Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

Het eerder aangekondigde wetsvoorstel over grondgebondenheid en verantwoorde mestafzet is op 1 september in consultatie gegaan. LTO bestudeert het voorstel zorgvuldig en zal inhoudelijke inbreng op de consultatie leveren om ervoor te zorgen dat de regelgeving werkbaar en toekomstbestendig is voor boeren. Als onze inbreng gereed is, zullen we deze ook openbaar maken.

NSC heeft samen met de ChristenUnie (CU) een voorstel gedaan om de landbouw in Nederland in te delen in twee type gebieden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een ‘Agrarische Hoofdstructuur’ (met een graslandnorm van 0,35 ha per GVE in 2034) en een ‘Maatschappelijke Landbouw’ (met een GVE-norm van 1,5 GVE per ha in 2034). Verder wordt Nederland in drie ‘Mestregio’s’ ingedeeld: Midden, Noord en Zuid. In deze regio’s dient mest binnen 100 km te worden afgezet. Zoals we in een eerder bericht aangaven, onderschrijft LTO de richting van de voorstellen, maar waarschuwt voor te rigide generieke regels die onvoldoende rekening houden met regionale verschillen en de diversiteit in bedrijfsvoering.

Vandaag stuurde minister Piet Adema een brief aan de Tweede Kamer over de uitwerking van het mestbeleid door het demissionaire kabinet. In plaats van voor te sorteren op een zorgvuldige overdracht van dit complexe dossier aan de toekomstige minister, noemt de brief een aantal vergaande maatregelen die haaks staan op de ambities uit het hoofdlijnenakkoord. Daarmee leidt deze brief tot nodeloze onrust en onduidelijkheid. LTO roept het ministerie op om pas op de plaats te maken, en nieuwe wetgeving over te laten aan een volgend kabinet. Het voorbereiden van wetgeving zonder draagvlak onder de formerende partijen en in de sector, dient geen constructief belang.

Afroming
Een belangrijk onderdeel van de Kamerbrief is de aankondiging van een nieuwe wet waarin dertig procent afroming van fosfaat- en dierrechten bij buitenfamiliale overname wordt vastgelegd voor de melkvee-, pluimvee- en varkenshouderij. LTO-voorzitter Ger Koopmans reageert verbolgen: ‘Als landbouw tasten we in het duister over welke reductiedoelen de minister wil bereiken met deze maatregel voor de korte termijn en welk aandeel de verschillende sectoren daarin hebben. We weten dat inmiddels ruim 1.400 bedrijven hebben ingetekend voor de verschillende beëindigingsregelingen. Maar informatie over welke mestreductie daarmee al gerealiseerd wordt, ontbreekt.’

POV-voorzitter Linda Verriet valt Koopmans bij: ‘De varkenshouderij zit al jaren onder het mestproductieplafond en heeft al substantieel geleverd middels afname POR rechten, Subsidie Sanering varkenshouderij (SRV), en de autonome ontwikkeling. Daarnaast wordt het grootste gedeelte van de mestproductie verwerkt. Wij zijn dus fel tegen deze afroming.’

Voorzitter Kees de Jong van LTO-vakgroep Pluimveehouderij: ‘Nederlandse pluimveemest wordt hoofdzakelijk verwerkt tot korrels of voor energieproductie en drukt in het geheel niet op de mestmarkt. Hier richt de minister zijn pijlen op een innovatieve sector die de voorbije jaren de mestafzet geregeld heeft. Desondanks wordt de pluimveesector wel geconfronteerd met afroming van productierechten. Dat is ronduit onrechtvaardig.’ Koopmans: ‘Voor LTO is verplichte afroming van dierrechten voor deze innovatieve sectoren niet bespreekbaar. Wij roepen de Kamer en met name ook de nieuwe coalitie op om dit disproportionele pad niet in te slaan.’

