Sinds augustus organiseren LTO Noord, ZLTO en LLTB een groot aantal regionale bijeenkomsten waar zij met leden in gesprek gaan over het stikstofpakket van het kabinet en de inzet van LTO. Tot nu toe hebben ruim drieduizend boeren en tuinders hun vragen, zorgen en voorstellen gedeeld tijdens 21 ledenbijeenkomsten. In de komende weken vinden nog meer bijeenkomsten plaats.

Tijdens de bijeenkomsten worden de ontwikkelingen in Den Haag besproken en is er aandacht voor de gevolgen van het beleid voor boeren en tuinders, in de eigen provincie en regio. Hoewel de lokale omstandigheden verschillen, komt uit de gesprekken een duidelijk gezamenlijk beeld naar voren: zorg voor perspectief voor ondernemers, breng vergunningverlening op gang en voorkom dat nieuwe maatregelen de ontwikkelruimte van bedrijven verder beperken. Leden steunen het overleg met het kabinet, maar verwachten ook een stevige inzet van LTO om de plannen te verbeteren.

Duidelijkheid over de toekomst van het bedrijf
De meest genoemde thema’s tijdens de bijeenkomsten zijn duidelijkheid en toekomstperspectief. Boeren en tuinders willen weten waar ze aan toe zijn en welke mogelijkheden er zijn om hun bedrijf voort te zetten, te ontwikkelen of op termijn over te dragen aan de volgende generatie. Toekomstperspectief en vergunningverlening staan daarbij bovenaan de agenda.

De oproep om vergunningverlening weer op gang te brengen, klinkt breed. Leden vragen om rechtszekerheid, een oplossing voor PAS-melders, interimmers en andere knelgevallen, geen intrekkingen van natuurvergunningen en duidelijkheid over de gevolgen van de kabinetsplannen voor individuele bedrijven. Ook de mogelijke invoering van grondgebondenheid en de GVE-norm roept veel vragen op over de gevolgen voor bedrijfsontwikkeling.

Daarnaast maken leden zich grote zorgen over de stapeling van maatregelen en de gevolgen daarvan. Stikstof staat niet op zichzelf: ook opgaven rond water, gewasbescherming, CO₂ en natuur spelen een rol. Leden willen dat de samenhang tussen deze doelen wordt meegenomen en dat beleid uitvoerbaar blijft in de praktijk.

Zorgen over zonering en te weinig maatwerk
Vooral rond Natura2000-gebieden, beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden maken leden zich zorgen over zonering. Zij vrezen gevolgen voor de bedrijfsvoering, grondwaarde, bedrijfsfinanciering en toekomstmogelijkheden.

Leden vragen om een goede onderbouwing van de voorgestelde zonering en vragen om maatwerk zonder generieke, vaste afstanden van 500 of 1.000 meter. Zij pleiten voor een gebiedsgerichte aanpak en betrokkenheid van boeren en tuinders van onderop en vanaf het begin. Alternatieven vanuit de praktijk moeten daarbij serieus worden onderzocht.

Ook vragen leden om ruimte voor innovatie en managementmaatregelen, mits deze aantoonbaar bijdragen aan emissiereductie en juridisch worden erkend. Verder noemen zij het schrappen van de kritische depositiewaarde (KDW) uit de wet, de invoering van een rekenkundige ondergrens en een eerlijke verdeling van de extra opgave in de zones over alle sectoren als belangrijke onderdelen van een oplossing.

Blijf aan tafel, maar treed steviger op
De bijeenkomsten laten zien dat leden het belangrijk vinden dat LTO met de minister in gesprek blijft. Bij de ZLTO-bijeenkomsten werd de stelling “het is goed dat LTO aan tafel zit” expliciet in stemming gebracht; meer dan 80% van de ZLTO-leden steunde de keuze om deel te nemen aan het overleg. Tegelijkertijd klinkt in de verschillende regio’s de oproep om stevig op te komen voor de belangen van boeren en tuinders.

Leden willen een duidelijke boodschap richting politiek en overheid, meer eensgezindheid tussen landbouworganisaties en heldere grenzen in de onderhandelingen. Over de vraag hoeveel ruimte er is om mee te bewegen met voorstellen van het kabinet, lopen de meningen uiteen. De rode draad is dat overleg belangrijk is, maar niet ten koste mag gaan van de fundamentele belangen en ontwikkelruimte van ondernemers.

Ook vragen leden om betrouwbare, onafhankelijke monitoring en realistische natuurdoelen. Maatregelen moeten niet alleen op papier werken, maar ook in de praktijk effect hebben en juridisch houdbaar zijn.

Inbreng van leden vormt de basis voor de verdere inzet
De signalen uit de bijeenkomsten geven richting aan de verdere belangenbehartiging van LTO. De regionale verschillen vragen om maatwerk, maar de gezamenlijke opdracht is helder: werk aan rechtszekerheid, perspectief en ruimte om te ondernemen.

