Voor komende dagen is warm weer voorspeld en gaan de temperaturen flink stijgen, tot 25°C en hoger. Dit kan leiden tot hittestress bij dieren, ook tijdens het transport. Vanaf 27°C en hoger gaat het Nationaal Plan voor veetransport tijdens extreme temperaturen in werking. Het is belangrijk hier als veehouder rekening mee te houden en maatregelen te nemen die hittestress zoveel mogelijk voorkomen.

Via www.hittestresscheck.nl kun je op de hoogte worden gehouden van de hittestress voorspelling voor jouw diersoort en postcodegebied. Neem tijdig de juiste voorzorgsmaatregelen om hittestress bij dieren te vermijden. Denk daarbij aan voldoende drinkwater en schaduw. Meer informatie is te vinden via de website van de NVWA. Laat met de hashtag #geenhittestress ook zien op social media zien met welke preventieve maatregelen hittestress voorkomen kan worden.

LTO Nederland is kritisch op het vandaag gepresenteerde Fertiliser Action Plan van de Europese Commissie. Het plan heeft als doelstelling om de betaalbaarheid van kunstmest te verbeteren en de afhankelijkheid van kunstmestimporten te verlagen, naar aanleiding van de drastisch gestegen kunstmestprijzen als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Het pakket bevat verschillende maatregelen om dit te bereiken, maar de meest voor de hand liggende oplossing, namelijk om dierlijke mest beter te benutten, is niet in het plan opgenomen.

Nu Nederland de derogatie voor het gebruik van meer dierlijke mest kwijt is, worden boeren gedwongen meer mest af te voeren en tegelijkertijd extra kunstmest aan te kopen. Daardoor worden zij dubbel geraakt: door hogere afvoerkosten én door de sterk gestegen kunstmestprijzen. Tegelijkertijd blijft een afhankelijkheid van kunstmest onnodig in stand, terwijl dierlijke mest beter benut zou kunnen worden. Daarom heeft LTO gepleit voor aanpassing van de Europese Nitraatrichtlijn, om op korte termijn meer ruimte te geven voor het gebruik van dierlijke mest. Daarbij komt dat de opschaling van het gebruik van RENURE-meststoffen, kunstmestvervangers van verwerkte dierlijke mest, nu nog beperkt wordt doordat maar een beperkt aantal technieken ingezet mag worden om deze producten te maken.

Digestaat
In plaats daarvan stelt de Europese Commissie voor om criteria op te stellen voor het gebruik van digestaat (een product dat overblijft na vergisting van dierlijke mest of plantaardige reststoffen) boven de gebruiksnormen voor dierlijke mest. Hoewel dit ook voor Nederland op termijn extra bemestingsruimte kan opleveren, blijft het opvallend dat de meest directe oplossing – meer ruimte voor dierlijke mest en RENURE-producten – buiten beschouwing blijft. Tegelijkertijd laat de langverwachte evaluatie van de Europese Nitraatrichtlijn nog altijd op zich wachten, waardoor onduidelijk blijft of Brussel bereid is de huidige mestregels daadwerkelijk te moderniseren.

Compensatie
Ook stelt de Europese Commissie voor om boeren te compenseren voor de gestegen kunstmestkosten, maar dan wel hoofdzakelijk vanuit al bestaande budgetten van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. LTO heeft lage verwachtingen bij de effectiviteit hiervan, omdat die middelen nu juist al onder andere worden ingezet voor vergroening van de land- en tuinbouw en compensatie dus ten koste zal gaan van deze maatregelen. Er wordt daarnaast wel aangekondigd om meer fondsen te mobiliseren voor een EU-crisisreserve voor de landbouw, maar het is nog onduidelijk hoeveel budget hiervoor wordt vrijgemaakt.

Oproep
LTO Nederland roept de Europese Commissie op om alsnog maatregelen te nemen om dierlijke mest en RENURE beter te benutten, door de nitraatrichtlijn hierop aan te passen. Daarnaast moet snel duidelijkheid komen over de aanvullende middelen die beschikbaar gesteld worden voor compensatie. Alleen zo ontstaat er daadwerkelijk perspectief op betaalbare en duurzame bemesting.