De vastgelopen mestmarkt leidt tot grote problemen in de melkveehouderij. Om een koude sanering te voorkomen, is het cruciaal dat het kabinet op korte termijn met concrete maatregelen komt die bedrijven binnen enkele maanden concreet perspectief en ruimte bieden. Erwin Wunnekink, voorzitter LTO-vakgroep Melkveehouderij: ‘Wij waarderen het dat de minister in zijn Kamerbrief uitspreekt “op zijn vroegst begin volgend jaar” opnieuw in gesprek te willen gaan met de Europese Commissie over een nieuwe of aangepaste derogatie. Maar het starten van deze gesprekken, en het nadenken over en uitwerken van een nieuwe derogatievorm kan niet tot volgend jaar wachten. Voor de melkveesector is het cruciaal dat er al op korte termijn stappen gezet worden om lucht in de mestmarkt te brengen. Maar in de Kamerbrief ontbreekt de aanzet om tot dergelijke korte termijn maatregelen te komen. De minister komt met vergaande beleidsvoorstellen voor de lange termijn, maar biedt met deze brief geen oplossing voor de problemen waar melkveehouders nu acuut mee te maken hebben.’ Afroming van fosfaatrechten in de melkveehouderij is één onderdeel van de toekomstvisie die alle melkveepartijen gezamenlijk hebben opgesteld. Dit onderwerp maakte daarmee ook onderdeel uit van het ‘mestcrisisplan’ dat LTO, NAJK, NZO en De Natuurweide vorige maand gezamenlijk publiceerden. Wunnekink: ‘Dertig procent afroming van fosfaatrechten bij buitenfamiliale overname in de melkveehouderij maakt onderdeel uit van ons aanbod aan het kabinet. Maar wel in combinatie met tal van andere maatregelen waar het integraal mee samenhangt. Juist in samenhang bieden deze maatregelen de melkveehouderij een goed toekomstperspectief. In die samenhang zijn wij bereid hierover met het ministerie door te spreken. Maar dan moet de minister niet aan cherrypicking doen, en de maatregel niet uit verband trekken.’

Mestcrisisplan
Vorige maand presenteerden LTO, NAJK, NZO en De Natuurweide een ‘crisisplan mestaanpak’. Dit plan was en is erop gericht dat de overheid en de sector gezamenlijk stappen zetten om te voorkomen dat duizenden bedrijven in een koude sanering terecht komen. Met dit plan willen agrarische partijen zelf een aantal stappen zetten onder de nadrukkelijke voorwaarde dat de regering zich in Brussel hard maakt voor een nieuwe of verlengde regionale derogatie. Wunnekink: ‘Uit bestuurlijk overleg is de voorbije weken gebleken dat deze minister niet bereid is om op dit moment met die boodschap naar de Europese Commissie te gaan. Maar ons aanbod is helder. Het is: bijdragen aan een oplossing, maar dan ook zicht krijgen op die oplossing. Vanuit die samenhang en balans blijven wij bereid om hierover door te spreken met het ministerie. Maar we gaan niet proberen om bij te dragen aan een oplossing als ‘de overkant van de tafel’ die oplossing niet op tafel legt.’

Lees hier onze inhoudelijke analyse van de brief.

Vanavond informeerde minister Van der Wal de Tweede Kamer over de voortgang van de aanpak piekbelasting. Deze aanpak richt zich op een groep van circa 3.000 veehouders die in aanmerking komen voor de verschillende regelingen waarmee boeren hun stikstofuitstoot terug kunnen dringen. In de nieuwe Kamerbrief bevestigt de minister definitief dat de piekbelastings­aanpak vrijwillig is. Boeren die er geen gebruik van maken, worden niet opgezadeld met de titel ‘piekbelaster’. Dat is positief. Zorgelijk is dat de verschillende regelingen voor de ‘blijvers’ (boeren die ervoor kiezen hun emissie te reduceren via innovatie, extensivering, omschakeling of verplaatsing) nog niet naar behoren openstaan. Het openstellen van de regelingen voor innovatie en bedrijfsverplaatsing moet nu de hoogste prioriteit krijgen.

In haar vorige Kamerbrief over de piekbelastingsaanpak van 12 juni 2023 schreef minister Van der Wal: “Er zal een periode zijn dat alle regelingen gelijktijdig open staan. Zo hebben ondernemers de tijd om weloverwogen beslissingen te nemen”. Ook Remkes benadrukte in zijn rapport ‘Niet alles kan overal’ dat het van belang is dat boeren inzicht hebben in de verschillende instrumenten waarvan zij gebruik kunnen maken.

De overweging om te stoppen met het (gezins)bedrijf is het zwaarste en meest ingrijpende besluit dat boeren kunnen nemen. Voor LTO was en is het een randvoorwaarde dat de verschillende regelingen gelijktijdig openstaan zodat boeren goed geïnformeerd een weloverwogen besluit kunnen nemen over hun toekomst. LTO vindt het dan ook positief dat minister Van der Wal de openstelling van de LBV+ wil verlengen tot eind 2024. De LBV-regeling is inmiddels al gesloten en het is de vraag of, en in welke vorm, deze eventueel weer wordt opengesteld. Verlengde openstelling van de LBV+ móet wat LTO betreft gepaard gaan met het zo-snel-mogelijk openstellen van de regelingen voor verplaatsing en innovatie.

