LTO Nederland heeft gereageerd op de internetconsultatie voor de Landelijke vrijwillige beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Vbr). Deze regeling biedt stoppende veehouders opnieuw een mogelijkheid om hun bedrijf vrijwillig te beëindigen. Voor sommige ondernemers kan dit een aantrekkelijke optie zijn. 

Bedrijven binnen de 1000 meter van een Natura 2000 gebied hebben voorrang. Daarna komen bedrijven die met de minste euro’s de meeste milieuwinst realiseren als eerst in aanmerking voor de regeling. Dat heeft als voordeel dat oudere stallen eerder in aanmerking komen dan nieuwe stallen. Daar is LTO positief over.

Tegelijkertijd benadrukt LTO Nederland dat deze regeling slechts één onderdeel is van een bredere, integrale aanpak. Volgens het zogenoemde ‘trappetje van Remkes’ moet beleid niet alleen gericht zijn op stoppen, maar vooral ook op innovatie, verplaatsing en extensivering. LTO maakt zich zorgen dat het perspectief voor boeren die willen doorgaan, en voor jonge boeren die bedrijven willen overnemen, nog steeds ontbreekt. 

Innovatie en vergunningverlening essentieel 

LTO vindt dat de grootste urgentie ligt bij het weer mogelijk maken van vergunningverlening voor veehouderijbedrijven, waaronder ook voor PAS-melders. Het faciliteren van innovatie is effectiever gebleken dan het opkopen van bedrijven. Daarom moet het mogelijk maken van innovatie en het vergunnen daarvan prioriteit nummer één worden voor de nieuwe landbouwminister. 

Kritische succesfactoren 

LTO vraagt aandacht voor de grote sociale impact van bedrijfsbeëindiging op ondernemers en hun gezinnen. Ook om die reden is snelle medewerking van gemeenten bij bestemmingswijzigingen extra belangrijk. 

Daarnaast is LTO positief over het voortzetten van de inzet van zaakwaarnemers. Zij vervullen een belangrijke brugfunctie tussen veehouder, adviseurs en overheden en kunnen ook bij innovatie of verplaatsing een belangrijke rol spelen. 

Twijfel over impact op landbouwstructuur rond N2000 

LTO spreekt haar zorgen uit over dat de melkveehouderij rondom sommige Natura 2000-gebieden dreigt te verdwijnen, terwijl deze sector juist belangrijk is voor maatschappelijke doelen zoals waterkwaliteit, landschap, biodiversiteit en in Zuid-Limburg het voorkomen van erosie. Hoewel de regeling prioriteit geeft aan alle bedrijven binnen 1000 meter van Natura 2000-gebieden, vraagt LTO zich af of dit voldoende aantrekkelijk is. Veel bedrijven in deze zone hadden immers eerder al gebruik kunnen maken van de landelijke beïndigingsregeling veehouderijlocaties (LBV+). LTO pleit daarom voor meer flexibiliteit, zoals de mogelijkheid om bij gemengde bedrijven slechts één tak te beëindigen. 

Ook benadrukt LTO dat verplaatsing in de praktijk vergunning-technisch bijna onmogelijk is. Een succesvolle verplaatsingsaanpak vraagt daarom om een combinatie van grondbeleid, kavelruil en een werkbare inplaatsingsregeling. 

LTO heeft deze week inbreng geleverd voor de internetconsultatie op het Wetsvoorstel Grondgebondenheid en Verantwoorde Mestafzet van Kamerleden Harm Holman (NSC) en Pieter Grinwis (ChristenUnie). Het wetsvoorstel behandelt een aantal grote maatschappelijke opgaven: een toekomstbestendige (melk)veehouderij, verantwoord mineralengebruik en een bestendige ruimtelijke structuur voor de land- en tuinbouw in Nederland. LTO constateert echter dat het wetsvoorstel in zijn huidige vorm onvoldoende bijdraagt aan toekomstperspectief voor agrarische ondernemers en het landelijk gebied. Bovenal roept het wetsvoorstel in huidige vorm veel vragen op.

Boerendiversiteit
De opstellers van de initiatiefwet kiezen voor een strakke ruimtelijke tweedeling van ons platteland in een ‘agrarische hoofdstructuur’ versus ‘maatschappelijke landbouwgebieden’. De vraag die wij ons stellen, is of Nederland en de agrarische sector niet te klein zijn om voor een dergelijke rigide tweedeling te kiezen. De Nederlandse agrarische sector wordt juist gekenmerkt door een grote diversiteit in boeren en bedrijfstypen. Doet een ruimtelijke tweedeling wel recht aan (de waarde van) deze boerendiversiteit?

Met betrekking tot grondgebondenheid wordt in dit wetsvoorstel voor een starre norm gekozen: 0,35 ha per GVE in de Agrarische Hoofdstructuur en 1,5 GVE per ha in Maatschappelijke Landbouwgebieden. Echter, onduidelijk is welk doel bereikt moet worden met deze scherpe normstelling. Door te kiezen voor een dergelijke rigide norm zullen veel melkveehouders in de problemen komen. Een consequentie daarvan zal onvermijdelijk zijn dat het contraproductief werkt op behoud van het graslandareaal. Daarom is het voorstel van LTO om deze generieke normen te schrappen. We bepleiten een aanpak waarbij gekozen wordt voor doelsturing, – waarbij waterkwaliteit, stikstof, klimaat en biodiversiteit integraal worden meegenomen – en ondernemers de ruimte krijgen om doelen te halen op een wijze die past bij de bedrijfsvoering en recht doet aan het vakmanschap en karakter van het bedrijf.