Een grote meerderheid van de Nederlandse bevolking steunt het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Dat blijkt uit onderzoek onder 5.000 Nederlanders, uitgevoerd eind 2025 in opdracht van het ministerie van LVVN. Maar liefst 77% van een gewogen burgerpanel geeft aan het GLB te steunen. LTO Nederland ziet dit als een belangrijk signaal richting Den Haag.

De steun komt op een actueel moment, nu in Brussel wordt onderhandeld over de hervorming van het GLB vanaf 2028. LTO steunt voortzetting van het Europese landbouwbeleid en vindt dat het beschikbare budget doelgericht moet worden ingezet, onder meer voor klimaat, biodiversiteit en landschap. Dat sluit aan bij de uitkomsten van het onderzoek: 51% van het burgerpanel steunt het GLB mits het wordt ingezet voor de juiste doelen en met passende regels.
Uit het onderzoek blijkt daarnaast dat veel Nederlanders het belangrijk vinden dat kleinere en jonge boeren toegang houden tot het GLB. LTO legt zelf ook de prioriteit bij jonge boeren. Verder pleit LTO ervoor om het GLB in te zetten om boeren en tuinders weerbaarder te maken tegen extreme weersomstandigheden. Dat kan bijvoorbeeld via ondersteuning van een oogstverzekering en fiscale mogelijkheden om te reserveren voor slechte jaren. De risico’s in de landbouw nemen namelijk toe, wat het voor jongeren minder aantrekkelijk maakt om een landbouwbedrijf te starten.

Budget onder druk
LTO vraagt in Brussel en Den Haag ook aandacht voor behoud van het beschikbare GLB-budget. In de huidige EU-voorstellen daalt dit budget. Minder steun vanuit het GLB betekent dat scherpe keuzes nodig zijn. Boeren en tuinders worden daardoor afhankelijker van wat de markt, en uiteindelijk de consument, betaalt voor duurzame producten.
Het onderzoek laat zien dat veel burgers vinden dat boeren recht hebben op een eerlijke prijs. Op de vraag hoe die eerlijke prijs tot stand moet komen, geeft het onderzoek echter geen concreet antwoord.

Zaterdag 23 mei start de Week van het Paard van start! Een week waarin de paardenhouders laten zien hoe veelzijdig, professioneel en waardevol de Nederlandse paardensector is. Door het hele land openen ondernemers hun deuren, worden activiteiten georganiseerd en delen hun kennis. Iedereen is welkom om een kijkje te nemen achter de staldeuren.

LTO en de vakgroep Paardenhouderij nemen actief deel aan deze week om de zichtbaarheid van de sector te vergroten en te laten zien hoe belangrijk deze is. Niet alleen economisch, met werkgelegenheid, fokkerij en recreatie, maar ook maatschappelijk. Paarden spelen een belangrijke rol in sport, ontspanning en zorg en dragen bij aan een levendig platteland, waarbij ook oog is voor natuur en de Natuurherstelverordening. Denk bijvoorbeeld aan het behoud en aanleg van kruidenrijke graslanden en landschapselementen op paardenbedrijven, waardoor biodiversiteit wordt versterkt.

Tegelijkertijd staat de sector voor uitdagingen, zoals toenemende regelgeving, stijgende kosten en maatschappelijke discussies over bijvoorbeeld het dierenwelzijn in de sport en de inzet van paarden. Dit vraagt om samenwerking en een sterke vertegenwoordiging. Daar zetten wij ons dagelijks voor in door belangen te behartigen en ondernemers te ondersteunen richting een toekomstbestendige paardenhouderij.

Tijdens deze week organiseren onze leden diverse activiteiten, zoals open dagen en het ontvangen van schoolklassen. Dit biedt een mooie kans om elkaar te ontmoeten, vragen te stellen en het gesprek aan te gaan. Zo versterken we de verbinding tussen boer en burger en laten we zien waar de paardenhouderij voor staat: aandacht voor dierenwelzijn, innovatie en duurzaamheid.

We nodigen iedereen van harte uit om mee te doen en de wereld van het paard te ontdekken. Samen maken we de Week van het Paard tot een succes!

Bekijk de website Week van het Paard voor meer informatie over evenementen.

