De inzet van LTO richting het commissiedebat over het Ontwerp-Natuurplan heeft resultaat gehad. Verschillende Kamerleden namen op 3 september aandachtspunten uit de inbreng van LTO over. Dit leidde tot belangrijke toezeggingen van de minister over de verdere uitwerking van het Natuurplan, de positie van de Tweede Kamer en de gevolgen voor boeren en tuinders.

Belangrijke toezeggingen in lijn met LTO inbreng
De minister stuurt de Kamer in juni 2027 het definitieve Natuurplan voor een debat. Per artikel wordt verduidelijkt wat de Natuurherstelverordening van Nederland verlangt, zodat onderscheid kan worden gemaakt tussen Europese verplichtingen, bestaand beleid en aanvullende nationale keuzes.

Daarnaast komen er geen nationale koppen en wordt buiten Natura2000 geen nieuw vergunningenstelsel ingevoerd. Begin oktober meldt de minister hoe vijf PBL-aanbevelingen worden verwerkt. In het eerste kwartaal van 2027 volgt een statusbrief met kabinetsreflectie op de PBL-doorrekeningen.

Waarom dit belangrijk is voor boeren
De Natuurherstelverordening raakt naast natuurgebieden ook landbouwecosystemen, water, rivieren, bossen en bestuivers. De uitvoering kan gevolgen hebben voor landbouwgrond, waterbeheer, bedrijfsontwikkeling en vergunningverlening.

Het Ontwerp-Natuurplan bevat nog geen definitieve maatregelen, maar noemt wel beleidsrichtingen, indicatieve opgaven en zonering. Daarom moet worden voorkomen dat voorlopige keuzes in gebiedsprocessen, grondbeleid en ruimtelijke besluiten als vaststaand beleid worden gebruikt.

Ook moet worden geborgd dat doelen, kaarten of maatregelen in het Natuurplan niet automatisch leiden tot nieuwe vergunningplichten, zorgplichten of gebruiksbeperkingen.

Bestaande prestaties en gebiedsspecifieke aanpak
Bestaande agrarische natuurprestaties, zoals agrarisch natuurbeheer, eco-regelingen, landschapsbeheer, groenblauwe dooradering en weidevogelbeheer, moeten meetellen. Eerst moet worden vastgesteld wat deze inzet oplevert, voordat de resterende opgave wordt bepaald. Wanneer natuurbeheer een substantieel onderdeel van het bedrijf wordt, is een volwaardig en langjarig verdienmodel nodig dat ook arbeid, investeringen, productieverlies en risico vergoedt.

De precieze zonering rond natuurgebieden staat nog niet vast. Per gebied kunnen gelijkwaardige alternatieven mogelijk zijn. Daarom moet eerst worden vastgesteld welke drukfactoren het natuurherstel belemmeren, welke maatregel effectief is en wat de gevolgen zijn voor grondgebruik, inkomen, grondwaarde en bedrijfsontwikkeling.

Nu het Natuurplan verbeteren
De toezeggingen moeten herkenbaar terugkomen in het definitieve Natuurplan, de Uitvoeringswet en de onderliggende regelgeving. Per artikel moet duidelijk zijn wat Europa verplicht, wat bestaand beleid oplevert en welke aantoonbare restopgave resteert.

Maatregelen moeten gebaseerd zijn op gebiedsspecifieke analyses. De overheid moet noodzaak, effectiviteit, causaliteit en evenredigheid aantonen. Financiering, vergoeding en rechtsbescherming moeten geregeld zijn voordat beperkingen worden opgelegd.

Natuurherstel moet samengaan met voedselproductie, rechtszekerheid en toekomstperspectief voor boeren en tuinders.

LTO Nederland heeft gereageerd op de internetconsultatie over de zogenoemde suikertaks. LTO onderschrijft het belang van een gezond en evenwichtig voedingspatroon. Daarbij ziet LTO een belangrijke rol voor goede en betaalbare producten van Nederlandse boeren en tuinders.

In de reactie van LTO Nederland staan drie voorwaarden centraal: het effect op de gezondheid, de gevolgen voor de primaire producenten en de uitvoerbaarheid. Deze voorwaarden moeten volgens LTO Nederland vooraf worden meegewogen. Het zijn niet alleen aandachtspunten voor de verdere uitwerking.

Twee doelen, één middel
De voorgestelde aanpak koppelt twee fiscale maatregelen aan het gezondheidsdoel. De bestaande verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken wordt budgetneutraal aangepast op basis van het suikergehalte. Daarnaast moet de nieuwe suikerbelasting op eetwaren vanaf 2030 structureel €900 miljoen per jaar opleveren. Daarmee zijn zowel gezondheidswinst als het behouden van belastingopbrengsten sturend. Volgens LTO Nederland kunnen deze twee doelen elkaar juist tegenwerken als mensen hun gedrag veranderen of als producten minder suiker gaan bevatten.

Als de maatregel vanuit gezondheidsperspectief succesvol is, kan dat namelijk betekenen dat de belasting minder opbrengt. Dat past niet bij het begrotingsdoel dat het kabinet heeft vastgesteld. Volgens LTO Nederland moet gezondheidswinst daarom leidend zijn. De belastingopbrengst moet een gevolg zijn van de maatregel en geen vooraf vastgesteld doel. Een vaste opbrengstdoelstelling kan bovendien druk geven om de belastinggrondslag later uit te breiden of de tarieven te verhogen.