Ook ten aanzien van mestafzet vragen we ons af wat regio- en afstandscriteria toevoegen aan verbetering van de waterkwaliteit. De rigide voorschriften voor afstandscriteria zullen er, bijvoorbeeld in de noordelijke provincies, voor zorgen dat beschikbaarheid van mineralen een knelpunt wordt. Op die manier kan verplichte mestafzet in een beperkt gebied leiden tot stapelend structuurbeleid en extra krimp – terwijl dat volgens de volgens de Memorie van toelichting niet het doel lijkt te zijn.

Fundamentele vragen
Bij het wetsvoorstel in brede zin heeft LTO een aantal fundamentele vragen:

• Wat is de logica van het voorliggende wetsvoorstel?
  • Waarom worden grondgebondenheid en afzet van meststoffen in hetzelfde wetsvoorstel opgebracht?
  • Zijn bepaalde artikelen feitelijk niet bedoeld om een extra en zeer substantiële krimp in een aantal veehouderijsectoren af te dwingen?
  • Zorgt dit wetsvoorstel niet voor ernstige verstoringen in de ontwikkeling van de land- en tuinbouw?
• Waarom is de zoneringsaanpak (aanwijzing Agrarische Hoofdstructuur versus aanwijzing Maatschappelijke landbouwgebieden) aan dit wetsvoorstel gekoppeld? En hoe verhoudt deze aanpak zich met de Ontwerp Nota Ruimte?
• Waarom zijn er geen analyses ten aanzien van bedrijfseffecten uitgevoerd? Laat de effecten doorrekenen door o.a. PBL, WUR en het Adviescollege Toetsing Regeldruk op de effecten op zowel boerenerf, controlerende en uitvoerende instanties als milieu.

Lees hier een samenvatting van onze inbreng op de internetconsultatie.

Lees hier de volledige inbreng van LTO op de internetconsultatie.

Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

Het eerder aangekondigde wetsvoorstel over grondgebondenheid en verantwoorde mestafzet is op 1 september in consultatie gegaan. LTO bestudeert het voorstel zorgvuldig en zal inhoudelijke inbreng op de consultatie leveren om ervoor te zorgen dat de regelgeving werkbaar en toekomstbestendig is voor boeren. Als onze inbreng gereed is, zullen we deze ook openbaar maken.

NSC heeft samen met de ChristenUnie (CU) een voorstel gedaan om de landbouw in Nederland in te delen in twee type gebieden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een ‘Agrarische Hoofdstructuur’ (met een graslandnorm van 0,35 ha per GVE in 2034) en een ‘Maatschappelijke Landbouw’ (met een GVE-norm van 1,5 GVE per ha in 2034). Verder wordt Nederland in drie ‘Mestregio’s’ ingedeeld: Midden, Noord en Zuid. In deze regio’s dient mest binnen 100 km te worden afgezet. Zoals we in een eerder bericht aangaven, onderschrijft LTO de richting van de voorstellen, maar waarschuwt voor te rigide generieke regels die onvoldoende rekening houden met regionale verschillen en de diversiteit in bedrijfsvoering.

Het aangekondigde wetsvoorstel van NSC voor grondgebondenheid is vanochtend bekend gemaakt. LTO Melkveehouderij deelt de context en uitgangspunten welke aan de initiatiefwet ten grondslag liggen. LTO is echter kritisch op hoe de initiatiefwet is ingericht. Vooral het gebruik van een GVE-norm per hectare doet geen recht aan de grote diversiteit van grondsoort, omgevingsfactoren en bedrijfstypen. Gezien de sterke maatschappelijke wens richting grondgebondenheid wil LTO daarom meedenken hoe daartoe te komen zonder terug te vallen op enkel generieke normen.

De melkveehouderij in Nederland is van oorsprong een grondgebonden sector en kenmerkend voor ons cultuurlandschap met haar koeien in de wei. Politiek is er een sterke wens om alle melkveebedrijven grondgebonden te krijgen. Het ontbreekt echter aan een duidelijke definitie wat onder grondgebondenheid wordt verstaan én aan het doel wat men wil bereiken. Immers, er bestaat al veel wetgeving die stuurt op de structuur van de melkveehouderij en door politieke keuzes uit het verleden hebben bedrijven zich ontwikkeld binnen de toen gestelde kaders. Hierdoor is een grote diversiteit ontstaan binnen de melkveesector. De discussie richting grondgebondenheid is niet nieuw, maar bij eerdere initiatieven is de overheid en ook de sector zelf er niet uitgekomen. Daarom ligt er nu een politieke keuze voor om tot een grondgebonden sector te komen vanuit zorgen over de waterkwaliteit, stikstof- en CO₂ emissies en biodiversiteit.

Vakgroepvoorzitter Erwin Wunnekink: “De zorg en wens om binnen de milieurandvoorwaarden te blijven, vraagt gerichte oplossingen die een duidelijk doel dienen en geen generieke aanpak die geen recht doet aan de diversiteit van bedrijven. De vakgroep Melkveehouderij is daarom van mening dat een wetsvoorstel voor grondgebondenheid in ieder geval de volgende elementen dient te bevatten; doelsturing op waterkwaliteit, het stimuleren van grasland en samenwerking met akkerbouwers, en het mogelijk maken van mestverwerking en het toepassen van RENURE.”