Innovatie
Gelijktijdig met de Kamerbrief over de piekbelastingsaanpak publiceerden ministers Adema en Van der Wal ook een Kamerbrief over de ‘voortgang innovatie emissiereductie veehouderij’. Uit deze brief blijkt dat er amper voortgang geboekt wordt met vergunningverlening. Het is zorgwekkend dat perspectief op vergunningverlening ontbreekt voor boeren, die juist via innovatie (zoals stalsystemen, voer-, mest-, landgebruik of andere managementmaatregelen) hun stikstofuitstoot terug willen dringen. De minister richt zich op het publiceren van een ‘handreiking’ en overweegt het subsidiabel stellen van nageschakelde technieken. Het ministerie heeft een aantal richtingen uitgezet om vergunningverlening weer open te zetten. Dat zijn mogelijk goede richtingen, maar ze kosten veel tijd. Wat LTO betreft moet het innovatiespoor echt sneller van de grond komen. De houding moet zijn “hoe kan het wel”, in plaats van de focus op 100 % zekerheid. We zien daar ook goede mogelijkheden toe, zoals het toekennen van een onzekerheidsmarge.

Vrijwilligheid
Wie gebruik maakt van de LBV of de LBV+ heeft de keuzevrijheid om, na het doorlopen daarvan, op de bedrijfslocatie andere activiteiten te ontplooien onder de voorwaarde dat de stikstofemissie met (tenminste) 85% is  gereduceerd. Ondernemers die vallen onder de piekbelastingsaanpak  kunnen, hopelijk op de kortst mogelijke termijn, ook kiezen voor andere transitieregelingen (extensiveren, innoveren, omschakelen, verplaatsen). Er was lang onduidelijkheid over de vraag of de aangeschreven 3.000 bedrijven allemaal de stikstofemissie met 85% moeten reduceren, óók als zij gebruik maken van de andere regelingen. Voor LTO was het een lobby­prioriteit om te borgen dat de 85%-reductieverplichting uitsluitend geldt voor potentiële stoppers. In haar Kamerbrief van 12 juni 2023 noemde minister Van der Wal de 85%-reductieverplichting nog in relatie tot omschakelen, extensiveren, innoveren of verplaatsen. In haar nieuwe Kamerbrief is deze koppeling definitief losgelaten. We zijn verheugd met de duidelijkheid die de minister daar in haar nieuwe Kamerbrief over biedt. Door middel van het ‘ondernemersplan’ wordt, eerst via pilots, wel in beeld gebracht wat boeren in de toekomst gaan doen en hoe de bevoegde gezagen daarmee omgaan.

Financiën
Om alle aanvragen voor de LBV/LBV+ te kunnen honoreren en de LBV+ langer open te stellen, maakt de minister een budget vrij van 1,45 miljard euro. Daarnaast wordt een bedrag van 1,35 miljard euro vrijgemaakt voor zogenaamde ‘koploperprojecten’. Het is goed dat er budget beschikbaar komt zodat provincies en regio’s met gebiedsgericht maatwerk aan de slag kunnen met no regret-maatregelen en projecten.

Het totaalbudget dat wordt vrijgemaakt voor ‘stoppers’ staat in geen enkele verhouding tot de middelen die beschikbaar zijn voor ‘blijvers’. Terwijl voor de stoppersregelingen aanzienlijke budgetten worden vrijgemaakt waar honderden boeren gebruik van kunnen maken, komt er voor de verschillende andere regelingen (extensiveren, verplaatsen, innovatie, omschakelen) in totaliteit slechts een paar honderd miljoen euro beschikbaar, waarvan enkele tientallen boeren gebruik kunnen maken.

PAS-melders
Waar de Kamerbrief niet op ingaat, is de vraag hoeveel mol stikstofreductie dit maatregelenpakket in totaliteit op gaat leveren en – nog belangrijker – hoe de ruimte die daardoor ontstaat wordt ingezet. Het legaliseren van PAS-melders, interimmers en overige knelgevallen verdient wat LTO betreft de hoogste prioriteit. Het aanwenden van de vrijkomende ruimte om boeren, die buiten hun schuld om hun vergunning verloren, ligt ook in lijn met eerdere toezeggingen van de minister.

De NVWA hoeft niet handhavend op te treden richting een schapenboer in Drenthe, wiens vee meermaals is aangevallen door een wolf. Dat heeft de voorzieningenrechter van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) vandaag bepaald in een zaak die was aangespannen door Animal Rights. De betreffende schapenboer heeft gedaan wat redelijkerwijs van hem verwacht kon worden om aanvallen op zijn schapen te voorkomen, oordeelde de rechter. Terecht, vindt LTO, omdat boeren zich altijd inspannen om hun dieren te beschermen.

