Tijdens de toelichting in de Tweede Kamer van het SER-advies “Van aankomst naar toekomst” lichtte Kim Putters samen met Désirée Marjoor (SER-kroonlid), en een delegatie van de adviescommissie, toe aan de Tweede Kamercommissie SZW. LTO Nederland had zitting in de adviescommissie en heeft als een van de drie werkgeversorganisaties meegewerkt aan dit advies.

Centraal in het advies staat hoe nieuwkomers zo snel mogelijk duurzaam hun plek op de Nederlandse arbeidsmarkt kunnen vinden. Daarbij gaat het niet alleen om de eerste stap naar werk, maar ook om de ontwikkeling daarna. De eerste baan hoeft niet altijd perfect aan te sluiten bij iemands opleiding of ervaring. Ook praktisch werk kan een waardevolle eerste stap zijn, mits er ruimte is om vaardigheden verder te ontwikkelen en door te groeien. Daarom is het van belang om vroeg in beeld te brengen wat iemand kan en wil en ervoor te zorgen dat werk goed te combineren is met taal, opleiding en inburgering.

Voor LTO is daarbij essentieel: wie van werkgevers vraagt om in nieuwkomers te investeren, moet werkgevers ook het perspectief geven dat die investering duurzaam kan zijn. Dat vraagt om goede ondersteuning bij taal en scholing, het wegnemen van praktische belemmeringen en duidelijke en uitvoerbare regels over verblijf en arbeid.

Voor Oekraïense medewerkers is die duidelijkheid nu extra urgent. Veel van hen werken inmiddels al langere tijd bij Nederlandse werkgevers. LTO vindt het belangrijk dat tijdig duidelijk is onder welke voorwaarden zij ook op langere termijn kunnen blijven werken, zodat werkgevers én werknemers weten waar ze aan toe zijn en duurzame arbeidsrelaties kunnen worden voortgezet.

In de nieuwe LTO Podcast nemen we actuele ontwikkelingen door die van groot belang zijn voor boeren en tuinders. De nieuwe stikstofbrieven van 3 november van minister Van Essen, het rapport van de Ombudsman over hoe de overheid de voorbije jaren omging met boeren en tuinders, de vraag of het kabinet op het punt van omvallen staat en het feit dat de Vogel- en Habitatrichtlijn in Brussel op de operatietafel liggen.

Dat doen we met Jos Verstraten (voorzitter LTO Melkvee), Paul van Beuzekom (lobbyist Den Haag) en Bart Millenaar (lobbyist Brussel) onder moderatie van Bjørn van den Boom (manager Public Affairs LTO Nederland).

Luister de nieuwe aflevering hier of direct op Spotify ⬇️

]]> https://www.lto.nl/stikstofbrieven-hebben-grote-impact-op-plantaardige-sectoren/ Wed, 04 Nov 2026 18:50:10 +0000 https://www.lto.nl/stikstofbrieven-hebben-grote-impact-op-plantaardige-sectoren/ '

De voorgestelde maatregelen rond Natura 2000-gebieden, langs beekdalen en in grondwaterbeschermingsgebieden raken ook de open teelten. Provincies krijgen een belangrijke rol in de verdere uitwerking en aanwijzing van de zonering. Zodra duidelijk wordt waar deze zones komen te liggen, krijgen ook ondernemers in de plantaardige sectoren te maken krijgen met ingrijpende beperkingen op het gebied van nutriënten en gewasbescherming.

Maatregelen die primair gericht zijn op de veehouderij hebben ook grote gevolgen voor de plantaardige sectoren. Een voorbeeld hiervan is de voorgestelde grondgebondenheidsnorm. In de praktijk werken akkerbouw, melkveehouderij en andere plantaardige sectoren nauw met elkaar samen. Grondruil, mest en voervoorziening zijn vaak onderdeel van één samenhangend landbouwsysteem. Maatregelen die de ene sector raken, hebben daardoor ook gevolgen hebben voor de andere sectoren. Het is belangrijk dat deze samenhang wordt meegenomen in de verdere uitwerking van het beleid.

170 kg stikstof per hectare: grote impact op de open teelten
Een van de voorgestelde maatregelen binnen de zones rondom Natura 2000-gebieden, in grondwaterbeschermingsgebieden en langs beekdalen is een maximale totale stikstofgebruiksnorm van 170 kg stikstof per hectare per jaar. Deze norm gaat gelden voor alle teelten waarvoor momenteel een hogere norm geldt.

Uit een analyse van de RVO-tabellen voor stikstofgebruiksnormen blijkt dat circa 40% van de gewassen binnen de open teelten op boven de 170 kg stikstof per hectare uitkomt. Dit betekent dat de voorgestelde norm voor een aanzienlijk deel van de plantaardige sectoren grote gevolgen heeft op het gebied van opbrengst en kwaliteit van producten. De exacte impact verschilt per gewas en grondsoort.

