Op woensdag 7 oktober nam Eric Douma, namens LTO Nederland, NAJK en Biohuis, deel aan de Tweede Kamer rondetafel-bijeenkomst over het Investeringsfonds Duurzame Landbouw (IDL). LTO Nederland heeft het belang van het IDL onderstreept en aandacht gevraagd voor verbetering en uitbreiding van het fonds.

Wat is het IDL?
Het Investeringsfonds Duurzame Landbouw (IDL) helpt boeren en tuinders deze investeringen te financieren. Door achtergestelde leningen met lagere rentes te verstrekken zorgt zij voor het lostrekken van privaat kapitaal. Het IDL biedt gunstige voorwaarden voor boeren en tuinders die hun bedrijf willen verduurzamen. De achtergestelde lening verlaagt het risico voor andere financiers en kan zo helpen de totale financiering rond te krijgen. De rente van 1%, de lange looptijd en de mogelijkheid de eerste jaren niet af te lossen, geven ruimte om investeringen te doen. Daarbij houdt bovendien de ondernemer de vrijheid zelf passende maatregelen te kiezen.

Rondetafelgesprek IDL
Op 7 oktober organiseerde de vaste Kamercommissie Landbouw een rondetafelgesprek om het IDL te evalueren. Een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer is een informatiebijeenkomst waarin Kamerleden vragen kunnen stellen aan experts. Gisteren stelden de Kamerleden Jan Arie Koorevaar (CDA), Wim Meulenkamp (VVD), Anne-Marijke Podt (D66) en Laura Bromet (PRO) vragen aan de organisatie achter IDL, banken en dus ook aan LTO Nederland.

Verdienmodel van boeren en tuinders
Namens LTO zat Eric Douma (bestuurder commissie MOO) aan tafel die aangaf dat investeringen en toegang tot kapitaal essentieel is voor de land- en tuinbouw om grote uitdagingen het hoofd te bieden. LTO Nederland is blij met het IDL maar het fonds ook voor meer bedrijven toegankelijk maken.

Het IDL past bij de inzet van LTO Nederland op doelsturing: boeren en tuinders kiezen zelf passende maatregelen om de gestelde doelen te halen. De voorwaarden dienen wel te blijven aansluiten bij de verschillende opgaven en mogelijkheden in sector. Daarnaast is het belangrijk aandacht te blijven geven aan het structurele verdienmodel van boeren en tuinders. Structurele kosten van publieke doelen moeten niet blijven hangen in een steeds hogere schuld van de ondernemer.

Formele openstelling voor alle sectoren betekent nog geen gelijkwaardige toegang.
Voor het verkrijgen van financiering vanuit het IDL is het immers nodig om aan de acht duurzaamheidsdoelstellingen aandacht te geven, en bij vijf te verbeteren, en op de andere mag geen verslechtering plaatsvinden. Dit zorgt er echter voor dat een integrale omschakeling voor  bepaalde sectoren eerder of makkelijker binnen de kaders valt dan voor andere sectoren, vooral door de vaste eis van stikstofreductie. Bepaalde sectoren vallen dan buiten de kaders, terwijl zij wel belangrijke stappen kunnen zetten op waterkwaliteit, bodem of het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

LTO Nederland vraagt dan ook om aantoonbare verbetering op meerdere doelen, welke passen bij het bedrijf en zijn omgeving, zonder dat één doel voor alle sectoren verplicht wordt gesteld. Klimaatadaptatie kan extra worden meegenomen in de beoordeling. Daarnaast is het interessant een lichtere route toe te voegen voor gerichte verduurzamingsinvesteringen. Een samenhangend investeringspakket kan veel opleveren, zonder aan ten minste vijf doelen bij te dragen of een volledige omschakeling te vragen.

Robotisering en digitalisering
Verder pleit LTO Nederland ervoor om ook investeringen in robotisering en digitalisering als volwaardige verduurzamingsinvestering binnen het IDL te betrekken, complementair aan het voorgestelde garantie-instrument voor robotisering.

Biologische boeren
Ten slotte is het van belang om het IDL ook toegankelijk te houden voor biologische boeren. In het rapport Toegankelijkheid financiële regelingen en regeldruk voor biologische boeren (p. 26) van Biohuis en Bionext wordt geconcludeerd dat boeren die al biologisch werken grotere investeringen moeten doen. Daarnaast ligt het accent bij IDL op de dierhouderij terwijl ook biologische tuinders en akkerbouwers investeren in het verduurzamen van de bedrijfsvoering. Het zou daarom goed zijn om ook voor bestaande biologische boeren en tuinders voorlichting te geven over de mogelijkheden van IDL.