NSC voorstel grondgebondenheid
Het initiatiefwetsvoorstel richt zich vooral op zonering tussen een Agrarische Hoofdstructuur en Maatschappelijke Landbouw. Beiden met een eigen GVE-/graslandnorm en aanvullende eisen over mestafzet binnen een bepaalde straal rond het bedrijf. Als de wetgeving door het parlement wordt aangenomen gaat de wet vanaf 2027 van kracht, en is er een ingroei-pad zodat melkveehouders vanaf 2034 aan deze normen dienen te voldoen. Hoewel LTO Melkveehouderij verschillende uitgangspunten kan omarmen, is de nadruk op de twee graslandnormen te sterk aanwezig. Het biedt niet het maatwerk dat voor individuele bedrijven nodig is.

Dit voorjaar heeft LTO Melkveehouderij vele gesprekken in het land gevoerd met leden, andere sectoren en Kamerleden. Uit raadpleging met de achterban komt één lijn steeds terug: doelsturing geeft ruimte aan ondernemerschap, vakmanschap en maatwerk. Extensivering kan daarbij lokaal een passende oplossing zijn, bijvoorbeeld via vrijwillige regelingen. Maar als generieke norm leidt het vooral tot hoge kosten, zonder garantie op milieuwinst. Alleen met gerichte, realistische oplossingen die passen bij de diversiteit in de sector kunnen we de maatschappelijke doelen echt dichterbij brengen.

Tijdens het Tweede Kamerdebat landbouw, Klimaat en Voedsel van donderdag 27 maart dienden Kamerleden Harm Holman (NSC) en Pieter Grinwis (CU) een motie in over het halen van de weidegangdoelstellingen. LTO deelt de ambitie om het aandeel weidegang te (blijven) verhogen. Weidegang levert een positieve bijdrage aan veel beleidsdoelen, en bovendien is de koe-in-de-wei een beeld dat maatschappelijk op hoge waardering kan rekenen. Het is wel van belang om verhoging van het aandeel weidegang vorm te geven op basis van een correcte analyse en met inzet van de juiste middelen.

Convenant Weidegang
In 2012 ondertekenden een groot aantal organisaties uit de zuivelsector, erfbetreders, retail en maatschappelijke organisaties het Convenant Weidegang, met als doel de dalende trend van weidegang te stoppen. De melkveehouderij en de zuivelsector hebben sindsdien honderden miljoenen euro’s geïnvesteerd in stimuleringspremies (die niet volledig terugverdiend worden in de markt), kennisontwikkeling en certificering. Sinds 2015 is de dalende trend omgebogen naar een stijgende lijn – en daar zijn we trots op. Van 2022 naar 2023 steeg het aantal dieren met weidegang nog.

Weidegang onder druk
Door de uitbraak van het blauwtongvirus en het extreem natte voorjaar, was het aandeel weidegang in 2024 inderdaad lager dan in 2023. Maar weidegang dreigt met name onder druk te komen doordat vergoedingen uit de markt lager worden en nieuwe regelgeving weidegang tegenwerkt. Door verlies van de derogatie mag er minder bemest worden en wordt het voor melkveehouders steeds belangrijker om de beschikbare mest zo goed mogelijk in en af te zetten, met name in het voorjaar. De partners van het Convenant Weidegang zijn in gesprek over hoe de sector deze nieuwe uitdagingen het hoofd kan bieden.

Effectief ondersteunen
LTO roept de minister op om weidegang te omarmen en in te zetten op beleid dat weidegang daadwerkelijk stimuleert. Dit kan onder andere worden ingevuld door de huidige GLB eco-regeling aan te passen en open te stellen voor melkveebedrijven die op jaarbasis minder dan 1.500 uur beweiden. Behoud van grasland en weidegang hebben immers een positief effect op de waterkwaliteit, maar staat onder druk door de verschillende opkoopregelingen.

Weidegang is een effectieve maatregel om op bedrijfsniveau de ammoniakuitstoot te verlagen. Het stimuleren van weidegang kan daarmee een belangrijke bijdrage leveren aan het halen van de Nederlandse stikstofdoelen. Maar het is wettelijk nog niet mogelijk om weidegang in te zetten als erkende maatregel voor ammoniakreductie. Ook daar kan de minister belangrijke besluiten nemen die het aandeel weidegang bestendigen en zelfs verder kunnen verhogen.

Het wettelijk verplichtstellen van weidegang is een scenario waarover wij ons zorgen maken. Vergoeding voor weidegang vanuit de markt nemen weliswaar af, maar bestaan nog steeds. De motie maakt niet duidelijk of Holman en Grinwis deze marktvergoedingen willen compenseren vanuit publieke middelen.

Vandaag stuurde minister Piet Adema een brief aan de Tweede Kamer over de uitwerking van het mestbeleid door het demissionaire kabinet. In plaats van voor te sorteren op een zorgvuldige overdracht van dit complexe dossier aan de toekomstige minister, noemt de brief een aantal vergaande maatregelen die haaks staan op de ambities uit het hoofdlijnenakkoord. Daarmee leidt deze brief tot nodeloze onrust en onduidelijkheid. LTO roept het ministerie op om pas op de plaats te maken, en nieuwe wetgeving over te laten aan een volgend kabinet. Het voorbereiden van wetgeving zonder draagvlak onder de formerende partijen en in de sector, dient geen constructief belang.

