Gemeenten hebben vaak moeite om vergunningen voor multifunctionele landbouw (MFL) op tijd te verlenen. Dat blijkt uit een onderzoek van bureau’s Berenschot en BügelHajema, uitgevoerd in opdracht van de ministeries van LVVN en EZ. Het onderzoek is afgestemd met het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en LTO Nederland.

Geen duidelijke beleidskaders
Veel MFL-initiatieven, zoals zorgboerderijen, boerderijwinkels of groepsaccommodaties op de boerderij, zijn relatief uniek. Gemeenten hebben vaak nog geen duidelijk beleid om vergunningsaanvragen te kunnen toetsen en grijpen dan al snel naar procedure voor de Omgevingswet. Dat is een uitgebreidere procedure die meer tijd kost en meer onzekerheid met zich meebrengt voor ondernemers.

“Het onderzoek laat duidelijk zien wat wij al langer horen van leden waar zij tegen aanlopen. Het is goed dat dit nu naar voren komt. Met de adviezen kunnen we aan de slag”, zegt vakgroep voorzitter Bart Pijnenburg.

Versterk beleid en communicatie
Volgens het onderzoek kunnen gemeenten het proces verduidelijken en versnellen door:

• Specifiek beleid voor multifunctionele landbouw op te stellen
• Te werken met een duidelijke, gebiedsgerichte definitie van MFL
• Intern beter samen te werken tussen verschillende beleidsafdelingen
• Goed af te stemmen met andere overheden
• Vroegtijdig informeel overleg te voeren met de ondernemer

Vooral goede communicatie tussen gemeente en ondernemer blijkt een belangrijke succesfactor.

Praktische handreiking
Het onderzoek bevat praktische tips voor het vergunningsproces, samengebracht in een zogeheten ‘praatplaat’. Deze kan zowel gemeenten als ondernemers helpen om aanvragen beter en sneller te doorlopen. In samenwerking met de VNG worden deze resultaten verder verspreid om vergunningprocedures voor multifunctionele landbouw te verbeteren.

Onderzoek en toolbox
Via Kamerbrief over knellende wet- en regelgeving voor de multifunctionele landbouw | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl zijn ook bijlagen bij het onderzoek te vinden.

LTO Nederland heeft de Toolbox RO in de MFL ontwikkeld. In deze toolbox vinden afdelingsbestuurders en leden, die in gesprek zijn met gemeenten, diverse documenten om het belang van een goed en werkbaar RO-beleid voor de MFL extra te kunnen benadrukken. De toolbox is te vinden op de pagina Multifunctionele Landbouw – LTO

Er komt een strenger geurbeleid voor veehouderijen binnen de Omgevingswet. Een rechterlijke uitspraak en aangenomen moties in de Tweede Kamer hebben de urgentie om de geurnormen aan te passen vergroot. In het participatietraject van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) heeft LTO gepleit voor het tegengaan van geurhinder en ruimte voor maatwerk door gemeenten. Anders komen bijvoorbeeld multifunctionele bedrijven in de knel.

Aanpassing van geurnormen
Voor rundveebedrijven gelden momenteel afstandsnormen, terwijl voor intensieve veehouderijen een berekende geuruitstoot als norm wordt gebruikt. De overheid werkt aan een herziening van deze geurnormen. Daarnaast voeren sommige gemeenten eigen normen in, die per gebied strenger of juist soepeler kunnen zijn dan de landelijke regels.

Wanneer gemeenten geen eigen normen vaststellen, blijven de landelijke normen gelden. Voor ondernemers is het daarom belangrijk om ook de gemeentelijke ontwikkelingen rondom geurbeleid goed te volgen.

Gevolgen voor multifunctionele landbouw
De strengere geurnormen hebben niet alleen effect op veehouderijen, maar ook op de multifunctionele landbouw (MFL). Activiteiten zoals zorglandbouw met 24-uurs zorg of verblijfsrecreatie (waar (tijdelijk) wordt overnacht) worden in de Omgevingswet namelijk gezien als geurgevoelige bebouwing. Dit kan ertoe leiden dat ondernemers in de knel komen, bijvoorbeeld doordat er volgens de regels sprake kan zijn van onaanvaardbare geurhinder van de eigen bedrijfsvoering in de veehouderij. Overigens kunnen gemeenten ook andere gebouwen als geurgevoelig aanwijzen.