LTO neemt de inbreng van leden mee in de gesprekken met het kabinet en de verdere uitwerking van de inzet op het stikstofdossier. Daarbij blijft het doel om het kabinetsbeleid op essentiële punten te verbeteren, zodat oplossingen aansluiten bij de praktijk van boeren en tuinders.

De boodschap van onze leden is duidelijk: blijf in gesprek, wees helder over de inzet en vecht voor een werkbaar stikstofbeleid dat boeren en tuinders daadwerkelijk toekomstperspectief biedt.

Deze week komen regeringsleiders van de EU bijeen op een Europese Top om te spreken over de Europese meerjarenbegroting (MFF) voor na 2027. Zaterdag presenteerde het Ierse voorzitterschap van de Raad van de EU een nieuw compromisvoorstel voor die begroting. Daarin wordt verder gesneden in de totale Europese begroting, terwijl de voorgestelde korting van ruim 20 procent op het budget voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) overeind blijft. LTO roept de Europese regeringsleiders op om te zorgen voor voldoende Europese financiering die in verhouding staat tot de ambities die Europa aan boeren en tuinders stelt.

LTO heeft samen met Copa Cogeca en landbouworganisaties uit heel Europa de afgelopen periode meermaals actiegevoerd in Brussel om de noodzaak van voldoende landbouwfinanciering onder de aandacht te brengen. Ook riepen LTO, NAJK, BoerenNatuur, LandschappenNL en Biohuis gezamenlijk op tot voldoende structurele Europese financiering voor landbouw, natuur en groenblauwe diensten. Nederland pleit traditioneel voor een kleinere Europese begroting. Dat klinkt aantrekkelijk vanuit het perspectief van de nationale schatkist, maar het is een doelpunt in eigen goal. De Nederlandse economie profiteert enorm van de Europese samenwerking. Boeren en tuinders staan daarnaast voor grote opgaven op het gebied van vergroening. Als de beschikbare middelen afnemen terwijl de maatschappelijke verwachtingen hoog blijven, komt de uitvoering van deze opgaven onder druk te staan.

Ongelijk speelveld verder vergroot
Voor Nederland dreigt de voorgestelde korting van het GLB-budget nog hoger uit te vallen, doordat ook betalingen voor sectorale interventies, waaronder steun aan producentenorganisaties, straks uit de nationale EU-envelop voor landbouw moeten worden gefinancierd. Daarnaast wordt de bandbreedte voor de gemiddelde hectaresteun verruimd: waar de Europese Commissie eerder een ondergrens van € 130 per hectare voorstelde, verlaagt het Ierse compromis deze naar € 90 per hectare. De bovengrens ligt op € 240 per hectare. In combinatie met de nieuwe begrotingsstructuur, waarin landbouwfinanciering onderdeel wordt van nationale en regionale plannen, krijgen lidstaten meer ruimte om eigen keuzes te maken over de verdeling van landbouwsteun. Hierdoor dreigen grotere verschillen te ontstaan in de betalingen aan boeren en tuinders in verschillende lidstaten, waardoor het gelijke speelveld op de Europese interne markt verder onder druk komt te staan.

European Farmers Congress
Deze week komen Europese boerenorganisaties bijeen in Stockholm voor het European Farmers Congress van Copa Cogeca. Tegelijkertijd komen de regeringsleiders van de EU in Brussel bijeen voor een Europese Top om te spreken over de meerjarenbegroting. Tijdens het congres bespreken de Europese landbouworganisaties hun gezamenlijke reactie op de voorgestelde begroting. Deze wordt vastgelegd in een Stockholm Declaration, die donderdag wordt gepresenteerd.

Op maandag 5 oktober bracht staatssecretaris Erkens op uitnodiging van LTO Nederland, BLHB en NAJK een werkbezoek aan het melkveebedrijf van familie De Vries in Stolwijk. Tijdens het werkbezoek stond de voorgenomen herziening van de pachtregelgeving centraal. LTO Nederland, BLHB en NAJK zijn al geruime tijd nauw betrokken bij dit dossier en stonden mede aan de basis van de notitie Transitie in de pacht die belangrijke bouwstenen heeft geleverd voor het huidige conceptwetsvoorstel.

In het gesprek met staatssecretaris Erkens hebben we benadrukt dat bestaande reguliere pachtovereenkomsten gerespecteerd moeten worden. Voor veel (pachtafhankelijke) bedrijven vormen deze overeenkomsten namelijk een belangrijk fundament voor de continuïteit van de bedrijfsvoering. Ook hebben we gesproken over de pachtprijs bij de nieuwe pachtvorm standaardpacht. LTO Nederland, BLHB en NAJK hebben daarbij aangegeven dat langjarige pacht vooral succesvol kan zijn wanneer sprake is van een evenwichtige pachtprijs die in verhouding staat tot het opbrengend vermogen van de grond.

Gelijk speelveld
Met betrekking tot het maken van duurzaamheidsafspraken hebben we aangegeven dat generieke regelgeving hiervoor het meest geëigende instrument is. Verduurzaming via algemene regelgeving zorgt namelijk voor gelijke spelregels voor alle ondernemers ongeacht of grond in eigendom is of wordt gepacht.

