Om het stikstofpakket voor boeren in praktijk werkbaar en haalbaar te maken, moeten stalsystemen die in onze buurlanden erkend zijn, ook in Nederland op de kortst mogelijke termijn erkend en vergunbaar worden. Die toezegging deed LVVN-minister Van Essen in zijn stikstofbrief van 3 november. LTO Nederland heeft een overzicht aangeleverd van alle stalsystemen die op dit moment in Vlaanderen erkend zijn. We roepen minister Van Essen op om daar morgen duidelijkheid over te krijgen in zijn contact met Vlaams landbouwminister Jo Brouns.

LTO heeft veel vertrouwen in de Vlaamse aanpak. Deze lijst is op een zorgvuldige en wetenschappelijke verantwoorde manier tot stand gekomen. We vragen minister Van Essen om deze lijst naast de Nederlandse Omgevingsregeling te leggen. Huisvestingsystemen en managementmaatregelen die op de Vlaamse lijst staan en die niet in Nederland erkend zijn, moeten zo snel als mogelijk ook hier erkend worden. Daarnaast vragen wij minister Van Essen om naar de stalvloeren te kijken. Veel van deze vloeren worden momenteel in Nederland uitgefaseerd. Maar ze staan wél op de Vlaamse lijst, met een lager reductiepercentage. Deze stalvloeren moeten ook in Nederland opnieuw erkend worden op basis van de Vlaamse reductiepercentages, zodat melkveehouders ze kunnen gebruiken om aan de emissienormen in 2035 te voldoen.

In de Kamerbrief van 3 november geeft de minister aan ook naar erkende emissie reducerende maatregelen in Duitsland en Denemarken te kijken. Daarop komen we binnenkort separaat terug.

Lees hier de brief die LTO-voorzitter Ger Koopmans vandaag stuurde aan LVVN-minister Van Essen over het erkennen van Vlaamse stalsystemen.

De controlecijfers die NVWA vrijdag publiceerde over fosfaatrechten in de melkveehouderij zijn ernstiger dan de signalen die LTO eerder vanuit het veld ontving. Voor een eerlijk speelveld en om te voorkoming dat milieuplafonds worden overschreden, moet iedereen geldende regelgeving naleven.  Maar LTO benadrukt dat hierbij op grote schaal géén sprake is van moedwillige overtredingen: onzekerheid over het nieuwe beleid zet de sector op slot en ontneemt melkveehouders hun gebruikelijke handelingsperspectief.

Overschrijdingen kunnen voortkomen uit overmacht
LTO neemt de cijfers serieus. Het is zorgelijk dat ook buiten de risicogerichte controles bij een aanzienlijk deel van de gecontroleerde bedrijven onvoldoende fosfaatrechten beschikbaar waren. Wie moedwillig meer dieren houdt dan het aantal fosfaatrechten toestaat, benadeelt de grote groep collega’s die zich wel aan de regels houdt. Overschrijding van het fosfaatplafond vergroot het risico op een generieke korting en zet extra druk op de overvolle mestmarkt. De geconstateerde overtredingen schaden het vertrouwen in het fosfaatrechtensysteem en in de melkveesector, ook al betreft het maar een relatief kleine groep bedrijven. Toch is het noodzakelijk om de cijfers in context te plaatsen. Voor individuele bedrijven kan de overschrijding voortkomen uit overmacht.

Onvoorspelbare dieren en markt
Het aantal fosfaatrechten dat een melkveehouder nodig heeft, is afhankelijk van de feitelijke melkproductie in een jaar. Achteraf is dat eenvoudig vast te stellen. Maar gedurende het jaar is de productie van een melkkoe niet altijd nauwkeurig te voorspellen. De melkproductie kan veranderen en is afhankelijk van veel verschillende factoren. Dit ontslaat de melkveehouder niet van zijn verantwoordelijkheid, maar onderstreept het belang van een goed functionerende markt waarbij ondernemers tijdig voldoende rechten moeten kunnen verwerven.

Het verwerven van fosfaatrechten wordt echter steeds lastiger. De markt is onvoldoende transparant en kent sterke schommelingen in zowel prijs als aanbod. Door afroming en deelname aan opkoopregelingen zijn er steeds minder rechten beschikbaar. Onzekerheid over de aanstaande stikstofaanpak leidde ertoe dat veehouders soms extra vee aanhielden. Daarnaast houden ondernemers fosfaatrechten uit voorzorg vast vanwege de nieuwe koppeling tussen ammoniak en fosfaatrechten. Omdat afroming ook de verkoop en het verleasen van rechten minder aantrekkelijk maakt, neemt het aanbod verder af en loopt de prijs steeds verder op. De fosfaatrechtenmarkt zit, kortom, in hoge mate op slot.

Situatie vraagt om aandacht en duidelijkheid
“Fosfaatrechten zijn op dit moment duur en beperkt beschikbaar,” zegt Jos Verstraten, voorzitter van de vakgroep LTO Melkveehouderij: “We zijn terughoudend met uitspraken over de fosfaatrechtenmarkt, omdat we deze niet willen beïnvloeden. Tegelijkertijd zien we dat de markt steeds minder goed aansluit bij de dagelijkse praktijk van melkveehouders. Dat vraagt om bewustzijn bij veehouders, maar ook om meer duidelijkheid over het beleid. Transparantie van landelijke kengetallen zoals ontwikkeling van het aantal dieren en de melkproductie. Daarnaast vinden wij dat tijdelijke overdracht aantrekkelijker moet worden gemaakt. Samen kunnen deze maatregelen speculatie en prijsopdrijving tegengaan, en fosfaatrechten toegankelijker maken. Daarbij moeten we realistisch zijn: een aanpassing van regels voor tijdelijke overdracht zal voor dit jaar geen oplossing meer bieden.”

