Morgen debatteert de Tweede Kamer over het rapport-Wennink, een onafhankelijk adviesrapport uit december 2025 over hoe Nederland haar economische groei en welvaart op de lange termijn kan veiligstellen. LTO Nederland onderschrijft de centrale boodschap: Nederland moet investeren in innovatie, productiviteit en toekomstig verdienvermogen om welvaart en publieke voorzieningen veilig te stellen. De land- en tuinbouw kan en wil hieraan een belangrijke bijdrage leveren.

Nederland behoort wereldwijd tot de kopgroep op het gebied van plantenveredeling, glastuinbouw, robotisering, precisielandbouw, biotechnologie en data gedreven productie. Het rapport-Wennink erkent deze positie deels. In de verdere uitwerking verdient de agrifoodsector echter een nadrukkelijke plek.

Innovatieve land- en tuinbouw als onderdeel van de oplossing
LTO constateert dat het rapport-Wennink de bijdrage van de land- en tuinbouw slechts beperkt weergeeft. Het rapport noemt de Wageningen Foodvalley-campus, maar er zijn veel meer voorbeelden die laten zien dat de land- en tuinbouw een voorloper is in innovatie. Juist op terreinen als plantenveredeling, glastuinbouw, voedseltechnologie, robotisering, precisielandbouw en biotechnologie behoort Nederland wereldwijd tot de kopgroep.

Dat blijkt ook uit de eigen cijfers van het rapport-Wennink. Alleen al binnen het domein life sciences en biotechnologie dienden partijen voor agrifood vier flagship-voorstellen in met een gezamenlijk investeringspotentieel van bijna € 11 miljard: Food2040 Talent en Infrastructuur (€ 4,62 miljard, met een verwacht additioneel verdienvermogen van € 90 tot € 110 miljard), Robotics en AI in land- en tuinbouw (€ 1,89 miljard), Biotechnologie voor veredeling van gewassen en fokkerij (€ 1,89 miljard) en Bio- en procestechnologie voor nieuwe ingrediënten (€ 2,58 miljard). De plannen liggen dus klaar. Wenninks eigen analyse laat bovendien zien dat niet financiering de grootste blokkade vormt, maar vooral regelgeving, vergunningverlening en testcapaciteit.

Van plan naar praktijk: versnelling in toelating, financiering en regelgeving
De uitdaging ligt niet alleen in nieuwe investeringen, maar vooral in de toepassing van innovaties in de praktijk. Technologie moet sneller kunnen worden getest, toegelaten en opgeschaald. De contourenbrief Agrifood Innovatieagenda van staatssecretaris Erkens biedt hiervoor belangrijke aanknopingspunten, onder meer met een garantiefonds voor landbouwrobots en een nationale innovatieagenda. LTO roept de Kamer op erop toe te zien dat deze plannen snel worden omgezet in concrete instrumenten waarmee ondernemers kunnen investeren, testen en opschalen.

Zonder mensen geen innovatie
Innovatie vraagt ook om vakmensen. Naast softwareontwikkelaars en data-experts zijn monteurs, servicetechnici, operators en ondernemers nodig die nieuwe technologie ontwikkelen, toepassen en onderhouden. Investeringen in technologie en vaardigheden moeten daarom hand in hand gaan.

Talentstrategie
Het kabinet heeft in aansluiting op het rapport-Wennink de Talentstrategie ontwikkeld vanuit de constatering dat de arbeidsmarkt structureel krap blijft. De land- en tuinbouw is niet als afzonderlijk domein of prioritaire sector opgenomen in de Talentstrategie. LTO pleit niet voor een aparte landbouwpijler binnen de Talentstrategie maar dat groene kennis en agrarisch vakmanschap worden erkend als een belangrijke randvoorwaarde voor veel van de maatschappelijke en economische opgaven waarvoor de strategie is ontwikkeld.

Strategische autonomie begint bij voedsel
Voedselzekerheid is een essentieel onderdeel van de strategische autonomie van Nederland en Europa. Met de combinatie van primaire productie, technologieontwikkeling, machinebouw, data, logistiek en kennisontwikkeling beschikt Nederland over een unieke agrifoodketen.

LTO roept de Kamer daarom op om de innovatieve kracht van agrifood en agritech volwaardig te betrekken bij de verdere uitwerking van de investeringsagenda van het rapport-Wennink en de Talentstrategie. Daarmee investeert Nederland in productiviteit, voedselzekerheid, strategische autonomie en brede welvaart.

Vertegenwoordigers van de Nederlandse schapensector spraken dinsdag 1 september met minister Van Essen van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) over de toekomst van de sector. Tijdens het gesprek bespraken zij het actieplan ‘Kracht van de kudde’ en de voorgestelde maatregelen.