Geurhinder is een maatschappelijk probleem dat breed onderkend wordt en LTO vindt dat dit ook tegengegaan moet worden. Tegelijkertijd vindt LTO het van belang dat gemeenten ruimte houden voor maatwerk zoals voor de kleine opvanglocaties bij multifunctionele bedrijven.

In het omgevingsplan kan worden vastgelegd dat geurbelasting inherent kan zijn aan een bepaald bedrijfsconcept. Wanneer een gebouw functioneel verbonden is met het landbouwbedrijf, zijn er ook uitzonderingen mogelijk. De beoordeling hiervan ligt bij de gemeente.

Vitaliteit buitengebied onder druk
Het aanscherpen van normen maakt het steeds lastiger om verschillende activiteiten naast elkaar te laten bestaan. Dit gaat ten koste van de vitaliteit van het buitengebied en de transitie van de landbouw.

Tijdspad                                                                                                               Het participatietraject is inmiddels afgerond. In de loop van 2026 wordt de vereiste plan-milieueffectrapportage (plan-MER) opgesteld. Deze brengt de milieu-impact van verschillende beleidsopties in kaart. Na afronding start het opstellen van de wetwijzigingsregelgeving. In de loop van 2027 wordt de conceptwetswijziging gedeeld en volgt er een consultatie. LTO blijft dit proces nauwlettend volgen.

Een seksueel getinte opmerking, (seksuele) intimidatie of pestgedrag kan grote impact hebben op de betrokkenen. Dit soort gedrag kan overal op de werkvloer voorkomen en leidt tot een onveilig werkklimaat. Agressie, intimidatie en pesten zijn onwenselijk en vragen om aandacht – ook in de agrarische sector. Waar mensen samenwerken, kunnen in de sociale omgang situaties ontstaan waarin grenzen worden overschreden.

Als werkgever ben je verantwoordelijk voor een veilige werkomgeving en een respectvolle omgang tussen medewerkers. Iedereen moet zich veilig voelen op het werk. Het is daarom belangrijk dat je weet waar je als ondernemer terechtkunt voor passende ondersteuning en bemiddeling voor je medewerkers.

Vertrouwenspersoon
Heeft jouw bedrijf geen interne vertrouwenspersoon of geef je de voorkeur aan een externe? Via Stigas kun je eenvoudig een externe vertrouwenspersoon inschakelen.
Voor meer informatie: Vertrouwenspersoon | Stigas

Op weg naar herstel
Perspectief Herstelbemiddeling begeleidt het contact tussen mensen die betrokken zijn geweest bij een ingrijpende gebeurtenis. Zij bieden ondersteuning aan zowel degene die het meemaakte als degene die het veroorzaakte, en aan andere direct betrokkenen zoals collega’s of werkgevers. Herstelbemiddeling biedt een veilige omgeving om situaties bespreekbaar te maken en te werken aan herstel.

Samen werken we aan een gezonde en veilige arbeidsmarkt in onze groene sectoren.
Bekijk de flyer voor meer informatie.

Jaarlijks doet de WUR (Wageningen Social & Economic Research) onderzoek binnen de agrarische sector dat inzicht moet geven in de markt, prijzen en marges van nutriënten. De resultaten van het onderzoek komen in de Agro Nutrimonitor. Uit het tussentijdsrapport komt naar voren dat niet alle extra kosten worden gecompenseerd voor de productie onder een duurzaamheidskeurmerk.
Dat stellen deelnemende agrarische ondernemers aan het onderzoek, de Agro Nutrimonitor 2026.