Financiering van omschakeling moet gezien worden in samenhang met bedrijfsopvolging
Een omschakeling kan meerdere investeringen en stappen over verschillende jaren vragen. Het is goed dit in samenhang te beoordelen op basis van een meerjarig bedrijfsplan. Daarbij kan de financiering door het IDL en andere financiers dan worden afgestemd daarop, zodat noodzakelijk onderdelen van het plan ook daadwerkelijk kunnen worden uitgevoerd.

Bedrijfsovername is bovendien een goed moment om de bedrijfsvoering aan te passen. Tegelijkertijd komen voor de jonge boer de lasten van de overname en de investeringen in verduurzaming samen. Jonge en startende ondernemers kunnen al gebruikmaken van het IDL. LTO Nederland vraagt om die mogelijkheid beter te verbinden met de overnamefinanciering. Dit kan in lijn met de eerdere oproep van NAJK. Zij pleiten voor meer en bredere fiscale steun voor jonge boeren. Eric Douma sloot zich hierbij aan en gaf aan dat het van belang is om de fiscale regelingen voor boeren en tuinders te behouden.

Lange termijn verdienmodel is van belang
LTO Nederland vraagt de politiek dan ook om financiering te verbinden met inzet op langjarige beloning voor publieke diensten en goede afspraken in de keten over vergoeding van verduurzaming. Ondernemers hebben bovendien duidelijke regels en zekerheid nodig over de termijn waarin zij investeringen kunnen terugverdienen. Het fonds kan zo helpen bedrijven toekomstbestendig te maken, maar de kosten van maatschappelijke ambities kunnen niet telkens bij de boer of de tuinder weggelegd worden.

Ons position paper voor de rondetafel is hier te lezen.

De inbreng van Eric Douma tijdens de Rondetafel is hier terug te kijken.

Op woensdag 7 oktober heeft LTO Nederland als sociale partner op het Catshuis met kabinet, de andere werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland en vakbonden FNV, CNV en VCP een goed en belangrijk gesprek gevoerd. LTO Nederland is blij dat alle partijen weer aan tafel zitten en met elkaar in gesprek willen gaan de komende maanden. LTO Nederland zet zich hierbij in voor onze leden en voor een goed verdienmodel voor boeren en tuinders.

Ger Koopmans sprak namens LTO Nederland op het Catshuis over sociale zekerheid, de arbeidsmarkt en de economie. De eerste stappen zijn nu gezet. De komende periode gaan we gebruiken om te kijken over welke onderwerpen we afspraken kunnen maken. Hierbij hebben we oog voor de korte termijn en de lange termijn.

Er zullen de komende maanden nog veel gesprekken gevoerd moeten worden. Daarbij is er een aantal belangrijke thema’s waar we verder over gaan spreken. We zullen in ieder geval spreken over economische groei, de WIA en de verkorting van de periode van loondoorbetaling bij ziekte door de werkgever.

Als het gaat om economische groei zullen we ons hardmaken voor de belangen van agrarische ondernemers. Ger Koopmans: ‘’In het overleg heb ik aandacht gevraagd voor deregulering en inspectielast die economische groei in de weg zit.‘’

De agrarische sector levert een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse economie. Boeren en tuinders vormen de basis van een agrocomplex dat in 2022 bijvoorbeeld €66 miljard toegevoegde waarde realiseerde en werk bood voor circa 605.000 arbeidsjaren. In 2025 heeft Nederland voor €137,5 miljard euro aan landbouwgoederen uitgevoerd. Deze cijfers geven aan dat een sterke boer en tuinder het Nederlandse verdienvermogen versterken en dat het agrarische belang goed meegewogen moet worden in de komende maanden.

Foto: Dirk Hol

Agrarische Week van de Huisvesting laat zien hoe gemeenten en werkgevers samen oplossingen realiseren

Nederland heeft internationale werknemers hard nodig om groenten, fruit, bloemen en planten te telen en oogsten, maar biedt onvoldoende ruimte om deze mensen fatsoenlijk te huisvesten. Uit een landelijke peiling onder werkgevers in de land- en tuinbouw blijkt dat 71 procent zijn medewerkers het liefst op of nabij het eigen bedrijf huisvest, terwijl de helft van de ondernemers aangeeft dat gemeenten hiervoor weinig tot geen ruimte bieden. Daarmee dreigt de vastgelopen woningmarkt ook een probleem te worden voor de Nederlandse voedselproductie.

Jaarlijks werken naar schatting tussen de 100.000 en 150.000 internationale werknemers in de Nederlandse land- en tuinbouw. Zij spelen een belangrijke rol bij het telen, verzorgen, oogsten en verwerken van producten die dagelijks op tafel komen of hun weg vinden naar consumenten in binnen- en buitenland.