Als toch de keuze wordt gemaakt voor het maken van duurzaamheidsafspraken binnen pachtcontracten dan gaat de voorkeur uit naar afspraken op vrijwillige basis en met wederzijdse instemming van pachter en verpachter met een focus op afspraken die bijdragen aan een gezonde en weerbare bodem.

Eerlijke pachtprijs
Tot slot hebben we bij staatssecretaris Erkens aandacht gevraagd voor een eerlijkere pachtprijssystematiek. Binnen bestaande pachtprijsgebieden kunnen aanzienlijke verschillen bestaan in grondkwaliteit en opbrengstvermogen. Daarom hebben we voorgesteld om te onderzoeken of met behulp van Kadastergegevens een verdere differentiatie van de regionormen mogelijk is zodat de pachtprijs beter aansluit bij de feitelijke kwaliteit en gebruikswaarde van de grond.

Evenwichtig pachtstelsel
LTO Nederland, NAJK en BLHB kijken terug op een constructief werkbezoek. Staatssecretaris Erkens nam ruim de tijd om kennis te nemen van de praktijkervaringen van pachters en ging open het gesprek aan over de uitdagingen en kansen binnen het toekomstige pachtstelsel. Vanuit het Ministerie van LVVN bestaat de bereidheid om samen met ons verder te werken aan een evenwichtig pachtstelsel met voldoende draagvlak in de praktijk.

Op woensdag 7 oktober nam Eric Douma, namens LTO Nederland, NAJK en Biohuis, deel aan de Tweede Kamer rondetafel-bijeenkomst over het Investeringsfonds Duurzame Landbouw (IDL). LTO Nederland heeft het belang van het IDL onderstreept en aandacht gevraagd voor verbetering en uitbreiding van het fonds.

Wat is het IDL?
Boeren en tuinders die willen verduurzamen moeten vaak grote investeringen doen. Het Investeringsfonds Duurzame Landbouw (IDL) helpt boeren en tuinders deze investeringen te financieren. Door achtergestelde leningen met lagere rentes te verstrekken zorgt zij voor het lostrekken van privaat kapitaal. Het IDL biedt gunstige voorwaarden voor boeren en tuinders die hun bedrijf willen verduurzamen. De achtergestelde lening verlaagt het risico voor andere financiers en kan zo helpen de totale financiering rond te krijgen. De rente van 1%, de lange looptijd en de mogelijkheid de eerste jaren niet af te lossen, geven ruimte om investeringen te doen. Daarbij houdt bovendien de ondernemer de vrijheid zelf passende maatregelen te kiezen.

Rondetafelgesprek IDL
Op 7 oktober organiseerde de vaste Kamercommissie Landbouw een rondetafelgesprek om het IDL te evalueren. Een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer is een informatiebijeenkomst waarin Kamerleden vragen kunnen stellen aan experts. Gisteren stelden de Kamerleden Jan Arie Koorevaar (CDA), Wim Meulenkamp (VVD), Anne-Marijke Podt (D66) en Laura Bromet (PRO) vragen aan de organisatie achter IDL, banken en dus ook aan LTO Nederland.

Verdienmodel van boeren en tuinders
Namens LTO zat Eric Douma (bestuurder commissie MOO) aan tafel die aangaf dat investeringen en toegang tot kapitaal essentieel is voor de land- en tuinbouw om grote uitdagingen het hoofd te bieden. LTO Nederland is blij met het IDL maar het fonds ook voor meer bedrijven toegankelijk maken.

Het IDL past bij de inzet van LTO Nederland op doelsturing: boeren en tuinders kiezen zelf passende maatregelen om de gestelde doelen te halen. De voorwaarden dienen wel te blijven aansluiten bij de verschillende opgaven en mogelijkheden in sector. Daarnaast is het belangrijk aandacht te blijven geven aan het structurele verdienmodel van boeren en tuinders. Structurele kosten van publieke doelen moeten niet blijven hangen in een steeds hogere schuld van de ondernemer.

Formele openstelling voor alle sectoren betekent nog geen gelijkwaardige toegang.
Voor het verkrijgen van financiering vanuit het IDL is het immers nodig om aan de acht duurzaamheidsdoelstellingen aandacht te geven, en bij vijf te verbeteren, en op de andere mag geen verslechtering plaatsvinden. Dit zorgt er echter voor dat een integrale omschakeling voor  bepaalde sectoren eerder of makkelijker binnen de kaders valt dan voor andere sectoren, vooral door de vaste eis van stikstofreductie. Bepaalde sectoren vallen dan buiten de kaders, terwijl zij wel belangrijke stappen kunnen zetten op waterkwaliteit, bodem of het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

LTO Nederland vraagt dan ook om aantoonbare verbetering op meerdere doelen, welke passen bij het bedrijf en zijn omgeving, zonder dat één doel voor alle sectoren verplicht wordt gesteld. Klimaatadaptatie kan extra worden meegenomen in de beoordeling. Daarnaast is het interessant een lichtere route toe te voegen voor gerichte verduurzamingsinvesteringen. Een samenhangend investeringspakket kan veel opleveren, zonder aan ten minste vijf doelen bij te dragen of een volledige omschakeling te vragen.