Verplichte gewasrotatie beperkt ondernemersvrijheid
Daarnaast wordt in deze drie typen zones een verplichte 1:3 rustgewassen gewasrotatie voorgesteld. De economische gevolgen van ruimere gewasrotatie zijn eerder in kaart gebracht. BO Akkerbouw heeft in een factsheet over het mestbeleid aangegeven dat de opbrengstderving bij invoering van het verplicht telen van rustgewassen voor een gemiddeld akkerbouwbedrijf kan oplopen tot € 18.750 per jaar.

Gewasbescherming: inzet op het lopende convenant
Voor gewasbescherming rondom Natura 2000-gebieden, langs beekdalen en in grondwaterbeschermingsgebieden verwijst de Kamerbrief naar de uitwerking binnen het Convenant Toekomstbestendige Gewasbescherming.

LTO is tevreden dat minister Van Essen heeft besloten het lopende convenantsproces te respecteren en de uitwerking niet te doorkruisen met aanvullende generieke maatregelen. Binnen het convenant wordt met een breed aantal sectororganisaties en overheidspartners gewerkt aan een toekomstbestendige aanpak. Voor Natura 2000 is het doel om te komen tot een tijdelijk landelijk juridisch houdbaar beleidskader en in de tussentijd onderzoek opzetten naar de aard en herkomst van aangetroffen stoffen in Natura 2000 gebieden.

Tegelijkertijd wordt in de Stikstofbrief een terugvaloptie genoemd voor het geval het convenant onvoldoende resultaat oplevert. Dat blijft een belangrijk aandachtspunt en onderstreept voor LTO het belang om als sector actief bij te dragen aan het convenantsproces en concrete stappen vooruit te zetten.

Grondwateronttrekking: mogelijke aanvullende beperkingen
Ook het beperken van grondwateronttrekkingen wordt in de Kamerbrief genoemd als mogelijke maatregel binnen de verschillende zoneringen. Een concrete invulling ontbreekt vooralsnog.

Inzet van LTO voor plantaardige sectoren
De stapeling van maatregelen voor Natura 2000-gebieden, langs beekdalen en binnen grondwaterbeschermingsgebieden hebben grote impact. LTO zet in op noodzakelijke verbeteringen en een zorgvuldige uitwerking op al deze onderdelen.

De voorgestelde maatregelen hebben voor de plantaardige sectoren potentieel grote gevolgen, maar zijn nog niet definitief. Veel wordt de komende tijd door provincies verder uitgewerkt waar we onze invloed op uit zullen oefenen.

Voor gewasbescherming vindt de verdere uitwerking plaats binnen het convenant. De maatschappelijke urgentie om de milieubelasting te verlagen wordt breed gevoeld, en daar wordt nu hard aan gewerkt

De voorgenomen btw-verhoging op bloemen, planten, bomen en bollen van 9 naar 21 procent wordt uitgesteld. Dat werd vandaag bekend. Het nieuws komt precies op het moment dat vertegenwoordigers van de bloemen- en plantensector bij de Tweede Kamer vergeet-me-nietjes uitdelen aan Kamerleden. De samenwerkende organisaties zijn blij met het besluit. Ze zien het als resultaat van hun gezamenlijke inzet van de afgelopen weken. Daarin wezen ze kabinet en Kamer op een vergeten gevolg van de maatregel: groen zou fors duurder worden, terwijl vergroening een expliciete ambitie van het kabinet is.

Vergeet-me-nietje wordt bedankje
De actie bij de Tweede Kamer was bedoeld als laatste oproep, aan de vooravond van de plenaire behandeling van de begroting. Nu krijgt de actie een feestelijker karakter, maar de boodschap blijft hetzelfde: de verhoging is immers uitgesteld, maar nog niet helemaal van tafel. Bij de Tweede Kamer staat “vergeet-me-niet” op twee plekken groot uitgeschreven met planten. Om 13.15 uur overhandigde de sector in het Tweede Kamergebouw een boeket en vergeet-me-nietje aan Chris Jansen, voorzitter van de vaste commissie voor Financiën.

Groen blijft voorlopig bereikbaar
Met het besluit blijven bloemen, planten, bomen en bollen voorlopig betaalbaar voor consumenten, gemeenten en bedrijven. Dat is goed voor de hele keten, van kweker tot bloemist en hovenier. Het helpt ook bij de groene ambities van het kabinet: groen gaat hittestress en wateroverlast tegen en maakt woon- en werkomgevingen leefbaarder. De sectorpartijen blijven daarom achter hun oproep van vandaag staan, ook voor de toekomst.