Uitzonderingen zijn belangrijk
Het buiten de heffing houden van zuivelproducten en pure groente- en fruitsappen is voor LTO Nederland een belangrijke voorwaarde voor de invoering van de suikertaks. Ook verse, gekoelde en ingevroren groente en fruit zonder toevoegingen moeten volgens LTO Nederland buiten de heffing blijven.

Belastingopbrengsten inzetten voor gezonde keuzes
LTO Nederland vindt daarnaast dat eventuele opbrengsten van een suikerbelasting moeten worden ingezet voor maatregelen die producten die passen binnen een gezond voedingspatroon beschikbaar en betaalbaar houden.

Dit kan bijvoorbeeld door de belasting op verse groente en fruit te verlagen. Als dit juridisch of uitvoeringstechnisch niet mogelijk is, kan volgens LTO Nederland een ander instrument worden gebruikt dat zorgt voor een vergelijkbare prijsverlaging.

Het is moeilijk uit te leggen dat de overheid bepaalde keuzes duurder maakt, maar gezonde keuzes niet tegelijkertijd beter bereikbaar maakt. Zonder zo’n tegenhanger blijft een verhoging van de belasting op consumptie over die wordt gepresenteerd als een gezondheidsmaatregel.

Suiker als grondstof is niet op zichzelf ongezond
Aan suiker als agrarische grondstof komt volgens LTO Nederland geen zelfstandig gezondheidsoordeel toe. De gezondheidseffecten hangen samen met de samenstelling van een product, de hoeveelheid die wordt gegeten of gedronken en de plaats van het eindproduct binnen het totale voedingspatroon.

Verscholen in de budgetvoorstellen van LVVN staan verschillende maatregelen die belangrijk zijn voor het nieuwe GLB. Positief is een structurele budgetverhoging voor de eco-regelingen met 50 miljoen euro. Een lobbysucces waar LTO lang voor gepleit heeft. We waarderen ook de extra vestigingssteun voor jonge boeren en tuinders. Kritisch zijn we op de vrijval van 12 miljoen euro voor de brede weersverzekering. We vragen het kabinet en de Kamer om die laatste maatregel terug te draaien.

Jonge boeren
Positief is onder andere de extra vestigingssteun voor jonge boeren en tuinders tot en met 2035. Dit moet landen in het nieuw GLB, waarbij het Nederlandse geld dat de coalitie vrijmaakt cofinanciering is voor het geld uit Brussel. Hoe dit na 2027 vorm krijgt, is nog onduidelijk. Voor LTO is steun aan jonge boeren en tuinders een speerpunt in de belangenbehartiging.

Eco-regelingen
Positief is ook de bevestiging dat vanaf 2026 structureel 50 miljoen euro extra beschikbaar komt voor de eco-regeling, waardoor problemen met de financiering waarschijnlijk voorkomen worden. De afgelopen jaren dreigden door de hoge deelname van boeren financiële tekorten, die steeds ad hoc opgelost moesten worden. LTO heeft gepleit voor ophogen van het budget voor de eco-regeling. Het is namelijk positief dat boeren hier aan mee willen doen.

Brede weersverzekering
Opvallend is de vrijval van 12 miljoen euro die oorspronkelijk gereserveerd was voor de brede weersverzekering. Hier doen nu bijna 3000 agrariërs, vooral groenten- en fruittelers, boomkwekers en akkerbouwers aan mee. Maar op dit moment blijkt dat de maximale premiesubsidie van 67% steeds niet gehaald wordt door een tekort aan financiering. Achteraf krijgen deelnemers te horen dat de premiesubsidie veel lager uitvalt. Het is dus een raadsel waarom de vrijval van 12 miljoen euro niet ingezet kan worden om de deelname aan de brede weersverzekering te stimuleren. De brede weersverzekering wordt belangrijker dan ooit, gezien de klimaatverandering en zou dus beter gefinancierd moeten worden.

Budget
Uit de Rijksbegroting blijkt dat de regering rekening houdt met een hogere afdracht aan de Europese Unie. Hoe dit uiteindelijk uitpakt hangt af van de onderhandelingen over het Europese budget voor de jaren 2028-2034. De Nederlandse regering wil de afdracht aan Brussel beperken, en daarmee dus ook bezuinigen op het GLB. Andere lidstaten, zoals Frankrijk, blijven vasthouden aan een goed gefinancierd landbouwbeleid na 2027. In de begrotingsvoorstellen wordt daarover weinig gezegd. De discussie hierover is volop bezig in Brussel; LTO lobbyt in Europees verband voor behoud van het huidige GLB-budget.