Afroming
Een belangrijk onderdeel van de Kamerbrief is de aankondiging van een nieuwe wet waarin dertig procent afroming van fosfaat- en dierrechten bij buitenfamiliale overname wordt vastgelegd voor de melkvee-, pluimvee- en varkenshouderij. LTO-voorzitter Ger Koopmans reageert verbolgen: ‘Als landbouw tasten we in het duister over welke reductiedoelen de minister wil bereiken met deze maatregel voor de korte termijn en welk aandeel de verschillende sectoren daarin hebben. We weten dat inmiddels ruim 1.400 bedrijven hebben ingetekend voor de verschillende beëindigingsregelingen. Maar informatie over welke mestreductie daarmee al gerealiseerd wordt, ontbreekt.’

POV-voorzitter Linda Verriet valt Koopmans bij: ‘De varkenshouderij zit al jaren onder het mestproductieplafond en heeft al substantieel geleverd middels afname POR rechten, Subsidie Sanering varkenshouderij (SRV), en de autonome ontwikkeling. Daarnaast wordt het grootste gedeelte van de mestproductie verwerkt. Wij zijn dus fel tegen deze afroming.’

Voorzitter Kees de Jong van LTO-vakgroep Pluimveehouderij: ‘Nederlandse pluimveemest wordt hoofdzakelijk verwerkt tot korrels of voor energieproductie en drukt in het geheel niet op de mestmarkt. Hier richt de minister zijn pijlen op een innovatieve sector die de voorbije jaren de mestafzet geregeld heeft. Desondanks wordt de pluimveesector wel geconfronteerd met afroming van productierechten. Dat is ronduit onrechtvaardig.’ Koopmans: ‘Voor LTO is verplichte afroming van dierrechten voor deze innovatieve sectoren niet bespreekbaar. Wij roepen de Kamer en met name ook de nieuwe coalitie op om dit disproportionele pad niet in te slaan.’

De vastgelopen mestmarkt leidt tot grote problemen in de melkveehouderij. Om een koude sanering te voorkomen, is het cruciaal dat het kabinet op korte termijn met concrete maatregelen komt die bedrijven binnen enkele maanden concreet perspectief en ruimte bieden. Erwin Wunnekink, voorzitter LTO-vakgroep Melkveehouderij: ‘Wij waarderen het dat de minister in zijn Kamerbrief uitspreekt “op zijn vroegst begin volgend jaar” opnieuw in gesprek te willen gaan met de Europese Commissie over een nieuwe of aangepaste derogatie. Maar het starten van deze gesprekken, en het nadenken over en uitwerken van een nieuwe derogatievorm kan niet tot volgend jaar wachten. Voor de melkveesector is het cruciaal dat er al op korte termijn stappen gezet worden om lucht in de mestmarkt te brengen. Maar in de Kamerbrief ontbreekt de aanzet om tot dergelijke korte termijn maatregelen te komen. De minister komt met vergaande beleidsvoorstellen voor de lange termijn, maar biedt met deze brief geen oplossing voor de problemen waar melkveehouders nu acuut mee te maken hebben.’ Afroming van fosfaatrechten in de melkveehouderij is één onderdeel van de toekomstvisie die alle melkveepartijen gezamenlijk hebben opgesteld. Dit onderwerp maakte daarmee ook onderdeel uit van het ‘mestcrisisplan’ dat LTO, NAJK, NZO en De Natuurweide vorige maand gezamenlijk publiceerden. Wunnekink: ‘Dertig procent afroming van fosfaatrechten bij buitenfamiliale overname in de melkveehouderij maakt onderdeel uit van ons aanbod aan het kabinet. Maar wel in combinatie met tal van andere maatregelen waar het integraal mee samenhangt. Juist in samenhang bieden deze maatregelen de melkveehouderij een goed toekomstperspectief. In die samenhang zijn wij bereid hierover met het ministerie door te spreken. Maar dan moet de minister niet aan cherrypicking doen, en de maatregel niet uit verband trekken.’

Mestcrisisplan
Vorige maand presenteerden LTO, NAJK, NZO en De Natuurweide een ‘crisisplan mestaanpak’. Dit plan was en is erop gericht dat de overheid en de sector gezamenlijk stappen zetten om te voorkomen dat duizenden bedrijven in een koude sanering terecht komen. Met dit plan willen agrarische partijen zelf een aantal stappen zetten onder de nadrukkelijke voorwaarde dat de regering zich in Brussel hard maakt voor een nieuwe of verlengde regionale derogatie. Wunnekink: ‘Uit bestuurlijk overleg is de voorbije weken gebleken dat deze minister niet bereid is om op dit moment met die boodschap naar de Europese Commissie te gaan. Maar ons aanbod is helder. Het is: bijdragen aan een oplossing, maar dan ook zicht krijgen op die oplossing. Vanuit die samenhang en balans blijven wij bereid om hierover door te spreken met het ministerie. Maar we gaan niet proberen om bij te dragen aan een oplossing als ‘de overkant van de tafel’ die oplossing niet op tafel legt.’