Die boodschap is aangekomen
“Dit is een mooi resultaat voor de hele groene sector. Samen hebben we laten zien dat vergroening stimuleren niet samengaat met groen fors duurder maken. Dankzij de brede steun vanuit de keten is onze boodschap aangekomen in Den Haag. Het vergeet-me-nietje is dan ook een mooi gebaar van dank aan iedereen die zich hiervoor heeft ingezet. Maar we blijven ons hard maken voor één duidelijke boodschap: houd groen betaalbaar en schrap de BTW-verhoging,” aldus Erik Stuurbrink.

De campagne wordt gedragen door Plants & Flowers Foundation Holland, Royal FloraHolland, Glastuinbouw Nederland, LTO Nederland, Koninklijke Vereniging Bloemist Winkeliers, Plantion, Koninklijke Algemeene Vereeniging Bloembollencultuur, Tuinbranche Nederland, Koninklijke Vereniging van Hoveniers en Groenvoorzieners, Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijproducten, Koninklijke Centrale Vereniging Ambulante Handel.

Op 12 en 26 oktober vond het eerste deel van de behandeling van het Belastingplan plaats. In aanloop naar de debatten heeft LTO Nederland aandacht gevraagd voor concrete verbeteringen van de belastingregels voor boeren en tuinders. De inzet van LTO is duidelijk: als de overheid van een sector vraagt om te veranderen, mag het belastingstelsel die verandering niet bestraffen. Ook moeten de fiscale faciliteiten niet alleen op papier bestaan, maar in de praktijk op het boerenerf goed werken.

LTO Nederland ziet dat er in de politiek bereidheid is om hiermee aan de slag te gaan. Toch blijven concrete verbeteringen voorlopig uit. De debatten van 12 en 26 oktober zijn het eerste deel van de behandeling van het Belastingplan. LTO Nederland volgt de ontwikkelingen nauwkeurig en brengt bij de betrokkenen onder de aandacht wat nodig is voor haar leden. In de week van 2 november volgt de plenaire behandeling van het Belastingplan.

Vruchtwisseling en tijdelijke uitruil van grond
Tijdens de debatten was er veel aandacht voor de problemen rond vruchtwisseling en het tijdelijk uitruilen van grond tussen boeren. Staatssecretaris Eerenberg heeft toegezegd om vóór de plenaire behandeling een brief naar de Tweede Kamer te sturen. Daarin wil hij nog een laatste poging doen om oplossingen te vinden. Ook wil hij mogelijke alternatieven opnemen. In zijn reactie verwees Eerenberg naar LTO, dat nadrukkelijk om deze stap heeft gevraagd. Boeren en tuinders worden aangemoedigd om steeds meer samen te werken. Toch kunnen zij hierdoor tegen fiscale nadelen aanlopen binnen de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) en de Landbouwvrijstelling. In de Fiscale Verzamelwet 2027 wordt een belangrijke stap gezet om tijdelijke grondruil binnen de BOR beter mogelijk te maken. Maar om deze aanpassing goed te laten werken, moet ook de zogenoemde noodzakelijkheidstoets verdwijnen. Deze toets maakt de regels onnodig ingewikkeld. Volgens LTO is de toets bovendien niet nodig. Dat heeft LTO ook aangegeven in haar gezamenlijke reactie met de VLB en NAJK. Voor de Landbouwvrijstelling zijn twee stappen nodig om vruchtwisseling goed mogelijk te maken.

Ten eerste wil LTO terug naar de fiscale behandeling van vruchtwisseling zoals die is vastgelegd in de werkafspraak uit 2014. Zo ontstaat een regeling die niet alleen op papier werkt, maar ook in de praktijk op het boerenerf.

Ten tweede moet er een oplossing komen voor melkveehouders die door tijdelijke grondruil het recht op de Landbouwvrijstelling verliezen.

LTO Nederland kijkt daarom met veel belangstelling uit naar de aangekondigde brief van de staatssecretaris van Financiën.

Familievrijstelling: onzekerheid voor bedrijfsopvolgers
Ook de problemen rond de familievrijstelling vragen om een oplossing. Doordat hier tijdens de debatten weinig aandacht voor was, blijft een deel van de bedrijfsopvolgers in de land- en tuinbouw met onzekerheid zitten. Volgens een standpunt van de Belastingdienst kan het inbrengen van een bedrijf in een bv tijdens een gefaseerde bedrijfsoverdracht ertoe leiden dat de familievrijstelling alsnog moet worden teruggedraaid. LTO Nederland vindt dit onbegrijpelijk. Als de opvolger het bedrijf direct na de overname in een bv onderbrengt, hoeft de vrijstelling namelijk niet te worden teruggedraaid. Volgens LTO moet het belangrijkste uitgangspunt zijn dat de opvolger het bedrijf overneemt. Het zou niet moeten uitmaken of dat gebeurt als ondernemer voor de inkomstenbelasting (IB-ondernemer) of via een bv.