Deze tussentijdse bevindingen zijn voor LTO niet nieuw. In 2025 concludeerde de ACM in de vierde Agro-Nutri Monitor al dat verduurzaming van voedselproductie leidt tot hogere productiekosten en dat consumenten slechts een deel van deze meerkosten betalen. Een ander deel van de verduurzamingskosten moeten boeren en tuinders zelf betalen, boven op bestaande bedrijfskosten. In 2022 werd ook al geconcludeerd dat de beperkte betalingsbereidheid door consumenten nog steeds een knelpunt is voor verdere stappen naar grootschalige verduurzaming. De grote vraag blijft: wie betaalt voor verduurzaming van ons voedsel?

Consument en producent
De consument kan dankzij onze boeren en tuinders rekenen op veilige, smakelijke en altijd beschikbare producten. Maar ook op duurzame producten. In Nederland zijn de eisen streng en de handhaving is goed georganiseerd. Tegelijkertijd staan ondernemers te popelen om nog verder te gaan op het gebied van duurzaamheid om nog meer te investeren in verduurzaming.

Aanpak
LTO ziet meerdere noodzakelijke aanpakken:
*            Maak de consument bewust van gezonde keuzes door hoge kwaliteit en duurzaamheid van een product. Dat bevordert begrip en waardering en brengt een bewustere keuze tot stand;
*            maak eerlijke afspraken met supermarkten en telers. Een agrariër moet kunnen rekenen op een goede prijs voor zijn producten;
*            zet in op versoepeling van wet – en regelgeving die duurzame investeringen mogelijk maken waarbij geld direct teruggaat naar de verduurzaming bij de boer en niet bij de consument wordt neergelegd.

De AgroNutri Monitor wordt uitgevoerd door Wageningen Social & Economic Research en Geelen Consultancy, in opdracht van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Het onderzoek biedt beleidsmakers aanknopingspunten om knelpunten in prijsvorming en verduurzaming gericht aan te pakken.

LTO Nederland roept boeren en tuinders op hun ervaringen te blijven delen. Alleen met een volledig beeld van de praktijk kan worden gewerkt aan een landbouwsysteem waarin duurzaamheid en verdienvermogen hand in hand gaan.

Agrarische ondernemers die willen bijdragen aan een goed en representatief beeld van de praktijk kunnen deelnemen aan de enquête via: https://geelen-consultancy.nl/prijsvorming/

Op het Nederland Paviljoen van de Grüne Woche is vandaag het innovatieplein over Nederlandse streekproducten en agrotoerisme officieel geopend door minister Femke Wiersma en staatssecretaris Jean Rummenie (LVVN). Ook vond er een lunch plaats op het innovatieplein met de gedeputeerden en beleidsadviseurs uit diverse provincies en afgevaardigden van LVVN, Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) en LTO. ’s Middags volgt een persbijeenkomst voor de Duitse culinaire/ reisjournalisten waarbij zij het verhaal van Nederlandse streekproducten en agrotoerisme te horen krijgen en de producten kunnen proeven. Vanuit LTO zijn Linda de Groot en Karolien Hupkes beiden bestuurslid vakgroep multifunctionele landbouw, aanwezig.  

Tijdens de lunch informeerden de vakgroepbestuurders de aanwezigen over de inzet van LTO op agrotoerisme. Het gezamenlijke doel is landelijk Nederland onder de aandacht te brengen. Op het innovatieplein vertellen innovatieve streekproducten uit alle provincies het verhaal van het landschap en de regio. Ook online worden Duitstalige bezoekers geïnspireerd om landelijk Nederland verder te ontdekken via de pagina van Entdecke innovative, regionale Produkte aus allen Provinzen. – Holland.com

Samenwerking centraal
Deelname aan de Grüne Woche is één van de activiteiten vanuit de bestaande landelijke samenwerking tussen LTO, NBTC, het ministerie van LVVN, de provincies, WUR en VeKaBo/ In het Groen.

Dit samenwerkingsverband wil de agrarische en toeristische wereld met elkaar verbinden om de ontwikkeling van agrotoerisme en de vitaliteit van het landelijk gebied te versterken. Bezoek aan het platteland kan een waardevolle bijdrage leveren aan de lokale economie, de waardering voor ons landschap en het bewustzijn van de herkomst van ons voedsel. Door vraag naar authentieke, gezonde en lokaal geproduceerde producten te koppelen aan bezoek, ontstaan nieuwe kansen voor korte(re) ketens, een sterker verdienmodel voor agrariërs en een betere verbinding tussen boeren, bewoners en bezoekers.