Lees hier onze inhoudelijke analyse van de brief.

De Nederlandse zuivelsector staat voor een beslissende periode. In de komende weken moet duidelijk worden of de huidige mestcrisis kan worden gekeerd. De afbouw van derogatie, de invoering van bufferstroken en de aanwijzing van NV-gebieden zorgen voor een groot verlies aan plaatsingsruimte van dierlijke mest. De balans is uit de mestmarkt gehaald met als gevolg dat de hele Nederlandse melkveehouderij in een acute crisis is beland door het niet kunnen plaatsen van mest. Daarmee stevenen we op een koude sanering af. Het voortbestaan van een vitale zuivelketen in Nederland is in gevaar: Doorontwikkeling van de sector, bijdragen aan de maatschappelijke doelstellingen en voedselvoorziening wordt onmogelijk voor boeren en zuivelondernemingen.

Gezien de uitzonderlijke omstandigheden en acute crisissituatie trekt de zuivelsector (vertegenwoordigd door de belangenorganisaties van melkveehouders, de Nederlandse Zuivel Organisatie en ZuivelNL) gezamenlijk op. De sector heeft de afgelopen weken concrete ideeën aangedragen bij het ministerie die op korte en lange termijn oplossingen bieden. De minister van LNV heeft de analyse van de gevolgen van afbouw derogatie erkend en is op de hoogte van de urgentie van het probleem. Deze periode is de minister met Brussel in gesprek of zij bereid zijn mee te werken aan een pakket maatregelen om de crisis op te lossen.

Ambitieuze toekomstvisie
De Nederlandse melkveehouderij is zich zeer bewust van haar verantwoordelijkheid. Daarom is recent een ambitieuze Toekomstvisie Melkveehouderij opgesteld waarmee invulling wordt gegeven aan:

• de opdracht om als ondernemers bij te dragen aan voedselzekerheid.
• de maatschappelijke opgaven rond natuur, klimaat en hoe te produceren met respect voor de milieugebruiksruimte.

De melkveehouderij is een zeer diverse sector en kent verschillende bedrijfsconcepten en systemen. Van biologische bedrijven tot hoog technologisch en van zeer extensief tot gespecialiseerd intensief. Dit is een kracht die benut moet worden om als sector van maximale waarde te zijn voor Nederland. Daarnaast is ons land één van de vruchtbare delta’s in Europa en kreeg Nederland derogatie om een belangrijke bijdrage te kunnen leveren aan voedselzekerheid.

Kunstmest verminderen en dierlijke mest optimaal benutten
De afbouw van derogatie geeft de perverse prikkel om meer kunstmest te moeten gebruiken. En dat terwijl kunstmestproductie veel fossiele energie kost en belastend is voor het milieu. In tegenstelling tot kunstmest bevat dierlijke mest een breed scala aan nutriënten en organische stof en past het bij een natuurlijke en bedrijfseigen kringloop. Bovendien wijst onderzoek uit dat op grasland de uitspoeling van mineralen uit dierlijke mest beperkter is dan bij gebruik van kunstmest. Dierlijke mest is daardoor gunstiger voor de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater. Kunstmest verminderen en dierlijke mest optimaal benutten voor evenwichtsbemesting is dus een win-win situatie. Het huidige beleid gaat hier echter volledig aan voorbij en draagt daarmee ook niet bij aan het verbeteren van de waterkwaliteit.

Concrete ideeën voor korte en lange termijn oplossingen
Voor oplossingen die op korte en lange termijn bijdragen aan de balans op de mestmarkt hebben de  organisaties concrete ideeën aangedragen bij het ministerie.

De snelheid waarmee de sector plaatsingsruimte verliest, maakt het simpelweg onmogelijk om (binnen de termijn) te voldoen aan de door Brussel opgelegde regels. Europa kan Nederland houden aan het halen van gestelde opgaven en in het uiterste geval een ingebrekestellingsprocedure opstarten. Maar aan het onmogelijke kan niemand worden gehouden.

Een oplossing is nú nodig om de problemen waarin de melkveehouders zijn gebracht weg te nemen.

Dutch Dairymen Board | LTO-vakgroep Melkveehouderij | Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt | Nederlandse Melkveehouders Vakbond |De Natuurweide | Netwerk GRONDig | Nederlandse Zuivel Organisatie | ZuivelNL

Vanavond informeerde minister Van der Wal de Tweede Kamer over de voortgang van de aanpak piekbelasting. Deze aanpak richt zich op een groep van circa 3.000 veehouders die in aanmerking komen voor de verschillende regelingen waarmee boeren hun stikstofuitstoot terug kunnen dringen. In de nieuwe Kamerbrief bevestigt de minister definitief dat de piekbelastings­aanpak vrijwillig is. Boeren die er geen gebruik van maken, worden niet opgezadeld met de titel ‘piekbelaster’. Dat is positief. Zorgelijk is dat de verschillende regelingen voor de ‘blijvers’ (boeren die ervoor kiezen hun emissie te reduceren via innovatie, extensivering, omschakeling of verplaatsing) nog niet naar behoren openstaan. Het openstellen van de regelingen voor innovatie en bedrijfsverplaatsing moet nu de hoogste prioriteit krijgen.