In januari informeerde LTO over de gevonden antistoffen tegen het hoogpathogene vogelgriep-virus (HPAI) bij een koe op een melkveebedrijf in Friesland: https://www.lto.nl/antistoffen-tegen-vogelgriepvirus-in-nederlandse-melkkoe/ Inmiddels zijn alle resultaten van het vervolgonderzoek bekend. Bij 47% van de melkgevende koeien en bij 63% van het jongvee zijn antistoffen gevonden tegen het HPAI-virus. Bij de houder, het gezin en de dierenarts werd geen HPAI aangetoond. Uit onderzoek blijkt dat er geen HPAI-antistoffen zijn aangetoond bij andere melkveebedrijven in Nederland. Volgens experts lijkt daarmee de casus in Friesland een incident te zijn geweest.

Advies van experts
Op advies van het Responsteam-Zoönosen (RT-Z) is er virusonderzoek uitgevoerd op tankmelk-monsters op het melkveebedrijf, dat tevens voor langere tijd is gemonitord om inzicht te krijgen in het uitbraak-verloop.
Ook is retrospectief bloedonderzoek uitgevoerd op bloedmonsters van melkkoeien bij andere bedrijven in Nederland. Die resultaten geven eveneens aan dat er geen antistoffen zijn aangetoond.

Naast het feit dat de situatie op het melkveebedrijf in Friesland een incident lijkt, concluderen de onderzoekers dat, ondanks de wijdverspreide aanwezigheid van het vogelgriepvirus in het veld bij wilde vogels, de kans op besmetting van runderen met het vogelgriepvirus zeer klein is.

Duiding resultaten
Hoewel herkauwers eerder niet als vatbaar werden beschouwd, wordt sinds 2024 in de Verenigde Staten het virus gevonden in melkvee. Experimenteel onderzoek liet zien dat ook Europese stammen van het virus in staat zijn om runderen te infecteren. Het vinden van HPAI-antistoffen op het melkveebedrijf in Friesland, als eerste en tot nu toe enige bedrijf in Europa, past daarmee binnen het zich ontwikkelende beeld dat melkkoeien, net als andere zoogdieren, geïnfecteerd kunnen worden met het HPAI-virus.

Informatie melkveehouders
Melkveehouders worden geadviseerd contact op te nemen met hun dierenarts en passende hygiënemaatregelen te nemen als meerdere melkkoeien een combinatie van de volgende ziekteverschijnselen vertonen: plotselinge daling in de melkproductie, dikke verkleurde melk, koorts en/of verlies van eetlust.
Informatie voor melkveehouders is te vinden op de website van de Rijksoverheid. Daarnaast geldt een meldplicht voor positieve laboratoriumuitslagen van HPAI bij zoogdieren, waaronder melkkoeien en is er een draaiboek voor HPAI bij melkkoeien waarin staat beschreven welke maatregelen er kunnen worden genomen als vogelgriep bij melkkoeien wordt gevonden.

Volksgezondheidsrisico laag
Het risico voor de volksgezondheid van HPAI wordt door het RIVM op basis van de nu bekende gegevens voor de algemene bevolking ingeschat op zeer laag en voor mensen die voor hun (vrijwilligers)werk met (mogelijk) besmette dieren in aanraking komen als gemiddeld. Zoals eerder aangegeven blijkt uit de risicobeoordeling van het Bureau Risicobeoordeling & onderzoek (BuRO) van de NVWA dat pasteuriseren tot nu toe het enige effectieve proces is om verspreiding van vogelgriepvirus via melk en zuivelproducten te voorkomen. Door middel van pasteurisatie kan melk afkomstig van bedrijven met HPAI-besmet melkvee veilig worden gemaakt voor humane consumptie.

Tot slot
De situatie op het melkveebedrijf in Friesland benadrukt het belang dat melkveehouders en dierenartsen alert moeten blijven. Op de websites van Rijksoverheid, WBVR, Royal GD en RIVM is meer informatie beschikbaar over de vogelgriep.
Verder attenderen we vanuit LTO iedereen op de risico’s en het gevaar van insleep en/of verspreiding van dierziekten, of dat door slechte hygiëne op bedrijven is of via transport en meenemen van vleeswaren. Wees alert en neem geen risico’s, voor zowel verspreiding van vogelgriep als ook de insleep van dierziekten als onder andere LSD, Blauwtong, AVP en MKZ.