Robotisering en digitalisering
Verder pleit LTO Nederland ervoor om ook investeringen in robotisering en digitalisering als volwaardige verduurzamingsinvestering binnen het IDL te betrekken, complementair aan het voorgestelde garantie-instrument voor robotisering.

Biologische boeren
Ten slotte is het van belang om het IDL ook toegankelijk te houden voor biologische boeren. In het rapport Toegankelijkheid financiële regelingen en regeldruk voor biologische boeren (p. 26) van Biohuis en Bionext wordt geconcludeerd dat boeren die al biologisch werken grotere investeringen moeten doen. Daarnaast ligt het accent bij IDL op de dierhouderij terwijl ook biologische tuinders en akkerbouwers investeren in het verduurzamen van de bedrijfsvoering. Het zou daarom goed zijn om ook voor bestaande biologische boeren en tuinders voorlichting te geven over de mogelijkheden van IDL.

Financiering van omschakeling moet gezien worden in samenhang met bedrijfsopvolging
Een omschakeling kan meerdere investeringen en stappen over verschillende jaren vragen. Het is goed dit in samenhang te beoordelen op basis van een meerjarig bedrijfsplan. Daarbij kan de financiering door het IDL en andere financiers dan worden afgestemd daarop, zodat noodzakelijk onderdelen van het plan ook daadwerkelijk kunnen worden uitgevoerd.

Bedrijfsovername is bovendien een goed moment om de bedrijfsvoering aan te passen. Tegelijkertijd komen voor de jonge boer de lasten van de overname en de investeringen in verduurzaming samen. Jonge en startende ondernemers kunnen al gebruikmaken van het IDL. LTO Nederland vraagt om die mogelijkheid beter te verbinden met de overnamefinanciering. Dit kan in lijn met de eerdere oproep van NAJK. Zij pleiten voor meer en bredere fiscale steun voor jonge boeren. Eric Douma sloot zich hierbij aan en gaf aan dat het van belang is om de fiscale regelingen voor boeren en tuinders te behouden.

Lange termijn verdienmodel is van belang
LTO Nederland vraagt de politiek dan ook om financiering te verbinden met inzet op langjarige beloning voor publieke diensten en goede afspraken in de keten over vergoeding van verduurzaming. Ondernemers hebben bovendien duidelijke regels en zekerheid nodig over de termijn waarin zij investeringen kunnen terugverdienen. Het fonds kan zo helpen bedrijven toekomstbestendig te maken, maar de kosten van maatschappelijke ambities kunnen niet telkens bij de boer of de tuinder weggelegd worden.

Ons position paper voor de rondetafel is hier te lezen.

De inbreng van Eric Douma tijdens de Rondetafel is hier terug te kijken.

Op woensdag 7 oktober heeft LTO Nederland als sociale partner op het Catshuis met kabinet, de andere werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland en vakbonden FNV, CNV en VCP een goed en belangrijk gesprek gevoerd. LTO Nederland is blij dat alle partijen weer aan tafel zitten en met elkaar in gesprek willen gaan de komende maanden. LTO Nederland zet zich hierbij in voor onze leden en voor een goed verdienmodel voor boeren en tuinders.

Ger Koopmans sprak namens LTO Nederland op het Catshuis over sociale zekerheid, de arbeidsmarkt en de economie. De eerste stappen zijn nu gezet. De komende periode gaan we gebruiken om te kijken over welke onderwerpen we afspraken kunnen maken. Hierbij hebben we oog voor de korte termijn en de lange termijn.

Er zullen de komende maanden nog veel gesprekken gevoerd moeten worden. Daarbij is er een aantal belangrijke thema’s waar we verder over gaan spreken. We zullen in ieder geval spreken over economische groei, de WIA en de verkorting van de periode van loondoorbetaling bij ziekte door de werkgever.

Als het gaat om economische groei zullen we ons hardmaken voor de belangen van agrarische ondernemers. Ger Koopmans: ‘’In het overleg heb ik aandacht gevraagd voor deregulering en inspectielast die economische groei in de weg zit.‘’

De agrarische sector levert een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse economie. Boeren en tuinders vormen de basis van een agrocomplex dat in 2022 bijvoorbeeld €66 miljard toegevoegde waarde realiseerde en werk bood voor circa 605.000 arbeidsjaren. In 2025 heeft Nederland voor €137,5 miljard euro aan landbouwgoederen uitgevoerd. Deze cijfers geven aan dat een sterke boer en tuinder het Nederlandse verdienvermogen versterken en dat het agrarische belang goed meegewogen moet worden in de komende maanden.