In haar vorige Kamerbrief over de piekbelastingsaanpak van 12 juni 2023 schreef minister Van der Wal: “Er zal een periode zijn dat alle regelingen gelijktijdig open staan. Zo hebben ondernemers de tijd om weloverwogen beslissingen te nemen”. Ook Remkes benadrukte in zijn rapport ‘Niet alles kan overal’ dat het van belang is dat boeren inzicht hebben in de verschillende instrumenten waarvan zij gebruik kunnen maken.

De overweging om te stoppen met het (gezins)bedrijf is het zwaarste en meest ingrijpende besluit dat boeren kunnen nemen. Voor LTO was en is het een randvoorwaarde dat de verschillende regelingen gelijktijdig openstaan zodat boeren goed geïnformeerd een weloverwogen besluit kunnen nemen over hun toekomst. LTO vindt het dan ook positief dat minister Van der Wal de openstelling van de LBV+ wil verlengen tot eind 2024. De LBV-regeling is inmiddels al gesloten en het is de vraag of, en in welke vorm, deze eventueel weer wordt opengesteld. Verlengde openstelling van de LBV+ móet wat LTO betreft gepaard gaan met het zo-snel-mogelijk openstellen van de regelingen voor verplaatsing en innovatie.

Innovatie
Gelijktijdig met de Kamerbrief over de piekbelastingsaanpak publiceerden ministers Adema en Van der Wal ook een Kamerbrief over de ‘voortgang innovatie emissiereductie veehouderij’. Uit deze brief blijkt dat er amper voortgang geboekt wordt met vergunningverlening. Het is zorgwekkend dat perspectief op vergunningverlening ontbreekt voor boeren, die juist via innovatie (zoals stalsystemen, voer-, mest-, landgebruik of andere managementmaatregelen) hun stikstofuitstoot terug willen dringen. De minister richt zich op het publiceren van een ‘handreiking’ en overweegt het subsidiabel stellen van nageschakelde technieken. Het ministerie heeft een aantal richtingen uitgezet om vergunningverlening weer open te zetten. Dat zijn mogelijk goede richtingen, maar ze kosten veel tijd. Wat LTO betreft moet het innovatiespoor echt sneller van de grond komen. De houding moet zijn “hoe kan het wel”, in plaats van de focus op 100 % zekerheid. We zien daar ook goede mogelijkheden toe, zoals het toekennen van een onzekerheidsmarge.

Vrijwilligheid
Wie gebruik maakt van de LBV of de LBV+ heeft de keuzevrijheid om, na het doorlopen daarvan, op de bedrijfslocatie andere activiteiten te ontplooien onder de voorwaarde dat de stikstofemissie met (tenminste) 85% is  gereduceerd. Ondernemers die vallen onder de piekbelastingsaanpak  kunnen, hopelijk op de kortst mogelijke termijn, ook kiezen voor andere transitieregelingen (extensiveren, innoveren, omschakelen, verplaatsen). Er was lang onduidelijkheid over de vraag of de aangeschreven 3.000 bedrijven allemaal de stikstofemissie met 85% moeten reduceren, óók als zij gebruik maken van de andere regelingen. Voor LTO was het een lobby­prioriteit om te borgen dat de 85%-reductieverplichting uitsluitend geldt voor potentiële stoppers. In haar Kamerbrief van 12 juni 2023 noemde minister Van der Wal de 85%-reductieverplichting nog in relatie tot omschakelen, extensiveren, innoveren of verplaatsen. In haar nieuwe Kamerbrief is deze koppeling definitief losgelaten. We zijn verheugd met de duidelijkheid die de minister daar in haar nieuwe Kamerbrief over biedt. Door middel van het ‘ondernemersplan’ wordt, eerst via pilots, wel in beeld gebracht wat boeren in de toekomst gaan doen en hoe de bevoegde gezagen daarmee omgaan.

Financiën
Om alle aanvragen voor de LBV/LBV+ te kunnen honoreren en de LBV+ langer open te stellen, maakt de minister een budget vrij van 1,45 miljard euro. Daarnaast wordt een bedrag van 1,35 miljard euro vrijgemaakt voor zogenaamde ‘koploperprojecten’. Het is goed dat er budget beschikbaar komt zodat provincies en regio’s met gebiedsgericht maatwerk aan de slag kunnen met no regret-maatregelen en projecten.

Het totaalbudget dat wordt vrijgemaakt voor ‘stoppers’ staat in geen enkele verhouding tot de middelen die beschikbaar zijn voor ‘blijvers’. Terwijl voor de stoppersregelingen aanzienlijke budgetten worden vrijgemaakt waar honderden boeren gebruik van kunnen maken, komt er voor de verschillende andere regelingen (extensiveren, verplaatsen, innovatie, omschakelen) in totaliteit slechts een paar honderd miljoen euro beschikbaar, waarvan enkele tientallen boeren gebruik kunnen maken.

PAS-melders
Waar de Kamerbrief niet op ingaat, is de vraag hoeveel mol stikstofreductie dit maatregelenpakket in totaliteit op gaat leveren en – nog belangrijker – hoe de ruimte die daardoor ontstaat wordt ingezet. Het legaliseren van PAS-melders, interimmers en overige knelgevallen verdient wat LTO betreft de hoogste prioriteit. Het aanwenden van de vrijkomende ruimte om boeren, die buiten hun schuld om hun vergunning verloren, ligt ook in lijn met eerdere toezeggingen van de minister.