Volgens de organiserende partijen raakt dit vraagstuk niet alleen individuele bedrijven. Helma Vermuë, bestuurder LTO Noord: “Deze mensen zijn onmisbaar voor onze voedselproductie. Dan moeten wij ondernemers ook faciliteren met goed beleid om huisvesting mogelijk te maken. Als werknemers geen goede plek hebben om te wonen, wordt het uiteindelijk ook moeilijker om voldoende mensen te vinden voor de oogst en de productie. Gemeenten die wél ruimte bieden, laten zien dat het kan.”

Het kan wél
Een van die voorbeelden is te vinden in West Betuwe. Fruitteler Erik van Haarlem investeerde in kwalitatieve huisvesting op zijn bedrijf voor tijdelijke medewerkers. Volgens hem is goede huisvesting een belangrijke reden waarom veel medewerkers jaarlijks terugkeren. Ongeveer 70 tot 80 procent van zijn Poolse medewerkers komt ieder jaar opnieuw naar zijn bedrijf. “Als ik ergens tijdelijk zou werken, zou ik ook op een nette en fijne plek willen verblijven.” De gemeente werkte samen met de ondernemer aan een oplossing die past binnen de lokale situatie. Daarmee laat West Betuwe zien hoe maatwerk, leefbaarheid en goed werkgeverschap hand in hand kunnen gaan.

Op weg naar oplossingen: Agrarische week van de Huisvesting
Deze en andere praktijkvoorbeelden staan centraal tijdens de Agrarische Week van de Huisvesting. Tijdens deze week delen gemeenten, werkgevers, huisvesters en experts kennis, ervaringen en succesvolle aanpakken. Het doel is om bestuurders, beleidsmakers en ondernemers te inspireren met oplossingen die bijdragen aan goede huisvesting, een leefbare omgeving én een toekomstbestendige land- en tuinbouw.

De Agrarische Week van de Huisvesting – van 5 tot en met 9 oktober 2026 – valt bewust samen met de Week van Ons Eten. Helma Vermuë: “Tijdens de Week van Ons Eten staan we stil bij de herkomst van ons voedsel. Achter dat voedsel staan ook de mensen die het telen, oogsten en verwerken. Goede huisvesting is daarom niet alleen een woonvraagstuk, maar ook een onderdeel van een sterke en toekomstbestendige voedselketen.”

De Agrarische Week van de Huisvesting is een initiatief van LTO Nederland, LTO Noord, ZLTO, LLTB, Greenports Nederland, NFO, KAVB en andere vaktechnische organisaties uit de sector. De initiatiefnemers roepen gemeenten, provincies, ondernemers en andere betrokkenen op om kennis te delen, van elkaar te leren en samen te werken aan meer kwalitatieve huisvesting voor internationale werknemers.

Meer weten? Kijk op www.werkgeverslijn.nl/agrarischeweekvandehuisvesting voor het programma.

De multifunctionele landbouw stond in de belangstelling tijdens een werkbezoek van Anne-Marijke Podt, Tweede Kamerlid voor D66. Op uitnodiging van de Federatie Landbouw en Zorg (FLZ) en de vakgroep Multifunctionele Landbouw (MFL) van LTO Nederland bezocht zij boerderij Veld-Zicht te Hekendorp (UT).

Het verdiepen van de kennis over de multifunctionele landbouw stond centraal. Boerderij Veld-Zicht vormde hiervoor een inspirerend voorbeeld. Het bedrijf combineert melkveehouderij met agrarische kinderopvang, een zorgboerderij voor ouderen met dementie en agrarisch natuurbeheer.

Ondernemer Petra Blom gaf een bevlogen toelichting op de ontwikkeling van het bedrijf. Zij schetste hoe de verschillende activiteiten elkaar versterken en hoe professionele zorg, kinderopvang en landbouw op een waardevolle manier samenkomen en een belangrijke maatschappelijke bijdrage leveren. Daarbij ging zij ook in op de knelpunten waar MFL-ondernemers in de praktijk tegenaan lopen, waarmee ze de bredere uitdagingen binnen de sector tastbaar maakte.

Een belangrijk onderdeel van het werkbezoek was het gesprek over de kansen en uitdagingen in de diverse MFL-sector. Er werd uitgebreid stilgestaan bij de regeldruk en de vergunningverlening in de ruimtelijke ordening. MFL vraagt om ruimte in beleid om activiteiten te kunnen ontplooien.

