Een brede coalitie van organisaties uit landbouw, visserij, jacht en recreatie waarschuwt voor de stapeling van natuurplannen en doelensystemen in Nederland. Volgens hen dreigt hiermee een herhaling van de fouten uit het stikstof- en Natura 2000-dossiers. In een gezamenlijke brief aan staatssecretaris Rummenie roepen zij het kabinet op om nu te kiezen voor duidelijke doelen, samenhang en uitvoerbaarheid. Daarmee willen zij voorkomen dat opnieuw onuitvoerbaar en juridisch kwetsbaar beleid ontstaat.

Tijdens een informatiebijeenkomst over de Europese Natuurherstelverordening (NHV) georganiseerd door het ministerie van LVVN gehouden in oktober te Utrecht werd duidelijk dat fundamentele keuzes ontbreken. Sectoren die dagelijks werken met land en water krijgen te maken met nieuwe verplichtingen. Tegelijk blijft onduidelijk wat ‘natuurherstel’ precies betekent. Ook is niet helder hoe doelen worden vastgesteld en wat de gevolgen zijn voor vergunningverlening, bedrijfsvoering en bestaand gebruik.

De sectoren herkennen hierin een patroon dat eerder zichtbaar was bij de aanpak van stikstof en Natura 2000: ambitieuze doelen zonder heldere afbakening, onvoldoende samenhang met bestaand beleid en een onderschatting van de gevolgen voor uitvoering en vergunningverlening. Het resultaat was jarenlange onzekerheid, stilgevallen investeringen en een golf aan juridische procedures. Volgens de betrokken organisaties dreigt het natuurbeleid in Nederland langs hetzelfde pad te worden ingevoerd.

De combinatie van de NHV, de Vogel- en Habitatrichtlijn, de nieuwe Natuurdoelanalyses, de actualisatie van Natura 2000-doelen, mariene gebiedsplannen, beheerplannen van terreinbeheerders en diverse beleidsagenda’s creëert een systeem dat bestuurlijk onduidelijk, ecologisch onzeker en juridisch risicovol is. Hierdoor neemt de stapeling van regels toe en groeit het risico op tegenstrijdige verplichtingen en verdere juridisering. Sectoren waarschuwen dat beleid zo steeds verder losraakt van de uitvoeringspraktijk.

Daarnaast leidt het tot een verdere inperking van de beschikbare ruimte voor land- en watergebruik, terwijl het ecologisch effect van veel voorgestelde maatregelen onvoldoende is onderbouwd. Dit raakt direct landbouw, visserij, jacht en recreatie, maar ook investeringszekerheid, onderhoud van het landschap en de leefbaarheid van het landelijk gebied. De ervaringen met het stikstof- en Natura 2000-beleid laten zien dat vage doelen en een pas later uitgewerkte uitvoering leiden tot vastlopende processen.
Als het kabinet deze lessen nu niet toepast, dreigt opnieuw een vergelijkbare impasse te ontstaan.

De brede sectoren delen dezelfde zorgen. Dit heeft geleid tot een gezamenlijke brief aan de staatssecretaris, met drie dringende oproepen:

1. Neem regie en voorkom herhaling van beleidsstapeling
   Maak expliciet hoe de Natuurherstelverordening zich verhoudt tot bestaand natuurbeleid en voorkom dat dezelfde gebieden, activiteiten en sectoren opnieuw worden geconfronteerd met overlappende en tegenstrijdige verplichtingen.
2. Leer van stikstof en Natura 2000: kies voor heldere, haalbare doelen
   Definieer wat ‘herstel’ betekent, welke ecologische effecten daadwerkelijk worden nagestreefd en hoe deze worden gemeten. Alleen concrete en realistische doelen voorkomen juridische onzekerheid en beleidsstilstand.
3. Zet uitvoerbaarheid centraal, niet achteraf repareren
   Betrek de praktijk vooraf bij de uitwerking. Beleidsambities die niet uitvoerbaar zijn, leiden – zoals eerder is gebleken – tot verlies aan draagvlak, stilvallende vergunningverlening en vertraging van natuurdoelen.

