Steeds meer ondernemers in de land- en tuinbouw lopen aan tegen problemen met het T‑rijbewijs. Buitenlandse werknemers die in andere EU‑landen wél bevoegd zijn om met landbouwvoertuigen te rijden, mogen in Nederland vaak niet de openbare weg op. Om goed in beeld te krijgen hoe groot het probleem is en waar ondernemers tegenaan lopen, hebben LTO en Cumela een enquête opgesteld. De uitkomsten gebruiken we in gesprekken met beleid en politiek om te werken aan praktische oplossingen.

Sinds 1 juli 2025 zijn de regels aangescherpt en mogen alleen een Nederlands T‑rijbewijs, een Belgisch G‑rijbewijs, een Duits T‑rijbewijs of een C‑rijbewijs worden gebruikt. T‑rijbewijzen uit andere EU‑landen worden niet erkend, met grote gevolgen voor de dagelijkse bedrijfsvoering. Werk je met buitenlandse werknemers die een T‑rijbewijs uit hun eigen land hebben? En mogen zij daardoor in Nederland niet met landbouwvoertuigen de openbare weg op? Dan horen we graag wat dit betekent voor jouw bedrijf.

LTO is samen met Cumela hierover in gesprek met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het ministerie heeft aangegeven dat er meer praktijkvoorbeelden en cijfers nodig zijn om dit probleem goed te onderbouwen.

Met deze enquête willen we inzicht krijgen in:

• hoeveel werknemers dit raakt,
• wat de gevolgen zijn voor het werk op jouw bedrijf, en
• waarom bestaande alternatieven, zoals een Nederlands T‑rijbewijs of een C‑rijbewijs, in de praktijk vaak niet goed werken.

Misschien kun je werknemers niet overal inzetten. Of zorgt dit voor extra kosten, vertraging of gedoe in de planning. Juist daarom is jouw ervaring belangrijk.

Loop jij hier tegenaan? Vul dan de enquête in.

Dat kost maar een paar minuten en helpt om duidelijk te maken wat er moet veranderen.
Invullen kost 5 tot 10 minuten en kan tot en met 10 mei. Alvast hartelijk dank!

Na het uitstellen van het concept 8^ste Actieprogramma Nitraatrichtlijn eind 2025 is het speelveld rond het mest- en waterbeleid veranderd. Nieuwe bestuurlijke verhoudingen en een aangescherpte focus op waterkwaliteitsdoelen maken dat de invulling van het programma opnieuw wordt bepaald.

In de huidige fase ligt nog veel open. Wel is duidelijk dat de druk toeneemt om te komen tot verdergaande maatregelen. Ook de komst van doelsturing is nog geen uitgemaakte zaak. Zonder  sterke, geloofwaardige en uitvoerbare alternatieven dreigt een aanpak waarin te weinig ruimte overblijft voor maatwerk, vakmanschap en sturing op doelen in plaats van middelvoorschriften.

Tegen deze achtergrond heeft LTO haar aanpak herijkt. Waar LTO vorig jaar binnen het consortium doelsturing 8^e Actieprogramma vooral meedacht over de uitwerking van doelsturing, kiest LTO er nu bewust voor om samen met andere sectorpartijen ook in te zetten op de totaalaanpak van het 8^ste APN.  Die verbrede aanpak is nodig om invloed te houden op de randvoorwaarden waarbinnen doelsturing daadwerkelijk kan werken.

LTO zet de komende periode alles op alles om te beïnvloeden dat er een werkbaar 8^ste Actieprogramma komt, met een insteek die effectief bijdraagt aan betere waterkwaliteit én uitvoerbaar blijft voor ondernemers in de praktijk. Dat vraagt om een aanpak waarin maatregelen gericht en slim worden ingezet waar dat nodig is, in plaats van generieke aanscherpingen die overal hetzelfde uitwerken.