Het actieplan is opgesteld door partijen uit de schapensector en bouwt voort op een reeks rondetafelgesprekken. Het onderstreept de betekenis van schapenhouderij voor voedselproductie, natuur- en landschapsbeheer, biodiversiteit en de leefbaarheid van het platteland. Tegelijk staat de sector onder druk door onder meer een kwetsbaar verdienmodel en beperkte toegang tot grond.

De voorstellen richten zich op zes samenhangende onderwerpen: versterking van de organisatiekracht van de sector, betere pachtmogelijkheden, een stabielere basis voor begrazingskuddes, benutting van wol als biobased bouwmateriaal, passende mest- en stikstofregels en betere inzet van grondinstrumenten. De sector wil de komende periode samen met LVVN en andere betrokken partijen werken aan concrete vervolgstappen.

Foto: gesprek tussen vertegenwoordigers van de schapensector en de minister van LVVN. V.l.n.r. Helma Lodders (Vee & Logistiek), Gitta Backer (KSG), Bart Krol (onafhankelijk procesbegeleider actieplan), Hendrik de Leeuw (LTO), Reinard Everts (NSFO), Saskia Cahuzak (LTO), minister Van Essen (LVVN), Marijke Dirkson (VGSN), Kostijn van Ginkel (LTO), Nico Verduin. Beeld: ministerie van LVVN.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) bevestigt in de vandaag verschenen reflectie op het Ontwerp-Natuurplan een aantal belangrijke zorgen die LTO Nederland eerder heeft geuit. De resterende natuurherstelopgaven zijn nog onvoldoende concreet, mogelijke maatregelen en alternatieven zijn niet uitgewerkt en de maatschappelijke gevolgen zijn nog niet inzichtelijk. Daarmee ondersteunt de reflectie de oproep van LTO aan de Tweede Kamer om bij het debat van 3 september geen onomkeerbare stappen te zetten zolang deze onderbouwing ontbreekt.

Tegelijkertijd trekt PBL op enkele punten conclusies over natuuruitbreiding, extensivering van landbouw en de inzet van dwingende instrumenten waarvoor volgens LTO eerst veel meer onderzoek en juridische onderbouwing nodig is.

Ontwerp-Natuurplan nog onvoldoende uitgewerkt
De PBL-reflectie bevestigt de kern van de LTO-kritiek: het Ontwerp-Natuurplan is in de huidige vorm onvoldoende onderbouwd en uitgewerkt om als basis te dienen voor verdere beleidsmatige, juridische of ruimtelijke keuzes die boeren en landbouwgrond raken.

Volgens PBL zijn de resterende natuurherstelopgaven nog onvoldoende concreet en ontbreken duidelijke keuzes over maatregelen, instrumenten en uitvoering. Ook de maatschappelijke gevolgen zijn nog niet goed in beeld. Dat sluit volledig aan bij de inzet van LTO: eerst moet per onderdeel van de Natuurherstelverordening duidelijk worden wat Europa daadwerkelijk verplicht, wat Nederland al doet en welke aanvullende opgave daarna aantoonbaar resteert. Bestaande prestaties van boeren, zoals ANLb, eco-regelingen en landschapsbeheer, moeten daarbij volledig meetellen.

Natuurherstel vraagt om gebiedsspecifieke aanpak
Positief is dat PBL natuurherstel niet terugbrengt tot één drukfactor. Waterhuishouding, nutriënten, stikstof, gewasbescherming, versnippering en andere factoren moeten in samenhang worden bekeken.

Voor LTO betekent dit dat per gebied moet worden vastgesteld wat natuurherstel daadwerkelijk belemmert en welke maatregel daar effectief is. Een generieke maatregel voor alle boeren rond natuurgebieden past daar niet bij.

Geen onomkeerbare keuzes voordat analyse is afgerond
LTO is kritisch op de stap die PBL vervolgens zelf zet. PBL constateert terecht dat de restopgave, de onderliggende analyse en de keuze van maatregelen nog onvoldoende zijn uitgewerkt, maar suggereert tegelijkertijd al dat uitbreiding van natuurareaal, vergaande extensivering, herinrichting en zelfs onteigening nodig kunnen zijn.

Die conclusie is volgens LTO niet te trekken zolang de ecologische en juridische grondslag nog niet deugdelijk is vastgesteld. Meer hectares natuur leveren bovendien niet automatisch een betere habitatkwaliteit op. Eerst moet op basis van transparante en vooraf kenbare criteria worden bepaald wat de feitelijke opgave is, welke drukfactoren bepalend zijn, wat bestaand beleid al oplevert en welke maatregelen aantoonbaar effectief zijn. Pas daarna kan worden beoordeeld of extra areaal of ander grondgebruik überhaupt nodig is.