“Boeren spannen zich op allerlei manieren in om hun dieren te beschermen tegen aanvallen van de wolf. Ondanks preventieve maatregelen, zoals het plaatsen van wolfwerende rasters, blijven aanvallen voorkomen, bleek ook weer in deze rechtszaak. Het is dan ook niet meer dan terecht dat de rechter het verzoek voor handhaving heeft afgewezen. Als de samenleving ervoor kiest de wolf een plek in Nederland te geven, moeten de consequenties van die keuze niet op het bord van de veehouder worden gelegd. Het zou de omgekeerde wereld zijn om veehouders, die al de dupe worden van de komst van de wolf, ook nog te bestraffen.”, aldus Arnold Michielsen, themahouder Fauna bij LTO.

Wolf in Nederland
Sinds 2019 is de wolf terug in Nederland. Het groeiende aantal wolven heeft afgelopen jaren gezorgd voor toenemende schade en dierenleed als gevolg van wolvenaanvallen. In het belang van veehouders, landbouwhuisdieren, de omgeving maar ook van de wolf zelf pleit LTO voor gebieden waar wordt aangewezen waar de wolf wel of niet welkom is. Bij probleemgevallen moet middels een escalatieladder snel gehandeld worden. Hierbij moet duidelijk zijn welke beheersmaatregelen op welk moment genomen kunnen worden. Lees hier het volledige standpunt van LTO over de terugkeer van de wolf in Nederland.

LTO zet zich op regionaal, nationaal en Europees gebied in om de beschermingsstatus van de wolf aan te passen, processen rondom schadeafhandeling te verbeteren en beheermaatregelen te verkennen. Samen met andere belangenpartijen wordt binnen provinciale wolvencommissies en het Landelijk Overleg Wolf (LOW) beleid en schade- en interventiemaatregelen afgestemd.

Het ministerie van LNV heeft vandaag aan LTO Nederland gemeld dat agrarische ondernemers sloten, andere landschapselementen en onderhoudspaden in eigendom van de waterschappen en andere overheden in de Gecombineerde Opgave op mogen geven als landschapselementen voor het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Daarbij geldt als belangrijke voorwaarde wel dat het landschapselement binnen een straal van 5 meter grenst aan de rand van het betreffende landbouwperceel.

Landschapselementen waterschappen en andere overheden subsidiabel
In het nieuwe GLB worden landschapselementen in het bezit van waterschappen en andere overheden namelijk gezien als onderdeel van het perceel en zijn deze daarom subsidiabel en te gebruiken om te voldoen aan de basiseisen. Ook kunnen deze gebruikt worden bij deelname aan de ecoregeling. Enkele waterschappen, zoals de Waterschappen Scheldstromen, Hollands Noorderkwartier en Noorderzijlvest gaven agrarische ondernemers al groen licht om dergelijke landschapselementen, die in het bezit van deze waterschappen zijn, op te geven in de Gecombineerde Opgave, zodat zij er GLB-betalingen en subsidies voor kunnen aanvragen. LNV stelt daarnaast dat dit op ook bijdraagt aan de nationale doelstellingen van het GLB, het Nationaal Strategisch Plan (NSP).

RVO schrijft er het volgende over op haar website:
Voor het mee laten tellen van een waterloop van een waterschap, is onderhoud (of medeonderhoud) geen voorwaarde. Het waterschap moet wel toestemming geven, zodat u de sloot op kunt geven. Ook blijven andere voorwaarden voor het intekenen van landschapselementen van kracht. Het waterschap kan bovendien aanvullende voorwaarden stellen om een sloot op te geven, bijvoorbeeld deelname aan de eco-regeling. 

Reactie LTO
’LTO Nederland is verheugd met het feit dat dit initiatief, dat al door verschillende waterschappen toegepast werd, nu bevestigt is en ondersteunt wordt door LNV’, zo stelt Joris Baecke, portefeuillehouder Bodem en Water. Over de interpretatie van de voorwaarden was eerder al discussie ontstaan. ‘Er ontstond ruis omdat advieskantoren andere signalen aangeven. Met deze extra bevestiging van LNV is elke twijfel weggenomen. En kunnen we ook naar de volgende jaren kijken. Bovendien biedt het ook duidelijkheid voor andere waterschappen.’

Drie wetenschappers hebben op verzoek van minister Van der Wal een essay geschreven naar de vraag of er een alternatief mogelijk is voor de kritische depositiewaarde (KDW). Dit verzoek is gedaan naar aanleiding van de aanbeveling uit het rapport van Johan Remkes van 5 oktober 2022 om een juridisch houdbaar alternatief voor de KDW te zoeken, als maat om de kwaliteit van de natuur in beeld te brengen. De publicatie van het essay, afgelopen vrijdag, markeert de start van een verdere verkenning naar mogelijke alternatieven. LTO ziet in het essay waardevolle kansen voor een constructief vervolgtraject. Wel menen wij dat de hoofdvraag die de minister aan de wetenschappers heeft meegegeven, de verkeerde vraag was. Deze zou namelijk niet moeten zijn: “Is er een alternatief voor de KDW in de wet?”, maar: “Zijn er alternatieve methoden mogelijk om de staat van instandhouding van de natuur te borgen?”.