Ondanks het beperkte handelingsperspectief voor het resterende jaar, roept LTO haar leden op om de bedrijfssituatie scherp in de gaten te houden en tijdig na te gaan of er bijgestuurd moet worden. Een overtreding is een economisch delict, en kan hoge boetes opleveren en mogelijk zelfs een strafblad. Een individueel gevoel van overmacht is weliswaar begrijpelijk, maar geldt binnen deze wetgeving niet als geldig verweer.

Vanavond publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) haar reflectie op het stikstofpakket van het kabinet. Het PBL concludeert dat een generieke korting op productierechten van 5 tot 10% ‘vooralsnog nodig is’ voor doelbereik. Maar terecht zegt het PBL ook dat het risico van een generieke korting funest is voor boeren: geen enkele boer kan investeren in de toekomst van het bedrijf als onzeker is of dat bedrijf in de toekomst alsnog gedwongen moet krimpen. Het spreken over generieke krimp is onnodig, werkt averechts en is voor LTO onbespreekbaar. Koplopers moeten beloond worden; niet afgeremd door spookbeelden over gedwongen krimp. We vertrouwen erop dat de regering nogmaals bevestigt dat dit niet nodig is.

Onzekerheid
Bij publicatie van het stikstofpakket benadrukte LVVN-minister Van Essen dat veel maatregelen verder uitgewerkt moeten worden. In de doorrekening van het PBL zijn deze maatregelen – zoals de invulling van zonering, de Veluweaanpak en de inzet op veldemissies – niet (of onvoldoende) meegenomen in de rekensommen. Op basis van die onvolledige set aan doorrekenbare maatregelen concludeert het PBL dat de stikstofdoelen binnen bereik komen, maar dat er een gat resteert. De sommenmakers van het PBL vegen die onzekerheid op één hoop: generieke korting. Een betekenisloze rekensom.

Meer mogelijkheden
Het raakt aan een belangrijke reden waarom LTO aan tafel zit en eist dat de plannen verbeterd worden. Boeren moeten meer mogelijkheden krijgen waaruit zij kunnen kiezen om de stikstofdoelen te halen. Meer maatregelen moeten concreet uitgewerkt worden. Er moeten, zo snel mogelijk, meer stalvloeren en -systemen beschikbaar komen die positief inrekenbaar en vergunbaar zijn. Al die maatregelen bij elkaar moeten ervoor zorgen dat boeren vanuit vakmanschap en ondernemerschap keuzes kunnen maken die passen bij het eigen bedrijf.

LTO heeft steeds benadrukt dat de stikstofaanpak pas geslaagd is als die aan drie basisvoorwaarden voldoet: 1) geen enkele boer die wil investeren in de toekomst van het bedrijf moet gedwongen worden om te stoppen, 2) boeren moeten ruimte krijgen om keuzes te maken die passen bij het eigen vakmanschap en het karakter van het eigen bedrijf, en 3) iedere boer die stappen wil zetten, moet perspectief hebben op een toekomstbestendigheid bedrijf waarmee een goede boterham verdiend kan worden.

Niemand is gehouden aan het onmogelijke
De PBL-reflectie laat zien dat het voldoen aan de normen en regels uit het stikstofpakket grote inspanningen van boeren vraagt die, in de woorden van het PBL: ‘niet voor alle bedrijven financieel haalbaar zijn’. Tegelijkertijd heeft de minister bij de presentatie van het stikstofpakket meermaals benadrukt dat niemand gehouden is aan het onmogelijke. Wat LTO betreft moet het stikstoffonds van 20 miljard euro dan ook prioriteit geven aan het financieel ondersteunen van boeren die emissiebeperkende maatregelen en/of aanpassingen in de bedrijfsvoering willen nemen. Dit budget moet zo geoormerkt worden dat boeren die willen investeren in extensivering, managementmaatregelen, innovatieve technieken of stalaanpassingen daarbij geholpen worden en daartoe in staat worden gesteld. Voor LTO was, is en blijft dat een prioriteit in onze gesprekken met het ministerie.

Rechtszekerheid
Als de overheid van boeren vraagt om te investeren in een toekomstbestendig bedrijf, dan moeten zij de zekerheid hebben dat zij ook vergunningen krijgen (en houden!) om die stappen te kunnen zetten. Zowel de Bouwsteen Emissiereductie als de Kamerbrief van 26 juni stelt dat provincies zo snel mogelijk plannen moeten opleveren waarmee additionaliteit wordt onderbouwd. Daarmee kan vergunningverlening weer los komen. LTO werkt graag met alle provincies samen om deze plannen uiterlijk 31 december van dit jaar op te leveren.