LTO wil voorkomen dat ruimtelijke keuzes al impliciet worden ingekleurd voordat de analyse is afgerond en alternatieven gelijkwaardig zijn onderzocht. De PBL-reflectie bevestigt daarmee vooral hoeveel nog moet worden uitgezocht. Dat ondersteunt de oproep van LTO aan de Tweede Kamer voor het debat van 3 september: geef voorlopige kaarten, zoneringen en nog niet uitgewerkte maatregelen geen vooruitlopende werking.

Eerst aantonen wat nodig is, daarna besluiten
De inzet van LTO blijft helder: eerst aantonen wat werkelijk nodig is, daarna pas besluiten over maatregelen die boeren en landbouwgrond raken.

Op woensdag 3 september debatteert de Tweede Kamer over het Ontwerp-Natuurplan en de Uitvoeringswet voor de Europese Natuurherstelverordening (NHV). Deze Europese verordening verplicht lidstaten om natuur en biodiversiteit te herstellen en achteruitgang van natuurgebieden tegen te gaan. De manier waarop Nederland deze regels uitwerkt, kan grote gevolgen hebben voor boeren en tuinders.  

LTO Nederland vindt dat de Kamer nu geen besluiten moet nemen waarvan de gevolgen voor agrarische ondernemers nog onvoldoende duidelijk zijn. Het Ontwerp-Natuurplan is ingediend terwijl belangrijke onderzoeken en beoordelingen (het plan-MER, de publieksconsultatie, de PBL-reflectie en uitvoeringstoetsen) nog niet zijn afgerond. Ook ontbreekt een complete analyse van de effecten op inkomen, grondwaarde, investeringsruimte, voedselproductie en regionale ketens.

LTO roept de Kamer daarom op om:

• eerst duidelijk te maken welke Europese verplichtingen er daadwerkelijk liggen en welke opgaven daarna nog overblijven;
• bestaande inspanningen van boeren volledig mee te tellen, zoals agrarisch natuurbeheer, ANLb, eco-regelingen en landschapsbeheer;
• geen maatregelen op te leggen zonder goede ecologische, juridische en economische onderbouwing;
• voorlopige kaarten, zonering en andere maatregelen niet vooruit te laten werken in vergunningverlening, grondbeleid of gebiedsprocessen;
• de Uitvoeringswet pas te behandelen wanneer ook de uitvoeringsregels en gevolgen voor boeren, grondeigenaren en pachters bekend zijn;
• vrijwillige prestaties niet om te zetten in verplichte normen zonder duidelijke wettelijke basis, passende vergoeding en rechtsbescherming;
• het definitieve Natuurplan opnieuw aan de Kamer voor te leggen voordat Nederland het vaststelt.

Voor LTO staat één uitgangspunt centraal: boeren moeten vooraf weten waar zij aan toe zijn. Natuurherstel kan alleen slagen als er duidelijkheid is over gevolgen, financiering, compensatie en toekomstperspectief. Natuurbeleid mag niet opnieuw leiden tot onzekerheid op het erf. Daarom moet eerst de rechtszekerheid en economische ontwikkelruimte van boeren en tuinders worden geborgd, voordat nieuwe verplichtingen worden vastgesteld.

Inbreng LTO Nederland t.b.v. CD Ontwerp-Natuurplan

10 punten voor het commissiedebat Ontwerp-Natuurplan

Agrariërs met bouw- en/of grasland kunnen zich vanaf dinsdag 1 september aanmelden voor de Nmin-najaarsmetingen 2026 op www.Nminmeting.nl. Met deze gratis meting kunnen deelnemers zien hoeveel minerale stikstof er na de oogst nog in hun bodem aanwezig is.  Aanmelden kan tot 15 oktober 2026, zolang er meetcapaciteit beschikbaar is.

Slim boeren begint met weten
Je kunt pas sturen als je weet wat er in de bodem gebeurt. Met een Nmin-meting ontdekt een agrariër hoeveel minerale stikstof er na de oogst nog in de bodem aanwezig is. Die kennis helpt om betere keuzes te maken voor bemesting, bouwplan en waterkwaliteit. Zo ontstaat meer inzicht in de bodem en daarmee meer grip op de teelt, wat bijdraagt aan een toekomstbestendige bedrijfsvoering.

Tineke de Vries, voorzitter vakgroep Akkerbouw bij LTO Nederland: “Meten is weten, zeker als het om stikstof gaat. Een Nmin-meting laat zien wat de bodem al levert en waar nog winst te behalen is. Zo maak je van ieder groeiseizoen een kans om de stikstofbenutting verder te verbeteren”.