Kamerbrief:  Voortgangsrapportage intensiveringsplan preventie vogelgriep 2026 | Tweede Kamer der Staten-Generaal

Het onderzoeksbureau SEO heeft een evaluatie van bos-, natuur- en grondvrijstellingen naar de Tweede Kamer gestuurd. Het gaat onder meer om vrijstellingen in de overdrachtsbelasting bij cultuurgrond, kavelruil, herverkaveling en natuurgrond en om de belastingvrijstelling voor vergoedingen voor bos- en natuurbeheer. LTO Nederland roept de politiek op dat deze evaluatie niet mag leiden tot hogere lasten bij grondtransacties en natuurbeheer.  

De evaluatie laat zien dat de oorspronkelijke doelen van de regelingen niet altijd meer aansluiten bij de huidige belangen voor boeren, tuinders en hun omgeving. Waar regelingen vroeger vooral waren gericht op landbouwstructuur of natuurbeheer, spelen zij nu ook een rol bij bedrijfsopvolging, pacht en agrarisch natuurbeheer. Daarom gaat LTO graag met het kabinet in gesprek over het behoud van deze regelingen en over het aanpassen van de doelen aan de huidige situatie. 

LTO vindt het logisch dat fiscale regelingen periodiek worden geëvalueerd.
Tegelijkertijd betekent dat niet dat wanneer een doelstelling verouderd of te beperkt geformuleerd is, deze regeling geen waarde meer heeft. De opgaven waar de agrarische sector voor staat vragen juist om regelingen die bewegingen op de grondmarkt, vrijwillige samenwerking en beheer van het landelijk gebied mogelijk maken. 

Cultuurgrondvrijstelling essentieel
De cultuurgrondvrijstelling, die ervoor zorgt dat transacties van grond onbelast blijven, is voor boeren en tuinders essentieel. Door deze vrijstelling komt de overdrachtsbelasting niet als een extra drempel boven op de al hoge grondprijzen. Hierdoor zou het duurder zijn om grond aan te kopen voor bedrijfsontwikkeling, bedrijfsopvolging, extensivering of kavelverbetering. 

Het verlies van deze vrijstelling raakt bovendien niet alleen kopende ondernemers. Het wegvallen van de cultuurgrondvrijstelling zorgt voor een stijging van de kosten voor verpachters. Die kosten kunnen uiteindelijk doorwerken in de pachtprijs of het verlagen van de beschikbaarheid van pachtbare gronden. LTO Nederland is dan ook tevreden dat het kabinet voornemens is de cultuurgrondvrijstelling niet te beperken tot alleen agrariërs. Het probleem zit niet in de fiscale regeling, maar in de schaarste van grond. 

Belang kavelruil-, herverkaveling en natuurgrondvrijstelling
Kavelruil en herverkaveling zijn praktische instrumenten om vrijwillig en met draagvlak te werken aan structuurverbeteringen in het landelijk gebied en de vrijstellingen zijn hierbij essentieel. LTO Nederland benadrukt dat ook deze vrijstellingen niet los kunnen worden gezien van de opgaven in het landelijk gebied. Daarbij is het van belang dat oneigenlijk gebruik wordt tegengegaan, maar dit mag niet leiden tot extra voorwaarden, ingewikkelde procedures of onzekerheid vooraf, welke de bereidheid om mee te werken verminderen.  

Behoud netto vergoeding bos- en natuurbeheer
LTO Nederland vraagt aandacht voor het behoud van de belastingvrijstelling voor vergoedingen voor bos- en natuurbeheer. De subsidies zijn gebaseerd op normkosten, zoals ook in het SEO-rapport staat. Door de vrijstelling blijft het subsidiebedrag gelijk aan de werkelijke kosten die ondernemers maken. Als de subsidie belast wordt, ontvangen beheerders netto minder geld. Het verhogen van de subsidie om dat te compenseren is ingewikkeld, omdat niet iedere ondernemer hetzelfde inkomen of dezelfde rechtsvorm heeft. Zo krijg je met verschillende belastingtarieven te maken. Als een subsidie bruto hoger gemaakt wordt om belasting te compenseren, is het lastig om voor iedereen precies het juiste bedrag te bepalen. 