Btw op bloemen en planten
De verhoging van de btw op sierteeltproducten kreeg tijdens de debatten maar beperkt aandacht. Daarmee dreigt Nederland volgens LTO definitief afstand te nemen van zijn positie als gidsland in de sierteeltsector. Deze sector staat juist bekend om zijn duurzaamheid en innovatiekracht. Uit onderzoek blijkt dat de verwachte extra belastingopbrengsten in de praktijk zullen tegenvallen. Ook staat de btw-verhoging haaks op het streven naar meer groen in binnensteden en zijn de negatieve economische gevolgen aanzienlijk. Om aandacht te vestigen op dit onderwerp werkt LTO mee een campagne om de gevolgen van de btw-verhoging onder de aandacht te brengen.

Onderzoek naar fiscale investeringsfaciliteit
Tot slot heeft staatssecretaris Eerenberg toegezegd om samen met de sector, waaronder LTO, de mogelijkheden voor een fiscale investeringsfaciliteit te onderzoeken. LTO zet zich hier al langer voor in (lees meer over de inzet van LTO). Een dergelijke faciliteit kan helpen om investeringen in de land- en tuinbouw mogelijk te maken en de opgaven voor de sector te versnellen. De staatssecretaris heeft toegezegd om vóór het voorjaar meer informatie te geven over de mogelijkheden. LTO Nederland blijft zich inzetten voor belastingregels die aansluiten bij de praktijk van boeren en tuinders en die samenwerking, bedrijfsopvolging en noodzakelijke investeringen niet onnodig belemmeren.

De voorgenomen verhoging van de btw op bloemen, planten, bomen en bloembollen van 9 naar 21 procent heeft grote gevolgen voor de Nederlandse sierteeltsector. LTO wijst op de economische impact van de maatregel en de mogelijke gevolgen voor kwekers, handelaren, bloemisten en andere ondernemers in de keten. Ook heeft de verhoging negatieve gevolgen voor de toegankelijkheid van groen voor consumenten.

Minder opbrengst, grotere economische gevolgen
De btw-verhoging is bedoeld om extra belastinginkomsten te genereren, maar volgens onderzoek blijft de opbrengst achter bij de verwachtingen. Uit onderzoek van Wageningen University & Research (WUR) blijkt dat de maatregel maximaal circa 213 miljoen euro oplevert, tegenover de begrote 328 miljoen euro. Tegelijkertijd kan de economische schade voor de sector aanzienlijk zijn. Volgens berekeningen van Decisio daalt de omzet in de gehele keten naar verwachting met 674 tot 830 miljoen euro. Daarnaast kunnen 2.280 tot 2.820 arbeidsplaatsen (fte) verloren gaan. Een hogere consumentenprijs zet de vraag naar bloemen en planten onder druk. Dat raakt niet alleen de verkoop bij bloemisten en tuincentra, maar werkt door in de hele keten, van de productie bij kwekers tot de handel en distributie.

‘Niet aan een beter, maar aan een heter Nederland’
Met een paginagrote advertentie in De Telegraaf spraken de samenwerkende organisaties in de sierteelt afgelopen zaterdag het kabinet rechtstreeks aan op de voorgenomen btw-verhoging op bloemen en planten. De advertentie verwijst naar het regeerakkoord ‘Aan de slag. Bouwen aan een beter Nederland’, waarin vergroening een belangrijke plek heeft. Met deze btw-verhoging bouwt het kabinet volgens de afzenders niet aan een beter, maar aan een heter Nederland. Vandaar het vergeet-me-nietje. De organisaties roepen Tweede Kamerleden op om tegen de verhoging te stemmen.
De advertentie is ondertekend namens de sector door Plants & Flowers Foundation Holland, Royal FloraHolland, Glastuinbouw Nederland, LTO, Koninklijke Vereniging Bloemist Winkeliers, Plantion, Koninklijke Vereeniging Algemeene Bloembollencultuur, Tuinbranche NL, Koninklijke Vereniging van Hoveniers en Groenvoorzieners, de Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijproducten en de Koninklijke Centrale Vereniging Ambulante Handel.

Bekijk hier de campagne poster.

Hogere btw staat op gespannen voet met vergroening
Bloemen, planten en bomen dragen bij aan een groene en gezonde leefomgeving. Ze helpen onder meer om stedelijke gebieden te verkoelen, water op te vangen en de leefbaarheid te verbeteren. Wanneer groen duurder wordt voor consumenten, ontmoedigt dat de aankoop ervan. De voorgenomen verhoging roept daarmee vragen op over de samenhang met de ambities voor vergroening en verduurzaming. Juist in steden en dorpen is meer groen van belang om de gevolgen van hitte en hevige regenval op te vangen.

