaar mogelijk is. Dit betekent dat telers in de EU langer afhankelijk blijven van bestaande middelen dan soms noodzakelijk is, terwijl er al duurzamere alternatieven bestaan. Dit belemmert zowel de verduurzaming van gewasbescherming als het concurrentievermogen van Europese telers. Een modernisering van de toelatingsprocedure is daarom hard nodig, zoals ook eerder naar voren kwam in het rapport ‘Transitie zonder gereedschap’. Het standpunt van LTO Nederland over het Food & Feed omnibuspakket kunt u hier lezen.

Snellere beschikbaarheid van groene middelen centraal
Een belangrijk doel van het pakket is het versnellen van de toelating van biocontrolmiddelen: gewasbeschermingsmiddelen van natuurlijke oorsprong die vaak duurzamer zijn. Door een Europese definitie, verplichte prioritering van aanvragen, snellere beoordelingsprocedures en versterkte samenwerking tussen lidstaten moeten deze middelen sneller beschikbaar komen voor telers. Dit zijn belangrijke stappen voor de verduurzaming van gewasbescherming.

Handhaving strenge Europese toelatingsnormen
De Europese Commissie benadrukt in de lijst met vragen en antwoorden dat het pakket de strenge toelatingscriteria en het hoge beschermingsniveau voor mens en milieu handhaaft. Tegelijk beoogt het voorstel een wendbaarder en effectiever beoordelingssysteem voor werkzame stoffen, zodat nieuwe wetenschappelijke inzichten sneller worden meegenomen en beter kan worden ingespeeld op opkomende risico’s. In de huidige situatie worden alle stoffen op vaste momenten opnieuw beoordeeld, wat mede door beperkte capaciteit leidt tot aanzienlijke vertragingen in herbeoordelingen en noodgedwongen verlengingen van toelatingen. Ook het CTGB ziet meerwaarde in een gerichter systeem van herbeoordelingen, met de aanvullende randvoorwaarde dat dit gepaard gaat met een Europees systeem voor tijdige signalering van nieuwe risico’s en een verplicht werkprogramma van de Europese Commissie, een voorstel dat LTO ondersteunt.

Ruimere respijtperiode onder strenge voorwaarden
Het voorstel van de Europese Commissie bevat ook een verruiming van de maximale respijtperiode voor gewasbeschermingsmiddelen, van 18 naar 36 maanden. Deze periode geeft landen de mogelijkheid om het gebruik van bestaande voorraden van middelen waarvan de toelating niet is verlengd tijdelijk nog toe te laten. Een langere respijtperiode mag alleen worden toegepast als er geen directe risico’s zijn voor mens, dier en milieu en wanneer er geen redelijke alternatieven beschikbaar zijn voor telers. De langere respijtperiode moet voorkomen dat lidstaten vaker gebruik moeten maken van noodtoelatingen zoals nu vaak het geval is. Het blijft daarbij aan lidstaten zelf om te besluiten of en hoelang een respijtperiode wordt toegekend. In Nederland ligt deze afweging bij het CTGB, dat hierbij ook de risico’s voor mens, dier en milieu meeweegt.

Uitzondering alleen bij acute noodsituaties en niet voor schadelijke stoffen
De mogelijkheid om werkzame stoffen tijdelijk toe te laten blijft strikt beperkt tot situaties waarin sprake is van een ernstig gevaar voor de plantgezondheid en -productie waarbij geen redelijke alternatieven beschikbaar zijn. Deze uitzondering geldt niet voor stoffen met de meest ernstige risico’s en toelating is altijd tijdelijk (maximaal vijf jaar), met verplichte risicobeperkende maatregelen en vastgestelde residulimieten. Deze mogelijkheid bestaat nu al, en de voorgestelde wijzigingen zijn vooral bedoeld om deze te verduidelijken en administratieve lasten te verminderen, zonder afbreuk te doen aan het beschermingsniveau voor mens, dier en milieu.