Boeren mogen afgerekend worden op datgene waarop zij invloed hebben: hun stikstofuitstoot. Niet op de stikstofneerslag op natuurgebieden kilometers verderop, en niet op de hele mix aan drukfactoren die bij elkaar bepalend zijn voor de staat van de natuur. Zoals het PBL ook aanstipt, is het daarbij wezenlijk hoe de ‘additionaliteitsvereiste’ wordt ingevuld. Boeren kunnen en mogen niet verantwoordelijk worden gemaakt voor KDW-doelen, voor andere drukfactoren en voor de kwaliteit van het natuurbeheer. Additionaliteit wordt wat LTO betreft ingevuld op basis van de emissiereductie uit het stikstofpakket. Op die basis moet vergunningverlening weer mogelijk worden. Voor deze cruciale onderwerpen laat de PBL-reflectie zien dat de stikstofaanpak verder uitgewerkt en verbeterd moet worden. Daar willen we vanuit LTO in de komende periode maximaal op inzetten.

LTO Nederland heeft gereageerd op de internetconsultatie voor de Landelijke vrijwillige beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Vbr). Deze regeling biedt stoppende veehouders opnieuw een mogelijkheid om hun bedrijf vrijwillig te beëindigen. Voor sommige ondernemers kan dit een aantrekkelijke optie zijn. 

Bedrijven binnen de 1000 meter van een Natura 2000 gebied hebben voorrang. Daarna komen bedrijven die met de minste euro’s de meeste milieuwinst realiseren als eerst in aanmerking voor de regeling. Dat heeft als voordeel dat oudere stallen eerder in aanmerking komen dan nieuwe stallen. Daar is LTO positief over.

Tegelijkertijd benadrukt LTO Nederland dat deze regeling slechts één onderdeel is van een bredere, integrale aanpak. Volgens het zogenoemde ‘trappetje van Remkes’ moet beleid niet alleen gericht zijn op stoppen, maar vooral ook op innovatie, verplaatsing en extensivering. LTO maakt zich zorgen dat het perspectief voor boeren die willen doorgaan, en voor jonge boeren die bedrijven willen overnemen, nog steeds ontbreekt. 

Innovatie en vergunningverlening essentieel 

LTO vindt dat de grootste urgentie ligt bij het weer mogelijk maken van vergunningverlening voor veehouderijbedrijven, waaronder ook voor PAS-melders. Het faciliteren van innovatie is effectiever gebleken dan het opkopen van bedrijven. Daarom moet het mogelijk maken van innovatie en het vergunnen daarvan prioriteit nummer één worden voor de nieuwe landbouwminister. 

Kritische succesfactoren 

LTO vraagt aandacht voor de grote sociale impact van bedrijfsbeëindiging op ondernemers en hun gezinnen. Ook om die reden is snelle medewerking van gemeenten bij bestemmingswijzigingen extra belangrijk. 

Daarnaast is LTO positief over het voortzetten van de inzet van zaakwaarnemers. Zij vervullen een belangrijke brugfunctie tussen veehouder, adviseurs en overheden en kunnen ook bij innovatie of verplaatsing een belangrijke rol spelen. 

Twijfel over impact op landbouwstructuur rond N2000 

LTO spreekt haar zorgen uit over dat de melkveehouderij rondom sommige Natura 2000-gebieden dreigt te verdwijnen, terwijl deze sector juist belangrijk is voor maatschappelijke doelen zoals waterkwaliteit, landschap, biodiversiteit en in Zuid-Limburg het voorkomen van erosie. Hoewel de regeling prioriteit geeft aan alle bedrijven binnen 1000 meter van Natura 2000-gebieden, vraagt LTO zich af of dit voldoende aantrekkelijk is. Veel bedrijven in deze zone hadden immers eerder al gebruik kunnen maken van de landelijke beïndigingsregeling veehouderijlocaties (LBV+). LTO pleit daarom voor meer flexibiliteit, zoals de mogelijkheid om bij gemengde bedrijven slechts één tak te beëindigen. 

Ook benadrukt LTO dat verplaatsing in de praktijk vergunning-technisch bijna onmogelijk is. Een succesvolle verplaatsingsaanpak vraagt daarom om een combinatie van grondbeleid, kavelruil en een werkbare inplaatsingsregeling. 

LTO heeft deze week inbreng geleverd voor de internetconsultatie op het Wetsvoorstel Grondgebondenheid en Verantwoorde Mestafzet van Kamerleden Harm Holman (NSC) en Pieter Grinwis (ChristenUnie). Het wetsvoorstel behandelt een aantal grote maatschappelijke opgaven: een toekomstbestendige (melk)veehouderij, verantwoord mineralengebruik en een bestendige ruimtelijke structuur voor de land- en tuinbouw in Nederland. LTO constateert echter dat het wetsvoorstel in zijn huidige vorm onvoldoende bijdraagt aan toekomstperspectief voor agrarische ondernemers en het landelijk gebied. Bovenal roept het wetsvoorstel in huidige vorm veel vragen op.

Boerendiversiteit
De opstellers van de initiatiefwet kiezen voor een strakke ruimtelijke tweedeling van ons platteland in een ‘agrarische hoofdstructuur’ versus ‘maatschappelijke landbouwgebieden’. De vraag die wij ons stellen, is of Nederland en de agrarische sector niet te klein zijn om voor een dergelijke rigide tweedeling te kiezen. De Nederlandse agrarische sector wordt juist gekenmerkt door een grote diversiteit in boeren en bedrijfstypen. Doet een ruimtelijke tweedeling wel recht aan (de waarde van) deze boerendiversiteit?