Anne-Marijke Podt gaf aan onder de indruk te zijn en de rode loper te willen uitleggen voor de multifunctionele landbouw. Ook LTO Noord-voorzitter Dirk Bruins en Bart Pijnenburg, voorzitter van de vakgroep Multifunctionele Landbouw, kijken terug op een geslaagd werkbezoek. Zij zien het bezoek als een belangrijke stap in de verdere ontwikkeling van de multifunctionele landbouw in Nederland.

Per 1 januari stopt Ron Mulders als Domeinhouder Plant bij LTO Nederland. Dat besluit hebben Ron Mulders en het bestuur van LTO Nederland in goede, collegiale samenspraak genomen. Het LTO-bestuur is Mulders dankbaar voor zijn jarenlange inzet voor duurzame en weerbare plantaardige teelten in Nederland. Het voorbije jaar als Domeinhouder Plant, en in de periode 2022 t/m 2025 als portefeuillehouder Gezonde Planten.

De functie van ‘domeinhouder’ is een relatief nieuwe bestuurlijke rol binnen de LTO-organisatie die primair gericht is op het intern coördineren en organiseren van vakgroepen en sectoren. Mulders: “Daarmee heeft de functie zich anders ontwikkeld dan ik verwachtte, met als gevolg dat ik minder impact kon maken dan mij voor ogen stond. Ik heb dan ook besloten om mijn tijd en energie op andere uitdagingen te richten.”

Het bestuur van LTO Nederland is Ron Mulders dankbaar voor zijn tomeloze inzet voor toekomstbestendige plantaardige teelten in Nederland. Mulders bijdrage aan het praktijkprogramma plantgezondheid ‘Weerbaarheid in de praktijk’, en zijn inzet voor de versnelde toelating van groene gewasbeschermingsmiddelen in Brussel, zijn voorbeelden van die inzet.

Vandaag stemt de Tweede Kamer over de Wet bijmengverplichting groen gas. LTO Nederland roept de Kamer op om tegen het wetsvoorstel te stemmen. De bijmengverplichting, zoals die nu voorligt in het wetsvoorstel, verhoogt vooral de energierekening van huishoudens en bedrijven.

Het kabinet erkent zelf dat de meerkosten van het wetsvoorstel worden doorberekend aan afnemers. De verplichting kan tegelijkertijd worden ingevuld met groen gas uit het buitenland. Daarmee ontstaat een ongemakkelijke situatie: we laten consumenten en bedrijven nu al meer betalen, terwijl de randvoorwaarden voor extra Nederlandse productie aantoonbaar nog niet op orde zijn. Honderden agrariërs hebben een vergunning aangevraagd afgelopen jaren, enkele worden beschikt. Recent zijn de vergunningen voor achttien mestvergisters door de rechter vernietigd, waarmee opnieuw duidelijk wordt hoe groot het knelpunt rond vergunningverlening is.

De Kamer werkt bovendien aan jaarlijkse monitoring van precies de punten die hier relevant zijn: binnenlandse productie, import, vergunningen, netaansluitingen én de gevolgen voor de energierekening. Stel dat over een jaar uit die monitor blijkt dat de Nederlandse productie nauwelijks is toegenomen, terwijl huishoudens en bedrijven wél meer hebben betaald. Wie legt dat dan uit?

LTO Nederland is vóór de ontwikkeling van groen gas. Maar dan moet beleid wel daadwerkelijk leiden tot meer Nederlandse productie en maatschappelijke waarde in Nederland. Zolang dat onvoldoende is geborgd, is het onverstandig om de kostenverhoging nu al wettelijk vast te leggen. LTO Nederland roept de Kamer op om tegen het wetsvoorstel te stemmen en randvoorwaarden in orde te maken. Herschrijf het wetsvoorstel zo dat het schaarse groene gas wordt ingezet in sectoren waar het de meeste impact maakt. Niet bij huishoudens en consumenten die betalen voor niet-Nederlands groen gas.

Royal GD heeft voor het eerst in Nederland het European Shamondavirus (SHAV-EU) aangetoond in een bloedmonster van een paard met neurologische verschijnselen. Eerder werd het virus vooral vastgesteld bij runderen, maar in Duitsland, Zwitserland en Frankrijk zijn inmiddels ook besmettingen bij paarden beschreven.

SHAV-EU virus behoort tot dezelfde virusgroep als het Schmallenbergvirus en wordt vermoedelijk verspreid door knutten. Bij runderen veroorzaakt het virus onder meer koorts, diarree, melkproductiedaling en abortus. Bij paarden lijken de ziekteverschijnselen vooral samen te hangen met aantasting van het zenuwstelsel. Over de gevolgen van het virus voor paarden is nog veel onbekend. In Zwitserland en Duitsland werd het virus eerder aangetoond in hersenweefsel van paarden met neurologische aandoeningen. De recente Nederlandse en Franse gevallen laten zien dat het virus ook in bloed kan worden aangetoond. GD roept dierenartsen en paardeneigenaren op alert te zijn op neurologische verschijnselen bij paarden en verdachte gevallen te melden.