Doelsturing blijft voor LTO daarbij een essentieel instrument. Juist met duidelijke streefwaarden, heldere randvoorwaarden en ruimte voor vakmanschap en ondernemerschap kan doelsturing bijdragen aan het behalen van resultaten, terwijl ondernemers perspectief houden op een werkbare bedrijfsvoering met eigen handelingsperspectief.

De komende maanden zijn bepalend. Richting de zomer worden de contouren van het 8^ste Actieprogramma verder uitgewerkt, waarna politieke besluitvorming volgt met het oog op inwerkingtreding per 2027.

Alleen met een samenhangende en uitvoerbare aanpak kan worden gewerkt aan waterkwaliteitsdoelen én aan een toekomstbestendige land- en tuinbouw.

Sinds januari 2026 geldt de vernieuwde cafetariaregeling. Deze regeling biedt belastingvoordeel voor agrarische werkgevers en internationale seizoenarbeiders.

Een versoberd belastingplan zorgt ervoor dat extra kosten voor levensonderhoud sinds 1 januari 2026 niet meer uitgeruild kunnen worden. Hieronder vallen onder andere gas, water en licht, evenals extra telefoonkosten voor privédoeleinden met het land van herkomst.

Voor kosten voor levensonderhoud betekent dit concreet dat het niet langer is toegestaan om de volledige huisvestingskosten uit te ruilen. Werkgevers dienen voortaan onderscheid te maken tussen:
– de kale huur (wel uitruilbaar);
– de kosten voor gas, water en licht (niet uitruilbaar).

In de praktijk blijkt deze splitsing lastig uitvoerbaar. LTO is in gesprek met de Belastingdienst om te verkennen hoe tot een praktische en werkbare invulling van deze regeling kan worden gekomen. De voorkeur ligt bij vaste normbedragen. Hierdoor hoeft de werkgever de daadwerkelijke kosten niet uit te rekenen. Het blijkt lastig om tot een eenduidig normbedrag te komen. Tot die tijd blijft het noodzakelijk om de kosten te splitsen. Met de start van het seizoenswerk heeft LTO nadrukkelijk aandacht voor uitvoerbaarheid in de praktijk en het belang van een oplossing op korte termijn.

Uit de jaarlijkse Risicomonitor Stalbranden van het Verbond van Verzekeraars die vandaag is gepubliceerd, blijkt dat in 2025 het aantal stalbranden met omgekomen dieren licht is gedaald; naar 11 stalbranden ten opzichte van 16 in 2024. Het aantal dieren, voornamelijk pluimvee, dat omkwam door stalbranden daalde van 62.790 dieren in 2024 naar 60.427 in 2025.

Iedere stalbrand is er een te veel, daarom zet LTO zich onverminderd in voor verdere verbetering, onder andere via de recente campagne ‘Voorkom stalbrand.’ Deze kwam tot stand in een samenwerking met het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), Brandweer Nederland, Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV), Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) en het Verbond van Verzekeraars de campagne ‘Voorkom stalbrand’.

In 2021 is door de overheid het doel geformuleerd om in 2026 het aantal stalbranden, waarbij dieren omkomen en het totaal aantal omgekomen dieren, te halveren ten opzichte van 2020 toen er bij 16 stalbranden 108.794 dieren omkwamen. Dit doel is nagenoeg behaald. Waar in de periode 2016-2020 gemiddeld 160.000 dieren per jaar omkwamen door stalbranden, is dit aantal over de periode 2021-2025 gezakt naar ongeveer 60.000 omgekomen dieren per jaar.

Ger Koopmans, voorzitter van LTO Nederland: “Het aantal stalbranden moet verder omlaag, dat is logisch. Een, bijna, halvering in vijf jaar tijd is mooi, maar we zijn er nog niet, daarom is de campagne zo belangrijk. Gezien de grote verantwoordelijkheid die veehouders nemen om hun brandveiligheid verder te optimaliseren kijken we hier positief tegenaan. Ook de sectorpartijen nemen bovenwettelijke normen op in hun kwaliteitssystemen en blijven zich inzetten voor brandveilige stallen.”