De jaarlijkse speech van de voorzitter van de Europese Commissie is een moment waar in Brussel wekenlang naar wordt uitgekeken. Hier worden de Europese plannen voor het komende jaar aangekondigd. Het is ook een moment om Europa op de kaart te zetten. Op 16 september gaf Ursula von der Leyen haar zesde ‘State of the Union’. Enkele punten sprongen eruit voor de land- en tuinbouw. Positief was natuurlijk haar uitspraak: “Europese boeren zijn de beste ter wereld”, wat haar een ruimhartig applaus van de Europarlementariërs opleverde. Ze zei ook dat Europa boeren blijft ondersteunen.

Klimaatbeleid is een blijvertje
Von der Leyen signaleert dat Europa tweemaal zo snel opwarmt als het mondiale gemiddelde en dat de voorbije zomer er eentje was om nooit te vergeten: hitte, watertekorten en bosbranden. Slechts 25% van de schade wordt gedekt door verzekeringen. In de Nederlandse land- en tuinbouw kennen we de brede weersverzekering, die deels wordt betaald uit het GLB. Maar er doen minder dan 3.000 agrariërs aan mee, vooral telers van fruit, groenten, aardappelen en boomkwekerijgewassen. Op het totaal in de sectoren met open teelten is dat nog geen 10%.

Daarnaast kennen erkende telersverenigingen voor groenten en fruit een oogstverzekering in hun operationele plan, die nu voor 50% wordt betaald uit de sectorale interventie groenten en fruit, een GLB-regeling.

De Europese Commissie kondigt nu een ‘klimaatverzekering’-alliantie aan. De vraag is nu hoe dit zich verhoudt tot de bestaande GLB-regelingen. Het is wachten op wetgevende voorstellen. Er is ook sprake van een Europees hittegolfplan, wat voor de land- en tuinbouw relevant kan zijn.

Nieuw waterinitiatief
De Europese Commissie komt met een waterinitiatief dat direct is gelinkt aan voedselzekerheid. Von der Leyen wil boeren helpen zich beter voor te bereiden op droogte, onder andere door beter watermanagement.

Handel en geopolitiek
De geopolitiek is volop aanwezig in Brussel en dus ook in deze speech. Von der Leyen wil 12 miljard euro investeren in een handelsroute over land via de Kaukasus en Centraal-Azië, om minder afhankelijk te worden van de kwetsbare zeeroute via de Straat van Hormuz en de Rode Zee. Dit lijkt overigens te concurreren met het reeds lang bestaande Zijderoute-initiatief (Silk Road) van China.

Aanwezig als speciale gast bij de speech was de Canadese premier Mark Carney. Von der Leyen kondigde aan dat Canada wat haar betreft ‘associate’ lid wordt van de EU. Dit leidde in het Europees Parlement tot veel applaus, maar kennelijk waren de lidstaten nog niet geïnformeerd. Het zou een nieuwe regeling zijn met een derde land. Dat terwijl nog steeds 10 EU-lidstaten het CETA-handelsverdrag tussen de EU en Canada nog niet hebben geratificeerd. Overigens is CETA al ruim 10 jaar ‘voorlopig’ van kracht. Nederland heeft CETA wel geratificeerd. LTO steunde de totstandkoming van CETA.

Von der Leyen herhaalde dat de Europese Unie Oekraïne blijft ondersteunen. Ze noemde ook het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen als belangrijke partners.

Innovatie en AI
Kunstmatige intelligentie werd door Von der Leyen genoemd als een kans, ook voor agri-food. De Commissie komt in november met ‘game-changing’ initiatieven. Dat zal naar verwachting ook gaan over precisielandbouw.

Europees budget en het GLB
Je mag van de voorzitter van de Europese Commissie verwachten dat ze pleit voor een stevig EU-budget voor de jaren 2028-2034. Veel lidstaten, waaronder Nederland, willen juist een kleiner budget en daarmee ook een extra korting op het GLB-budget. De komende maanden, mogelijk rond 18 en 19 december, nemen de regeringsleiders naar verwachting hierover een besluit. LTO lobbyt samen met Europese partners voor een sterk GLB-budget.

Speech terugkijken
Bekijk hier de volledige State of the Union-speech van Ursula von der Leyen van 16 september 2026.

In de troonrede sprak koning Willem-Alexander, namens het kabinet, uitnodigende woorden uit naar boeren en tuinders: “Bij de verdere invulling en verbetering van de plannen zal het kabinet blijven luisteren en alle belangen goed blijven wegen, in goed overleg met de boeren zelf”. LTO waardeert die inzet. Het is ook hard nodig: de plannen moeten op veel onderdelen fundamenteel verbeterd worden om boeren toekomstperspectief te bieden. “Boeren verdienen duidelijkheid en toekomstperspectief”, zegt de koning, maar tegelijkertijd zien we in de begrotingsstukken dat het kabinet beleidskeuzes maakt die daar juist lijnrecht tegen ingaan.

Cash cow
Het kabinet zegt dat zij boeren wil helpen om hun bedrijf te verduurzamen, maar maakt financiële keuzes die daar haaks op staan. Dat geldt bijvoorbeeld voor telers en tuinders. Het kabinet wil met plantaardige sectoren een convenant gewasbescherming afsluiten. Voor de zomer zijn afspraken op hoofdlijnen gemaakt tussen het kabinet en plantaardige sectoren. Onder andere over een innovatieprogramma. Maar in de meerjarenbegroting zijn onvoldoende middelen vrijgemaakt om deze stappen te zetten. Telers maken zich dan ook terecht zorgen om hun toekomstig verdienmodel.