Met betrekking tot grondgebondenheid wordt in dit wetsvoorstel voor een starre norm gekozen: 0,35 ha per GVE in de Agrarische Hoofdstructuur en 1,5 GVE per ha in Maatschappelijke Landbouwgebieden. Echter, onduidelijk is welk doel bereikt moet worden met deze scherpe normstelling. Door te kiezen voor een dergelijke rigide norm zullen veel melkveehouders in de problemen komen. Een consequentie daarvan zal onvermijdelijk zijn dat het contraproductief werkt op behoud van het graslandareaal. Daarom is het voorstel van LTO om deze generieke normen te schrappen. We bepleiten een aanpak waarbij gekozen wordt voor doelsturing, – waarbij waterkwaliteit, stikstof, klimaat en biodiversiteit integraal worden meegenomen – en ondernemers de ruimte krijgen om doelen te halen op een wijze die past bij de bedrijfsvoering en recht doet aan het vakmanschap en karakter van het bedrijf.

Ook ten aanzien van mestafzet vragen we ons af wat regio- en afstandscriteria toevoegen aan verbetering van de waterkwaliteit. De rigide voorschriften voor afstandscriteria zullen er, bijvoorbeeld in de noordelijke provincies, voor zorgen dat beschikbaarheid van mineralen een knelpunt wordt. Op die manier kan verplichte mestafzet in een beperkt gebied leiden tot stapelend structuurbeleid en extra krimp – terwijl dat volgens de volgens de Memorie van toelichting niet het doel lijkt te zijn.

Fundamentele vragen
Bij het wetsvoorstel in brede zin heeft LTO een aantal fundamentele vragen:

• Wat is de logica van het voorliggende wetsvoorstel?
  • Waarom worden grondgebondenheid en afzet van meststoffen in hetzelfde wetsvoorstel opgebracht?
  • Zijn bepaalde artikelen feitelijk niet bedoeld om een extra en zeer substantiële krimp in een aantal veehouderijsectoren af te dwingen?
  • Zorgt dit wetsvoorstel niet voor ernstige verstoringen in de ontwikkeling van de land- en tuinbouw?
• Waarom is de zoneringsaanpak (aanwijzing Agrarische Hoofdstructuur versus aanwijzing Maatschappelijke landbouwgebieden) aan dit wetsvoorstel gekoppeld? En hoe verhoudt deze aanpak zich met de Ontwerp Nota Ruimte?
• Waarom zijn er geen analyses ten aanzien van bedrijfseffecten uitgevoerd? Laat de effecten doorrekenen door o.a. PBL, WUR en het Adviescollege Toetsing Regeldruk op de effecten op zowel boerenerf, controlerende en uitvoerende instanties als milieu.

Lees hier een samenvatting van onze inbreng op de internetconsultatie.

Lees hier de volledige inbreng van LTO op de internetconsultatie.

Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

Het eerder aangekondigde wetsvoorstel over grondgebondenheid en verantwoorde mestafzet is op 1 september in consultatie gegaan. LTO bestudeert het voorstel zorgvuldig en zal inhoudelijke inbreng op de consultatie leveren om ervoor te zorgen dat de regelgeving werkbaar en toekomstbestendig is voor boeren. Als onze inbreng gereed is, zullen we deze ook openbaar maken.

NSC heeft samen met de ChristenUnie (CU) een voorstel gedaan om de landbouw in Nederland in te delen in twee type gebieden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een ‘Agrarische Hoofdstructuur’ (met een graslandnorm van 0,35 ha per GVE in 2034) en een ‘Maatschappelijke Landbouw’ (met een GVE-norm van 1,5 GVE per ha in 2034). Verder wordt Nederland in drie ‘Mestregio’s’ ingedeeld: Midden, Noord en Zuid. In deze regio’s dient mest binnen 100 km te worden afgezet. Zoals we in een eerder bericht aangaven, onderschrijft LTO de richting van de voorstellen, maar waarschuwt voor te rigide generieke regels die onvoldoende rekening houden met regionale verschillen en de diversiteit in bedrijfsvoering.

Het aangekondigde wetsvoorstel van NSC voor grondgebondenheid is vanochtend bekend gemaakt. LTO Melkveehouderij deelt de context en uitgangspunten welke aan de initiatiefwet ten grondslag liggen. LTO is echter kritisch op hoe de initiatiefwet is ingericht. Vooral het gebruik van een GVE-norm per hectare doet geen recht aan de grote diversiteit van grondsoort, omgevingsfactoren en bedrijfstypen. Gezien de sterke maatschappelijke wens richting grondgebondenheid wil LTO daarom meedenken hoe daartoe te komen zonder terug te vallen op enkel generieke normen.

De melkveehouderij in Nederland is van oorsprong een grondgebonden sector en kenmerkend voor ons cultuurlandschap met haar koeien in de wei. Politiek is er een sterke wens om alle melkveebedrijven grondgebonden te krijgen. Het ontbreekt echter aan een duidelijke definitie wat onder grondgebondenheid wordt verstaan én aan het doel wat men wil bereiken. Immers, er bestaat al veel wetgeving die stuurt op de structuur van de melkveehouderij en door politieke keuzes uit het verleden hebben bedrijven zich ontwikkeld binnen de toen gestelde kaders. Hierdoor is een grote diversiteit ontstaan binnen de melkveesector. De discussie richting grondgebondenheid is niet nieuw, maar bij eerdere initiatieven is de overheid en ook de sector zelf er niet uitgekomen. Daarom ligt er nu een politieke keuze voor om tot een grondgebonden sector te komen vanuit zorgen over de waterkwaliteit, stikstof- en CO₂ emissies en biodiversiteit.