 Natuurkwaliteit
In het voortraject heeft LTO benadrukt dat de belangrijkste onderzoeksvraag zou moeten gaan over de zoektocht naar alternatieve methoden om de staat van instandhouding van de natuur te meten en te borgen. Relevant is de vraag of en hoe deze alternatieven voor de kwaliteit van de natuur uitgedrukt kunnen worden in een omgevingswaarde, en welk handelingsperspectief daaruit voortvloeit voor boeren en tuinders in relatie tot vergunningverlening.

Naar onze mening liet de minister mogelijk waardevolle inzichten en kansen liggen door de onderzoeks­opdracht op voorhand al te eenzijdig te focussen op de (veel smallere) vraag of er alternatieven voor de KDW mogelijk zijn. De betrokken wetenschappers – de heren Erisman, Backes en De Vries – hebben zich in hun essay strikt beperkt tot deze hoofdvraag van de minister. In dit essay lijken zij dan ook amper of niet gekeken te hebben naar alternatieve manieren om de staat van de natuur, in brede zin, te beoordelen en te borgen. LTO vind dat een gemiste kans omdat deze eenzijdige focus op stikstof juist de kern vormt van de huidige impasse. Het juridisch moeras dat ons land nu al ruim vier jaar lang gijzelt is ontstaan door de eenzijdige stikstoffocus in de wet.

LTO-portefeuillehouder Platteland & Omgeving Trienke Elshof: “Wij hoopten en verwachtten dat de wetenschappers zich met een onbevangen en kundige blik zouden buigen over de vraag hoe de staat van instandhouding van de natuur integraal beoordeeld kan worden, anders dan alleen naar de KDW en stikstof te kijken. Andere Europese landen doen dit immers ook op andere wijze. LTO vindt het een gemiste kans dat de auteurs niet ingaan op welke verschillende drukfactoren op de natuur aan de orde zijn en hoe een omgevingswaarde daar uitdrukking aan kan geven. Om de papieren stikstof-schijnwerkelijkheid te overstijgen zou juist aanvullend veldonderzoek een cruciale rol moeten spelen om de natuur te beoordelen. Alleen zo krijgen we in tal van natuurgebieden duidelijkheid over de werkelijke staat van de natuur, én het belang van andere drukfactoren zoals waterbeheer, recreatiedruk, klimaatverandering en de manier waarop het gebied beheerd wordt”.

Emissies
LTO is positief over de aanbeveling om in het beleid te gaan sturen op feitelijke, meetbare stikstofemissies op bedrijfsniveau. Terecht stellen Erisman et al. dat, als het gaat om de landbouw, agrarische bedrijven verantwoordelijk zijn voor emissiebijdragen uit de landbouw, maar dat zij niet verantwoordelijk gehouden mogen worden voor het al dan niet halen van KDW-normen. LTO onderschrijft de conclusie dat “de KDW een tot de overheid gerichte doelstelling is”. Tegelijkertijd lost deze constatering alleen het probleem niet op. Als de overheid haar doelstellingen niet haalt, blijven sectoren immers aan de lat staan om emissies verder te reduceren. Naar de mening van LTO is het heel goed mogelijk om uitsluitend op emissies te sturen, de KDW weliswaar te handhaven als een (van vele) relevante milieu-indicatoren, maar de ‘absolute status’ van de KDW te schrappen door haar uit de wet én de vergunningverlening te halen.

De wetenschappers hebben deze zienswijze vertaald in een aantal aanbevelingen, die een nadere verkenning rechtvaardigen. LTO heeft continue benadrukt dat er een alternatief moet komen voor de KDW in de vergunningverlening en dat er een langjarig  perspectief moet komen, waarin agrariërs ruimte krijgen om op hun eigen manier emissiedoelen te realiseren. Het is logisch daartoe oplossingen te zoeken in de sfeer van emissiesturing op bedrijfsniveau.