Maar tegelijkertijd voert het kabinet een btw-verhoging door op snijbloemen, bloembollen, tuin- en kamerplanten en bomen die juist tot hogere kostprijzen leiden. En dus tot hogere prijzen voor de consument en een slechtere concurrentiepositie voor de producent. Deze btw-verhoging moet vanaf 2028 jaarlijks meer dan 300 miljoen euro opleveren voor de staatskas.

“Wil het kabinet de land- en tuinbouw helpen verduurzamen, of is onze sector een cash cow om gaten in de begroting dicht te fietsen?”, vraagt LTO-voorzitter Ger Koopmans zich af: “Datzelfde geldt voor de suikertaks die door het kabinet wordt ingerekend in de meerjarenbegroting en die vanaf 2030 structureel 900 miljoen euro per jaar op moet brengen. Deze belastingverhoging heeft volgens de kabinetsplannen ook betrekking op zuivelproducten, groente- en fruitsappen en verse, gekoelde en ingevroren groenten en fruit. De belastingopbrengst moet wat LTO betreft een gevolg zijn van een op gezondheidswinst gerichte maatregel; niet een vooraf vastgesteld doel.

Het zijn stuk voor stuk voorbeelden van losse, onsamenhangende maatregelen, zonder visie op de sector. In het Belastingplan 2027 constateert het kabinet zelf al dat deze btw-verhoging zal leiden tot het omvallen van bedrijven in plantaardige ketens.”

Fiscale investeringsreserve
Positief is het feit dat het kabinet de invoering van een fiscale investeringsreserve gaat onderzoeken. Met deze faciliteit worden boeren gestimuleerd om een deel van het bedrijfsrendement te reserveren voor toekomstige investeringen in dierenwelzijn en natuurbevordering. Wat LTO betreft is het noodzakelijk dat deze investeringsfaciliteit óók ingezet kan worden voor maatregelen die de stikstofuitstoot reduceren. Volgens de meerjarenbegroting kan de maatregel op zijn vroegst inwerkingtreden vanaf 2030. We roepen het kabinet met klem op om de faciliteit te versnellen, en ook met terugwerkende kracht toepasbaar te maken.

Stikstoffonds
Over de besteding van het stikstoffonds van 20 miljard euro is nog heel veel onzeker. In 2027 maakt het ministerie van LVVN een eerste bedrag van 231 miljoen euro vrij om boeren te helpen hun bedrijfsvoering aan te passen. Maar boeren kunnen pas écht in verdere verduurzaming van hun bedrijf investeren als zij weer vergunningen kunnen krijgen om te investeren in duurzame managementmaatregelen, innovatieve technieken en stal- en vloersystemen.

Het breed loskomen van vergunningverlening moet dan ook de allerhoogste prioriteit krijgen. En dus niet stapsgewijs of gebied-voor-gebied. De rekenkundige ondergrens moet dit jaar nog worden ingevoerd. En budget uit het stikstoffonds moet met prioriteit beschikbaar worden gesteld voor boeren en tuinders die willen investeren in bedrijfsverduurzaming.

Sociale zekerheid
LTO Nederland vraagt aandacht voor de toenemende lasten die het kabinet neer willen leggen bij werkgevers. Het koopkrachtpakket wordt deels betaald door werkgevers via de hoger vastgestelde premie van de Werkhervattingskas. Ook de invoering van de vrijheidsbijdrage gaat nu vooral ten koste van de werkgever. LTO Nederland wil het gesprek over sociale zekerheid in de polder voeren.

Via frequente nieuwsberichten informeren we onze achterban over de voortgang van het Convenant Gewasbescherming. In juli ondertekenden NAJK, BO Akkerbouw, Greenports Nederland en LTO Nederland, mede namens sectororganisaties KAVB, NFO, Biohuis en Glastuinbouw Nederland, het hoofdlijnen Convenant Gewasbescherming. Vorige week ondertekenden ook de gezamenlijke provincies via het IPO dit hoofdlijnen Convenant. In Utrecht startte vorige week de volgende fase van het traject: de uitwerking van sectorale deelconvenanten.

Provincies ondertekenen hoofdlijnen
Het Interprovinciaal Overleg (IPO) ondertekende afgelopen donderdag de hoofdlijnen van het convenant Toekomstbestendige Gewasbescherming. Eerder, op 14 juli, tekenden acht organisaties al (LVVN, VNG, Unie van Waterschappen, BO Akkerbouw, Greenports Nederland, LTO Nederland, NAJK en CBL). IPO deed mee aan het opstellen van de hoofdlijnen, maar moest vanwege interne besluitvorming de ondertekening uitstellen tot september. Op een later moment kunnen ook andere relevante partijen toetreden tot het convenant. Dit vereist ondertekening van de hoofdlijnen en overeenstemming van de gezamenlijke partijen.

Traject gaat volgende fase in
Woensdag 9 september startte de tweede fase van het traject voor het Convenant Gewasbescherming. De komende maanden zullen thema’s concreter worden uitgewerkt en begint het opstellen van sectorale deelconvenanten.