Foto: Dirk Hol

Agrarische Week van de Huisvesting laat zien hoe gemeenten en werkgevers samen oplossingen realiseren

Nederland heeft internationale werknemers hard nodig om groenten, fruit, bloemen en planten te telen en oogsten, maar biedt onvoldoende ruimte om deze mensen fatsoenlijk te huisvesten. Uit een landelijke peiling onder werkgevers in de land- en tuinbouw blijkt dat 71 procent zijn medewerkers het liefst op of nabij het eigen bedrijf huisvest, terwijl de helft van de ondernemers aangeeft dat gemeenten hiervoor weinig tot geen ruimte bieden. Daarmee dreigt de vastgelopen woningmarkt ook een probleem te worden voor de Nederlandse voedselproductie.

Jaarlijks werken naar schatting tussen de 100.000 en 150.000 internationale werknemers in de Nederlandse land- en tuinbouw. Zij spelen een belangrijke rol bij het telen, verzorgen, oogsten en verwerken van producten die dagelijks op tafel komen of hun weg vinden naar consumenten in binnen- en buitenland.

Volgens de organiserende partijen raakt dit vraagstuk niet alleen individuele bedrijven. Helma Vermuë, bestuurder LTO Noord: “Deze mensen zijn onmisbaar voor onze voedselproductie. Dan moeten wij ondernemers ook faciliteren met goed beleid om huisvesting mogelijk te maken. Als werknemers geen goede plek hebben om te wonen, wordt het uiteindelijk ook moeilijker om voldoende mensen te vinden voor de oogst en de productie. Gemeenten die wél ruimte bieden, laten zien dat het kan.”

Het kan wél
Een van die voorbeelden is te vinden in West Betuwe. Fruitteler Erik van Haarlem investeerde in kwalitatieve huisvesting op zijn bedrijf voor tijdelijke medewerkers. Volgens hem is goede huisvesting een belangrijke reden waarom veel medewerkers jaarlijks terugkeren. Ongeveer 70 tot 80 procent van zijn Poolse medewerkers komt ieder jaar opnieuw naar zijn bedrijf. “Als ik ergens tijdelijk zou werken, zou ik ook op een nette en fijne plek willen verblijven.” De gemeente werkte samen met de ondernemer aan een oplossing die past binnen de lokale situatie. Daarmee laat West Betuwe zien hoe maatwerk, leefbaarheid en goed werkgeverschap hand in hand kunnen gaan.

Op weg naar oplossingen: Agrarische week van de Huisvesting
Deze en andere praktijkvoorbeelden staan centraal tijdens de Agrarische Week van de Huisvesting. Tijdens deze week delen gemeenten, werkgevers, huisvesters en experts kennis, ervaringen en succesvolle aanpakken. Het doel is om bestuurders, beleidsmakers en ondernemers te inspireren met oplossingen die bijdragen aan goede huisvesting, een leefbare omgeving én een toekomstbestendige land- en tuinbouw.

De Agrarische Week van de Huisvesting – van 5 tot en met 9 oktober 2026 – valt bewust samen met de Week van Ons Eten. Helma Vermuë: “Tijdens de Week van Ons Eten staan we stil bij de herkomst van ons voedsel. Achter dat voedsel staan ook de mensen die het telen, oogsten en verwerken. Goede huisvesting is daarom niet alleen een woonvraagstuk, maar ook een onderdeel van een sterke en toekomstbestendige voedselketen.”

De Agrarische Week van de Huisvesting is een initiatief van LTO Nederland, LTO Noord, ZLTO, LLTB, Greenports Nederland, NFO, KAVB en andere vaktechnische organisaties uit de sector. De initiatiefnemers roepen gemeenten, provincies, ondernemers en andere betrokkenen op om kennis te delen, van elkaar te leren en samen te werken aan meer kwalitatieve huisvesting voor internationale werknemers.

Meer weten? Kijk op www.werkgeverslijn.nl/agrarischeweekvandehuisvesting voor het programma.

De multifunctionele landbouw stond in de belangstelling tijdens een werkbezoek van Anne-Marijke Podt, Tweede Kamerlid voor D66. Op uitnodiging van de Federatie Landbouw en Zorg (FLZ) en de vakgroep Multifunctionele Landbouw (MFL) van LTO Nederland bezocht zij boerderij Veld-Zicht te Hekendorp (UT).

Het verdiepen van de kennis over de multifunctionele landbouw stond centraal. Boerderij Veld-Zicht vormde hiervoor een inspirerend voorbeeld. Het bedrijf combineert melkveehouderij met agrarische kinderopvang, een zorgboerderij voor ouderen met dementie en agrarisch natuurbeheer.

Ondernemer Petra Blom gaf een bevlogen toelichting op de ontwikkeling van het bedrijf. Zij schetste hoe de verschillende activiteiten elkaar versterken en hoe professionele zorg, kinderopvang en landbouw op een waardevolle manier samenkomen en een belangrijke maatschappelijke bijdrage leveren. Daarbij ging zij ook in op de knelpunten waar MFL-ondernemers in de praktijk tegenaan lopen, waarmee ze de bredere uitdagingen binnen de sector tastbaar maakte.