Vakgroepvoorzitter Erwin Wunnekink: “De zorg en wens om binnen de milieurandvoorwaarden te blijven, vraagt gerichte oplossingen die een duidelijk doel dienen en geen generieke aanpak die geen recht doet aan de diversiteit van bedrijven. De vakgroep Melkveehouderij is daarom van mening dat een wetsvoorstel voor grondgebondenheid in ieder geval de volgende elementen dient te bevatten; doelsturing op waterkwaliteit, het stimuleren van grasland en samenwerking met akkerbouwers, en het mogelijk maken van mestverwerking en het toepassen van RENURE.”

NSC voorstel grondgebondenheid
Het initiatiefwetsvoorstel richt zich vooral op zonering tussen een Agrarische Hoofdstructuur en Maatschappelijke Landbouw. Beiden met een eigen GVE-/graslandnorm en aanvullende eisen over mestafzet binnen een bepaalde straal rond het bedrijf. Als de wetgeving door het parlement wordt aangenomen gaat de wet vanaf 2027 van kracht, en is er een ingroei-pad zodat melkveehouders vanaf 2034 aan deze normen dienen te voldoen. Hoewel LTO Melkveehouderij verschillende uitgangspunten kan omarmen, is de nadruk op de twee graslandnormen te sterk aanwezig. Het biedt niet het maatwerk dat voor individuele bedrijven nodig is.

Dit voorjaar heeft LTO Melkveehouderij vele gesprekken in het land gevoerd met leden, andere sectoren en Kamerleden. Uit raadpleging met de achterban komt één lijn steeds terug: doelsturing geeft ruimte aan ondernemerschap, vakmanschap en maatwerk. Extensivering kan daarbij lokaal een passende oplossing zijn, bijvoorbeeld via vrijwillige regelingen. Maar als generieke norm leidt het vooral tot hoge kosten, zonder garantie op milieuwinst. Alleen met gerichte, realistische oplossingen die passen bij de diversiteit in de sector kunnen we de maatschappelijke doelen echt dichterbij brengen.

Tijdens het Tweede Kamerdebat landbouw, Klimaat en Voedsel van donderdag 27 maart dienden Kamerleden Harm Holman (NSC) en Pieter Grinwis (CU) een motie in over het halen van de weidegangdoelstellingen. LTO deelt de ambitie om het aandeel weidegang te (blijven) verhogen. Weidegang levert een positieve bijdrage aan veel beleidsdoelen, en bovendien is de koe-in-de-wei een beeld dat maatschappelijk op hoge waardering kan rekenen. Het is wel van belang om verhoging van het aandeel weidegang vorm te geven op basis van een correcte analyse en met inzet van de juiste middelen.

Convenant Weidegang
In 2012 ondertekenden een groot aantal organisaties uit de zuivelsector, erfbetreders, retail en maatschappelijke organisaties het Convenant Weidegang, met als doel de dalende trend van weidegang te stoppen. De melkveehouderij en de zuivelsector hebben sindsdien honderden miljoenen euro’s geïnvesteerd in stimuleringspremies (die niet volledig terugverdiend worden in de markt), kennisontwikkeling en certificering. Sinds 2015 is de dalende trend omgebogen naar een stijgende lijn – en daar zijn we trots op. Van 2022 naar 2023 steeg het aantal dieren met weidegang nog.

Weidegang onder druk
Door de uitbraak van het blauwtongvirus en het extreem natte voorjaar, was het aandeel weidegang in 2024 inderdaad lager dan in 2023. Maar weidegang dreigt met name onder druk te komen doordat vergoedingen uit de markt lager worden en nieuwe regelgeving weidegang tegenwerkt. Door verlies van de derogatie mag er minder bemest worden en wordt het voor melkveehouders steeds belangrijker om de beschikbare mest zo goed mogelijk in en af te zetten, met name in het voorjaar. De partners van het Convenant Weidegang zijn in gesprek over hoe de sector deze nieuwe uitdagingen het hoofd kan bieden.

Effectief ondersteunen
LTO roept de minister op om weidegang te omarmen en in te zetten op beleid dat weidegang daadwerkelijk stimuleert. Dit kan onder andere worden ingevuld door de huidige GLB eco-regeling aan te passen en open te stellen voor melkveebedrijven die op jaarbasis minder dan 1.500 uur beweiden. Behoud van grasland en weidegang hebben immers een positief effect op de waterkwaliteit, maar staat onder druk door de verschillende opkoopregelingen.

Weidegang is een effectieve maatregel om op bedrijfsniveau de ammoniakuitstoot te verlagen. Het stimuleren van weidegang kan daarmee een belangrijke bijdrage leveren aan het halen van de Nederlandse stikstofdoelen. Maar het is wettelijk nog niet mogelijk om weidegang in te zetten als erkende maatregel voor ammoniakreductie. Ook daar kan de minister belangrijke besluiten nemen die het aandeel weidegang bestendigen en zelfs verder kunnen verhogen.

Het wettelijk verplichtstellen van weidegang is een scenario waarover wij ons zorgen maken. Vergoeding voor weidegang vanuit de markt nemen weliswaar af, maar bestaan nog steeds. De motie maakt niet duidelijk of Holman en Grinwis deze marktvergoedingen willen compenseren vanuit publieke middelen.