Met een breed gezelschap nam procesvoorzitter Gert-Jan Segers in een Utrechtse vergaderlocatie de marsroute door. Aan de kerntafel bespraken vertegenwoordigers van Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, waterwinbedrijven, plantaardige sectoren en ketenpartners de benodigde inzet.

De algemene thema’s omvatten onder andere wettelijke kaders voor Natura2000, Waterkwaliteit en Leefomgeving. Daarnaast volgen afspraken over (bovenwettelijke) reductiedoelen, de Autoriteit Gewasbescherming krijgt verder vorm en inhoud, er wordt een kennis-, innovatie- en transitieprogramma ontwikkeld, er komt een aanscherping van toezicht, naleving en uitvoering en er worden afspraken met ketenpartners afgesloten. Die afspraken zullen vooral een plek krijgen in de sectorale deelconvenanten (bij iedere specifieke keten van plantaardige producten) en deels meer algemeen (voor bijvoorbeeld supermarkten).

De sectorale deelconvenanten worden uitgewerkt voor de sectoren Akkerbouw, Vollegrondsgroente, Bomen, Vaste planten & Zomerbloemen, Fruitteelt, Bloembollen, Glastuinbouw en Biologisch. Voor elk thema of sector levert een ‘trekker’ binnen enkele weken een plan van aanpak op ter vaststelling door de kerntafel, eind van deze maand. Het plan van aanpak beschrijft de te volgen procedure, welke organisaties worden betrokken en het geeft inzicht in het beoogde eindresultaat. Het deelconvenant zal onder meer beschrijven welke reductie van de milieu-impact de sector verwacht te kunnen realiseren en welke instrumenten vereist zijn om dat nodig te maken. Denk aan introductie van rassen met verbeterde resistentie, toelating van groene middelen, gebruik van precisietechnieken en (geld voor) onderzoek.

De optelsom van sectorale doelen zal leiden tot het landelijke doel voor reductie van de milieu-impact, voor de jaren 2030, 2035 en 2040. De referentiejaren en exacte uitwerking van de indicator worden ook dit najaar bepaald

Wil je eerdere nieuwsberichten teruglezen? Zie het overzicht:

• #Nieuwsbericht 1
• #Nieuwsbericht 2
• #Nieuwsbericht 3
• #Nieuwsbericht 4

Het aantal aanmeldingen voor de Nmin-meetcampagne, die op 1 september van start ging, heeft de verwachtingen ruimschoots overtroffen. Op donderdag 10 september is de maximale capaciteit voor monstername bereikt. Agrariërs kunnen zich dus niet meer aanmelden. In slechts tien dagen tijd hebben deelnemers in totaal 12.680 percelen aangemeld voor de Nmin-meetcampagne.

Hoe gaat het nu verder?
Na de oogst, in de periode van 15 oktober tot en met 30 november, worden de monsters genomen volgens een vastgesteld meetprotocol. De resultaten verschijnen vervolgens automatisch in de Nmin-tool, die is te vinden op de website www.Nminmeting.nl. De resultaten zijn alleen zichtbaar voor de deelnemers zelf. Alleen met hun toestemming worden gegevens gedeeld met bijvoorbeeld teeltadviseurs of met projecten waaraan zij deelnemen. De geanonimiseerde gegevens worden gebruikt voor een analyse op landelijk niveau, uitgesplitst naar gewassen en grondsoorten.

Uitgebreide Q&A beschikbaar
Op de website is een uitgebreid overzicht van veel gestelde vragen en antwoorden beschikbaar met relevante informatie voor deelnemers die meedoen aan de metingen en voor andere geïnteresseerden.

Nmin-meetcampagne is een initiatief van LTO Nederland, BO Akkerbouw en NAJK. De metingen worden gefinancierd door het ministerie van LVVN.

Tijdens het wetgevingsoverleg van afgelopen 7 september over de Bijmengverplichting Groen Gas (BMV) stelden meerdere Kamerfracties vragen over de effectiviteit van het wetsvoorstel. Volgens LTO Nederland zijn die vragen terecht.

LTO ondersteunt de ambitie om meer groen gas in Nederland te produceren. Groen gas uit mest draagt bij aan de verduurzaming van de energievoorziening, helpt de methaanuitstoot te verminderen en biedt kansen voor agrarische ondernemers. Maar de voorgestelde bijmengverplichting leidt niet automatisch tot meer Nederlandse productie.

De vraag is daarom niet óf er meer groen gas moet komen, maar hoe we ervoor zorgen dat dit gas ook daadwerkelijk in Nederland wordt geproduceerd. Als huishoudens en ondernemers via hun energierekening voor de BMV betalen, moet daar aantoonbaar nieuwe Nederlandse productie tegenover staan. Op dit moment lopen nieuwe projecten vast op langdurige vergunningprocedures, beperkte netcapaciteit en weerstand tegen projecten op lokaal niveau. Vergunningen houden bovendien niet altijd stand bij de rechter. Door deze knelpunten blijft de ontwikkeling van nieuwe productiecapaciteit achter.