Wat levert een Nmin-meting op? 

• Inzicht in hoeveel stikstof er na de oogst in de bodem achterblijft
• Meer grip op de bemestingsstrategie, bouwplan en gewasrotatie
• Zicht op welke maatregelen op het eigen bedrijf effect hebben
• Vermijden van onnodig stikstofverlies en nitraatuitspoeling
• Handvatten voor bouwplan en gewasrotatie
• Kennis over de gemeten percelen

Hoe werkt het?
Deelname is eenvoudig en gratis. Na aanmelding op de website www.Nminmeting.nl kunnen deelnemers aangeven met welke percelen zij willen meedoen en een laboratorium kiezen dat de meting uitvoert. Er geldt geen maximum voor het aantal percelen. Na de oogst worden de monsters genomen volgens een vastgesteld meetprotocol. De resultaten verschijnen vervolgens automatisch in de Nmin-tool, die is te vinden op de website. Hier kunnen deelnemers hun eigen meetresultaten bekijken.

Veilig omgaan met gegevens  
De meetresultaten zijn alleen zichtbaar voor de deelnemer zelf. Alleen met toestemming van de deelnemer kunnen uitslagen anoniem worden gebruikt voor analyses en onderzoek door de sector. Bedrijfs- en meetgegevens worden niet gedeeld met de overheid.

Deelname en aanmelden
Deelname is in 2026 gratis, zolang er capaciteit beschikbaar is. De metingen vinden plaats van 15 oktober tot en met 30 november 2026. Wie verzekerd wil zijn van deelname doet er goed aan zich zo snel mogelijk aan te melden via  www.Nminmeting.nl.

De Nmin-najaarsmeting is een initiatief van LTO, NAJK en BO Akkerbouw. De metingen worden gefinancierd door het Ministerie van LVVN.

In antwoord op vragen van Tweede Kamerlid Jan Arie Koorevaar (CDA) aan LVVN geeft minister Van Essen (LVVN) aan dat 386 boeren alsnog een hogere vergoeding krijgen voor hun deelname aan de eco-regeling 2025.

LTO drong afgelopen voorjaar aan op herbeoordeling, omdat bodembedekking door dood, dor en/of geklepeld gewas niet goed is beoordeeld door het nieuwe AMS-satellietsysteem. Na de inzet van Koorevaar en LTO heeft de RVO vervolgens 1.345 eco-activiteiten (groenbedekking) opnieuw door mensen laten beoordelen. Een flink aantal dus met positief gevolg voor de betrokken boeren.

Ruim 5.000 bezwaren nog in behandeling
Ondertussen heeft de RVO óók nog ruim 5.000 bezwaren tegen GLB-beschikkingen 2025 in behandeling. LTO ontvangt signalen van leden dat de RVO veel tijd nodig heeft om bezwaren te behandelen en vindt dit zorgelijk. Boeren moeten weten waar ze aan toe zijn.

LTO concludeert ook dat de zorgen over de nieuwe beoordelingssystematiek terecht blijken te zijn. Satellietbeelden en algoritmen geven vaak geen goed beeld van bodembedekking als er sprake is van verdroogd, gemaaid, geklepeld of doorgevroren gewas. Menselijke interpretatie van satellietbeelden blijft belangrijk. LTO blijft dit dus kritisch volgen.

Verzamel bewijsmateriaal en claim overmacht
LTO adviseert boeren om zelf goed bewijsmateriaal te verzamelen en, als een eco-activiteit door weersomstandigheden niet uit de verf komt, overmacht te claimen.

Minister Van Essen heeft intussen al aan de Tweede Kamer laten weten dat voor 2026 overmacht in sommige gevallen in ieder geval geldt. Dit betreft onder meer de eco-activiteiten groenbemesting en vroeg oogsten, en conditionaliteit 6: bodembedekking op klei tussen 1 augustus en 30 november en wanneer een perceel uit productie is genomen.

LTO Nederland heeft gereageerd op de internetconsultatie over het wetsvoorstel passende huurcontracten. We steunen het doel om huurders beter te beschermen tegen oneigenlijk gebruik van tijdelijke huurconstructies, maar vragen daarbij nadrukkelijk aandacht voor internationale werknemers die tijdelijk in Nederland verblijven voor seizoensarbeid.