Elshof: “De auteurs van het essay leveren een waardevolle aanbeveling voor het beoordelen van agrarische bedrijven op hun feitelijke bijdrage aan de emissies en niet op basis van een veronderstelde bijdrage aan de stikstofdepositie. Hierin zien wij aanknopingspunten voor een vervolggesprek. LTO beoordeelt de suggestie voor het sturen op emissies als positief en ziet uit naar vervolggesprekken om dit nader te verkennen”. Tegelijkertijd zijn Elshofs zorgen niet weggenomen: “Als de regering volhard in het handhaven van de KDW in de wet, dan is niet duidelijk wat er qua emissie-eis gebeurt richting agrarische bedrijven wanneer doelstellingen voor Natura2000-gebieden niet gehaald worden. Als bijvoorbeeld de buitenlandse emissies niet of onvoldoende afnemen, zijn wij bezorgd dat het Rijk alsnog scherpere reductiedoelen aan de landbouw oplegt, terwijl niet duidelijk is of de staat van instandhouding van de natuur daar werkelijk mee geholpen is. De regering moet echt afscheid nemen van het sturen op stikstofdepositie en zorgdragen voor duidelijkheid over hoe de staat van de natuur wél beoordeeld moet worden. Het verstoppen achter KDW-waarden die een metafysische betekenis voor de staat van natuur wordt toegedicht moet stoppen. Het moet weer gaan over wat werkelijk de staat van de natuur is en wat er reëel gezien nodig is om de natuur in stand te houden”.

De lijst van top-100 ammoniakuitstoters van het RIVM blijkt, zoals velen al vermoedden, ook in tweede instantie foutief. Een gênante en kwalijke vertoning waaruit blijkt dat generieke modellen in de stikstofaanpak volstrekt ongeschikt zijn. Dat dit maanden na dato pas bekend wordt schaadt het vertrouwen in de politiek opnieuw.

“Gênant en met consequenties. Deze vertoning is niet anders te verwoorden,” zegt Sjaak van der Tak, voorzitter LTO Nederland. “Er is door diverse organisaties en wetenschappers brede kritiek geuit op het gebruik van generieke modellen voor de aanpak van individuele ondernemers. Telkens hebben we opgeroepen zaken van onderop in gebieden aan te pakken, niet vanuit onzekere modellen die wellicht een algemeen beeld geven maar buitengewoon wiebelig zijn op bedrijfsniveau. Boven op ons principiële standpunt over onteigening is de opnieuw aangetoonde onbetrouwbaarheid van modelmatig goochelen een belangrijke reden om stikstofreductie alleen op basis van vrijwilligheid te doen. Een gedwongen aanpak van bovenaf is juridisch, praktisch en moreel niet volhoudbaar. Dat zou de minister nu ronduit moeten erkennen.”

LTO, en met ons velen anderen, hebben kritiek geuit op de manier waarop de stikstofmodellen worden ingezet. Die kritiek wordt gevalideerd door het feit dat het zelfs een instituut als het RIVM niet lukt om een top-100-lijst van ammoniakuitstoters op te stellen. De gebruikte data voor stallocaties bevatten onjuistheden. Vervolgens zijn de foutieve databestanden ook nog door het RIVM gebruikt bij het maken van de Grootschalige Concentratie Kaarten Nederland, een kaartje waarop (o.a.) ammoniakuitstoot wordt weergegeven. Ook heeft dit mogelijk gevolgen voor andere producten van het RIVM. Hier moet zo snel mogelijk duidelijkheid over komen, het spreekt voor zich dat betreffende producten niet gebruikt kunnen worden. Dit alles toont wederom duidelijk aan dat wetenschappers kritische vragen dienen te stellen, maar daar ook ontvankelijk voor moeten zijn.

Het mag na deze farce van lijsten van uitstoters duidelijk zijn dat een lijst van piekbelasters, waar nog een rekenslag overheen moet gaan om van emissie naar depositie op natuurgebieden te komen, geen basis biedt voor dwingende maatregelen. Alleen op vrijwillige basis, waarbij boeren én andere ondernemers zelf kiezen voor verdere verduurzaming, verplaatsen of stoppen kan beleid standhouden.

Woo-verzoek
Verschillende leden van LTO Nederland werden de afgelopen weken geconfronteerd met een Woo-verzoek over hun locatiegegevens, omdat ze op de top-100 lijst met ammoniakuitstoters van het RIVM zouden staan. LTO Nederland heeft daar direct een modelbrief voor ondernemers voor laten opstellen, waarmee zij via een zienswijze tegen openbaarmaking van hun gegevens in het verweer konden komen. Nu de top-100-lijst wederom naar de prullenbak verdwijnt eist LTO dat de gegevens van deze boeren niet worden gepubliceerd – onjuiste informatie over individuele ondernemers openbaren heeft geen enkele zin.

Zojuist gaf het kabinet een eerste reactie op de adviezen van Remkes. Het kabinet ziet het rapport als kans voor een nieuwe start en omarmt veel van de aanbevelingen, en geeft tegelijkertijd aan dat de meeste adviezen en denkrichtingen nog verder uitgewerkt moeten worden. De focus is om daarvoor de komende maanden tot een breed landbouwakkoord te komen met de sector. LTO constateert dat ook de kritiek vanuit de sector serieus lijkt te worden genomen en staat, gesterkt door de uitkomsten van de ledenconsultatie, in principe welwillend tegenover een dergelijk akkoord. Vanzelfsprekend vergt dat wel dat er serieus over stikstof, water, klimaat en vooral verdienvermogen en toekomstperspectief gesproken kan worden en niet alles bij voorbaat al vast ligt.