Vandaag stuurde minister Piet Adema een brief aan de Tweede Kamer over de uitwerking van het mestbeleid door het demissionaire kabinet. In plaats van voor te sorteren op een zorgvuldige overdracht van dit complexe dossier aan de toekomstige minister, noemt de brief een aantal vergaande maatregelen die haaks staan op de ambities uit het hoofdlijnenakkoord. Daarmee leidt deze brief tot nodeloze onrust en onduidelijkheid. LTO roept het ministerie op om pas op de plaats te maken, en nieuwe wetgeving over te laten aan een volgend kabinet. Het voorbereiden van wetgeving zonder draagvlak onder de formerende partijen en in de sector, dient geen constructief belang.

Afroming
Een belangrijk onderdeel van de Kamerbrief is de aankondiging van een nieuwe wet waarin dertig procent afroming van fosfaat- en dierrechten bij buitenfamiliale overname wordt vastgelegd voor de melkvee-, pluimvee- en varkenshouderij. LTO-voorzitter Ger Koopmans reageert verbolgen: ‘Als landbouw tasten we in het duister over welke reductiedoelen de minister wil bereiken met deze maatregel voor de korte termijn en welk aandeel de verschillende sectoren daarin hebben. We weten dat inmiddels ruim 1.400 bedrijven hebben ingetekend voor de verschillende beëindigingsregelingen. Maar informatie over welke mestreductie daarmee al gerealiseerd wordt, ontbreekt.’

POV-voorzitter Linda Verriet valt Koopmans bij: ‘De varkenshouderij zit al jaren onder het mestproductieplafond en heeft al substantieel geleverd middels afname POR rechten, Subsidie Sanering varkenshouderij (SRV), en de autonome ontwikkeling. Daarnaast wordt het grootste gedeelte van de mestproductie verwerkt. Wij zijn dus fel tegen deze afroming.’

Voorzitter Kees de Jong van LTO-vakgroep Pluimveehouderij: ‘Nederlandse pluimveemest wordt hoofdzakelijk verwerkt tot korrels of voor energieproductie en drukt in het geheel niet op de mestmarkt. Hier richt de minister zijn pijlen op een innovatieve sector die de voorbije jaren de mestafzet geregeld heeft. Desondanks wordt de pluimveesector wel geconfronteerd met afroming van productierechten. Dat is ronduit onrechtvaardig.’ Koopmans: ‘Voor LTO is verplichte afroming van dierrechten voor deze innovatieve sectoren niet bespreekbaar. Wij roepen de Kamer en met name ook de nieuwe coalitie op om dit disproportionele pad niet in te slaan.’

De vastgelopen mestmarkt leidt tot grote problemen in de melkveehouderij. Om een koude sanering te voorkomen, is het cruciaal dat het kabinet op korte termijn met concrete maatregelen komt die bedrijven binnen enkele maanden concreet perspectief en ruimte bieden. Erwin Wunnekink, voorzitter LTO-vakgroep Melkveehouderij: ‘Wij waarderen het dat de minister in zijn Kamerbrief uitspreekt “op zijn vroegst begin volgend jaar” opnieuw in gesprek te willen gaan met de Europese Commissie over een nieuwe of aangepaste derogatie. Maar het starten van deze gesprekken, en het nadenken over en uitwerken van een nieuwe derogatievorm kan niet tot volgend jaar wachten. Voor de melkveesector is het cruciaal dat er al op korte termijn stappen gezet worden om lucht in de mestmarkt te brengen. Maar in de Kamerbrief ontbreekt de aanzet om tot dergelijke korte termijn maatregelen te komen. De minister komt met vergaande beleidsvoorstellen voor de lange termijn, maar biedt met deze brief geen oplossing voor de problemen waar melkveehouders nu acuut mee te maken hebben.’ Afroming van fosfaatrechten in de melkveehouderij is één onderdeel van de toekomstvisie die alle melkveepartijen gezamenlijk hebben opgesteld. Dit onderwerp maakte daarmee ook onderdeel uit van het ‘mestcrisisplan’ dat LTO, NAJK, NZO en De Natuurweide vorige maand gezamenlijk publiceerden. Wunnekink: ‘Dertig procent afroming van fosfaatrechten bij buitenfamiliale overname in de melkveehouderij maakt onderdeel uit van ons aanbod aan het kabinet. Maar wel in combinatie met tal van andere maatregelen waar het integraal mee samenhangt. Juist in samenhang bieden deze maatregelen de melkveehouderij een goed toekomstperspectief. In die samenhang zijn wij bereid hierover met het ministerie door te spreken. Maar dan moet de minister niet aan cherrypicking doen, en de maatregel niet uit verband trekken.’

Mestcrisisplan
Vorige maand presenteerden LTO, NAJK, NZO en De Natuurweide een ‘crisisplan mestaanpak’. Dit plan was en is erop gericht dat de overheid en de sector gezamenlijk stappen zetten om te voorkomen dat duizenden bedrijven in een koude sanering terecht komen. Met dit plan willen agrarische partijen zelf een aantal stappen zetten onder de nadrukkelijke voorwaarde dat de regering zich in Brussel hard maakt voor een nieuwe of verlengde regionale derogatie. Wunnekink: ‘Uit bestuurlijk overleg is de voorbije weken gebleken dat deze minister niet bereid is om op dit moment met die boodschap naar de Europese Commissie te gaan. Maar ons aanbod is helder. Het is: bijdragen aan een oplossing, maar dan ook zicht krijgen op die oplossing. Vanuit die samenhang en balans blijven wij bereid om hierover door te spreken met het ministerie. Maar we gaan niet proberen om bij te dragen aan een oplossing als ‘de overkant van de tafel’ die oplossing niet op tafel legt.’