Het kabinet heeft tijdens de afgelopen voorjaarsbesluitvorming besloten het minimumjeugdloon voor jongeren van 16 tot en met 20 jaar per 1 januari 2027 te verhogen.
LTO plaatst haar kanttekening bij dit besluit. Een eerlijk loon is voor LTO belangrijk maar een verhoging kan onbedoeld een negatief neveneffect hebben en kansen op de arbeidsmarkt voor jongeren juist beperken.

LTO Nederland vertegenwoordigt ondernemers in de land- en tuinbouw die veel werken met jongeren en seizoenswerkers. Vanuit dat perspectief onderschrijven wij het belang van een eerlijke beloning voor jongeren. In de cao Open Teelten zijn daarom de jeugdschalen recent verhoogd. Hierbij is bewust gekozen om de jeugdschalen niet volledig gelijk te trekken met het volwassen minimumloon.

Arbeidsmarktpositie
Een belangrijke vraag is wat deze verhoging daadwerkelijk oplevert voor jongeren en hun positie op de arbeidsmark. Wanneer het loonverschil tussen jongere en oudere werknemers afneemt, kiest een ondernemer wellicht eerder voor een volwassene werknemer (met eventueel meer ervaring). Juist jongeren die werkervaring willen opdoen, lopen daarmee het risico minder kansen op instroom/bijbaan te krijgen.

“Een te snelle of te vergaande verhoging van het jeugdloon kan onbedoeld negatieve effecten hebben op de arbeidsmarktkansen van jongeren. Vandaar dat we kanttekeningen plaatsen bij de gekozen systematiek en mogelijke neveneffecten van de voorgestelde verhoging van het minimumjeugdloon”, aldus Eric Douma, bestuurder LTO.

Inkomenspositie
LTO Nederland pleit ervoor om breder te kijken dan alleen een verhoging van leeftijdsgebonden minimumlonen. Denk aan ruimte voor loonontwikkeling op basis van ervaring, inzetbaarheid en vaardigheden, en aan differentiatie naar productiviteit, vooral in sectoren met (seizoensgebonden) productiewerk.

De wens om de inkomenspositie te verbeteren is begrijpelijk, maar de voorgestelde verhoging kan ook negatieve effecten hebben op de werkgelegenheid en instroom van jongeren. Met name in productie- en uitvoerend werk is productiviteit een belangrijkere maatstaf dan leeftijd.
Een uniforme koppeling van loon aan leeftijd doet onvoldoende recht aan verschillen in ervaring, inzetbaarheid en feitelijke prestaties.

Oproep
LTO roept het kabinet op om niet uitsluitend te sturen op leeftijd, oog te houden voor verschillen in ervaring en productiviteit en te toetsen wat deze maatregel betekent voor de kansen van jongeren op werk, niet alleen voor hun loonstrook.

Een brede coalitie van organisaties uit landbouw, visserij, jacht en recreatie waarschuwt voor de stapeling van natuurplannen en doelensystemen in Nederland. Volgens hen dreigt hiermee een herhaling van de fouten uit het stikstof- en Natura 2000-dossiers. In een gezamenlijke brief aan staatssecretaris Rummenie roepen zij het kabinet op om nu te kiezen voor duidelijke doelen, samenhang en uitvoerbaarheid. Daarmee willen zij voorkomen dat opnieuw onuitvoerbaar en juridisch kwetsbaar beleid ontstaat.

Tijdens een informatiebijeenkomst over de Europese Natuurherstelverordening (NHV) georganiseerd door het ministerie van LVVN gehouden in oktober te Utrecht werd duidelijk dat fundamentele keuzes ontbreken. Sectoren die dagelijks werken met land en water krijgen te maken met nieuwe verplichtingen. Tegelijk blijft onduidelijk wat ‘natuurherstel’ precies betekent. Ook is niet helder hoe doelen worden vastgesteld en wat de gevolgen zijn voor vergunningverlening, bedrijfsvoering en bestaand gebruik.