Het wetsvoorstel maakt nog onvoldoende onderscheid tussen internationale medewerkers die langdurig in Nederland wonen en werknemers die slechts enkele weken tot maanden in Nederland werken. Voor deze laatste groep past een regulier huurcontract met volledige huurbescherming niet bij de tijdelijke aard van werk en verblijf. Seizoensarbeid vraagt om een aparte contractvorm die aansluit bij de feitelijke duur van het seizoen en voorkomt dat passende huisvesting onder druk komt te staan.

Hoewel huurwetgeving werknemers moet beschermen, moet het ook ruimte bieden voor de praktijk van seizoensarbeid. Daarom vragen wij het ministerie rekening te houden met tijdelijke huisvesting voor internationale medewerkers, met duidelijke afspraken over huurprijs, kwaliteit, certificering, handhaving en een passende opzegtermijn.

Daarnaast reageren we op de voorgestelde beperking van korte verhuur tot dertig nachten. Die termijn sluit onvoldoende aan bij de praktijk van piek- en seizoensarbeid, waarbij werknemers vaak twee tot zes maanden verblijven en in sommige teelten tot maximaal negen maanden. Door weers- en marktomstandigheden is bovendien flexibiliteit in de planning nodig. Een te strikte begrenzing kan leiden tot minder beschikbare huisvesting en extra druk op de reguliere woningmarkt. Daarom vragen wij om een aparte, helder afgebakende contractvorm die tijdelijk verblijf mogelijk maakt voor de feitelijke duur van het seizoen.

Verder benadrukken we dat kwalitatieve, gecertificeerde huisvesting op of nabij het agrarisch bedrijf belangrijk is voor medewerkers in onze sector. Wetgeving moet investeringen daarin ondersteunen en in elk geval niet ontmoedigen. Veel ondernemers hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in huisvesting die voldoet aan erkende kwaliteitsnormen, zoals het Agrarisch Keurmerk Flexwonen (AKF). Deze huisvesting vermindert de druk op de reguliere woningmarkt en maakt goed beheer en toezicht mogelijk. Daarom vragen we om een duidelijke overgangsregeling en voldoende zekerheid voor bestaande, vergunde huisvestingslocaties die aan de geldende kwaliteitseisen voldoen.

LTO Nederland is positief over het besluit om de periode waarin dierlijke drijfmest op grasland mag worden uitgereden te verlengen tot 15 september. Daarnaast worden vanwege de uitzonderlijke droogte maatregelen genomen binnen het GLB en de eco-regeling. Daarmee komt het kabinet op twee punten tegemoet aan knelpunten waar boeren deze zomer door de uitzonderlijke droogte en hoge temperaturen tegenaan lopen.

LTO heeft eerder deze maand gevraagd om verlenging van de uitrijdperiode. Door de langdurige droogte staat de grasgroei op veel plaatsen stil en is het uitrijden van mest landbouwkundig niet verantwoord of zelfs praktisch onmogelijk. Mest kan onder deze omstandigheden onvoldoende worden benut en het risico bestaat dat ondernemers uitsluitend vanwege een kalenderdatum worden gedwongen om mest op een ongunstig moment aan te wenden.

De verlenging naar 15 september geeft ondernemers meer ruimte om te wachten tot de omstandigheden verbeteren en de grasgroei daadwerkelijk op gang komt. Dat is niet alleen van belang voor de landbouwpraktijk, maar ook voor een goede benutting van nutriënten en het voorkomen van onnodige verliezen naar het milieu.

Ook binnen het GLB en de eco-regeling wordt rekening gehouden met de uitzonderlijke omstandigheden. Voor verschillende voorwaarden wordt overmacht toegekend en voor de eco-activiteit ‘vroeg ras rooigewas’ wordt de uiterste rooidatum van 1 september verruimd. Daarmee wordt voorkomen dat boeren als gevolg van de extreme droogte niet aan voorwaarden kunnen voldoen die in de huidige omstandigheden praktisch niet uitvoerbaar zijn.

Let op: Dit betreft dus niet de regeling binnen het mestbeleid waarbij een onbemest vanggewas dat vóór 1 september wordt ingezaaid, kan meetellen als rustgewasjaar. LTO heeft zich wel ingezet voor meer flexibiliteit rondom deze deadline, maar er bleek geen mogelijkheid om dit aan te passen.

Deze situatie onderstreept voor LTO Nederland opnieuw de beperkingen van kalenderlandbouw. Ook dit jaar is duidelijk dat de natuur zich niet laat sturen. LTO pleit daarom voor een systeem waarin niet de kalender, maar de landbouwkundige en milieukundige omstandigheden leidend zijn. Doelsturing is daarbij de sleutel: ondernemers krijgen dan ruimte om op basis van meetbare doelen en de omstandigheden op hun bedrijf de beste keuzes te maken. De verlenging van de uitrijdperiode is een goede stap, maar uiteindelijk is een structurele omslag nodig van kalenderlandbouw naar doelsturing.