Besluitvorming in de Tweede Kamer nadert
Op 4 november behandelt de Tweede Kamer de voorgenomen btw-verhoging plenair. In aanloop daarnaartoe vragen de samenwerkende organisaties in de sierteelt aandacht voor de economische en maatschappelijke gevolgen van de maatregel. Op 3 november vindt in Den Haag een symbolische actie plaats waarbij de sector vergeet-me-nietjes aanbiedt aan Tweede Kamerleden. Daarnaast roept de sector ondernemers op om de gevolgen van de btw-verhoging onder de aandacht te brengen.

De Europese Commissie heeft een conceptwetsvoorstel gepubliceerd om het mogelijk te maken om dunne fractie van digestaat boven de gebruiksnorm van dierlijke mest te plaatsen. Het voorstel komt na eerder aandringen van LTO Nederland en andere Europese landbouworganisaties om de productie van RENURE op te schalen en dierlijke mest beter te benutten. LTO ziet het conceptvoorstel als een stap in de goede richting, maar benadrukt dat de techniek niet leidend mag zijn in het toelaten van RENURE-producten.

Volgens het voorstel mag de dunne fractie als kunstmestvervanger worden gebruikt wanneer deze is gescheiden met een decanteercentrifuge en voldoet aan de overige bestaande RENURE-eisen. Daarmee wordt een vierde productieroute toegevoegd, naast ammoniumzouten, mineralenconcentraat en struviet. Toch blijft het onderliggende knelpunt bestaan: de voorgeschreven technieken voor de productie van RENURE. LTO pleit voor een volledig technologieneutrale benadering, waarbij niet de productietechniek, maar uitsluitend de kwaliteit van het eindproduct en de milieukundige randvoorwaarden bepalend zijn. Een vaste techniekenlijst verhoogt de kosten, remt innovatie en maakt RENURE voor een deel van de boeren onhaalbaar.

“Het is goed dat Brussel beweegt. Elke stap die meer boeren in staat stelt hun mest als kunstmestvervanger in te zetten, telt”, zegt Jos Verstraten, bestuurder melkveehouderij. “Maar uiteindelijk moet het niet uitmaken met welke machine een product is gemaakt. Als het aan de kwaliteitseisen voldoet, moet het gebruikt kunnen worden. Dat zorgt voor betere benutting van nutriënten, sluit kringlopen en maakt ons minder afhankelijk van geïmporteerde kunstmest.”

LTO verdiept zich de komende tijd in het voorstel, inclusief de voorwaarden die de Commissie aan de uitbreiding verbindt, en zal op het concept reageren. Naar verwachting zal het voorstel de komende maanden in het Nitraatcomité besproken worden, waar vertegenwoordigers van lidstaten akkoord zullen moeten geven op de tekst.

Noot: RENURE (REcovered Nitrogen from manURE) zijn meststoffen uit dierlijke mest die werken als kunstmest. Sinds juni 2026 mogen Nederlandse boeren tot 80 kilo stikstof per hectare uit RENURE gebruiken boven de norm voor dierlijke mest.

Na een succesvolle inschrijving is de Nmin-meetcampagne 2026 op 15 oktober van start gegaan. De komende weken trekken monsternemers van vier laboratoria het land in om Nmin-monsters te nemen op zo’n 12.500 percelen door heel Nederland. Met de metingen krijgen agrariërs inzicht in de hoeveelheid minerale stikstof die aan het einde van het groeiseizoen in de bodem achterblijft. Initiatiefnemers LTO Nederland, BO Akkerbouw en NAJK willen daarmee ondernemers helpen om stikstof beter te benutten en gerichter te werken aan een goede waterkwaliteit.

Meten op drie dieptes
De bemonstering vindt plaats tussen 15 oktober en 1 december 2026, in alle provincies, voor verschillende gewassen en sectoren. Daarbij vormen grasland (29%), aardappelen (17%), granen (16%), suikerbieten (10%) en snijmais (10%) de grootste groepen. Ook in de vollegrondsgroenten, bloembollen, fruitteelt, boom- en bloemkwekerij worden Nmin-metingen uitgevoerd.

Het Nmin-residu wordt gemeten tot 90 cm diepte, verdeeld over drie bodemlagen (0-30, 30-60 en 60-90 cm). Deze aanpak maakt het mogelijk om zowel het risico op nitraatuitspoeling als de efficiëntie van het stikstofgebruik te beoordelen. Door tot 90 centimeter diepte te meten, ontstaat een representatief beeld van de stikstofvoorraad in de bodem.

De totale voorraad minerale stikstof (ammonium en nitraat) in de laag 0-90 cm geeft inzicht in mogelijke verliezen naar het grondwater. De verdeling over de afzonderlijke bodemlagen laat daarnaast zien waar de stikstof zich bevindt:

• 0-30 cm: stikstof die recent niet door het gewas of een vanggewas is benut, bijvoorbeeld door een hoge stikstofgift, sterke mineralisatie of een onvoldoende ontwikkeld vanggewas;
• 30-60 cm: stikstof die gedurende het groeiseizoen al verder is uitgespoeld en vaak moeilijker door gewassen kan worden opgenomen;
• 60-90 cm: stikstof die waarschijnlijk tijdens de winterperiode verloren gaat door verdere uitspoeling.