De sectoren herkennen hierin een patroon dat eerder zichtbaar was bij de aanpak van stikstof en Natura 2000: ambitieuze doelen zonder heldere afbakening, onvoldoende samenhang met bestaand beleid en een onderschatting van de gevolgen voor uitvoering en vergunningverlening. Het resultaat was jarenlange onzekerheid, stilgevallen investeringen en een golf aan juridische procedures. Volgens de betrokken organisaties dreigt het natuurbeleid in Nederland langs hetzelfde pad te worden ingevoerd.

De combinatie van de NHV, de Vogel- en Habitatrichtlijn, de nieuwe Natuurdoelanalyses, de actualisatie van Natura 2000-doelen, mariene gebiedsplannen, beheerplannen van terreinbeheerders en diverse beleidsagenda’s creëert een systeem dat bestuurlijk onduidelijk, ecologisch onzeker en juridisch risicovol is. Hierdoor neemt de stapeling van regels toe en groeit het risico op tegenstrijdige verplichtingen en verdere juridisering. Sectoren waarschuwen dat beleid zo steeds verder losraakt van de uitvoeringspraktijk.

Daarnaast leidt het tot een verdere inperking van de beschikbare ruimte voor land- en watergebruik, terwijl het ecologisch effect van veel voorgestelde maatregelen onvoldoende is onderbouwd. Dit raakt direct landbouw, visserij, jacht en recreatie, maar ook investeringszekerheid, onderhoud van het landschap en de leefbaarheid van het landelijk gebied. De ervaringen met het stikstof- en Natura 2000-beleid laten zien dat vage doelen en een pas later uitgewerkte uitvoering leiden tot vastlopende processen.
Als het kabinet deze lessen nu niet toepast, dreigt opnieuw een vergelijkbare impasse te ontstaan.

De brede sectoren delen dezelfde zorgen. Dit heeft geleid tot een gezamenlijke brief aan de staatssecretaris, met drie dringende oproepen:

1. Neem regie en voorkom herhaling van beleidsstapeling
   Maak expliciet hoe de Natuurherstelverordening zich verhoudt tot bestaand natuurbeleid en voorkom dat dezelfde gebieden, activiteiten en sectoren opnieuw worden geconfronteerd met overlappende en tegenstrijdige verplichtingen.
2. Leer van stikstof en Natura 2000: kies voor heldere, haalbare doelen
   Definieer wat ‘herstel’ betekent, welke ecologische effecten daadwerkelijk worden nagestreefd en hoe deze worden gemeten. Alleen concrete en realistische doelen voorkomen juridische onzekerheid en beleidsstilstand.
3. Zet uitvoerbaarheid centraal, niet achteraf repareren
   Betrek de praktijk vooraf bij de uitwerking. Beleidsambities die niet uitvoerbaar zijn, leiden – zoals eerder is gebleken – tot verlies aan draagvlak, stilvallende vergunningverlening en vertraging van natuurdoelen.

De sectoren roepen de staatssecretaris op om het natuurbeleid te herijken en expliciet de lessen uit het stikstof- en Natura 2000-dossier toe te passen. Zonder die koerswijziging dreigt opnieuw een langdurig beleidsdossier waarin natuur, economie en samenleving allemaal verliezen.

Initiatiefnemers
Aan het initiatief nemen deel: LTO, Agractie Nederland, NAV, de Nederlandse Vissersbond (namens de gezamenlijke visserijorganisaties), de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, HISWA-RECRON en de FNRS. De brede samenstelling benadrukt dat de zorgen sectoroverstijgend zijn en niet op zichzelf staan.

Steeds meer agrariërs verbreden hun dagelijkse praktijk met andere activiteiten, bijvoorbeeld in de vorm van kinderopvang, boerderijwinkels of agrotoerisme. Deze multifunctionele landbouw (MFL) biedt de mogelijkheid om een belangrijke bijdrage te leveren aan vraagstukken die spelen in het landelijk gebied – van vergrijzing en biodiversiteitsverlies tot woningtekort. LTO start samen met Het PON & Telos een verkenning naar deze brede meerwaarde van het boerenerf én hoe deze vertaald en inzetbaar kan worden voor de praktijk.