Vandaag spraken LTO-voorzitter Ger Koopmans en NAJK-voorzitter Gerben Boom met minister-president Rob Jetten, minister Jaimi van Essen, staatssecretaris Silvio Erkens en staatssecretaris Jo-Annes de Bat over de stikstofaanpak. Het was een indringend en scherp maar ook constructief gesprek. Een gesprek waarin wij de pijn en boosheid van boeren hebben overgebracht, en onze eisen stevig op tafel hebben gelegd.

Onze eisen richten zich op drie punten. Ten eerste, het maken van nieuwe afspraken die meer vertrouwen geven in het vervolgproces. Ten tweede, duidelijkheid over wat nieuwe wetgeving in praktijk betekent op het boerenerf. En ten derde, bovenal: de toezegging dat er ruimte is om het stikstofpakket stevig te verbeteren.

Bij het kabinet merken we grote bereidheid om hier met LTO en NAJK uit te komen. Zoals kabinetsleden het formuleerden: praten loont, ook als dat complex en moeilijk is. De kabinetsdelegatie zegde toe dat er ruimte is voor verbetering, aanpassing en invulling van de stikstofplannen, met als doel om tot een aanpak te komen die haalbaar en realistisch is. Gezamenlijk roepen we de provincies op om met verbetervoorstellen voor de zonering te komen zodat minder boeren daar gevolgen van ondervinden. Er zijn nu al signalen dat provincies met veel voorstellen bezig zijn en dat het er in totaliteit wel tientallen kunnen worden, meldde minister Van Essen.

De ruimte voor verbetering is een belangrijk signaal vanuit het kabinet. Maar ons gaat het om het resultaat. In de komende weken blijven we daarom intensief en gestructureerd met elkaar in gesprek. Ger Koopmans hield een pleidooi om de communicatie met andere agrarische organisaties ook echt op te pakken.

Beste leden,

Op 26 juni stuurde minister Van Essen zijn stikstofaanpak naar de Tweede Kamer. Vanuit LTO lieten we direct weten dat die aanpak ‘op cruciale onderdelen anders moet’. Sindsdien spannen we ons er met man en macht voor in om de slechte onderdelen van tafel te krijgen. En om het pakket in totaliteit vergaand te verbeteren. Met deze brief praten we jullie bij over relevante ontwikkelingen.

Wij blijven in gesprek
Dagelijks voeren we gesprekken met tal van partijen die een rol spelen in het uitwerken van de stikstofaanpak. Met de minister van LVVN, de minister-president en andere leden van het kabinet, met ambtenaren, met Tweede en Eerste Kamerleden, met bestuurders van de provincies, de waterschappen, maatschappelijke organisaties en uiteraard met onze collega’s van andere boerenorganisaties.

Wij denken dat we het beste voor jullie opkomen door – voorlopig – met al deze partijen in gesprek te blijven. Door zelf na te denken over hoe de aanpak beter, uitvoerbaarder en realistischer kan worden gemaakt. En door te benadrukken dat de aanpak aangepast móet worden als het kabinet wil dat wij mee blijven denken. Daarbij werken we nauw samen met de jonge boeren van het NAJK. Nogmaals: voor ons is een harde randvoorwaarde dat de plannen worden aangepast. Bijvoorbeeld als het gaat over zonering, grondgebondenheid, emissienormen en het tempo van vergunningverlening.

Verscheidenheid agrarische belangenbehartigers inzetten als kracht
Andere agrarische belangenbehartigers maken een andere afweging. Sommige organisaties kiezen voor een meer activistische aanpak of willen pas in gesprek nadat de brief van tafel is. Wij respecteren die verschillen. Sterker nog: dit maakt onze sector als geheel sterker. Het is goed dat er partijen zijn die van buitenaf druk zetten, én het is goed dat er partijen zijn die aan tafel zitten en de lijnen open houden.

We zien dat er ook organisaties zijn die deze verschillen niet respecteren. Die ons scherp oproepen om de gesprekken met het kabinet stil te leggen. Soms gaat dat er stevig aan toe. Dat mag, dat hoort erbij, maar de voorbije weken zagen we soms ook dat onze inzet wordt verdraaid en (bewust) verkeerd weergegeven. We zagen uitingen waarbij landelijke, regionale en lokale LTO-bestuurders persoonlijk onder druk worden gezet, worden beschimpt of beledigd.