In september 2022 publiceerde toenmalig minister Schouten van LNV de derogatiebeschikking voor de periode 2022 – 2025. In die brief is onder meer weergegeven dat de mestplaatsingsruimte voor derogatiebedrijven tot en met 2025 wordt afgebouwd, en dat in de derogatiebeschikking een aantal aanvullende voorwaarden zijn opgenomen. In januari van dit jaar stuurde minister Adema van LNV een brief aan de Tweede Kamer waarin hij nader ingaat op de aanwijzing van ‘nutriënten verontreinigde-gebieden’ (NV-gebieden). In deze brief kondigde de minister aan om op 1 januari 2024 tot een definitieve vaststelling van de NV-gebieden te komen. Dit is een van de aanvullende voorwaarden uit de derogatiebeschikking omdat de Europese Commissie onvoldoende vertrouwen heeft dat Nederland voldoende voortgang maakt in de verbetering van de waterkwaliteit. Inmiddels is het alweer eind oktober 2023 en willen landbouwers weten waar ze aan toe zijn voor 2024. LTO roept de minister op om deze duidelijkheid nu ook snel te geven.

De Europese Commissie eist per 2024 een definitieve aanwijzing van NV-gebieden door Nederland. Dit werd in 2022 bekend met het verschijnen van de derogatiebeschikking. Deze voorwaarde is gesteld omdat de EC van mening is dat de lidstaat Nederland onvoldoende voortgang maakt bij het verbeteren van de waterkwaliteit, zowel van het grond- als oppervlaktewater. In deze NV-gebieden wordt de derogatie sneller afgebouwd en gelden voor derogatie-deelnemers aanvullende maatregelen (vanggewasverplichting na maïsteelt en voorwaarden voor scheuren van grasland). Bovendien zal de totale stikstofgebruiksnorm gradueel verlaagd worden naar minus 20% per 2025 (ten opzichte van november 2021). Vooral deze laatste eis heeft een enorme impact voor alle teelten.

Een voorlopige aanwijzing van NV-gebieden in 2023, vooruitlopend op de definitieve aanwijzing per 2024, is gedaan op basis van de KRW (Kaderrichtlijn Water)-beoordeling van de oppervlaktewaterkwaliteit en is op een generiek schaalniveau (waterschappen) doorgevoerd. Hierbij is gekeken in welke waterschappen de waterlichamen gemiddeld niet voldoen (tenminste 50% van de waterlichamen in een waterschap heeft status slecht, ontoereikend of matig voor het kwaliteitselement nutriënten). Dit betrof voor 2023 de waterschappen Noord-Hollands Noorderkwartier, Delfland en Brabantse Delta (voor het deel dat nog niet was aangewezen in 2022). In 2022 waren namelijk al de gebieden zand zuid, zand centraal en löss aangewezen, waardoor in 2023 ongeveer 42% van het Nederlands landbouwareaal is aangewezen als verontreinigd NV-gebied. Afhankelijk van de definitieve beoordelingssystematiek en het schaalniveau dat LNV aanhoudt, zullen aanvullende gebieden aangewezen worden per 2024. Wat onvermijdelijk lijkt, is dat het aangewezen areaal zal toenemen en daarmee een groot deel van Nederland als met nutriënten verontreinigd bestempeld zal worden. De reden hiervoor is dat zowel grond- als oppervlaktewater meegenomen wordt en beoordeeld wordt op de indicatoren stikstof, fosfor en eutrofiëring. Bekend is dat in vrijwel alle gebieden van Nederland wel een van deze indicatoren niet voldoet aan de gestelde doelen.

De verwachte impact van deze aanwijzing van NV-gebieden is enorm. Met name de uiteindelijke korting van 20% op de stikstofgebruiksnorm voor alle teelten zal vergaande consequenties hebben voor de landbouwpraktijk. Meer nog dan de versnelde afbouw van de derogatie en de aanvullende maatregelen voor derogatiedeelnemers, aangezien in 2026 de derogatie helemaal stopt. Bijvoorbeeld voor gewassen met een hoge stikstofgebruiksnorm betekent dit: bij witte kool op klei zal bij een gebruiksnorm van 320 kg/ha de korting 64 kg zijn of bij consumptieaardappelen (hoge norm) op zand Noord van 260 kg/ha is de korting 52 kg. Maar ook bij melkveehouders waarbij de derogatie wordt afgebouwd en uiteindelijk wegvalt (en daarmee plaatsingsruimte voor dierlijke mest) volgt ook nog een korting op de totale stikstofgebruiksruimte die bij grasland (volledig maaien op klei 385 kg is 77 kg korting) nog forser kan zijn.

LTO pleit daarom voor snelle duidelijkheid vanuit LNV wat de sector te wachten staat, dit kan niet weer tot het laatste moment worden uitgesteld. Daarbij roept LTO op om bij de concrete uitwerking van de NV-gebieden rekening te houden met de uitvoerbaarheid hiervan in de praktijk. LNV gaf eerder al aan te streven naar een specifiekere aanwijzing van gebieden, maar wat LTO betreft is het bittere noodzaak om tot een kleiner schaalniveau te komen. Daarbij moet ook worden gekeken naar het nemen van de juiste maatregelen op de juiste plek. Er dient, bijvoorbeeld, onderscheid in gebieden te worden gemaakt: waar fosfor een probleem is, is een korting op de stikstofgebruiksnorm onterecht en niet effectief. Uiteindelijk zal wat LTO betreft LNV een versnelling moeten aanbrengen om met doelsturing te starten. De totale uitwerking van NV-gebieden is weer een voorbeeld van verstrekkend, generiek middelenbeleid, terwijl er juist gestreefd zou moeten worden naar beleid op doelen met daarin ondernemersvrijheid om zelf gericht maatregelen te nemen.