Een belangrijk onderdeel van het werkbezoek was het gesprek over de kansen en uitdagingen in de diverse MFL-sector. Er werd uitgebreid stilgestaan bij de regeldruk en de vergunningverlening in de ruimtelijke ordening. MFL vraagt om ruimte in beleid om activiteiten te kunnen ontplooien.

Anne-Marijke Podt gaf aan onder de indruk te zijn en de rode loper te willen uitleggen voor de multifunctionele landbouw. Ook LTO Noord-voorzitter Dirk Bruins en Bart Pijnenburg, voorzitter van de vakgroep Multifunctionele Landbouw, kijken terug op een geslaagd werkbezoek. Zij zien het bezoek als een belangrijke stap in de verdere ontwikkeling van de multifunctionele landbouw in Nederland.

Per 1 januari stopt Ron Mulders als Domeinhouder Plant bij LTO Nederland. Dat besluit hebben Ron Mulders en het bestuur van LTO Nederland in goede, collegiale samenspraak genomen. Het LTO-bestuur is Mulders dankbaar voor zijn jarenlange inzet voor duurzame en weerbare plantaardige teelten in Nederland. Het voorbije jaar als Domeinhouder Plant, en in de periode 2022 t/m 2025 als portefeuillehouder Gezonde Planten.

De functie van ‘domeinhouder’ is een relatief nieuwe bestuurlijke rol binnen de LTO-organisatie die primair gericht is op het intern coördineren en organiseren van vakgroepen en sectoren. Mulders: “Daarmee heeft de functie zich anders ontwikkeld dan ik verwachtte, met als gevolg dat ik minder impact kon maken dan mij voor ogen stond. Ik heb dan ook besloten om mijn tijd en energie op andere uitdagingen te richten.”

Het bestuur van LTO Nederland is Ron Mulders dankbaar voor zijn tomeloze inzet voor toekomstbestendige plantaardige teelten in Nederland. Mulders bijdrage aan het praktijkprogramma plantgezondheid ‘Weerbaarheid in de praktijk’, en zijn inzet voor de versnelde toelating van groene gewasbeschermingsmiddelen in Brussel, zijn voorbeelden van die inzet.

Vandaag stemt de Tweede Kamer over de Wet bijmengverplichting groen gas. LTO Nederland roept de Kamer op om tegen het wetsvoorstel te stemmen. De bijmengverplichting, zoals die nu voorligt in het wetsvoorstel, verhoogt vooral de energierekening van huishoudens en bedrijven.

Het kabinet erkent zelf dat de meerkosten van het wetsvoorstel worden doorberekend aan afnemers. De verplichting kan tegelijkertijd worden ingevuld met groen gas uit het buitenland. Daarmee ontstaat een ongemakkelijke situatie: we laten consumenten en bedrijven nu al meer betalen, terwijl de randvoorwaarden voor extra Nederlandse productie aantoonbaar nog niet op orde zijn. Honderden agrariërs hebben een vergunning aangevraagd afgelopen jaren, enkele worden beschikt. Recent zijn de vergunningen voor achttien mestvergisters door de rechter vernietigd, waarmee opnieuw duidelijk wordt hoe groot het knelpunt rond vergunningverlening is.

De Kamer werkt bovendien aan jaarlijkse monitoring van precies de punten die hier relevant zijn: binnenlandse productie, import, vergunningen, netaansluitingen én de gevolgen voor de energierekening. Stel dat over een jaar uit die monitor blijkt dat de Nederlandse productie nauwelijks is toegenomen, terwijl huishoudens en bedrijven wél meer hebben betaald. Wie legt dat dan uit?

LTO Nederland is vóór de ontwikkeling van groen gas. Maar dan moet beleid wel daadwerkelijk leiden tot meer Nederlandse productie en maatschappelijke waarde in Nederland. Zolang dat onvoldoende is geborgd, is het onverstandig om de kostenverhoging nu al wettelijk vast te leggen. LTO Nederland roept de Kamer op om tegen het wetsvoorstel te stemmen en randvoorwaarden in orde te maken. Herschrijf het wetsvoorstel zo dat het schaarse groene gas wordt ingezet in sectoren waar het de meeste impact maakt. Niet bij huishoudens en consumenten die betalen voor niet-Nederlands groen gas.

Royal GD heeft voor het eerst in Nederland het European Shamondavirus (SHAV-EU) aangetoond in een bloedmonster van een paard met neurologische verschijnselen. Eerder werd het virus vooral vastgesteld bij runderen, maar in Duitsland, Zwitserland en Frankrijk zijn inmiddels ook besmettingen bij paarden beschreven.