 De evaluatie van de vrijstelling voor vergoedingen voor bos- en natuurbeheer laat volgens LTO Nederland zien dat fiscale regelingen niet alleen op cijfers beoordeeld kunnen worden. LTO vindt evaluaties belangrijk, maar benadrukt dat ook gekeken moet worden naar de praktische waarde van een regeling voor boeren, natuurbeheer en het landelijk gebied. Alleen dan ontstaat een volledig beeld van het effect van een fiscale regeling. 

De fyto-controles aan de Britse grens bezorgen Nederlandse boom- en plantenkwekers en hun exporteurs hoge kosten. Een noodkreet van Henk Huijsman, voorzitter LTO Cultuurgroep Bos- en Haagplantsoen, leidde tot een constructief gesprek in Brussel.
Controles, vertragingen, slechte communicatie, verliezen en ontevreden klanten zijn aan de orde van de dag als gevolg van problemen in de Britse Border Control Posts (BCPs).
Sinds 2025 merken Nederlandse exporteurs bovendien dat het percentage controles van low-risk plantmateriaal toeneemt. Een noodkreet van Henk Huijsman, van Laxsjon Plants en voorzitter van de LTO Cultuurgroep Bos- en Haagplantsoen, bereikte het kantoor van LTO-Brussel, dat een gesprek organiseerde met de Europese Commissie.
Afgelopen 5 mei vond dat gesprek plaats. Behalve Henk Huijsman namen ook Erik Koppenaal (Windhorst Ferry BV), Maybritt Kiel (Royal FloraHolland) en Klaas Johan Osinga (LTO Brussel) deel aan het gesprek. De Europese Commissie was vertegenwoordigd door medewerkers van het Directoraat-Generaal (DG) Handel en het DG SANTE. Het laatste DG houdt zich specifiek bezig met de fytocontroles.

Het Wetsvoorstel Grondgebondenheid van ex-Kamerlid Holman (NSC) en Kamerlid Grinwis (CU) is als onderdeel van een standaardprocedure ‘genotificeerd’ (= gemeld) aan de Europese Commissie. Op grond van een Europese richtlijn moeten lidstaten alle conceptwetsvoorstellen insturen aan de Europese Commissie. Het doel van deze procedure is uitsluitend om mogelijke handelsbelemmeringen tussen lidstaten te voorkomen. Andere lidstaten en marktpartijen kunnen reageren wanneer zij denken dat nieuwe nationale regels de handel van hun producten of diensten in de EU kunnen belemmeren.

LTO Nederland heeft ook een reactie ingestuurd bij de notificatie, maar benadrukt dat het hierbij dus nadrukkelijk niet gaat om een inhoudelijke beoordeling of goedkeuring van het wetsvoorstel door de Europese Commissie. In veruit de meeste gevallen is de notificatie slechts een formaliteit. Tegelijkertijd vindt LTO de notificatie van dit voorstel ontijdig en niet aansluiten bij de huidige Nederlandse politieke situatie. Het gaat om een initiatiefwetsvoorstel van Tweede Kamerleden, terwijl onduidelijk is of hiervoor nog een parlementaire meerderheid bestaat en of verdere behandeling überhaupt nog plaats zal vinden. Sinds de indiening van het wetsvoorstel hebben Kamerverkiezingen plaatsgevonden en kiest het nieuwe Kabinet in het coalitieakkoord voor een samenhang met doelsturing. Dit is een wezenlijk andere koers dan het genotificeerde wetsvoorstel.

LTO heeft eerder, tijdens de nationale internetconsultatie, al veel inhoudelijke kanttekeningen bij het initiatiefvoorstel geplaatst. Onze vragen en opmerkingen van toen zijn nog steeds relevant. Maar het is een onterechte voorstelling van zaken dat er nu sprake zou zijn van een Europese inhoudelijke beoordeling, of van stappen die zouden leiden tot invoering van het voorstel. LTO Melkveehouderij heeft volop aandacht voor dit dossier, waarbij het nieuwe kabinet invulling van het coalitieakkoord heeft neergelegd bij de Ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof. Met als voornemen om nog vóór de zomer met een invulling te komen. Wij zetten ons in voor een haalbare en uitvoerbare vorm die bijdraagt aan het perspectief voor de melkveehouderij.