De vondst van het SHAV-EU virus bij een paard maakt duidelijk dat Nederland moet investeren in meer kennis over dit nieuwe opkomende virus. Op dit moment zijn er nog veel vragen over de verspreiding van het virus, de gevolgen voor paarden en andere diersoorten en de rol die het virus mogelijk speelt bij neurologische aandoeningen. LTO roept de overheid daarom op om middelen beschikbaar te stellen meer diagnostiek en onderzoek te doen om beter inzicht te krijgen in de verspreiding van het virus, de klinische betekenis en de mogelijke impact voor de paardensector. Dergelijk onderzoek levert waardevolle informatie op voor paardeneigenaren, dierenartsen, de sector en de overheid en is essentieel om de ontwikkeling van deze nieuwe virusinfectie goed te kunnen volgen.

Bij nieuwe dierziekten is kennis cruciaal. Als we willen weten welke gevolgen dit virus heeft voor paarden en andere diersoorten, moeten we ervoor zorgen dat dieren met verdachte ziekteverschijnselen ook daadwerkelijk onderzocht kunnen worden. Bij eerdere opkomende dierziekten, zoals blauwtong en het Schmallenbergvirus, heeft de overheid eveneens geïnvesteerd in onderzoek en monitoring in het belang van de diergezondheid. LTO roept de overheid op om ook nu op korte termijn middelen beschikbaar te stellen, zodat snel meer inzicht ontstaat in de verspreiding en mogelijke gevolgen van het SHAV-EU virus.

Meer info over het SHAV-EU virus staat hier.

De voorzieningenrechter van de rechtbank Midden-Nederland heeft het verzoek van LTO, POV, Vee&Logistiek en KAVB (de belangenbehartigers) om het Woo-besluit over agrarische gegevens (Woo/2023/066) te schorsen, afgewezen. Daardoor staat het de minister vrij de gevraagde informatie aan Mobilisation for the Environment (MOB) te verstrekken en openbaar te maken. We zijn teleurgesteld over deze uitkomst en maken ons grote zorgen over de gevolgen voor agrarische ondernemers en hun gezinnen.

Oordeel voorzieningenrechter
De rechtbank behandelt in de uitspraak uitvoerig de aangevoerde belangen en beroepsgronden. De voorzieningenrechter oordeelt onder meer dat de collectieve belangenorganisaties belanghebbende zijn en dat geen sprake is van misbruik van procesrecht.

De gevolgde zienswijzeprocedure via een publicatie in de Staatscourant acht de voorzieningenrechter voldoende geschikt en zorgvuldig. De publicatie was volgens de rechter wel verwarrend, omdat daarin werd gesproken over gegevens van “veehouders”, terwijl de openbaarmaking ook akkerbouwers raakt. Ook de brief waarmee derde-belanghebbenden over het Woo-besluit zijn geïnformeerd sloot niet goed aan bij het besluit en vermeldde ten onrechte dat bezwaar in plaats van beroep openstond. Volgens de voorzieningenrechter zijn agrariërs hierdoor echter niet zodanig of onevenredig in hun belangen geschaad dat dit tot schorsing moet leiden.

Inhoudelijk kwalificeert de voorzieningenrechter huisvestingsgegevens, locatiegegevens en dieraantallen als emissiegegevens. Dat een deel van deze informatie eerder openbaar is gemaakt, dat het om historische gegevens gaat of dat gegevens betrekking hebben op oudere huisvestingssystemen, staat volgens de rechter niet aan hernieuwde openbaarmaking in de weg. Gegevens uit de landbouwtelling over landgebruik en gewascodes worden als milieugegevens aangemerkt. Voor die gegevens bestaat ruimte voor een belangenafweging, maar de voorzieningenrechter laat het belang van openbaarheid in dit geval zwaarder wegen dan het belang van agrariërs bij niet-openbaarmaking. Ook de ingeroepen uitzonderingsgronden uit de Wet open overheid leiden volgens de rechter niet tot weigering van openbaarmaking.

Grote impact op agrarische gezinnen
We beseffen hoe groot de impact van deze openbaarmaking is. Naar schatting beschikt circa 50 procent van de agrariërs buiten hun schuld niet over een volledige vergunning voor alle activiteiten. Zij mochten er op basis van het destijds geldende overheidsbeleid op vertrouwen dat daarvoor geen aanvullende vergunning nodig was en hebben vanuit dat uitgangspunt vaak forse investeringen gedaan.