Het kabinet lijkt de kritiek van Remkes op een aantal belangrijke punten serieus te nemen. De KDW wordt vervangen zo snel er een ander juridisch houdbare systematiek is die de natuurkwaliteit centraal zet. Het stikstofkaartje met blauwdrukken van bovenaf wordt van tafel gehaald en in plaats daarvan komen regionale kaarten die van onderop ontstaan. Zonering van bovenaf is voor LTO geen oplossing, invulling van ruimte en verdienvermogen moet altijd vanuit ondernemer en gebied gebeuren. Ook neemt het kabinet de kritiek over van LTO Nederland dat het tijdpad van één jaar voor de piekbelasters-aanpak van innoveren, verplaatsen of stoppen (met een goede regeling) te krap is. Hier wordt meer tijd voor genomen, geen deadline op gezet en er wordt geen melding gemaakt van gedwongen uitkoop.

Remkes riep vorige week op tot forse bijsturing van het ingezette kabinetsbeleid. Hoewel het kabinet zegt de aanbevelingen van Remkes te omarmen, wordt in de eerste reactie nog niet tot in detail ingegaan op de 25 aanbevelingen en denkrichtingen van Remkes en het bijbehorende proces. In de kabinetsreactie staat dat in november het kabinet met een uitgebreidere reactie komt op de adviezen en hoe deze uitpakken. Ook wordt in de eerste week van november een debat in de Tweede Kamer verwacht over de aanbevelingen van Remkes en de appreciatie van het kabinet.

Landbouwakkoord
Eerder deze week presenteerde LTO Nederland de resultaten van de ledenconsultatie. Daarbij gaven de boeren en tuinders de voorstellen van Remkes een krappe voldoende, maar met de nodige scepsis richting het kabinet. Er is een stevige vertrouwenscrisis en het zal tijd, begrip en goede keuzes vergen om dit vertrouwen te herstellen. Het omarmen van de kritiek van Remkes op het kabinet biedt al voorzichtige openingen naar dat herstel. Richting een landbouwakkoord moeten alle opgaven op tafel komen en leiden naar oprecht landbouwperspectief. Het streven van het kabinet is dit akkoord in het begin van 2023 te sluiten.

De teleurstellende uitspraak van de Raad van State over de juridische borging van twee emissiearme staltypes is een hard gelag voor boeren die nog geen definitieve Wnb vergunning hebben en deze stalsystemen (willen) toepassen. Innovatie staat terecht niet ter discussie, maar het is onverteerbaar dat de (on)zekerheid en daarmee juridische borging van een door de overheid goedgekeurde stikstofreductiemaatregel niet op orde blijkt. Voor boeren met een onherroepelijke vergunning heeft de uitspraak op dit moment geen effect, wel kan het een impact hebben op de benodigde stikstofruimte om PAS-melders te legaliseren. De overheid is aan zet om de juridische borging van deze staltypes én verduurzaming in het algemeen op orde te krijgen, zodat het fundament van de Rav-systematiek niet wordt aangetast. Boeren moeten er op kunnen vertrouwen dat innovaties niet alleen doen wat ze beloven, maar dat ze ook juridisch standhouden.

“Boeren horen niet het risico dragen van falende juridische systemen, de overheid is hiervoor verantwoordelijk. Het kan niet zo zijn dat je als boer het slachtoffer wordt van een slechte juridische borging door de overheid van een bepaalde techniek. Voor boeren wiens investering nu onder water staat moet de overheid met een generieke oplossing komen,” zegt Sjaak van der Tak, voorzitter LTO Nederland.

De Raad van State sprak zich vandaag uit over twee staltypes. De vrees bestaat dit voor meerdere stalsystemen gaat gelden en dat het fundament van het bredere stelsel, de Rav-systematiek, wordt aangetast. De overheid moet zich ten volste inspannen om dat te voorkomen. Innovatie in stalsystemen, één van de belangrijke pijlers onder de verduurzamingsambities, blijft daarmee stevig overeind.”