De belangrijkste oorzaken van brand zijn, net als voorgaande jaren, falende elektra en werkzaamheden. Extra risicocomponenten voor ondernemers zijn zonnepanelen en luchtwassers, wat belangrijke ontwikkelingen zijn voor boerenbedrijven maar die brengen risico’s met zich mee. Elektrakeuringen, betere isolatiematerialen en scheiding van technische ruimte en de leefruimte van dieren worden al toegepast door veehouders.

Verbeteringen
De afgelopen jaren zijn, door de samenwerking van LTO en haar boeren, bovenwettelijke eisen opgenomen in de private kwaliteitsschema’s om het aantal stalbranden te verminderen. Een belangrijk element daarbij is elektrakeuring die in de kwaliteitsschema’s van de pluimveehouderij, varkenshouderij en kalverhouderij al verplicht is gesteld. In de praktijk zien we dat de elektrakeuring kan leiden tot minder risico’s. Een dergelijke keuring is een vereiste van de meeste verzekeraars voor het kunnen afsluiten van een verzekering.

Samenwerking
In de aanpak van stalbranden heeft LTO een langdurige samenwerking met de POV, de Dierenbescherming, het Verbond van Verzekeraars en Brandweer Nederland. Het uitgangspunt is het verbeteren van de stalbrandveiligheid, waarbij boeren worden geholpen om bij te dragen aan een integrale verduurzaming van de veehouderij. Voorlichting en innovatie zijn de focus om stallen brandveiliger te maken, zoals snellere detectie, het voorkomen van kortsluiting en methodes om in het geval van brand de gevolgen te beperken.

De prijzen van fossiele brandstoffen en kunstmest stijgen momenteel sterk als gevolg van de onrust in het Midden-Oosten. Voor boeren en tuinders betekent dit direct hogere kosten voor essentiële productiemiddelen zoals diesel, kunstmest en energie. Maar de impact blijft niet beperkt tot het boerenerf: het werkt door in de hele voedselketen en zet de betaalbaarheid van voedsel steeds meer onder druk.

“De land- en tuinbouw staat daarmee opnieuw voor een grote uitdaging. Energie, kunstmest en diesel zijn onmisbaar voor de productie van voedsel. Wanneer deze kosten snel stijgen en onvoldoende kunnen worden doorberekend, komen marges steeds verder onder druk te staan. Boeren en tuinders vangen dan een onevenredig groot deel van de prijsstijgingen op. Dat is op termijn niet houdbaar en raakt niet alleen de primaire sector, maar de hele keten en uiteindelijk de consument” zegt Ger Koopmans, voorzitter van LTO Nederland.

Oproep aan Den Haag: accijnsvrijstelling voor de land- en tuinbouw
Om deze prijsstijgingen te dempen is op korte termijn gerichte ondersteuning nodig. LTO maakt zich extra zorgen nu zij de uitgelekte plannen van het Kabinet zag. In die voorgenomen maatregelen lijkt de agrarische sector vergeten te zijn. LTO ziet voor boeren en tuinders geen kostenverlichting en roept het Kabinet en de Kamer op om dit spoedig te herstellen.

Zoals door ons eerder is aangegeven is juist een accijnsvrijstelling voor land- en tuinbouwbedrijven niet alleen een effectieve, maar ook een snel uitvoerbare en gerichte maatregel. Met een vrijstelling worden de directe kostenstijgingen voor brandstofgebruik gedempt, zodat boeren en tuinders kunnen blijven produceren zonder dat de kosten moeten worden doorgezet naar de consument.