Lees hier onze reactie op de notificatie.

Het is zaak om winterharde onkruiden vroegtijdig op te ruimen, want we weten dat een schone start heel belangrijk zal zijn voor het verloop van het seizoen.

De Wet Versterking Regie Volkshuisvesting is een stap dichterbij. Het wetsvoorstel is inmiddels aangenomen door de Tweede Kamer en ligt nu voor aan de Eerste Kamer. Met de wet wil het kabinet ervoor zorgen dat Rijk, provincies en gemeenten meer kunnen sturen op hoeveel woningen er gebouwd worden, waar gebouwd wordt en voor welke doelgroepen. Een goede ontwikkeling vindt LTO. De wet biedt betere kansen voor huisvesting van internationale werknemers.

Een belangrijk onderdeel van de wet is de nieuwe programmatische aanpak. Gemeenten, provincies en Rijk moeten straks gezamenlijk werken aan regionale woonopgaven. Provincies krijgen daarbij ook meer mogelijkheden om regie te voeren en gemeenten aan te sturen op woningbouw en huisvesting.

Internationale werknemers als doelgroep
Voor werkgevers in de land- en tuinbouw is vooral belangrijk dat gemeenten internationale werknemers expliciet kunnen meenemen in hun volkshuisvestingsbeleid. Dat biedt kansen voor betere en snellere vergunningverlening voor huisvesting op of nabij het eigen bedrijf.
LTO ziet dat als een belangrijke ontwikkeling. Goede huisvesting voor internationale werknemers helpt namelijk niet alleen werkgevers en werknemers, maar kan ook druk wegnemen van de reguliere woningmarkt.
Werknemers die dichtbij het werk wonen, zijn minder afhankelijk van schaarse huurwoningen in dorpen en steden. Tegelijkertijd kunnen werkgevers beter zorgen voor kwaliteit, beheer en toezicht. Volgens LTO is het daarom belangrijk dat gemeenten ruimte bieden voor goede huisvesting op of nabij agrarische bedrijven.

Regionale aanpak sluit beter aan op praktijk
De nieuwe wet moet er ook voor zorgen dat woonbeleid minder versnipperd raakt. Er is behoefte aan huisvesting voor internationale werknemers op regionaal niveau, het houdt niet op bij gemeentegrenzen.
Om die behoefte beter inzichtelijk te maken, hebben Greenports Nederland, de LTO’s en vaktechnische organisaties eerder een werkgeversraadpleging uitgevoerd. Daarmee is per gemeente in beeld gebracht hoeveel extra huisvesting voor internationale werknemers nodig is binnen de land- en tuinbouw.
Die inzichten helpen gemeenten, regio’s en provincies om beter onderbouwd beleid te maken en gerichter locaties aan te wijzen voor huisvesting.

Hoe staat het wetsvoorstel ervoor?
De behandeling van de wet in de Eerste Kamer loopt nog. Daarnaast werkt het kabinet aan een aanvullende wetswijziging, een zogenoemde novelle, om enkele onderdelen juridisch en praktisch aan te passen. Het streven van het kabinet is om de wet per 1 juli 2026 in werking te laten treden.
Voor werkgevers is dit een goed moment om in gesprek te gaan met gemeenten en provincies. Overheden die internationale werknemers meenemen in hun woonbeleid, kunnen werken aan oplossingen die goed zijn voor werknemers, ondernemers én de lokale woningmarkt.

De huidige marktsituatie raakt aardappeltelers direct in hun bestaanszekerheid. Waar aardappelen voor veel akkerbouwbedrijven goed zijn voor ongeveer een derde van het inkomen, staat dat verdienmodel nu onder zware druk.  