Zonder aanvullende maatregelen dreigt de BMV vooral de vraag naar (buitenlands) groen gas en certificaten te vergroten. De verplichting kan dan worden ingevuld met productie die al bestaat of met certificaten, zonder dat er voldoende nieuwe Nederlandse productiecapaciteit bijkomt. Daarmee stijgt de rekening voor huishoudens en ondernemers, terwijl onzeker blijft wat Nederland daarvoor terugkrijgt. De discussie moet daarom niet alleen gaan over de omvang van de verplichting, maar vooral over de maatschappelijke opbrengst ervan. Iedere euro die huishoudens en ondernemers via hun energierekening bijdragen, moet zoveel mogelijk leiden tot nieuwe productie van groen gas in Nederland.

Op 21 september debatteert de Tweede Kamer verder over het wetsvoorstel. LTO roept het kabinet en de Tweede Kamer op het wetsvoorstel gericht aan te passen. De invoering van de BMV moet gelijk opgaan met concrete oplossingen voor vergunningverlening, netcapaciteit en projectontwikkeling. Ook moet beter worden geborgd dat de verplichting daadwerkelijk nieuwe Nederlandse productie stimuleert. Alleen dan levert de BMV maximale maatschappelijke waarde op voor Nederland.

Minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) bracht gisteren een werkbezoek aan akkerbouwbedrijf Maatschap Groeneveld in Vierpolders. Het familiebedrijf wordt geleid door de derde generatie ondernemers: Maurice en Ruben Groeneveld. Tijdens het bezoek kreeg de minister een inkijkje in de dagelijkse praktijk van een modern akkerbouwbedrijf op Voorne-Putten. Water stond daarbij centraal, met speciale aandacht voor gewasbescherming en waterkwaliteit.

Op het bedrijf worden verschillende gewassen geteeld, waaronder tafelaardappelen, frietaardappelen, zaaiuien, sjalotten, witlofpennen, tarwe, wintergerst en suikerbieten. Daarbij maken de ondernemers gebruik van moderne technieken zoals sensoren, drones en slim datagebruik. Hierdoor kunnen zij per plant en per vierkante meter de juiste behandeling toepassen.

Slim omgaan met gewasbeschermingsmiddelen
Ruben Groeneveld liet zien hoe zijn bedrijf het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen sterk terugdringt. Dat gebeurt onder meer door technieken die drift tijdens het spuiten beperken en door plaatsgericht te spuiten. Met behulp van drones en GPS-technologie kan op sommige percelen tot wel 95 procent minder gewasbeschermingsmiddel worden gebruikt.
Daarnaast werkt de maatschap aan de ontwikkeling van een gezamenlijke was- en spoelplaats voor landbouwmachines op het eiland. Hiermee wordt voorkomen dat resten van gewasbeschermingsmiddelen in het milieu terechtkomen.

Aanpak op Zuid-Hollandse Eilanden
Projectleider Ton Kempenaar (LTO Noord) presenteerde vervolgens het traject dat op de Zuid-Hollandse Eilanden wordt uitgevoerd. Hieraan doen meer dan 350 akkerbouwbedrijven mee. Het doel is om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen verder te verminderen en de waterkwaliteit te verbeteren.
De aanpak richt zich niet alleen op maatregelen op het land, maar ook op het erf. Denk daarbij aan zorgvuldig omgaan met middelen, machines en reststromen. Maatschap Groeneveld neemt deel aan dit traject. Provincie Zuid-Holland, Waterschap Hollandse Delta en Deltaplan Agrarisch Waterbeheer zijn hierbij belangrijke partners. Ook het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat draagt financieel bij aan deze aanpak.

Gesprek over waterbeleid en gebiedsgerichte aanpak
Na het bedrijfsbezoek sprak minister Karremans met Ger Koopmans, voorzitter van LTO Nederland, en Tineke de Vries, voorzitter van de vakgroep Akkerbouw van LTO Nederland. Tijdens dit gesprek kwamen de Kaderrichtlijn Water (KRW), het Convenant Gewasbescherming en de voorgenomen gebiedsgerichte aanpak aan bod.
De minister toonde zich volgens de aanwezigen zeer betrokken en geïnteresseerd in de praktijk van de landbouw. Die betrokkenheid is belangrijk, omdat de land- en tuinbouw en het ministerie de komende jaren intensief met elkaar in gesprek zullen blijven over vraagstukken rond waterkwaliteit en waterbeschikbaarheid.

Praktijk als basis voor beleid
Ger Koopmans benadrukte het belang van samenwerking tussen overheid en sector:
“Boeren en tuinders willen niets liever dan hun bedrijf toekomstbestendig maken en zorgvuldig omgaan met water, bodem en gewasbeschermingsmiddelen. Dat vraagt om samenwerking tussen overheid, sector en ketenpartners. Het is belangrijk dat beleid aansluit bij de praktijk op het erf en dat ondernemers de ruimte en middelen krijgen om verdere stappen te zetten. Een werkbezoek als dit is waardevol, omdat je direct ziet welke innovaties bijdragen aan de doelen voor waterkwaliteit en waar ondernemers in de praktijk nog tegen knelpunten aanlopen.”