Lange termijn: investeren in strategische autonomie
De huidige situatie laat echter zien hoe kwetsbaar het systeem is. Daarom zijn op de lange termijn structurele oplossingen nodig. Investeren in strategische autonomie is cruciaal om minder afhankelijk te worden van fossiele grondstoffen en instabiele internationale markten. Dat vraagt om:
– Ontwikkeling van kunstmestproductie zonder aardgas en andere fossiele grondstoffen, maar op basis van waterstof en biogas.
– Stimulering van biogasproductie door het toevoegen van monomestvergisters aan de Milieulijsten van MIA/Vamil.
– Versnelling van elektrificatie en stimuleren via de lopende Subsidie Emissieloos Landbouwmaterieel (SEL)-regeling.
– Verruiming van fiscale reserveringsmogelijkheden en subsidie voor duurzame alternatieven zoals kunstmestproductie.

Samen werken aan betaalbaar en duurzaam voedsel
Alleen door nu in te grijpen én tegelijkertijd te investeren in de toekomst, kan de voedselproductie duurzaam en betaalbaar blijven. Dat vraagt om verantwoordelijkheid van de hele keten én om een gericht en doordacht overheidsbeleid.

De Europese Commissie heeft de Subsidieregeling extensivering melkveehouderij (Sem) goedgekeurd. Dat is een belangrijke stap voor melkveehouders die op zoek zijn naar perspectief binnen de huidige opgave in de landbouw. Het ministerie van Landbouw, Voedselzekerheid, Visserij en Natuurbeheer (LVVN) heeft dit vandaag bekendgemaakt aan de Tweede Kamer. Binnenkort publiceert LVVN de regeling in de Staatscourant. De regeling wordt op 1 juni 2026 opengesteld. Voor de regeling stelt het ministerie van LVVN € 627 miljoen beschikbaar.

De Sem heeft als doel om de emissies van ammoniak en broeikasgassen te verminderen. Daarnaast zal de mestproductie afnemen, waardoor ook de druk op de mestmarkt naar verwachting zal afnemen. De regeling is specifiek voor melkveehouders die willen blijven melken, maar in de problemen zijn gekomen. Hiermee kunnen zij onder gunstige financiële voorwaarden toch investeren in hun bedrijf.

Toepassing van de Sem
De regeling is vrijwillig en tijdelijk van aard. Deze regeling biedt melkveehouders die klem zitten een concreet handelingsperspectief. Tegelijkertijd draagt de regeling bij aan het verlichten van de druk op de mestmarkt als geheel. We zijn blij dat de Europese Commissie nu goedkeuring heeft gegeven en kijken uit naar de openstelling.

De primaire melkveeorganisaties zien de regeling ook als een onderdeel van een breder pakket. Zo hebben de primaire melkveeorganisaties gepleit voor structurele vormen van derogatie, voor de invoering van een protocol voor gasvormige verliezen en is er een Convenant Verlagen ruw eiwit in rantsoenen melkveebedrijven (Voerspoor) gesloten. Ten slotte is inzet op RENURE eveneens een belangrijk spoor dat bijdraagt aan verlichting van de mestmarkt. Voorwaarden Melkveehouders die deelnemen aan de regeling extensiveren hun bedrijf gedurende een periode van drie jaar door minimaal 10% en maximaal 20% van hun melkvee af te bouwen. Daarvoor ontvangen zij een compensatie voor gemiste inkomsten en een vergoeding voor de fosfaatrechten die definitief worden doorgehaald. Na drie jaar is reguliere bedrijfsontwikkeling weer mogelijk en kunnen deelnemende melkveehouders ervoor kiezen hun veestapel weer te laten groeien, bijvoorbeeld naar het oorspronkelijke aantal melkkoeien.

Tegelijkertijd met de publicatie van de regeling in de Staatscourant publiceert de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) uitleg over de precieze voorwaarden en werking van de regeling op haar subsidiepagina, inclusief een rekentool. Ook komen er online vragenuurtjes om melkveehouders die interesse hebben goed in staat te stellen te onderzoeken of de regeling voor hen financieel aantrekkelijk is. Daarnaast informeert de RVO accountants over de regeling.