Lees hier onze inhoudelijke analyse van de brief.

De Nederlandse zuivelsector staat voor een beslissende periode. In de komende weken moet duidelijk worden of de huidige mestcrisis kan worden gekeerd. De afbouw van derogatie, de invoering van bufferstroken en de aanwijzing van NV-gebieden zorgen voor een groot verlies aan plaatsingsruimte van dierlijke mest. De balans is uit de mestmarkt gehaald met als gevolg dat de hele Nederlandse melkveehouderij in een acute crisis is beland door het niet kunnen plaatsen van mest. Daarmee stevenen we op een koude sanering af. Het voortbestaan van een vitale zuivelketen in Nederland is in gevaar: Doorontwikkeling van de sector, bijdragen aan de maatschappelijke doelstellingen en voedselvoorziening wordt onmogelijk voor boeren en zuivelondernemingen.

Gezien de uitzonderlijke omstandigheden en acute crisissituatie trekt de zuivelsector (vertegenwoordigd door de belangenorganisaties van melkveehouders, de Nederlandse Zuivel Organisatie en ZuivelNL) gezamenlijk op. De sector heeft de afgelopen weken concrete ideeën aangedragen bij het ministerie die op korte en lange termijn oplossingen bieden. De minister van LNV heeft de analyse van de gevolgen van afbouw derogatie erkend en is op de hoogte van de urgentie van het probleem. Deze periode is de minister met Brussel in gesprek of zij bereid zijn mee te werken aan een pakket maatregelen om de crisis op te lossen.

Ambitieuze toekomstvisie
De Nederlandse melkveehouderij is zich zeer bewust van haar verantwoordelijkheid. Daarom is recent een ambitieuze Toekomstvisie Melkveehouderij opgesteld waarmee invulling wordt gegeven aan:

• de opdracht om als ondernemers bij te dragen aan voedselzekerheid.
• de maatschappelijke opgaven rond natuur, klimaat en hoe te produceren met respect voor de milieugebruiksruimte.

De melkveehouderij is een zeer diverse sector en kent verschillende bedrijfsconcepten en systemen. Van biologische bedrijven tot hoog technologisch en van zeer extensief tot gespecialiseerd intensief. Dit is een kracht die benut moet worden om als sector van maximale waarde te zijn voor Nederland. Daarnaast is ons land één van de vruchtbare delta’s in Europa en kreeg Nederland derogatie om een belangrijke bijdrage te kunnen leveren aan voedselzekerheid.

Kunstmest verminderen en dierlijke mest optimaal benutten
De afbouw van derogatie geeft de perverse prikkel om meer kunstmest te moeten gebruiken. En dat terwijl kunstmestproductie veel fossiele energie kost en belastend is voor het milieu. In tegenstelling tot kunstmest bevat dierlijke mest een breed scala aan nutriënten en organische stof en past het bij een natuurlijke en bedrijfseigen kringloop. Bovendien wijst onderzoek uit dat op grasland de uitspoeling van mineralen uit dierlijke mest beperkter is dan bij gebruik van kunstmest. Dierlijke mest is daardoor gunstiger voor de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater. Kunstmest verminderen en dierlijke mest optimaal benutten voor evenwichtsbemesting is dus een win-win situatie. Het huidige beleid gaat hier echter volledig aan voorbij en draagt daarmee ook niet bij aan het verbeteren van de waterkwaliteit.

Concrete ideeën voor korte en lange termijn oplossingen
Voor oplossingen die op korte en lange termijn bijdragen aan de balans op de mestmarkt hebben de  organisaties concrete ideeën aangedragen bij het ministerie.

De snelheid waarmee de sector plaatsingsruimte verliest, maakt het simpelweg onmogelijk om (binnen de termijn) te voldoen aan de door Brussel opgelegde regels. Europa kan Nederland houden aan het halen van gestelde opgaven en in het uiterste geval een ingebrekestellingsprocedure opstarten. Maar aan het onmogelijke kan niemand worden gehouden.

Een oplossing is nú nodig om de problemen waarin de melkveehouders zijn gebracht weg te nemen.

Dutch Dairymen Board | LTO-vakgroep Melkveehouderij | Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt | Nederlandse Melkveehouders Vakbond |De Natuurweide | Netwerk GRONDig | Nederlandse Zuivel Organisatie | ZuivelNL

Vanavond informeerde minister Van der Wal de Tweede Kamer over de voortgang van de aanpak piekbelasting. Deze aanpak richt zich op een groep van circa 3.000 veehouders die in aanmerking komen voor de verschillende regelingen waarmee boeren hun stikstofuitstoot terug kunnen dringen. In de nieuwe Kamerbrief bevestigt de minister definitief dat de piekbelastings­aanpak vrijwillig is. Boeren die er geen gebruik van maken, worden niet opgezadeld met de titel ‘piekbelaster’. Dat is positief. Zorgelijk is dat de verschillende regelingen voor de ‘blijvers’ (boeren die ervoor kiezen hun emissie te reduceren via innovatie, extensivering, omschakeling of verplaatsing) nog niet naar behoren openstaan. Het openstellen van de regelingen voor innovatie en bedrijfsverplaatsing moet nu de hoogste prioriteit krijgen.