De NVWA hoeft niet handhavend op te treden richting een schapenboer in Drenthe, wiens vee meermaals is aangevallen door een wolf. Dat heeft de voorzieningenrechter van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) vandaag bepaald in een zaak die was aangespannen door Animal Rights. De betreffende schapenboer heeft gedaan wat redelijkerwijs van hem verwacht kon worden om aanvallen op zijn schapen te voorkomen, oordeelde de rechter. Terecht, vindt LTO, omdat boeren zich altijd inspannen om hun dieren te beschermen.

“Boeren spannen zich op allerlei manieren in om hun dieren te beschermen tegen aanvallen van de wolf. Ondanks preventieve maatregelen, zoals het plaatsen van wolfwerende rasters, blijven aanvallen voorkomen, bleek ook weer in deze rechtszaak. Het is dan ook niet meer dan terecht dat de rechter het verzoek voor handhaving heeft afgewezen. Als de samenleving ervoor kiest de wolf een plek in Nederland te geven, moeten de consequenties van die keuze niet op het bord van de veehouder worden gelegd. Het zou de omgekeerde wereld zijn om veehouders, die al de dupe worden van de komst van de wolf, ook nog te bestraffen.”, aldus Arnold Michielsen, themahouder Fauna bij LTO.

Wolf in Nederland
Sinds 2019 is de wolf terug in Nederland. Het groeiende aantal wolven heeft afgelopen jaren gezorgd voor toenemende schade en dierenleed als gevolg van wolvenaanvallen. In het belang van veehouders, landbouwhuisdieren, de omgeving maar ook van de wolf zelf pleit LTO voor gebieden waar wordt aangewezen waar de wolf wel of niet welkom is. Bij probleemgevallen moet middels een escalatieladder snel gehandeld worden. Hierbij moet duidelijk zijn welke beheersmaatregelen op welk moment genomen kunnen worden. Lees hier het volledige standpunt van LTO over de terugkeer van de wolf in Nederland.

LTO zet zich op regionaal, nationaal en Europees gebied in om de beschermingsstatus van de wolf aan te passen, processen rondom schadeafhandeling te verbeteren en beheermaatregelen te verkennen. Samen met andere belangenpartijen wordt binnen provinciale wolvencommissies en het Landelijk Overleg Wolf (LOW) beleid en schade- en interventiemaatregelen afgestemd.

Het ministerie van LNV heeft vandaag aan LTO Nederland gemeld dat agrarische ondernemers sloten, andere landschapselementen en onderhoudspaden in eigendom van de waterschappen en andere overheden in de Gecombineerde Opgave op mogen geven als landschapselementen voor het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Daarbij geldt als belangrijke voorwaarde wel dat het landschapselement binnen een straal van 5 meter grenst aan de rand van het betreffende landbouwperceel.

Landschapselementen waterschappen en andere overheden subsidiabel
In het nieuwe GLB worden landschapselementen in het bezit van waterschappen en andere overheden namelijk gezien als onderdeel van het perceel en zijn deze daarom subsidiabel en te gebruiken om te voldoen aan de basiseisen. Ook kunnen deze gebruikt worden bij deelname aan de ecoregeling. Enkele waterschappen, zoals de Waterschappen Scheldstromen, Hollands Noorderkwartier en Noorderzijlvest gaven agrarische ondernemers al groen licht om dergelijke landschapselementen, die in het bezit van deze waterschappen zijn, op te geven in de Gecombineerde Opgave, zodat zij er GLB-betalingen en subsidies voor kunnen aanvragen. LNV stelt daarnaast dat dit op ook bijdraagt aan de nationale doelstellingen van het GLB, het Nationaal Strategisch Plan (NSP).

RVO schrijft er het volgende over op haar website:
Voor het mee laten tellen van een waterloop van een waterschap, is onderhoud (of medeonderhoud) geen voorwaarde. Het waterschap moet wel toestemming geven, zodat u de sloot op kunt geven. Ook blijven andere voorwaarden voor het intekenen van landschapselementen van kracht. Het waterschap kan bovendien aanvullende voorwaarden stellen om een sloot op te geven, bijvoorbeeld deelname aan de eco-regeling. 

Reactie LTO
’LTO Nederland is verheugd met het feit dat dit initiatief, dat al door verschillende waterschappen toegepast werd, nu bevestigt is en ondersteunt wordt door LNV’, zo stelt Joris Baecke, portefeuillehouder Bodem en Water. Over de interpretatie van de voorwaarden was eerder al discussie ontstaan. ‘Er ontstond ruis omdat advieskantoren andere signalen aangeven. Met deze extra bevestiging van LNV is elke twijfel weggenomen. En kunnen we ook naar de volgende jaren kijken. Bovendien biedt het ook duidelijkheid voor andere waterschappen.’