Hoogte subsidie
De subsidie wordt in jaarlijkse voorschotten uitbetaald gedurende de driejarige looptijd van de regeling en bestaat uit twee componenten. Ten eerste compensatie inkomensverlies van € 1.606,- per melkkoe per jaar. Ten tweede een vergoeding van € 110,- per fosfaatrecht voor 100% van de rechten. Dit in tegenstelling tot een marktpartij waarbij de verkopende partij 70% van de rechten kan verkopen. De totale vergoeding bij een gemiddelde melkproductie is dan € 9.757,- per melkkoe. Wij adviseren melkveehouders om dit met de accountant te bespreken en daarbij aandacht te hebben voor de fiscale kant.

Private ondersteuning
Naast de publieke regeling leveren ook banken een bijdrage. Afhankelijk van hun beleid bieden zij passende financierings- en investeringsmogelijkheden aan deelnemende melkveebedrijven. Daarbij wordt maatwerk toegepast, binnen de geldende bancaire kaders en mededingingsregels. Dit stelt melkveehouders in staat om hun bedrijf verder te ontwikkelen en gericht te investeren in een toekomstbestendige bedrijfsvoering.

De regeling is tot stand gekomen op initiatief van zeven primaire melkveeorganisaties: LTO Melkveehouderij, NAJK, NMV, DDB, Agractie, De Natuurweide en Netwerk GRONDig. De organisaties hebben zich de afgelopen periode gezamenlijk ingezet om te komen tot een praktische en haalbare oplossing voor melkveehouders die vastlopen door de druk op de mestmarkt.

Vanaf 15 april 2026 verandert de werkwijze voor het intrekken van beperkingszones die zijn ingesteld bij uitbraken van hoogpathogene vogelgriep. De minimale termijn van dertig dagen blijft gelden, maar nieuw is dat binnen deze periode alle drie de reinigings- en ontsmettingsstappen (R&O) van het getroffen pluimveebedrijf volledig moeten zijn afgerond.

Als de R&O-procedure niet tijdig wordt voltooid, wordt de intrekking van de beperkingszone uitgesteld. Dit kan grote gevolgen hebben voor het vervoer van pluimvee, (broed)eieren, mest en voor de export. Een snelle en voortvarende R&O is daarom essentieel.
Aanleiding voor de wijziging is dat de Europese Commissie de lidstaten, waaronder Nederland, erop heeft gewezen dat de Europese regelgeving de afgelopen jaren onjuist is geïnterpreteerd. Tot nu toe werd een beperkingszone ingetrokken zodra minimaal dertig dagen waren verstreken na de eerste ontsmetting van het door vogelgriep getroffen pluimveebedrijf. Voor uitbraken op bedrijven vanaf 15 april 2026 blijft deze minimale termijn van dertig dagen van kracht. Nieuw is echter dat alle drie de reinigings- en ontsmettingsstappen (R&O) van het getroffen bedrijf binnen deze periode volledig moeten zijn afgerond.

Wanneer de volledige R&O-procedure niet binnen deze dertig dagen is uitgevoerd, wordt de intrekking van de beperkingszone uitgesteld. Dit kan grote gevolgen hebben voor de pluimveesector, onder andere voor het vervoer van levend pluimvee, (broed)eieren en mest van en naar de beperkingszone en voor het moment waarop exportbelemmeringen worden opgeheven. Een snelle reiniging en ontsmetting van elk besmet bedrijf is daarom van groot belang voor de gehele pluimveesector.

R&O-procedure (vanaf 15 april 2026)
De volledige R&O-procedure van een geruimd pluimveebedrijf bestaat uit de volgende stappen:

· Eerste ontsmetting kort na de ruiming;
· Zeven dagen wachttijd voordat de stal mag worden gereinigd (dit was 14 dagen);
· Reiniging van het bedrijf door de pluimveehouder of een gespecialiseerd reinigingsbedrijf, gevolgd door goedkeuring door de NVWA;
· Tweede ontsmetting direct na goedkeuring van de reiniging door de NVWA;
· Derde ontsmetting zodra de stal droog is. Afhankelijk van de omstandigheden kan dit soms al na 24 uur (dit was zeven dagen na de tweede ontsmetting).