Van meetresultaat naar keuzes op het bedrijf
Een Nmin-meting geeft agrariërs informatie om hun teelt- en bemestingsplan voor 2027 verder aan te scherpen. Bijvoorbeeld door opnieuw te kijken naar de hoeveelheid en het moment van bemesten, de keuze van meststoffen of de inzet van een vanggewas. De uitslag helpt om te beoordelen waar kansen liggen om stikstof beter te benutten en het risico op nitraatuitspoeling te verkleinen.

Iedere bodem en ieder groeiseizoen is anders. Naast bemesting beïnvloeden onder meer het gewas, de bodem en de weersomstandigheden hoeveel stikstof achterblijft. Door de meetresultaten naast de eigen teeltpraktijk te leggen, krijgt de agrariër meer inzicht in wat goed gaat en waar verbetering mogelijk is.

De Nmin-meetcampagne is mogelijk doordat veel partijen samenwerken, van sectorpartijen tot laboratoria en van telers tot IT’ers. De meetcampagne levert niet alleen concrete aanknopingspunten op om stikstof beter te benutten en teelt- en bemestingspunten aan te scherpen. We doen zo ook samen ervaring op met de ontwikkeling van doelsturing.

Gezamenlijk initiatief
In deze campagne trekken LTO Nederland, BO Akkerbouw en NAJK samen op. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) financiert de Nmin-tool en de gratis najaarsmetingen.

Meer informatie is beschikbaar op Nminmeting.nl in de uitgebreide Q&A en het meetprotocol voor de metingen.

LTO Nederland herkent de conclusies uit de vijfde Agro-Nutri Monitor van de ACM. De monitor laat opnieuw zien dat boeren en tuinders bereid zijn te investeren in verduurzaming, maar dat de kosten daarvan lang niet altijd worden terugverdiend in de markt. Ook constateert de ACM dat de duurzaamheidsdoelstellingen voor 2030 uit zicht raken wanneer hier geen aanvullende actie op wordt ondernomen.

Boeren en tuinders leveren steeds meer maatschappelijke prestaties op het gebied van klimaat, biodiversiteit, waterkwaliteit en dierenwelzijn. Die ontwikkeling kan alleen worden voortgezet wanneer daar ook een gezond economisch perspectief tegenover staat.

LTO onderschrijft dat er meer aandacht nodig is voor het verdienvermogen van duurzame landbouw. Tegelijkertijd vraagt LTO aandacht voor de vraag hoe deze maatschappelijke opgave wordt gefinancierd. Een eenzijdige verhoging van consumentenprijzen is maatschappelijk en politiek niet vanzelfsprekend. Daarom is een bredere aanpak nodig waarin markt, overheid en ketenpartijen gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen.

LTO ziet daarbij drie sporen:

1. Een sterkere positie van boeren en tuinders in de keten
   Boeren en tuinders moeten een sterkere positie krijgen in de keten, zodat duurzaamheidsinspanningen beter kunnen worden beloond. De mededingingsregels moeten voldoende ruimte bieden om gezamenlijk te werken aan verduurzaming en om de meerwaarde daarvan daadwerkelijk in de markt te verzilveren.
2. Investeren in innovatie, digitalisering en robotisering
   Investeringen in innovatie, digitalisering en robotisering zijn essentieel om verduurzaming slimmer, efficiënter en betaalbaar te realiseren. Nieuwe technologieën dragen niet alleen bij aan maatschappelijke doelen, maar versterken ook het toekomstig verdienvermogen van ondernemers.
3. Publieke ondersteuning voor maatschappelijke prestaties
   Publieke ondersteuning blijft nodig voor maatschappelijke prestaties die de markt niet vanzelf vergoedt. Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid biedt hiervoor belangrijke instrumenten. Juist nu verduurzamingsdoelen verder worden aangescherpt, ligt het voor de hand deze instrumenten te versterken en gericht in te zetten voor maatschappelijke opgaven.

De monitor laat ook zien dat Nederlandse producenten internationaal voorop lopen, terwijl die extra inspanningen op buitenlandse markten niet altijd worden herkend of beloond. Het versterken van de internationale waardering voor Nederlandse duurzaamheidsinspanningen verdient daarom nadrukkelijk aandacht.
Daarnaast is een gelijk speelveld essentieel. Boeren en tuinders investeren in hoge standaarden voor duurzaamheid, voedselveiligheid, dierenwelzijn en milieu. Dan is het logisch dat ook importproducten aan vergelijkbare eisen voldoen. Wat we in Nederland niet toestaan of kunnen produceren onder onze kwaliteits- en duurzaamheidsstandaarden, moeten we ook niet via import op de markt brengen. Alleen met eerlijke concurrentieverhoudingen kunnen verduurzaming en verdienvermogen hand in hand gaan.