Routekaart
In de vorm van een digitale routekaart worden verschillende paden geschetst richting het verankeren van de meerwaarde van MFL in het (lokale) omgevingsbeleid. De verkenning wordt breed gedragen en mede mogelijk gemaakt door verschillende partners: het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), Rabobank, Verenigde Agrarische Kinderopvang (VAK), Landbouw Innovatie Noord-Brabant (Lib), Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het LTO Noord Innovatiefonds en Destinatie-NL.

Omgevingsbeleid
MFL-ondernemers zorgen voor een kleurrijk landschap waar niet alleen voedsel wordt geproduceerd, maar waar ook verbinding met de omgeving en de gemeenschap centraal staat. Daardoor groeit de maatschappelijke en economische waarde van deze vorm van landbouw. Toch is er nog geen vaste aanpak om MFL goed een plek te geven in het omgevingsbeleid. Omgevingsvisies en -plannen bieden hiervoor wel mogelijkheden, maar provincies en gemeenten zoeken vaak nog naar inspiratie en praktische manieren om dit te doen.

Digitale routekaart voor omgevingsbeleid
Met de verkenning wordt gezocht naar mogelijke routes in het omgevingsplan om MFL beter te verankeren in beleid, en zo de meerwaarde voor de samenleving te borgen. Dit gebeurt in de vorm van een digitaal magazine, waarin 12 verschillende MFL- ondernemers vanuit verschillende provincies hun verhalen en ervaringen delen. Deze inzichten worden door onderzoekers, beleidsprofessionals en juridisch experts vertaald naar handvatten voor de beleidspraktijk.

De digitale routekaart wordt landelijk verspreid onder overheden, agrariërs en belangen- en maatschappelijke organisaties. In mei 2026 wordt de publicatie tijdens een bijeenkomst gelanceerd en openbaar beschikbaar.

Het belang van voedselzekerheid en een toekomstbestendige land- en tuinbouw  politiek wordt steeds meer erkent in Brussel. Oplossingen in beleid blijven vaak nog uit. De Europese landbouwkoepel Copa Cogeca, waar LTO lid van is, organiseert vandaag een grootschalige protestmars om de Europese Unie op te roepen haar beloftes voor een betere toekomst voor boeren en tuinders waar te maken.

In de nieuwe voorstellen voor de Europese begroting wordt ingezet op drastische vermindering van het landbouwbudget, prijzen komen onder druk door oneerlijke handel en de regeldruk vanuit Brussel blijft vooralsnog enorm. LTO leden en bestuurders sluiten aan bij de protestactie. LTO Hoofdbestuurslid Thijs Rompelberg gaat vandaag met de vertegenwoordigers van landbouworganisaties uit heel Europa in gesprek met Eurocommissaris Christophe Hansen.

Bij de protestmars zijn boeren aanwezig uit alle 27 landen van de Europese Unie. Zij lopen een protestmars dwars door de Europese wijk van Brussel. De mars stopt op verschillende plekken. Op grote podia worden speeches gehouden door landbouwvertegenwoordigers uit alle EU-landen.
Terwijl de boeren op straat protesteren, komen bij de Europese Raad alle staatshoofden bijeen om te spreken over de Europese Begroting en het Mercosur handelsverdrag.

Ondanks de grote diversiteit in landbouw door de EU, verenigden de boeren zich rond drie oproepen:

• Houd de begroting van het gemeenschappelijk landbouwbeleid op peil;
• verlaag de regeldruk en zorg voor werkbare Europese milieuregels en juridische zekerheid voor boeren en tuinders;
• zorg voor eerlijke concurrentie en een gelijk speelveld in handelsafspraken met landen buiten de EU.

Landbouwvertegenwoordigers benadrukken in het gesprek met Eurocommissaris Hansen om voedselzekerheid in de Europese Unie serieus te nemen en dat er integraal gekeken moet worden naar alle knelpunten waar boeren tegenaanlopen. LTO Nederland blijft zich in Brussel, samen met Copa Cogeca, inzetten om de oproepen van het protest op te volgen met beleidsmakers.