Belang van snelle reiniging
Het is voor de gehele sector van groot belang dat de pluimveehouder direct na afloop van het stalverbod start met de reiniging. Bij voorkeur wordt deze reiniging uiterlijk op dag 23 na de eerste ontsmetting (direct na de ruiming) afgerond. Door de wachttijd na de eerste ontsmetting heeft de pluimveehouder hiervoor dan zestien dagen beschikbaar. Wanneer deze planning wordt aangehouden, is het mogelijk om binnen de termijn van dertig dagen te blijven. Bedrijven in de beperkingszone kunnen dan tijdig anticiperen op het vrijkomen van het gebied. Een bijkomend voordeel voor het getroffen bedrijf zelf is dat het eerder kan herbevolken.

Om binnen de termijn van dertig dagen te blijven, zijn dan nog ongeveer zeven dagen beschikbaar voor:

· Goedkeuring van de reiniging door de NVWA;
· Eventuele aanvullende reiniging en een tweede beoordeling door de NVWA;
· Uitvoering van de tweede en derde ontsmetting;
· Het opvangen van eventuele onvoorziene vertragingen.

Monitoring van R&O op besmette bedrijven
De organisaties binnen AVINED, waaronder LTO/NOP, hebben besloten dat bij elk door vogelgriep getroffen pluimveebedrijf de voortgang van de R&O-procedure wordt gevolgd door een vertrouwenspersoon van de pluimveehouder. Het doel hiervan is om mogelijke vertragingen tijdig te signaleren, waar nodig ondersteuning te bieden en te voorkomen dat de intrekking van het beperkingsgebied wordt uitgesteld.

Afgelopen donderdag organiseerden LTO Nederland en de Dierenbescherming een ontbijtsessie over het convenant ‘Stappen naar een Dierwaardige Veehouderij’, dat vorig jaar werd gesloten. Hierbij was een brede vertegenwoordiging van de Kamer aanwezig met VVD, CDA, BBB, PvdD en Groep Markuszower. 

Bij het convenant zijn verschillende sectoren, overheid, markt en maatschappelijke organisaties betrokken. Het doel van het convenant is om de stappen richting een nog dierwaardigere veehouderij mogelijk te kunnen maken richting 2040. Zodat niet alleen de veehouder aan zet is, maar ook de markt en de overheid.

Na een opening door LTO Nederland-voorzitter Ger Koopmans en Dierenbescherming-directeur Ellen Bien, gingen Elbert Roest (voorzitter convenant), Gemma Willemsen (Dierenbescherming), Amber Laan (NAJK) en Kees de Jong (LTO Pluimveehouderij) in verschillende presentaties in op wat er nodig is om het convenant te laten slagen. In het rondetafelgesprek dat volgde, met ook bijdragen van POV, ZuivelNL en Caring Farmers, werd ingegaan op de randvoorwaarden van het convenant, het oprichten van de onafhankelijk autoriteit en het realiseren van afzetmarkten en verdienmodellen.

LTO Nederland en de Dierenbescherming kijken terug op een geslaagde bijeenkomst en danken de Kamerleden voor hun komst.

Is Nederland nog bestuurbaar? Het is een vraag die steeds vaker opduikt aan talkshowtafels, in krantenkolommen en aan de keukentafel. En eerlijk is eerlijk: wie naar het huidige politieke en maatschappelijke landschap kijkt, kan zich moeilijk aan de indruk onttrekken dat het allemaal steeds ingewikkelder wordt.

Zowel in de politiek als in de belangenbehartiging zien we een groeiend aantal spelers, met onderlinge verschillen die soms verrassend klein zijn. Nu is verscheidenheid op zichzelf geen probleem—integendeel, het is een kracht van een democratie. Maar wanneer nuances worden uitvergroot tot principiële breuklijnen, ontstaat er iets anders: een cultuur waarin samenwerking plaatsmaakt voor profilering maar soms ook polarisatie.