“De sector functioneerde lange tijd volgens een relatief voorspelbaar patroon: uitbreiding van verwerkingscapaciteit, groei van het areaal en een stabiele afzetmarkt. Die situatie verandert zichtbaar. Het gesprek gaat steeds minder over groei en steeds vaker over concurrentie, risicoverdeling en het beperken van schade binnen de keten.”  Aldus Hendrik Jan ten Cate, voorzitter van de LTO werkgroep consumptieaardappelen en uien (WCU). “Het is daarom noodzakelijk dat telers een sterkere positie krijgen in de keten en dat contracten beter aansluiten op de praktijk van vandaag.”
In de praktijk ervaren veel telers dat zij afhankelijk zijn van een beperkt aantal afnemers en weinig onderhandelingsruimte hebben. Volgens LTO WCU moet daarom nadrukkelijker worden gekeken naar eerlijke contractvoorwaarden en een betere balans tussen teler en afnemer. 

Risico verschuift steeds meer naar de teler 
De aardappeltelers krijgen te maken met steeds grotere onzekerheden. Extreem weer, hogere kosten en het vaker wegvallen van gewasbeschermingsmiddelen maken het moeilijker om een stabiele productie te realiseren. Tegelijkertijd blijven afnemers vaak dezelfde kwaliteitseisen hanteren of worden die zelfs aangescherpt wanneer het aanbod groot is. Dat zorgt voor een scheve verdeling van risico’s in de keten. “Telers nemen steeds meer risico’s, terwijl daar in contracten lang niet altijd voldoende rekening mee wordt gehouden. Als de omstandigheden moeilijk zijn, moet daar ook ruimte voor zijn in afspraken over kwaliteit en levering,” zegt Ten Cate. 

Grote overschotten aardappelen 
De druk op de sector wordt momenteel extra zichtbaar door de grote hoeveelheden aardappelen waarvoor nauwelijks nog een bestemming te vinden is. Volle bewaarschuren en stagnerende afzet zorgen voor een uitzonderlijke situatie. In Nederland alleen al gaat het naar schatting om circa 500.000 ton aardappelen zonder duidelijke bestemming. Er zijn risico’s verbonden aan aardappelen waar geen bestemming voor gevonden wordt. Het is belangrijk om als teler rekening te houden met geldende regels en richtlijnen, waaronder de teeltvoorschriften. En daarbij ook goed te bedenken wat je met overtollige aardappelen doet.

Discussie over eerlijke handelspraktijken 
Ook op Europees niveau groeit de aandacht voor de positie van boeren in de voedselketen. De Europese Commissie werkt momenteel aan een herziening van de richtlijn tegen oneerlijke handelspraktijken in de voedselketen (UTP-richtlijn). In dat kader vond op 6 maart een zogeheten Implementation Dialogue plaats met landbouwcommissaris Christophe Hansen en vertegenwoordigers uit verschillende lidstaten. Hendrik Jan ten Cate nam mede namens de consumptieaardappeltelers deel aan dit gesprek

Prijsbepaling vaak pas achteraf 
Een belangrijk knelpunt is ook de manier waarop prijzen in de frietaardappelsector tot stand komen. Veel aardappelen worden wel gecontracteerd, maar voor een deel van het volume wordt de uiteindelijke prijs pas tijdens het seizoen of zelfs achteraf vastgesteld. Hierdoor ontstaat een ongelijke positie. “Wanneer een prijs pas achteraf eenzijdig wordt vastgesteld, heeft een teler feitelijk geen onderhandelingspositie meer. Transparantie en overleg moeten het uitgangspunt zijn.”  LTO WCU pleit ervoor dat prijsafspraken die niet vooraf vastliggen altijd via een transparante werkwijze of in overleg met de teler of producentenorganisatie tot stand komen.  

Boer vangt grootste klappen op
Naast marktrisico’s en handelspraktijken lopen ook de kosten voor telers de laatste tijd stevig op. De hogere dieselprijzen zorgen ervoor dat de hectarekosten voor de aardappelteelt stijgen. Voor consumptieaardappelen op kleigrond gaat LTO WCU momenteel uit van een gemiddelde kostprijsstijging van 324 euro per hectare als de huidige onrust aanhoudt. “Voor ieder bedrijf pakt dit anders uit. Dat hangt onder andere af van de droogte en de noodzaak om te beregenen. Maar duidelijk is dat de kosten snel oplopen,” aldus Ten Cate. Uit onderzoek blijkt bovendien dat de meerderheid van de agrarisch ondernemers deze kosten niet kunnen doorberekenen aan hun afnemer.  