We begrijpen dat emoties hoog oplopen. Bij iedereen. Dat geldt ook voor ons. Er staat veel op het spel. Voor jullie, voor je gezin, voor je bedrijf en voor onze sector als geheel. Maar die omgangsvormen moeten stoppen. Als we elkaar onderling aanvallen, maakt dat ons als sector zwakker. Volgende week overleggen we met Agractie en andere organisaties. We hopen nieuwe afspraken te maken over hoe we ons tot elkaar verhouden. We hoeven niet overal hetzelfde over te denken, we hoeven niet altijd hetzelfde te doen. Juist onze verschillen kunnen ons gezamenlijk versterken.

Werkbezoek minister-president, stap naar betere voorstellen
Als onderdeel van onze aanpak organiseerden we vorige week een werkbezoek voor minister-president Rob Jetten aan een melkveebedrijf in Noord-Brabant. Een van de honderden schitterende bedrijven waarvoor een platte GVE-norm onwerkbaar is. Ook vond een rondetafelgesprek plaats met melkveehouders die afhankelijk zijn van doelsturing om te voldoen aan grondgebondenheid. De premier was zichtbaar onder de indruk van wat hij zag en hoorde. Daarmee ligt er nog geen beter plan van het kabinet. Maar het is een van de vele stappen die we zetten om tot betere voorstellen te komen.

Intrekkingsverzoek natuurvergunningen onacceptabel
Het bericht dat provincie Noord-Brabant de natuurvergunningen van vijf pluimveehouders in wil trekken, landde als een bom. De manier waarop de provincie dat besluit heeft voorbereid, is totaal onacceptabel en onrechtvaardig. Op het plan van de pluimveehouders zelf om 50 tot 80% stikstofemissie te reduceren hebben zij nooit een reactie gekregen!

In de Kamerbrief van 26 juni schreef minister Van Essen: “Met dit pakket kunnen handhavings- en intrekkingsverzoeken worden voorkomen.” Dat Van Essen vervolgens begrip uitsprak voor het Brabantse besluit, heeft ons vertrouwen geschaad. In een spoedoverleg dat LTO-voorzitter Ger Koopmans had met minister Van Essen, maakte Ger duidelijk dat de minister deze woorden moest corrigeren vóórdat Provinciale Staten daarover vergaderde. Het heeft ertoe geleid dat de minister donderdag een nieuw bericht aan de Kamer stuurde: “ik [heb] in gesprek met Noord-Brabant aangegeven dat ik verwacht dat zij geen onomkeerbare besluiten nemen, totdat het ‘trappetje van Remkes’ is uitgelopen.” Die aanwijzing is van groot belang – voor alle provincies en alle boeren die met intrekkingsverzoeken geconfronteerd kunnen worden. Het is een voorbeeld van hoe LTO impact heeft, juist door wél in gesprek te blijven.

Statenvergadering Noord-Brabant
Vrijdag vond in Den Bosch de Statenvergadering plaats over deze intrekkingsverzoeken. Naast de pluimveehouders spraken o.a. LTO en ZLTO in. Samen met andere boerenorganisaties organiseerde ZLTO een demonstratie op het provincieplein. Dat heeft slechts beperkt geholpen. De plannen zijn nog niet van tafel. De procedure loopt door, maar de provincie gaat nu wel in gesprek met de pluimveehouders.

Volgens verantwoordelijk gedeputeerde Saskia Boelema helpt het als de stikstofaanpak van het kabinet snel concreet wordt. Dat geldt voor alle provincies. Er liggen tientallen intrekkingsverzoeken op de plank. Juridisch staat MOB sterker als het kabinet alle stikstofplannen weer in zou trekken. Daarom kiezen wij voor aanpassen en verbeteren.

Het stikstofprobleem is juridisch een van de moeilijkste problemen waar Nederland de afgelopen tien jaar mee te maken heeft gehad. En niet alleen juridisch, maar ook politiek, bestuurlijk, maatschappelijk en ecologisch. Een simpele uitweg uit de impasse bestaat niet. Wie de 26 junibrief ‘heilig’ verklaart en zegt dat er niets meer aangepast mag worden, draagt niet bij aan een oplossing. En wie zegt dat de brief verscheurd moet worden, kan ook niet denken dat de problemen daarmee van tafel zijn.

Nieuwsuur maakte een informatieve reportage over het verloop van de dag. Verder domineerde het nieuws dat één van de organisaties Jodensterren met de letter B uitdeelde. Vanuit LTO laten we ons nooit publiekelijk kritisch of negatief uit over het handelen van andere boerenorganisaties. Maar hier is duidelijk dat de betrokken pluimveehouders er niet mee geholpen zijn. Hier zijn grenzen overschreden.