De rol van de media is daarin niet onbelangrijk. Tegenstellingen verkopen nu eenmaal beter dan overeenkomsten. Kleine verschillen worden grote conflicten, en compromissen verdwijnen naar de achtergrond. Wat overblijft is het beeld van een versnipperd landschap waarin iedereen tegenover elkaar lijkt te staan.

Maar misschien wel het grootste probleem ligt ergens anders. Want waar verschillen vroeger binnen partijen of organisaties werden uitgevochten, zien we nu steeds vaker dat mensen bij het eerste serieuze conflict afhaken. Ze stappen uit de partij, richten een nieuwe beweging op en beginnen opnieuw. Dat klinkt daadkrachtig, maar het heeft een keerzijde: het systeem raakt steeds verder gefragmenteerd.

En die fragmentatie heeft gevolgen. Hoe meer partijen en belangenclubs, hoe lastiger het wordt om duurzame meerderheden te vormen. Besluitvorming vertraagt, compromissen worden brozer en het bestuur verliest aan slagkracht. Want besturen is uiteindelijk de kunst van het samenkomen, niet van het uit elkaar gaan.

En ondertussen speelt er iets dat nog fundamenteler is, maar opvallend weinig aandacht krijgt: onze voedselzekerheid. In de praktijk zijn er groeiende zorgen onder boeren en tuinders. Beleid stapelt zich op, regels veranderen voortdurend en de ruimte om te produceren komt steeds verder onder druk te staan. Veel mensen hebben niet door hoe kwetsbaar het systeem eigenlijk aan het worden is.

Voedselzekerheid lijkt in Nederland vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Het vraagt om consistent beleid, lange termijnvisie en vooral om bestuurlijke stabiliteit. Precies datgene wat onder druk staat in een versnipperd landschap, waarin kortetermijnbelangen vaak de overhand krijgen.

Hier raakt bestuurbaarheid direct aan iets tastbaars: wat er op ons bord ligt. Als we er niet in slagen om gezamenlijk richting te bepalen, riskeren we dat essentiële sectoren vastlopen. Voedselproductie is daar misschien wel het meest sprekende voorbeeld van.

Betekent dit dat Nederland onbestuurbaar is geworden? Dat is misschien te kort door de bocht. Maar dat het moeilijker is geworden om het land effectief te besturen, staat buiten kijf. Als elke scheidslijn leidt tot een nieuwe afsplitsing, dan ondermijnen we uiteindelijk het vermogen om gezamenlijk oplossingen te vinden, juist op thema’s die geen uitstel verdragen.

Misschien ligt de oplossing niet in minder verschillen, maar in een andere omgang ermee. In het besef dat je het niet op alle punten eens hoeft te zijn om toch samen verder te kunnen. Dat compromis geen zwakte is, maar een voorwaarde voor bestuur.

De vraag is dus niet alleen of Nederland nog bestuurbaar is. De echte vraag is: nemen we nog de verantwoordelijkheid om het samen bestuurbaar te houden, ook als het gaat om iets zo wezenlijks als onze voedselvoorziening?

Wim Brouwer
LTO Vakgroep Kalverhouderij

Met ingang van 1 juni start Coen van Rooyen als algemeen directeur bij LTO Nederland. Van Rooyen heeft ruime ervaring in strategische belangenbehartiging en in het versterken van de positie van ondernemers vanuit verenigingskracht. Coen van Rooyen: “Ik ben zeer gemotiveerd om mij in te zetten voor de Nederlandse land- en tuinbouw. Een sector die qua maatschappelijke betekenis én economische kracht van unieke waarde is. Juist in een tijd waarin die sector voor grote uitdagingen staat, vind ik dat een buitengewoon betekenisvolle opdracht.”