Stalsystemen worden pas toegelaten na een rigoureus wetenschappelijk traject en vaststelling op de zogeheten ‘Rav-lijst’ van het ministerie van I&W. Een ondernemer moet vervolgens, mits het systeem goed wordt toegepast, kunnen vertrouwen dat de boel klopt. De Raad van State geeft aan dat dit voor twee staltypes niet het geval is. Dat betekent dat ondernemers met (plannen voor) deze staltypes, die nog geen onherroepelijke vergunning hebben, nu met lege handen staan. Hier zitten ook PAS-melders tussen, bij wie de overheid de wettelijke en morele taak heeft hen te legaliseren. Die opgave wordt hiermee mogelijk groter. Voor deze brede groep getroffen ondernemers moet een generieke oplossing komen, zij mogen niet het slachtoffer worden van een falend juridisch systeem.

De uitspraak van de Raad van State is teleurstellend maar komt, na eerdere wetenschappelijke discussies, niet geheel als donderslag bij heldere hemel.

De vraag is dus wat de overheid in de tussentijd heeft gedaan om stikstofreducties wetenschappelijk en juridisch beter te (gaan) borgen, ook naar aanleiding van oproepen in de Tweede Kamer om onzekerheden van innovaties op de RAV-lijst weg te nemen. Daar moet meer inzet opgeleverd worden.

“De Raad van State geeft ruimte voor een betere borgingssystematiek: monitorings- en managementprotocollen. Goed meten, onderhoudscontracten, duidelijke en goede beschrijvingen en voorwaarden over hoe de techniek optimaal werkt kunnen helpen om de beloofde stikstofreducties voldoende te waarborgen. Ook zou de robuustheid van de techniek – functioneert de techniek echt in de praktijk – een rol moeten spelen bij de beoordeling. Innovatie staat niet ter discussie, deze uitspraak over de norm van eerste generatie innovaties heeft ook geen directe impact op andere technieken op de RAV-lijst. Wél moeten de ministeries van LNV en I&W aan de slag om te voorkomen dat het fundament van de RAV systematiek helemaal onderuit gaat. Dat is nodig om innovatie en verduurzaming te versnellen, zoals ondersteund door LTO Nederland en andere veehouderij-organisaties,” aldus Trienke Elshof.

Het beweiden van koeien, waar door milieuactivisten ook tegen wordt geprocedeerd, was geen onderdeel van de uitspraken die de Raad van State vandaag werden gedaan. Dit wordt in het laatste kwartaal van 2022 verwacht.

“Vandaag heeft minister-president Mark Rutte mij opgebeld. Dit naar aanleiding van de uitnodiging om onder leiding van de heer Remkes zonder taboes in gesprek te gaan. LTO is helder geweest: een gesprek heeft alleen zin als er zonder taboes kan worden gesproken. Premier Rutte heeft mij toegezegd dat er ook voor het kabinet géén taboes zijn.

Daarmee wordt aan onze voorwaarden voor een eerste verkennend gesprek voldaan. Dat zal volgende week plaatsvinden en dan spreken we over doel, tijdspad en inhoudelijke aanpak. Na dit verkennend gesprek beraden we ons als LTO met bestuur en leden over eventuele voortzetting van gesprekken.

De zorgen in de sector zijn groot en daarom voeren we actie. Dat doet het overgrote deel van de sector op een keurige manier, passend binnen de wet en met oog voor maatschappelijk draagvlak. Ik roep nogmaals individuen die kiezen voor buitenwettelijke acties op daarvan af te zien. De druk van positieve acties helpt in gesprekken, buitenwettelijke acties zorgt alleen voor verlies van draagvlak en het telkens moeten verdedigen van de sector.”

Tot het kabinet toezegt dat serieus gesproken kan worden over doel, tijdspad en invulling van maatregelen kan LTO helaas niet op de uitnodiging tot een gesprek onder leiding van Johan Remkes ingaan.

LTO Nederland heeft eerder helder aangegeven dat gesprekken alleen zin hebben wanneer het in openheid kan gaan over (1) tijdspad, (2) doelen alsmede (3) middelen, zoals onder meer brede innovatie, het niet verankeren van de methodiek van kritische depositie waarde (KDW) in de wet en aandacht voor het perspectief voor de landbouw.

Uit de uitnodiging van Remkes blijkt dat hij onafhankelijk en zonder taboe het gesprek wil voeren. Dat is verheugend. De gesprekken zijn, zo schrijft Remkes, telkens met een of meerdere leden van het kabinet. Dat roept terughoudendheid op. Het kabinet heeft zich bij herhaling onwillig getoond om het over genoemde zaken zoals door LTO verzocht te hebben. Dit is zowel in Kamerdebat als persconferenties door verschillende bewindspersonen herhaald.

In reactie op de uitnodiging van Remkes vraagt LTO daarom of ook het kabinet zonder taboe het gesprek aan wil gaan. Als dat niet het geval is dan is, zoals eerder reeds aangegeven, een gesprek weinig zinvol.

Lees hier de brief aan de heer Remkes.