SHAV-EU virus behoort tot dezelfde virusgroep als het Schmallenbergvirus en wordt vermoedelijk verspreid door knutten. Bij runderen veroorzaakt het virus onder meer koorts, diarree, melkproductiedaling en abortus. Bij paarden lijken de ziekteverschijnselen vooral samen te hangen met aantasting van het zenuwstelsel. Over de gevolgen van het virus voor paarden is nog veel onbekend. In Zwitserland en Duitsland werd het virus eerder aangetoond in hersenweefsel van paarden met neurologische aandoeningen. De recente Nederlandse en Franse gevallen laten zien dat het virus ook in bloed kan worden aangetoond. GD roept dierenartsen en paardeneigenaren op alert te zijn op neurologische verschijnselen bij paarden en verdachte gevallen te melden.

De vondst van het SHAV-EU virus bij een paard maakt duidelijk dat Nederland moet investeren in meer kennis over dit nieuwe opkomende virus. Op dit moment zijn er nog veel vragen over de verspreiding van het virus, de gevolgen voor paarden en andere diersoorten en de rol die het virus mogelijk speelt bij neurologische aandoeningen. LTO roept de overheid daarom op om middelen beschikbaar te stellen meer diagnostiek en onderzoek te doen om beter inzicht te krijgen in de verspreiding van het virus, de klinische betekenis en de mogelijke impact voor de paardensector. Dergelijk onderzoek levert waardevolle informatie op voor paardeneigenaren, dierenartsen, de sector en de overheid en is essentieel om de ontwikkeling van deze nieuwe virusinfectie goed te kunnen volgen.

Bij nieuwe dierziekten is kennis cruciaal. Als we willen weten welke gevolgen dit virus heeft voor paarden en andere diersoorten, moeten we ervoor zorgen dat dieren met verdachte ziekteverschijnselen ook daadwerkelijk onderzocht kunnen worden. Bij eerdere opkomende dierziekten, zoals blauwtong en het Schmallenbergvirus, heeft de overheid eveneens geïnvesteerd in onderzoek en monitoring in het belang van de diergezondheid. LTO roept de overheid op om ook nu op korte termijn middelen beschikbaar te stellen, zodat snel meer inzicht ontstaat in de verspreiding en mogelijke gevolgen van het SHAV-EU virus.

Meer info over het SHAV-EU virus staat hier.

De voorzieningenrechter van de rechtbank Midden-Nederland heeft het verzoek van LTO, POV, Vee&Logistiek en KAVB (de belangenbehartigers) om het Woo-besluit over agrarische gegevens (Woo/2023/066) te schorsen, afgewezen. Daardoor staat het de minister vrij de gevraagde informatie aan Mobilisation for the Environment (MOB) te verstrekken en openbaar te maken. We zijn teleurgesteld over deze uitkomst en maken ons grote zorgen over de gevolgen voor agrarische ondernemers en hun gezinnen.

Oordeel voorzieningenrechter
De rechtbank behandelt in de uitspraak uitvoerig de aangevoerde belangen en beroepsgronden. De voorzieningenrechter oordeelt onder meer dat de collectieve belangenorganisaties belanghebbende zijn en dat geen sprake is van misbruik van procesrecht.

De gevolgde zienswijzeprocedure via een publicatie in de Staatscourant acht de voorzieningenrechter voldoende geschikt en zorgvuldig. De publicatie was volgens de rechter wel verwarrend, omdat daarin werd gesproken over gegevens van “veehouders”, terwijl de openbaarmaking ook akkerbouwers raakt. Ook de brief waarmee derde-belanghebbenden over het Woo-besluit zijn geïnformeerd sloot niet goed aan bij het besluit en vermeldde ten onrechte dat bezwaar in plaats van beroep openstond. Volgens de voorzieningenrechter zijn agrariërs hierdoor echter niet zodanig of onevenredig in hun belangen geschaad dat dit tot schorsing moet leiden.

Inhoudelijk kwalificeert de voorzieningenrechter huisvestingsgegevens, locatiegegevens en dieraantallen als emissiegegevens. Dat een deel van deze informatie eerder openbaar is gemaakt, dat het om historische gegevens gaat of dat gegevens betrekking hebben op oudere huisvestingssystemen, staat volgens de rechter niet aan hernieuwde openbaarmaking in de weg. Gegevens uit de landbouwtelling over landgebruik en gewascodes worden als milieugegevens aangemerkt. Voor die gegevens bestaat ruimte voor een belangenafweging, maar de voorzieningenrechter laat het belang van openbaarheid in dit geval zwaarder wegen dan het belang van agrariërs bij niet-openbaarmaking. Ook de ingeroepen uitzonderingsgronden uit de Wet open overheid leiden volgens de rechter niet tot weigering van openbaarmaking.

Grote impact op agrarische gezinnen
We beseffen hoe groot de impact van deze openbaarmaking is. Naar schatting beschikt circa 50 procent van de agrariërs buiten hun schuld niet over een volledige vergunning voor alle activiteiten. Zij mochten er op basis van het destijds geldende overheidsbeleid op vertrouwen dat daarvoor geen aanvullende vergunning nodig was en hebben vanuit dat uitgangspunt vaak forse investeringen gedaan.