Effectief positioneren
Het bestuur van LTO Nederland is verheugd met de komst van Van Rooyen. LTO-voorzitter Ger Koopmans: “Coen combineert ruime ervaring in de politiek-bestuurlijke belangenbehartiging met een uitstekend gevoel voor de rol van een ondernemersvereniging. Tijdens onze gesprekken viel Coen op door zijn kwaliteit om echt te denken vanuit de leden, en door zijn warme betrokkenheid bij boeren en tuinders. Bovendien zal zijn juridische achtergrond ongetwijfeld helpen om LTO ook op complexe dossiers als gewasbescherming en stikstof impactvol te vertegenwoordigen in Den Haag en Brussel.”

Van Rooyen: “Boeren en tuinders staan voor grote onzekerheden. Om doelen te kunnen halen is handelingsperspectief nodig, maar vergunningverlening zit op slot en de spelregels van het beleid worden te vaak tijdens de wedstrijd nog aangepast. Juist in dat krachtenveld is het van belang om regie te houden en verbindingen aan te gaan; met de politiek, met het kabinet en met andere organisaties. Alleen dan kun je je belang effectief positioneren.”

Ondernemerschap respecteren
Van Rooyen vervolgt: “De agrarische sector staat midden in een aantal van de belangrijkste vraagstukken van deze tijd. Voedselzekerheid en de leefbaarheid van het platteland, om maar eens twee prioriteiten te noemen. Maar daarnaast ook stikstof, water, ruimte, klimaat en natuur. Juist die combinatie van maatschappelijke relevantie, politieke dynamiek en inhoudelijke complexiteit maakt dat ik het eervol vind om namens boeren en tuinders bij te mogen dragen aan oplossingen. Oplossingen die hun ondernemerschap respecteren, perspectief bieden en een goede boterham laten verdienen!”

Achtergrond
Van Rooyen (1983) studeerde rechten in Leiden. Momenteel is hij werkzaam als algemeen directeur bij WoningBouwersNL. Eerder was hij als jurist werkzaam bij makelaarsvereniging NVM en bouwondernemersvereniging NVB.

LTO ontvangt veel signalen van leden dat eco-activiteiten voor het jaar 2025 worden afgekeurd met een beperkte, onduidelijke of onterechte onderbouwing door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

Zo zijn bijvoorbeeld in het hele land percelen afgekeurd die zijn aangemeld voor groenbedekking. Op die percelen zou tussen 1 januari en 1 maart de ondergrens van 80% bodembedekking niet gehaald zijn. De verklaring hiervoor is echter dat de bodembedekker was doodgevroren. Maar afgesproken is dat doodgevroren gewas óók meetelt voor bodembedekking. Dit is door LTO inmiddels opnieuw gemeld aan RVO.

Daarnaast is er, onder andere, ook discussie over de ondergrens van 80% bodembedekking bij groene braak tussen 31 mei en 31 augustus. Ook dat is vorig jaar door overmacht – extreme droogte – niet overal gehaald. Ook daarbij zijn boeren en tuinders onderhevig aan externe factoren waar zij geen invloed op kunnen hebben.

LTO is over de afkeuring van eco-activiteiten in gesprek met RVO en het ministerie van LVVN. Blijf als boer of tuinder ook zelf alert: controleer of een afkeuring door de RVO terecht is, en maak tijdig bezwaar als dat niet zo is. De RVO maakt voor de beoordeling van percelen gebruik van satellietbeelden die door een algoritme worden geanalyseerd.  Afwijzingen door het algoritme worden, als het goed is, opgevolgd door een RVO-medewerker, maar dat systeem werkt kennelijk nog niet perfect.

Onderbouw een eventueel bezwaar goed en toon aan dat de vereiste inspanning is geleverd, bijvoorbeeld met beeldmateriaal, maar dat externe omstandigheden (zoals vorst of droogte) tegenwerkten. Loopt de bezwaarprocedure niet goed, meld dit dan bij de regionale LTO-informatielijn. Deze signalen helpen LTO om het gesprek met LVVN en RVO met onderbouwde argumenten te voeren.

Mocht u uw aanvraag voor 2026 reeds gedaan hebben, kijk dan goed of deze nog aanpassing behoeft. De deadline is dit jaar maandag 18 mei.