Vooruit kijken
Deze week start een belangrijke fase: het kabinet praat met oppositiepartijen over steun voor de nieuwe begroting. Vanuit LTO zijn we intensief in gesprek met oppositiepartijen. We vragen hen om aanpassing van de plannen te eisen. En we leveren voorstellen aan waardoor het pakket beter wordt. Later deze week praten we opnieuw met minister Van Essen en minister-president Jetten. Volgende week staat vervolgoverleg gepland met de top van het kabinet en het ministerie over de plannen. Het zijn stuk voor stuk ‘kleine stapjes’, maar we hopen jullie met deze brief meer inzage te geven in waar ze wat ons betreft aan bij moeten dragen.

We vragen ons steeds af of het nog zin heeft om in gesprek te blijven. Of dat ook wij een streep moeten trekken en de gesprekken stopzetten. Die afweging maken we permanent, waarbij de komende twee weken cruciaal worden.

We werken samen met al onze bestuurders in de regio’s, afdelingen en vakgroepen aan het stikstofdossier. Jullie vertrouwen in ons, en in onze aanpak, weegt daarbij heel zwaar voor ons. We zijn jullie dankbaar voor dat vertrouwen en voor de steun die vaak naar ons wordt uitgesproken.

Dit is geen proces van dagen of weken, maar van maanden of zelfs van jaren. Daarbij knokken wij elke dag weer voor een aanpak die haalbaar en realistisch is, die écht perspectief biedt. Perspectief om de doelen te halen vanuit eigen vakmanschap, met keuzes die passen bij het unieke karakter van jullie eigen bedrijf en ondernemerschap.

Met vriendelijke groet,

Ger Koopmans
Dirk Bruins
Annie van de Riet
Thijs Rompelberg

Bij runderen in Duitsland, Frankrijk en Zwitserland is recent een nieuw orthobunyavirus uit de Simbu-serogroep aangetoond. Inmiddels heeft Royal GD ook in Nederland een zogenoemd shamonda-like virus vastgesteld bij rundvee. Het virus is genetisch verwant aan het Schmallenbergvirus en wordt vermoedelijk, net als andere virussen uit deze virusgroep, overgedragen door knutten (Culicoides-soorten).

Verschijnselen bij runderen
De afgelopen week ontving de GD-Veekijker meerdere meldingen van rundveebedrijven waar runderen verschijnselen vertoonden zoals koorts, diarree en een daling van de melkproductie. Bij onderzoek op verschillende bedrijven werd vervolgens een infectie met een orthobunyavirus vastgesteld. Nadere analyses wijzen op een shamonda-like virus, vergelijkbaar met het virus dat eerder in Duitsland, Frankrijk en Zwitserland werd gevonden.

Bij volwassen runderen lijken de ziekteverschijnselen vooralsnog beperkt tot een acute ziekteperiode met koorts, diarree en productiedaling. Mogelijke effecten bij drachtige dieren worden nog onderzocht, maar op basis van ervaringen met verwante virussen wordt rekening gehouden met risico’s op abortus, doodgeboorten en aangeboren afwijkingen bij kalveren.

Nog veel onbekend
Over de gevolgen van het virus voor schapen en geiten is op dit moment nog weinig bekend. Wel behoort het virus tot dezelfde virusgroep als het Schmallenbergvirus, dat in het verleden bij infecties tijdens een gevoelige fase van de dracht aangeboren afwijkingen bij lammeren kon veroorzaken. Of het nieuwe virus vergelijkbare effecten heeft, is nog niet vastgesteld. Vooralsnog zijn er geen aanwijzingen dat het virus ziekte bij mensen veroorzaakt.

Alertheid gevraagd
GD roept dierenartsen en veehouders op alert te blijven op bedrijven met acute verschijnselen zoals koorts, diarree en een daling van de melkproductie. Meldingen van opvallende ziektebeelden zijn belangrijk om de verspreiding en impact van het virus in kaart te brengen.

Daarnaast is het van belang om tijdens het komende aflammerseizoen extra alert te zijn op abortus, doodgeboorten en aangeboren afwijkingen bij lammeren en verdachte gevallen nader te laten onderzoeken.

Overweging voor schapenhouders
Omdat nog onbekend is of het nieuwe virus schade kan veroorzaken tijdens de dracht van kleine herkauwers, geeft GD aan dat schapenhouders deze onzekerheid kunnen meenemen in hun keuze voor het dekmoment. Wie uit voorzorg het risico op blootstelling tijdens de vroege dracht wil beperken, kan overwegen om ooien niet vóór oktober te laten dekken. Op basis van de huidige kennis is echter niet bekend of deze voorzorgsmaatregel noodzakelijk is.

Bron en meer info: Dossier ‘shamonda-like’ virus