Verduurzaming teeltsystemen betekent meer dan snellere toelating groene middelen
LTO Nederland benadrukt in aanloop naar het rondetafelgesprek dat groene middelen één van de bouwstenen zijn voor een duurzame land- en tuinbouw. De land- en tuinbouw kent vele uitvoeringsvormen of transitiepaden, van hoog-intensief, biologisch, natuur inclusief, multifunctionele landbouw, zoals beschreven in de toekomstvisie van LTO Nederland. LTO pleit daarbij om naast het omnibuspakket aanvullende stappen te nemen:

1. Ondersteuning van onderzoek en implementatie van de verschillende vormen van geïntegreerde gewasbescherming met als onderdeel groene middelen. Dit onderzoek staat nu nog in de kinderschoenen en biedt onvoldoende handvatten voor boeren en tuinders voor het zetten van stappen;
2. Een belangrijke voorwaarde om deze stappen te kunnen zetten is dat de ketenpartijen (van handelaar tot en met de retail) de inzet van boeren en tuinders waardeert en dus ook structureel financieel beloont. Ketenpartijen hebben dus een sleutelrol in de verduurzaming en het ondersteunen van de verschillende transitiepaden. Een transitie in de gehele keten vraagt meer dan alleen de inzet van boeren en tuinders, iedereen moet in beweging komen.

Meer informatie over het Food & Feed Omnibuspakket:

• Voorstel van de Europese Commissie: https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/simplification-legislation_en
• Algemene vragen en Antwoorden door de Europese Commissie: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_25_3082
• Vragen en Antwoorden door de Europese Commissie in reactie op zorgen: https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/simplification-legislation/pesticides-and-mrls_en
• LTO position paper over het Food & Feed Omnibuspakket: https://www.lto.nl/wp-content/uploads/2026/03/Omnibus-voorstel-gewasbescherming-draagt-bij-aan-verduurzaming-land-en-tuinbouw-1.pdf

Het aantal stalbranden neemt in Nederland al jarenlang af. Maar iedere stalbrand is er een te veel. Dat zorgt voor veel leed en verdriet en heeft een grote financiële impact. Daarom start LTO Nederland samen met het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), Brandweer Nederland, Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV), Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) en het Verbond van Verzekeraars de campagne ‘Voorkom stalbrand’.

Ervaringsverhalen en praktische tips
Op de campagnewebsite www.voorkomstalbrand.nl staan 5 concrete tips om het risico op stalbrand te verkleinen. Bijvoorbeeld over veilig omgaan met elektrische apparaten, lassen en mest mixen. Ook staan op de website ervaringsverhalen, zoals die van veehouder Joost Luken: ‘’Het meest waarschijnlijk is dat er bij ons in een apparaat kortsluiting is ontstaan, waardoor een vonk is overgesprongen op brandbaar materiaal, stof of stro. Kijk altijd goed naar je opslag van hooi, stro, machines en technische installaties. Die zaken kunnen het verschil maken, juist op een moment dat je het ‘t minst verwacht.”

Bewustwording bij veehouders verhogen
Het doel van de campagne is de bewustwording over risico’s op stalbrand onder veehouders verhogen. Uit het onderzoek ‘Brandveiligheid veehouderijen’ van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) blijkt namelijk dat veel veehouders wel eens een bijna-brand hebben meegemaakt, maar zelden een grote brand. Daardoor wordt het risico vaak als klein ervaren, terwijl brand in stallen in de praktijk regelmatig voorkomt. Daarom biedt de campagne praktische tips om de risico’s te verkleinen.

Verdere aanpak stalbranden
Hoewel het aantal branden afneemt, is elke stalbrand er een te veel. Daarom werkt de overheid aan een aanpak om het aantal stalbranden in Nederland te verminderen. Naast de campagne wordt er een elektrakeuring en een brandveiligheidskeuring voor veehouderijen ontwikkeld. Ook is uit onderzoek gebleken dat de brandveiligheid van een stal integraal benaderd moet worden voor een effectieve aanpak. In dat kader is een denkraam ‘Basis voor brandveiligheid voor veestallen’ opgesteld door het Nederlands Instituut voor Publieke Veiligheid (NIPV). Dit denkraam helpt bij het in kaart brengen van brandveiligheidsrisico’s en mogelijke oplossingen voor veestallen. De verdere toepassingsmogelijkheden van het denkraam worden onderzocht.