LTO WCU is een werkgroep vallend onder de LTO Vakgroep Akkerbouw en is betrokken bij certificeringsvraagstukken, prijsnoteringen, algemene handelsvoorwaarden, ketensamenwerkingen met onder andere handelshuizen en fabrieken, regelgeving voor gezond hoogwaardig uitgangsmateriaal en onderzoek naar weerbare teelten met minder chemie. Omdat de aardappel sterk exportgericht is, zijn ook Europese en internationale dossiers van groot belang. Samen met organisaties als NAO en Copa-Cogeca trekt LTO WCU op in Brussel.  

Om uit het stikstofslot te komen is een combinatie nodig van juridische aanpassingen én geborgde emissiereductie. Dat wordt bevestigd door het recente stikstofrapport en de daar bijhorende vervolganalyse van o.a. Gerard Ros, Wouter de Heij, Wim de Vries en Henk Kievit. In hun rapporten onderbouwen de auteurs dat het stikstofslot ontrafeld kan worden door drie kernproblemen te onderscheiden – het milieutechnische probleem, het ecologische probleem en het juridische probleem – en daarvoor oplossingen te vinden. LTO onderschrijft deze analyse. De wetenschappers leveren daarmee een belangrijke bijdrage aan het stikstofdebat. Vandaag worden deze rapporten besproken tijdens een technische briefing in de Tweede Kamer.

Kernvraag
Voor boeren en tuinders is de kernvraag simpel: hoe krijgen we weer een werkbaar vergunningensysteem mét toekomst- en handelingsperspectief voor ondernemers? Juist aan die vraag leveren de rapporten volgens LTO een belangrijke bijdrage. Zonder handelingsperspectief voor agrariërs zullen de stikstofdoelen nooit gehaald worden. Daar ontbreekt het nu volledig aan; voor PAS-melders en Interimmers, maar ook voor andere veehouders die hun bedrijf duurzaam willen ontwikkelen. In hun rapporten laten de wetenschappers zien dat de huidige stikstofimpasse niet alleen een natuurvraagstuk is, maar vooral het gevolg van een juridisch systeem dat steeds verder is vastgelopen.

Van depositie- naar emissiebeleid
LTO herkent zich daarom in de richting die de rapporten voorstellen: een verschuiving van depositiesturing naar emissiesturing. Ondernemers kunnen immers sturen op emissies vanuit hun eigen bedrijfsvoering, maar niet op de natuurkwaliteit in verder gelegen gebieden. Ook in de gezamenlijke Bouwsteen emissiereductie landbouw van LTO, IPO, VNG, UvW en NAJK is daarom gekozen voor wettelijke verankering van emissiedoelen in plaats van sturing op percentages natuurareaal onder de KDW.

De rapporten bevestigen daarnaast dat natuurherstel breder ziet dan uitsluitend stikstofdepositie. Factoren als waterhuishouding, natuurbeheer, bodemkwaliteit, recreatiedruk en andere drukfactoren spelen eveneens een belangrijke rol. Depositiedaling blijft noodzakelijk, maar leidt niet automatisch en op korte termijn tot voldoende natuurherstel.

Nadere uitwerking
De Bouwsteen emissiereductie landbouw blijft voor LTO de basis voor het toekomstgerichte stikstofbeleid. De nieuwe stikstofrapporten waarover de Tweede Kamer vandaag spreekt, bevatten op veel onderdelen een waardevolle uitwerking en aanvulling daarvan. Tegelijkertijd blijft LTO kritisch op enkele andere onderdelen van de rapporten. Dat geldt met name voor de voorgestelde zoneringen rond Natura 2000-gebieden en het werken met zogenaamde ‘gebiedsplafonds’. We vrezen dat deze aanpak in de uitwerking te complex en tijdrovend is. Een belangrijk aandachtspunt is dat de inzet van nieuwe instrumenten alleen aan de orde kan zijn wanneer zij juridisch houdbaar, proportioneel, uitvoerbaar en financieel gedragen zijn. Een nieuw systeem mag niet opnieuw leiden tot onzekerheid of gebrek aan ontwikkelruimte voor ondernemers. En we zien met urgentie uit naar het wetsvoorstel om de KDW uit de wet te halen en stappen te zetten naar emissie-gestuurd beleid.