LTO Nederland roept overheid, ketenpartijen en maatschappelijke organisaties op om gezamenlijk te werken aan een duurzaam verdienmodel voor de landbouw. Alleen wanneer maatschappelijke waarde ook daadwerkelijk economische waarde krijgt, kan de verduurzaming van de Nederlandse landbouw verder worden versneld.

Per 1 januari stopt Ron Mulders als Domeinhouder Plant bij LTO Nederland. Dat besluit hebben Ron Mulders en het bestuur van LTO Nederland in goede, collegiale samenspraak genomen. Het LTO-bestuur is Mulders dankbaar voor zijn jarenlange inzet voor duurzame en weerbare plantaardige teelten in Nederland. Het voorbije jaar als Domeinhouder Plant, en in de periode 2022 t/m 2025 als portefeuillehouder Gezonde Planten.

De functie van ‘domeinhouder’ is een relatief nieuwe bestuurlijke rol binnen de LTO-organisatie die primair gericht is op het intern coördineren en organiseren van vakgroepen en sectoren. Mulders: “Daarmee heeft de functie zich anders ontwikkeld dan ik verwachtte, met als gevolg dat ik minder impact kon maken dan mij voor ogen stond. Ik heb dan ook besloten om mijn tijd en energie op andere uitdagingen te richten.”

Het bestuur van LTO Nederland is Ron Mulders dankbaar voor zijn tomeloze inzet voor toekomstbestendige plantaardige teelten in Nederland. Mulders bijdrage aan het praktijkprogramma plantgezondheid ‘Weerbaarheid in de praktijk’, en zijn inzet voor de versnelde toelating van groene gewasbeschermingsmiddelen in Brussel, zijn voorbeelden van die inzet.

De voorzieningenrechter van de rechtbank Midden-Nederland heeft het verzoek van LTO, POV, Vee&Logistiek en KAVB (de belangenbehartigers) om het Woo-besluit over agrarische gegevens (Woo/2023/066) te schorsen, afgewezen. Daardoor staat het de minister vrij de gevraagde informatie aan Mobilisation for the Environment (MOB) te verstrekken en openbaar te maken. We zijn teleurgesteld over deze uitkomst en maken ons grote zorgen over de gevolgen voor agrarische ondernemers en hun gezinnen.

Oordeel voorzieningenrechter
De rechtbank behandelt in de uitspraak uitvoerig de aangevoerde belangen en beroepsgronden. De voorzieningenrechter oordeelt onder meer dat de collectieve belangenorganisaties belanghebbende zijn en dat geen sprake is van misbruik van procesrecht.

De gevolgde zienswijzeprocedure via een publicatie in de Staatscourant acht de voorzieningenrechter voldoende geschikt en zorgvuldig. De publicatie was volgens de rechter wel verwarrend, omdat daarin werd gesproken over gegevens van “veehouders”, terwijl de openbaarmaking ook akkerbouwers raakt. Ook de brief waarmee derde-belanghebbenden over het Woo-besluit zijn geïnformeerd sloot niet goed aan bij het besluit en vermeldde ten onrechte dat bezwaar in plaats van beroep openstond. Volgens de voorzieningenrechter zijn agrariërs hierdoor echter niet zodanig of onevenredig in hun belangen geschaad dat dit tot schorsing moet leiden.

Inhoudelijk kwalificeert de voorzieningenrechter huisvestingsgegevens, locatiegegevens en dieraantallen als emissiegegevens. Dat een deel van deze informatie eerder openbaar is gemaakt, dat het om historische gegevens gaat of dat gegevens betrekking hebben op oudere huisvestingssystemen, staat volgens de rechter niet aan hernieuwde openbaarmaking in de weg. Gegevens uit de landbouwtelling over landgebruik en gewascodes worden als milieugegevens aangemerkt. Voor die gegevens bestaat ruimte voor een belangenafweging, maar de voorzieningenrechter laat het belang van openbaarheid in dit geval zwaarder wegen dan het belang van agrariërs bij niet-openbaarmaking. Ook de ingeroepen uitzonderingsgronden uit de Wet open overheid leiden volgens de rechter niet tot weigering van openbaarmaking.

Grote impact op agrarische gezinnen
We beseffen hoe groot de impact van deze openbaarmaking is. Naar schatting beschikt circa 50 procent van de agrariërs buiten hun schuld niet over een volledige vergunning voor alle activiteiten. Zij mochten er op basis van het destijds geldende overheidsbeleid op vertrouwen dat daarvoor geen aanvullende vergunning nodig was en hebben vanuit dat uitgangspunt vaak forse investeringen gedaan.