De veehouderijsectoren roepen de Tweede Kamer op om bij de behandeling van de AMvB Dierwaardige veehouderij vast te houden aan de balans met het Convenant ‘Stappen naar een Dierwaardige Veehouderij’ en de nieuw op te richten Autoriteit – anders komt de rekening eenzijdig bij de boer te liggen.

De Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) heeft op 11 september de AMvB Dierwaardige veehouderij naar de Tweede en Eerste Kamer gestuurd. Deze Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) werkt de eerder gewijzigde ‘Wet dieren’ verder uit door wettelijke normen vast te leggen voor de houderijsystemen in de melkvee-, varkens-, pluimvee*-, kalver- en vleesveehouderij. Alle veehouders binnen deze sectoren moeten in de toekomst aan de nieuwe regels voldoen.

Eén totaalpakket: AMvB, Convenant en Autoriteit
De AMvB en het Convenant ‘Stappen naar een Dierwaardige Veehouderij’ ondersteunen elkaar: de AMvB regelt de wettelijke normen, het Convenant de bovenwettelijke afspraken tussen de partijen om gezamenlijk verdere stappen te zetten op dierenwelzijn, mits aan randvoorwaarden zoals vergunningverlening wordt voldaan. Samen met een nog op te richten onafhankelijke Autoriteit vormen ze het totaalpakket dat nu aan het parlement wordt voorgelegd.

Het Convenant is in 2025 afgesloten tussen overheid, Dierenbescherming, markt- en ketenpartijen en de sectoren melkvee-, varkens-, pluimvee- en kalverhouderij. De Autoriteit moet de voortgang bewaken, signaleert knelpunten en adviseert over tempo en haalbaarheid, zowel voor het Convenant als de AMvB.

Waarom het Convenant meer oplevert dan wetgeving alleen
Wetgeving raakt vooral de boer. Het Convenant zorgt dat ook retail en verwerkers stappen zetten: marktpartijen zetten zich in om dierwaardige producten tegen een eerlijke prijs af te nemen, zodat boeren de meerkosten kunnen terugverdienen – iets wat de AMvB alleen niet regelt. Juist daarom is het van belang dat de AMvB niet los van dat totaalpakket wordt gezien.

Balans is de kern; gezamenlijke haalbare stappen
Systeemverandering naar een dierwaardige veehouderij vraagt om een zorgvuldige balans tussen AMvB, Convenant en Autoriteit. Zo moet wetgeving niet zó zwaar worden dat markt en keten afhaken, en veehouders de benodigde investeringen niet kunnen terugverdienen. Het Convenant houdt juist ruimte voor realisatie van gezamenlijke, haalbare stappen. Systeemverandering kan alleen als dat haalbaar en betaalbaar is. Doorontwikkeling naar een dierwaardige veehouderij moet ook plaatsvinden in samenhang met toekomstige eisen voor emissies en andere duurzaamheidsopgaven. Ontwikkeling naar meer dierenwelzijn mag voor de sectoren niet leiden tot een extra opgave voor emissiereducties. De AMvB is daarover nog te onduidelijk en dit is nadrukkelijk een aandachtspunt.

De veehouderijsectoren roepen de Tweede Kamer op om rekening te houden met de andere gestelde opgaven (bijvoorbeeld geur, stikstof etc.) waar de sectoren voor aan de lat staan. Zorg ervoor dat veehouders geen tegenstrijdige investeringen hoeven te doen. De Tweede Kamer gaat naar verwachting nog een debat voeren over de AMvB. Over de AMvB wordt niet gestemd, wel kunnen partijen moties indienen.

*exclusief eenden en kalkoenen

Het vertrouwen van boeren en tuinders in hun eigen onderneming is in het tweede kwartaal van 2026 verder afgenomen. De Agro Vertrouwensindex daalde met 5 punten ten opzichte van het eerste kwartaal en komt uit op -0,5 punten. Daarmee staat de index op het laagste niveau sinds het eerste kwartaal van 2020.

De daling is zichtbaar in zowel de stemming over de huidige situatie als in de verwachtingen voor de middellange termijn. Vooral die verwachtingen zijn sterk verslechterd: de verwachtingsindex daalde met 6,9 punten, terwijl de stemmingsindex met 2,6 punten afnam.

Droogte raakt akkerbouw
Onder akkerbouwers blijft het vertrouwen laag. De index voor het vertrouwen in het eigen bedrijf daalde met 0,5 punt naar -4,3. Dat is aanzienlijk lager dan het langjarige gemiddelde van ruim 7 punten. De droogte speelt daarbij een belangrijke rol. Het seizoen begon volgens Wageningen Social & Economic Research goed, maar vanaf het tweede kwartaal kreeg de sector nadrukkelijk met droogte te maken. Tegelijkertijd zijn contractprijzen voor consumptie- en zetmeelaardappelen naar beneden bijgesteld en was de toewijzing van suikerbieten al verlaagd.

Ook voor de middellange termijn zijn akkerbouwers pessimistisch. Een mogelijk krimpend Europees aardappelareaal biedt enig perspectief voor de aardappelmarkt, maar daar staat tegenover dat Nederlandse akkerbouwers minder hoog salderende gewassen kunnen telen. Het areaal granen, hennep, vlas en kool- en raapzaad neemt daardoor toe. Daarnaast zorgen dossiers als stikstof en gewasbescherming voor extra onzekerheid.