In haar vorige Kamerbrief over de piekbelastingsaanpak van 12 juni 2023 schreef minister Van der Wal: “Er zal een periode zijn dat alle regelingen gelijktijdig open staan. Zo hebben ondernemers de tijd om weloverwogen beslissingen te nemen”. Ook Remkes benadrukte in zijn rapport ‘Niet alles kan overal’ dat het van belang is dat boeren inzicht hebben in de verschillende instrumenten waarvan zij gebruik kunnen maken.

De overweging om te stoppen met het (gezins)bedrijf is het zwaarste en meest ingrijpende besluit dat boeren kunnen nemen. Voor LTO was en is het een randvoorwaarde dat de verschillende regelingen gelijktijdig openstaan zodat boeren goed geïnformeerd een weloverwogen besluit kunnen nemen over hun toekomst. LTO vindt het dan ook positief dat minister Van der Wal de openstelling van de LBV+ wil verlengen tot eind 2024. De LBV-regeling is inmiddels al gesloten en het is de vraag of, en in welke vorm, deze eventueel weer wordt opengesteld. Verlengde openstelling van de LBV+ móet wat LTO betreft gepaard gaan met het zo-snel-mogelijk openstellen van de regelingen voor verplaatsing en innovatie.

Innovatie
Gelijktijdig met de Kamerbrief over de piekbelastingsaanpak publiceerden ministers Adema en Van der Wal ook een Kamerbrief over de ‘voortgang innovatie emissiereductie veehouderij’. Uit deze brief blijkt dat er amper voortgang geboekt wordt met vergunningverlening. Het is zorgwekkend dat perspectief op vergunningverlening ontbreekt voor boeren, die juist via innovatie (zoals stalsystemen, voer-, mest-, landgebruik of andere managementmaatregelen) hun stikstofuitstoot terug willen dringen. De minister richt zich op het publiceren van een ‘handreiking’ en overweegt het subsidiabel stellen van nageschakelde technieken. Het ministerie heeft een aantal richtingen uitgezet om vergunningverlening weer open te zetten. Dat zijn mogelijk goede richtingen, maar ze kosten veel tijd. Wat LTO betreft moet het innovatiespoor echt sneller van de grond komen. De houding moet zijn “hoe kan het wel”, in plaats van de focus op 100 % zekerheid. We zien daar ook goede mogelijkheden toe, zoals het toekennen van een onzekerheidsmarge.

Vrijwilligheid
Wie gebruik maakt van de LBV of de LBV+ heeft de keuzevrijheid om, na het doorlopen daarvan, op de bedrijfslocatie andere activiteiten te ontplooien onder de voorwaarde dat de stikstofemissie met (tenminste) 85% is  gereduceerd. Ondernemers die vallen onder de piekbelastingsaanpak  kunnen, hopelijk op de kortst mogelijke termijn, ook kiezen voor andere transitieregelingen (extensiveren, innoveren, omschakelen, verplaatsen). Er was lang onduidelijkheid over de vraag of de aangeschreven 3.000 bedrijven allemaal de stikstofemissie met 85% moeten reduceren, óók als zij gebruik maken van de andere regelingen. Voor LTO was het een lobby­prioriteit om te borgen dat de 85%-reductieverplichting uitsluitend geldt voor potentiële stoppers. In haar Kamerbrief van 12 juni 2023 noemde minister Van der Wal de 85%-reductieverplichting nog in relatie tot omschakelen, extensiveren, innoveren of verplaatsen. In haar nieuwe Kamerbrief is deze koppeling definitief losgelaten. We zijn verheugd met de duidelijkheid die de minister daar in haar nieuwe Kamerbrief over biedt. Door middel van het ‘ondernemersplan’ wordt, eerst via pilots, wel in beeld gebracht wat boeren in de toekomst gaan doen en hoe de bevoegde gezagen daarmee omgaan.

Financiën
Om alle aanvragen voor de LBV/LBV+ te kunnen honoreren en de LBV+ langer open te stellen, maakt de minister een budget vrij van 1,45 miljard euro. Daarnaast wordt een bedrag van 1,35 miljard euro vrijgemaakt voor zogenaamde ‘koploperprojecten’. Het is goed dat er budget beschikbaar komt zodat provincies en regio’s met gebiedsgericht maatwerk aan de slag kunnen met no regret-maatregelen en projecten.

Het totaalbudget dat wordt vrijgemaakt voor ‘stoppers’ staat in geen enkele verhouding tot de middelen die beschikbaar zijn voor ‘blijvers’. Terwijl voor de stoppersregelingen aanzienlijke budgetten worden vrijgemaakt waar honderden boeren gebruik van kunnen maken, komt er voor de verschillende andere regelingen (extensiveren, verplaatsen, innovatie, omschakelen) in totaliteit slechts een paar honderd miljoen euro beschikbaar, waarvan enkele tientallen boeren gebruik kunnen maken.

PAS-melders
Waar de Kamerbrief niet op ingaat, is de vraag hoeveel mol stikstofreductie dit maatregelenpakket in totaliteit op gaat leveren en – nog belangrijker – hoe de ruimte die daardoor ontstaat wordt ingezet. Het legaliseren van PAS-melders, interimmers en overige knelgevallen verdient wat LTO betreft de hoogste prioriteit. Het aanwenden van de vrijkomende ruimte om boeren, die buiten hun schuld om hun vergunning verloren, ligt ook in lijn met eerdere toezeggingen van de minister.