Dat MOB nu gegevens over een lange reeks jaren uit de landbouwtelling en de Gecombineerde opgave kan ontvangen, zorgt voor extra onzekerheid en stress en heeft een diepe impact op agrarische gezinnen. We houden er rekening mee dat MOB de historische gegevens gebruikt om referentiesituaties vast te stellen en de gegevens inzet voor handhavingsverzoeken of verzoeken tot intrekking van vergunningen. Juist tegen de achtergrond van de bestaande vergunningenproblematiek vergroot dit de zorgen op het boerenerf.

Vertrouwen in de overheid onder druk
Agrariërs hebben gegevens in de Gecombineerde opgave steeds aan de overheid verstrekt in de veronderstelling dat daarmee vertrouwelijk wordt omgegaan. Openbaarmaking van gevoelige, tot individuele bedrijven en gezinnen herleidbare informatie zet dat vertrouwen ernstig onder druk. We vinden dat de wetgever en overheid oog moet hebben voor de context waarin deze gegevens zijn verstrekt en voor de reële gevolgen van openbaarmaking.

Maak werk van uitvoering van Kamermoties
We vinden het van groot belang dat de regering uitvoering geeft aan de aangenomen Kamermoties die oproepen tot inzet op herziening van de Europese regels over de openbaarmaking milieu-informatie. Het doel moet zijn dat gevoelige agrarische gegevens uitsluitend op een hoger abstractieniveau openbaar worden gemaakt, zodat deze niet tot individuele boerenbedrijven en -gezinnen zijn te herleiden. Transparantie en bescherming van de persoonlijke en bedrijfsmatige belangen van agrariërs moeten daarbij beter met elkaar in balans worden gebracht.

Nu het verzoek om een voorlopige voorziening is afgewezen, staat de door de belangenbehartigers verzochte voorlopige voorzieningen openbaarmaking niet meer in de weg. We onderzoeken de impact van de nog lopende verzoeken voor voorlopige voorzieningen van andere belanghebbenden (o.a. van individuele agrariërs) op de openbaarmaking. Verder bestuderen we de uitspraak en bespreken op korte termijn met de betrokken partijen en de advocaat welke vervolgstappen nog zinvol en mogelijk zijn.

Lees hier de volledige uitspraak.

Op woensdag 30 september, tijdens een werkbezoek aan bouwbedrijf Heijmans, heeft de SER het advies Van aankomst naar toekomst: Naar volwaardige arbeidsdeelname van nieuwkomers overhandigd aan minister Thierry Aartsen.

Vaardigheden en ambities van asielzoekers, statushouders en Oekraïense ontheemden worden nog onvoldoende benut. De SER adviseert daarom om veel sneller in beeld te brengen wat iemand kan en wil. Door werk, scholing, taalontwikkeling en inburgering vanaf het begin beter met elkaar te verbinden, kunnen nieuwkomers sneller aan het werk en hun talenten beter benutten.

Om dit te bereiken doet de SER drie aanbevelingen. Ten eerste moeten werk en ontwikkeling leidend worden in het beleid. Nieuwkomers moeten al in een vroeg stadium ondersteuning krijgen bij taal, opleiding, werkervaring en begeleiding naar werk, zodat zij zich kunnen ontwikkelen en duurzaam kunnen deelnemen aan de arbeidsmarkt. Daarnaast roepen werkgevers- en werknemersorganisaties sectoren met personeelstekorten op om afspraken te maken over instroom, opleiding, begeleiding en doorgroei van nieuwkomers. Tot slot adviseert de SER om de samenwerking tussen sociale partners, gemeenten, onderwijsinstellingen, UWV en het Rijk verder te versterken.

LTO Nederland verwelkomt deze aanbevelingen. Het is belangrijk dat nieuwkomers sneller toegang krijgen tot de arbeidsmarkt en kansen krijgen om zich verder te ontwikkelen. Een goede begeleiding naar werk, gecombineerd met scholing en taalontwikkeling vergroot niet alleen de kansen van nieuwkomers op een duurzame arbeidsmarktpositie maar kan ook bijdragen aan het verminderen van de aanhoudende personeelstekorten in verschillende sectoren.

Minister Aartsen heeft het advies positief ontvangen. De aanbevelingen sluiten aan bij de ambitie van het kabinet om in 2030 75.000 extra statushouders en asielzoekers aan het werk te hebben. Daarbij zet het kabinet in op een betere combinatie van werk, scholing en inburgering en op afspraken met sectoren over banen en opleidingstrajecten.

Met dit advies zet de SER een belangrijke stap naar een arbeidsmarkt waarin talenten beter worden benut en nieuwkomers sneller perspectief krijgen op passend en duurzaam werk. LTO Nederland ziet het advies als een basis voor verdere samenwerking tussen overheid, sociale partners en sectoren om de arbeidsdeelname van nieuwkomers te versterken.

Foto: Jeroen Poortvliet