Dat MOB nu gegevens over een lange reeks jaren uit de landbouwtelling en de Gecombineerde opgave kan ontvangen, zorgt voor extra onzekerheid en stress en heeft een diepe impact op agrarische gezinnen. We houden er rekening mee dat MOB de historische gegevens gebruikt om referentiesituaties vast te stellen en de gegevens inzet voor handhavingsverzoeken of verzoeken tot intrekking van vergunningen. Juist tegen de achtergrond van de bestaande vergunningenproblematiek vergroot dit de zorgen op het boerenerf.

Vertrouwen in de overheid onder druk
Agrariërs hebben gegevens in de Gecombineerde opgave steeds aan de overheid verstrekt in de veronderstelling dat daarmee vertrouwelijk wordt omgegaan. Openbaarmaking van gevoelige, tot individuele bedrijven en gezinnen herleidbare informatie zet dat vertrouwen ernstig onder druk. We vinden dat de wetgever en overheid oog moet hebben voor de context waarin deze gegevens zijn verstrekt en voor de reële gevolgen van openbaarmaking.

Maak werk van uitvoering van Kamermoties
We vinden het van groot belang dat de regering uitvoering geeft aan de aangenomen Kamermoties die oproepen tot inzet op herziening van de Europese regels over de openbaarmaking milieu-informatie. Het doel moet zijn dat gevoelige agrarische gegevens uitsluitend op een hoger abstractieniveau openbaar worden gemaakt, zodat deze niet tot individuele boerenbedrijven en -gezinnen zijn te herleiden. Transparantie en bescherming van de persoonlijke en bedrijfsmatige belangen van agrariërs moeten daarbij beter met elkaar in balans worden gebracht.

Nu het verzoek om een voorlopige voorziening is afgewezen, staat de door de belangenbehartigers verzochte voorlopige voorzieningen openbaarmaking niet meer in de weg. We onderzoeken de impact van de nog lopende verzoeken voor voorlopige voorzieningen van andere belanghebbenden (o.a. van individuele agrariërs) op de openbaarmaking. Verder bestuderen we de uitspraak en bespreken op korte termijn met de betrokken partijen en de advocaat welke vervolgstappen nog zinvol en mogelijk zijn.

Lees hier de volledige uitspraak.

Hoe zorgen we ervoor dat talent, ondernemerschap en leiderschap in de agrarische sector alle ruimte krijgen, ongeacht of iemand man of vrouw is? Die vraag staat centraal tijdens de Agri-Inspiratiedag op 29 oktober in de Rijtuigenloods in Amersfoort. Organisatoren LTO Noord, ZLTO en LLTB verwachten honderden bezoekers uit de hele sector en roepen vrouwen én mannen op om deel te nemen aan de dag.

De Agri-Inspiratiedag vindt plaats in het kader van het door de Verenigde Naties uitgeroepen International Year of the Woman Farmer. Daarmee wordt wereldwijd aandacht gevraagd voor de belangrijke bijdrage van vrouwen aan voedselproductie, ondernemerschap, innovatie en de leefbaarheid van het platteland.

Hoewel vrouwen al generaties lang een onmisbare rol spelen op agrarische bedrijven, is hun economische positie niet altijd goed geregeld. Ook zijn zij nog onvoldoende zichtbaar in beleid en regelgeving, bestuurskamers, belangenorganisaties en andere leidinggevende functies. Volgens de organisatoren is dat niet alleen een gemiste kans voor vrouwen zelf, maar voor de hele sector.

“De landbouw staat voor grote uitdagingen. Juist daarom hebben we alle talenten nodig. Functies en verantwoordelijkheden zouden moeten worden ingevuld op basis van kwaliteiten, kennis en ambitie, niet op basis van traditionele rolpatronen of verwachtingen”, zegt Helma Vermuë, voorzitter van LTO Vrouw & Bedrijf en melkveehouder.

Een van de hoogtepunten van de dag is de keynote van olympisch kampioen en boerendochter Irene Schouten. In een openhartig verhaal deelt zij haar ervaringen over doorzettingsvermogen, keuzes maken en het combineren van verschillende rollen in het leven.

Daarnaast biedt het programma onder meer:

• interactieve sessies over leiderschap, storytelling en ondernemerschap;
• gesprekken over de dynamiek binnen familiebedrijven;
• workshops rond zelfvertrouwen en mentale fitheid;
• paneldiscussies met vertegenwoordigers uit de agrarische sector;
• uitgebreide netwerkmogelijkheden.

De organisatoren verwachten zo’n 400 deelnemers te verwelkomen. De bijeenkomst is nadrukkelijk niet alleen bedoeld voor vrouwen. Juist door mannen en vrouwen samen aan tafel te brengen ontstaat ruimte voor nieuwe inzichten, meer begrip en een sector waarin iedereen de kans krijgt zich te ontwikkelen en invloed uit te oefenen.