Dat MOB nu gegevens over een lange reeks jaren uit de landbouwtelling en de Gecombineerde opgave kan ontvangen, zorgt voor extra onzekerheid en stress en heeft een diepe impact op agrarische gezinnen. We houden er rekening mee dat MOB de historische gegevens gebruikt om referentiesituaties vast te stellen en de gegevens inzet voor handhavingsverzoeken of verzoeken tot intrekking van vergunningen. Juist tegen de achtergrond van de bestaande vergunningenproblematiek vergroot dit de zorgen op het boerenerf.

Vertrouwen in de overheid onder druk
Agrariërs hebben gegevens in de Gecombineerde opgave steeds aan de overheid verstrekt in de veronderstelling dat daarmee vertrouwelijk wordt omgegaan. Openbaarmaking van gevoelige, tot individuele bedrijven en gezinnen herleidbare informatie zet dat vertrouwen ernstig onder druk. We vinden dat de wetgever en overheid oog moet hebben voor de context waarin deze gegevens zijn verstrekt en voor de reële gevolgen van openbaarmaking.

Maak werk van uitvoering van Kamermoties
We vinden het van groot belang dat de regering uitvoering geeft aan de aangenomen Kamermoties die oproepen tot inzet op herziening van de Europese regels over de openbaarmaking milieu-informatie. Het doel moet zijn dat gevoelige agrarische gegevens uitsluitend op een hoger abstractieniveau openbaar worden gemaakt, zodat deze niet tot individuele boerenbedrijven en -gezinnen zijn te herleiden. Transparantie en bescherming van de persoonlijke en bedrijfsmatige belangen van agrariërs moeten daarbij beter met elkaar in balans worden gebracht.

Nu het verzoek om een voorlopige voorziening is afgewezen, staat de door de belangenbehartigers verzochte voorlopige voorzieningen openbaarmaking niet meer in de weg. We onderzoeken de impact van de nog lopende verzoeken voor voorlopige voorzieningen van andere belanghebbenden (o.a. van individuele agrariërs) op de openbaarmaking. Verder bestuderen we de uitspraak en bespreken op korte termijn met de betrokken partijen en de advocaat welke vervolgstappen nog zinvol en mogelijk zijn.

Lees hier de volledige uitspraak.

Hoe zorgen we ervoor dat talent, ondernemerschap en leiderschap in de agrarische sector alle ruimte krijgen, ongeacht of iemand man of vrouw is? Die vraag staat centraal tijdens de Agri-Inspiratiedag op 29 oktober in de Rijtuigenloods in Amersfoort. Organisatoren LTO Noord, ZLTO en LLTB verwachten honderden bezoekers uit de hele sector en roepen vrouwen én mannen op om deel te nemen aan de dag.

De Agri-Inspiratiedag vindt plaats in het kader van het door de Verenigde Naties uitgeroepen International Year of the Woman Farmer. Daarmee wordt wereldwijd aandacht gevraagd voor de belangrijke bijdrage van vrouwen aan voedselproductie, ondernemerschap, innovatie en de leefbaarheid van het platteland.

Hoewel vrouwen al generaties lang een onmisbare rol spelen op agrarische bedrijven, is hun economische positie niet altijd goed geregeld. Ook zijn zij nog onvoldoende zichtbaar in beleid en regelgeving, bestuurskamers, belangenorganisaties en andere leidinggevende functies. Volgens de organisatoren is dat niet alleen een gemiste kans voor vrouwen zelf, maar voor de hele sector.

“De landbouw staat voor grote uitdagingen. Juist daarom hebben we alle talenten nodig. Functies en verantwoordelijkheden zouden moeten worden ingevuld op basis van kwaliteiten, kennis en ambitie, niet op basis van traditionele rolpatronen of verwachtingen”, zegt Helma Vermuë, voorzitter van LTO Vrouw & Bedrijf en melkveehouder.

Een van de hoogtepunten van de dag is de keynote van olympisch kampioen en boerendochter Irene Schouten. In een openhartig verhaal deelt zij haar ervaringen over doorzettingsvermogen, keuzes maken en het combineren van verschillende rollen in het leven.

Daarnaast biedt het programma onder meer:

• interactieve sessies over leiderschap, storytelling en ondernemerschap;
• gesprekken over de dynamiek binnen familiebedrijven;
• workshops rond zelfvertrouwen en mentale fitheid;
• paneldiscussies met vertegenwoordigers uit de agrarische sector;
• uitgebreide netwerkmogelijkheden.

De organisatoren verwachten zo’n 400 deelnemers te verwelkomen. De bijeenkomst is nadrukkelijk niet alleen bedoeld voor vrouwen. Juist door mannen en vrouwen samen aan tafel te brengen ontstaat ruimte voor nieuwe inzichten, meer begrip en een sector waarin iedereen de kans krijgt zich te ontwikkelen en invloed uit te oefenen.

De Agri-Inspiratiedag vindt plaats op donderdag 29 oktober in de Rijtuigenloods in Amersfoort. Meer informatie en tickets zijn beschikbaar via www.agri-inspiratiedag.nl.