Beluister het interview bij BNR Nieuwsradio met Thijs Rompelberg https://youtu.be/mkMDLXWjy4E

LTO Nederland is in de afgelopen maanden in gesprek geweest met de Belastingdienst en het Ministerie van Financiën over verlenging van de zogenaamde cafetariaregeling.

De huidige cafetariaregeling loopt tot en met 31 december 2025. Deze regeling maakt het voor werkgevers mogelijk om voor internationale werknemers in eigen dienst de zogenoemde extraterritoriale kosten (ET-kosten) fiscaal uit te ruilen met brutoloon. Het gaat hierbij om extra kosten die werknemers maken doordat zij tijdelijk in Nederland werken, zoals kosten voor huisvesting en reizen van en naar het land van herkomst.

Het belastingplan 2026 is gisteravond aangenomen door de Eerste Kamer. Hierdoor vallen vanaf 1 januari 2026 enkele kosten niet meer onder de gericht vrijgestelde extraterritoriale kosten.

Wat verandert er in 2026?
Minimumloon (WML)

• Het wettelijk minimumloon per 1 januari 2026 bedraagt € 14,71 per uur.
• Het brutoloon boven dit minimumloon kan worden uitgeruild binnen de cafetariaregeling.

Wat kun je blijven uitruilen?

• Extra kosten voor huisvesting
  • Geen wijziging ten opzichte van de huidige regeling.
• Extra kosten voor reizen tussen Nederland en het land van herkomst
  • Vanaf 2026 geldt een vergoeding van € 0,23 per kilometer.

Wat kun je niet meer uitruilen?

• Extra kosten voor levensonderhoud
  • waaronder kosten van gas, water, licht en andere nutsvoorzieningen, en extra gesprekskosten voor privédoeleinden met het land van herkomst
  • Per 1 januari 2026 is het  niet meer mogelijk om deze kosten uit te ruilen binnen de ET-kostenregeling en cafetariaregeling.

Via de Werkgeverslijn wordt een brochure met de vernieuwde regeling, die geldt van 1 januari 2026 tot en met 31 december 2027 en rekenvoorbeelden beschikbaar gesteld. Deze brochure is beschikbaar vanaf 17 december.

De Europese Commissie heeft vandaag een breed pakket van maatregelen gepresenteerd om er voor de zorgen dat groene gewasbeschermingsmiddelen sneller op de markt gebracht kunnen worden. Het gaat om gewasbeschermingsmiddelen van een natuurlijke oorsprong, zoals schimmels, bacteriën of plantextracten. Deze middelen zijn vaak een stuk duurzamer. Deze ontwikkeling draagt bij aan bij de inzet van LTO Nederland om te komen tot weerbare planten en teeltsystemen.

Dit pakket is goed nieuws voor de verduurzaming van de landbouw, want op dit moment duurt het in Europa vaak tot wel 10 jaar voordat deze groene middelen goedgekeurd worden, terwijl dit in andere delen van de wereld meestal binnen 1-2 jaar gebeurt. Daardoor duurt het ook langer voordat telers over kunnen stappen op deze groenere middelen ten opzichte van bestaande chemische middelen. Doordat de groene middelen nu een duidelijke definitie krijgen en prioriteit krijgen in beoordeling zullen deze alternatieven dus ook sneller beschikbaar komen.

Daarnaast worden aanvullende maatregelen genomen om te zorgen dat de prioritering van groene middelen niet af doet aan de bestaande grondigheid van de risicobeoordeling van andere middelen. Zo wordt voorgesteld om extra middelen vrij te maken voor personeel bij de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) voor beoordelingen. Dit komt overeen met de oproep die het Europees Parlement eerder deed: een overgrote meerderheid uit het hele politieke spectrum wil een snellere toelating van groene middelen en tegelijkertijd de grondigheid van de beoordeling waarborgen.

Bekijk de vlog van Ron Mulders, domeinhouder Plant.