De Agri-Inspiratiedag vindt plaats op donderdag 29 oktober in de Rijtuigenloods in Amersfoort. Meer informatie en tickets zijn beschikbaar via www.agri-inspiratiedag.nl.

De vakgroep LTO Paardenhouderij is blij om te melden dat Gerbert Oosterlaken per 1 oktober voorzitter van de vakgroep is. Gerbert heeft veel bestuurlijke ervaring, kennis van diverse sectoren en is nauw betrokken bij de paardenhouderij. Hieronder stelt Gerbert zich graag aan u voor.

Mijn naam is Gerbert Oosterlaken, 67 jaar en getrouwd met Antonet. Onze drie kinderen wonen inmiddels op zichzelf en bouwen daar ieder aan hun eigen carrière. Tot 2024 hadden we een gecombineerd bedrijf, bestaande uit varkenshouderij en akkerbouw. Onze zoon zet het akkerbouwgedeelte van ons bedrijf voort.

In 2024 hebben we het varkensgedeelte na 42 jaar verkocht aan een collega. Tijd voor een ander soort leven vond Antonet en inmiddels wonen we op een nieuwe locatie met 12 ha grond. De laatste jaren voor de verkoop van het bedrijf heb ik mijn, op een laag pitje staande, hobby weer opgepakt: het fokken van dressuurpaarden. Momenteel hebben we 4 drachtige merries en ruimte voor 15 opfokpaarden.

Besturen als rode draad
Besturen binnen verschillende organisaties loopt als een rode draad door mijn carrière van de afgelopen 45 jaar. Nu ik wat meer tijd heb, merkte ik dat het begon te kriebelen om naast mijn andere activiteiten weer iets nieuws op te pakken. Op dat moment kwam de vacature bij LTO Nederland op mijn pad.

Het lijkt mij een mooie uitdaging om de paardenhouderij te vertegenwoordigen: een sector met veel verschillende ondernemers en uiteenlopende manieren waarop paarden worden ingezet. Dat vraagt om een toegankelijke houding, goed luisteren naar ondernemers en signalen uit de achterban serieus oppakken.

Mijn doel is om bij te dragen aan een sterke toekomst voor de paardenhouderij in al haar diversiteit, zodat ondernemers hun bedrijf met vertrouwen kunnen voortzetten. Dat kan alleen als we samen de schouders eronder zetten. Ik hoop daarbij ook meer ondernemers te laten ervaren dat een lidmaatschap van LTO waarde toevoegt en echt iets kan betekenen voor hun bedrijf.

Staatssecretaris Eerenberg van Financiën heeft in de Algemene Financiële Beschouwingen (AFB) aangegeven niet te willen tornen aan de landbouwvrijstelling. Eerder berichtte het Financieel Dagblad dat het kabinet de landbouwvrijstelling ter discussie zou willen stellen. LTO Nederland heeft in haar inbreng op de Algemene Financiële Beschouwingen nadrukkelijk opgeroepen om de landbouwvrijstelling in stand te houden.

Rust op fiscaal gebied is nu geboden
Een werkend fiscaal kader is van wezenlijk belang voor de agrarische sector. Vooral nu er al heel veel afkomt op boeren en tuinders. Het bedrijf doorgeven aan de volgende generatie is essentieel en daarvoor is rust op fiscaal gebied nu van belang.

Het Financieel Dagblad berichtte eerder dat het kabinet zou overwegen om de landbouwvrijstelling af te schaffen. LTO Nederland heeft zich daarom ingezet richting Kamer en kabinet om de landbouwvrijstelling te behouden. In reactie op Kamerlid Theunissen (PvDD) heeft Staatssecretaris Eerenberg bevestigd dat het kabinet op dit moment niet wil tornen aan de landbouwvrijstelling.

De staatssecretaris gaf aan dat hij en de rest van het kabinet niet ‘nog een nieuw gesprek met de sector wil openen’ naast het stikstofdossier. Eerenberg: ‘Er speelt veel in de sector op dit moment en dat betekent dat een van de afwegingen kan zijn: laten we de sector die volop met het stikstofpakket bezig is, één uitdaging tegelijk geven’.

Behoud landbouwvrijstelling
LTO Nederland houdt dit scherp in de gaten en zet zich in voor het behoud van de landbouwvrijstelling. Het afschaffen van de landbouwvrijstelling leidt ertoe dat stijgingen van de WEVAB-waarde (Waarde Economisch Verkeer bij Agrarische Bestemming) van grond belast worden. De waardestijgingen vinden jaarlijks plaats, maar afrekening gebeurt alleen bij herwaardering. Het meest voorkomende geval van herwaardering is bij verkoop, en dus bij bedrijfsoverdracht van de stoppende ondernemer naar de opvolger.