Vertrouwen melkveehouders sterk gedaald
Ook onder melkveehouders is het vertrouwen fors afgenomen. De index daalde in het tweede kwartaal met 11,2 punten naar -4,3. Daarmee staat het vertrouwen voor het vierde kwartaal op rij onder het langjarige gemiddelde.

De lagere melkprijs is een belangrijke oorzaak van de daling. Volgens Wageningen Social & Economic Research lag de melkprijs in het tweede kwartaal ruim een kwart lager dan een jaar eerder. Dit komt met name door een grotere wereldwijde melkaanvoer. Daarnaast nemen de kosten voor mestafzet toe, er moet namelijk meer mest worden afgezet, waardoor de totale kosten oplopen en door aanhoudende droogte dreigt een tekort aan ruwvoer. De aankoop van schaarser en daardoor duurder ruwvoer zet de bedrijfsresultaten verder onder druk. Ook oplopende brandstofkosten en hoge grondprijzen spelen een rol.

Biologische sector houdt hoogste vertrouwen
Het vertrouwen van ondernemers in de biologische sector daalde eveneens, met 10,4 punten naar 15,5 punten. Ondanks deze daling blijft de biologische sector de sector met het hoogste vertrouwen in de eigen onderneming. Ook hier lijkt de droogte invloed te hebben gehad, onder meer op de verwachtingen voor de productie in de komende twaalf maanden.

Zorgen over toekomstperspectief
De cijfers laten volgens LTO zien dat boeren en tuinders onder toenemende druk staan. Droogte, veranderende marktprijzen, oplopende kosten en onzekerheid over het toekomstperspectief werken door in het vertrouwen van ondernemers. LTO Nederland vindt dat boeren en tuinders perspectief geboden moet worden om te investeren in hun bedrijf en toekomstbestendig te ondernemen. Een stabiel en voorspelbaar beleid, ruimte om te ondernemen en een gelijk speelveld binnen Europa zijn daarvoor essentieel.

Meer uitkomsten van de Agro Vertrouwensindex over het tweede kwartaal van 2026 zijn te vinden via Agrimatie.

Hoewel er inmiddels weer regen valt, zijn boeren en tuinders nog lang niet af van de gevolgen van de aanhoudende droogte en hitte. Voor verschillende teelten zijn de productieverliezen aanzienlijk. Daar komen de sterk gestegen kosten voor energie en kunstmest nog bij. Ook de internationale ontwikkelingen drukken zwaar op de agrarische sector.

Voor veehouders verslechtert de ruwvoerpositie. Tegelijkertijd lopen de prijzen van graan, oliezaden en maïs op. De oorlog in Oekraïne versterkt deze ontwikkeling. Door de beperkte toegankelijkheid van de Zwarte Zee voor de scheepvaart en de vernietiging van opslag- en distributiefaciliteiten door bombardementen staat de aanvoer verder onder druk. In de regio Kyiv en langs de frontlinie zou naar schatting 80 tot 90 procent van de opslagfaciliteiten zijn beschadigd of vernietigd.

Beperkte Europese steun
De Europese Commissie heeft het GLB-crisisfonds iets uitgebreid om boeren tegemoet te komen in de gestegen kosten. Nederland ontvangt uit dit fonds bijna 15 miljoen euro. Lidstaten moeten uiterlijk 30 september aan Brussel melden hoe zij deze middelen willen inzetten. Daarbij bestaat de mogelijkheid om de Europese bijdrage met maximaal 200 procent aan te vullen met nationale middelen. LTO Nederland is benieuwd met welke invulling het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) komt. Tegelijkertijd is duidelijk dat de Europese bijdrage voor veel boeren slechts een druppel op de gloeiende plaat zal zijn. Of hogere marktprijzen voldoende compensatie bieden voor tegenvallende opbrengsten, moet nog blijken. Agrariërs kunnen bovendien niet altijd profiteren van hogere prijzen, bijvoorbeeld omdat zij gebonden zijn aan contracten of specifieke kwaliteitseisen.

Verschillen tussen lidstaten
Andere Europese lidstaten trekken aanzienlijk meer geld uit om hun agrarische sector te ondersteunen.
Frankrijk kondigde op vrijdag 4 september een steunpakket aan van ruim 1 miljard euro. Oostenrijk maakt 240 miljoen euro vrij. Deze steun zal waarschijnlijk worden vormgegeven als staatssteun, bovenop de middelen uit het GLB-crisisfonds.

LTO ziet dat de gevolgen van de droogte en hitte per regio sterk kunnen verschillen. Tegelijkertijd baart het verschil in steunmaatregelen tussen lidstaten zorgen. Een gelijk speelveld op de interne Europese markt is van groot belang voor de concurrentiepositie van Nederlandse boeren en tuinders.
LTO blijft de ontwikkelingen en de gevolgen van droogte, hitte en de internationale marktsituatie nauwlettend volgen. Waar nodig zal LTO in Den Haag en Brussel aandacht blijven vragen voor passende ondersteuning en een gelijk speelveld voor Nederlandse boeren en tuinders.