De landbouwvrijstelling is van belang om liquiditeit te genereren bij overdracht en grondmobiliteit mogelijk te maken. Daarnaast wordt de waardestijging van grond vaak gebruikt als pensioenpot voor de stoppende ondernemer. Dit komt doordat de rentabiliteit van de onderneming soms te weinig ruimte kent voor de opbouw van een goede pensioenpot. Door het te belasten blijft er minder over voor de stoppende ondernemer. Vaak is de stoppende ondernemer niet zomaar iemand, maar vaak de ouder of familielid van de opvolger. De opvolger zal dus altijd zorgen voor een goed pensioen van de stopper.

Indien er dan minder overblijft uit de waardestijging van de grond, zullen andere liquide middelen nodig zijn om voor een goede oude dag te zorgen voor de stopper. Het gevolg ervan is dat er dan minder liquide middelen overblijven voor de opvolger om te gebruiken in investeringen in bijvoorbeeld stikstof, dierwaardigheid of waterkwaliteit.

Actie op fiscaal gebied geboden
LTO Nederland blijft daarom scherp toezien op het behoud van de landbouwvrijstelling. Daarnaast zet het zich in op andere fiscale dossiers zoals vruchtwisseling en de familievrijstelling. Op het thema van de familievrijstelling roepen wij staatssecretaris Eerenberg en minister Van Essen ook nadrukkelijk op om in actie te komen. Het recent gepubliceerde standpunt van de Belastingdienst over de familievrijstelling blokkeert agrarische bedrijfsopvolging. Wij hebben hier eerder over bericht en roepen wederom op tot actie. LTO Nederland roept de Tweede Kamer op om deze nieuwe benadering te verruimen zodat bedrijfsoverdrachten niet om fiscale redenen stil komen te liggen en de familievrijstelling blijft bijdragen aan het doel.

Op woensdag 30 september, tijdens een werkbezoek aan bouwbedrijf Heijmans, heeft de SER het advies Van aankomst naar toekomst: Naar volwaardige arbeidsdeelname van nieuwkomers overhandigd aan minister Thierry Aartsen.

Vaardigheden en ambities van asielzoekers, statushouders en Oekraïense ontheemden worden nog onvoldoende benut. De SER adviseert daarom om veel sneller in beeld te brengen wat iemand kan en wil. Door werk, scholing, taalontwikkeling en inburgering vanaf het begin beter met elkaar te verbinden, kunnen nieuwkomers sneller aan het werk en hun talenten beter benutten.

Om dit te bereiken doet de SER drie aanbevelingen. Ten eerste moeten werk en ontwikkeling leidend worden in het beleid. Nieuwkomers moeten al in een vroeg stadium ondersteuning krijgen bij taal, opleiding, werkervaring en begeleiding naar werk, zodat zij zich kunnen ontwikkelen en duurzaam kunnen deelnemen aan de arbeidsmarkt. Daarnaast roepen werkgevers- en werknemersorganisaties sectoren met personeelstekorten op om afspraken te maken over instroom, opleiding, begeleiding en doorgroei van nieuwkomers. Tot slot adviseert de SER om de samenwerking tussen sociale partners, gemeenten, onderwijsinstellingen, UWV en het Rijk verder te versterken.

LTO Nederland verwelkomt deze aanbevelingen. Het is belangrijk dat nieuwkomers sneller toegang krijgen tot de arbeidsmarkt en kansen krijgen om zich verder te ontwikkelen. Een goede begeleiding naar werk, gecombineerd met scholing en taalontwikkeling vergroot niet alleen de kansen van nieuwkomers op een duurzame arbeidsmarktpositie maar kan ook bijdragen aan het verminderen van de aanhoudende personeelstekorten in verschillende sectoren.

Minister Aartsen heeft het advies positief ontvangen. De aanbevelingen sluiten aan bij de ambitie van het kabinet om in 2030 75.000 extra statushouders en asielzoekers aan het werk te hebben. Daarbij zet het kabinet in op een betere combinatie van werk, scholing en inburgering en op afspraken met sectoren over banen en opleidingstrajecten.

Met dit advies zet de SER een belangrijke stap naar een arbeidsmarkt waarin talenten beter worden benut en nieuwkomers sneller perspectief krijgen op passend en duurzaam werk. LTO Nederland ziet het advies als een basis voor verdere samenwerking tussen overheid, sociale partners en sectoren om de arbeidsdeelname van nieuwkomers te versterken.

Foto: Jeroen Poortvliet