De sectoren roepen de staatssecretaris op om het natuurbeleid te herijken en expliciet de lessen uit het stikstof- en Natura 2000-dossier toe te passen. Zonder die koerswijziging dreigt opnieuw een langdurig beleidsdossier waarin natuur, economie en samenleving allemaal verliezen.

Initiatiefnemers
Aan het initiatief nemen deel: LTO, Agractie Nederland, NAV, de Nederlandse Vissersbond (namens de gezamenlijke visserijorganisaties), de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, HISWA-RECRON en de FNRS. De brede samenstelling benadrukt dat de zorgen sectoroverstijgend zijn en niet op zichzelf staan.

Boeren en tuinders in het hele land kunnen vanaf vandaag weer bomenpakketten met flinke korting bestellen. Met de campagne ‘1001ha bomen’ willen verschillende LTO-afdelingen en Urgenda het planten van bomen voor boeren en tuinders makkelijker maken. De actie startte vorige winter met succes: 183 boeren plantten gezamenlijk 26.680 bomen. Hiermee wordt CO₂ uit de lucht opgevangen, wordt de biodiversiteit gestimuleerd én (op termijn) schaduw voor dieren in de wei gecreëerd. De kortingsactie wordt mogelijk gemaakt door bijdragen van vele burgers en slaat goed aan: 75% van de deelnemers wil dit jaar méér bomen planten.

Dit najaar willen de organisatoren (Urgenda, LTO Melkveehouderij, ZLTO, LLTB, Bionext en Agroforestry Netwerk Nederland) nog veel meer boeren en tuinders bereiken om bomen en struiken te gaan planten. De evaluatie van het afgelopen seizoen is bemoedigend: deelnemers schatten dat ondanks het extreem droge jaar zo’n 80% van het plantgoed is aangeslagen. 75% van de deelnemers is voornemens komende winter meer bomen te gaan planten. Het overgrote deel van hen geeft aan dat niet te kunnen doen zonder de kortingsactie.

Elke boom op boerenland is van grote waarde: jaarlijks neemt een boom tussen de 10 en 40 kg aan CO₂ op en de diepe wortels van bomen zorgen voor een betere waterinfiltratie en een gezondere bodem. ‘1001ha bomen’ biedt drie typen bomenpakketten aan: een mix van eetbare bomen, een pakket voor een biodiverse houtsingel en de voederhaag: hierin zitten bomen en struiken die bijzonder gezond zijn voor koeien. Niet voor niets worden die hagen ook wel koeienapotheken genoemd. Alle bomen zijn inheems en komen van duurzame kwekers: een mix van biologisch, On the way to planetproof en autochtoon.

Wilco Brouwer de Koning van LTO Melkveehouderij: “Met 1001ha bomen bieden we melkveehouders op een laagdrempelig manier de mogelijkheid om de biodiversiteit op hun bedrijf te versterken.”

Hanneke van Ormondt van Urgenda: “We genieten allemaal van een natuurlijker agrarisch landschap met houtsingels en heggen. Met deze campagne werken boeren en burgers daar samen aan: beide betalen 50% van de bomenpakketten. Zo staat de boer niet alleen voor die opgave!”

Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

Op 2 augustus is het nieuwe zaaiseizoen gestart met Kruidenrijk Grasland. Inmiddels doet ruim 10% van alle melkveehouders in Nederland mee met de campagne 1001ha en wordt binnenkort de 10.001e hectare ingezaaid. Het project van LTO en Urgenda stimuleert boeren om een omslag te maken naar meer biodivers grasland. Via donaties vanuit overheden, bedrijven en particulieren kunnen boeren het kruidenrijk graszaad met korting aanschaffen. Door de mengsels neemt de biodiversiteit en bodemgezondheid toe en de uitstoot van stikstof en CO2 af.

Melkveehouder en initiatiefnemer Wilco Brouwer de Koning: ‘We zijn blij met de korting van het ministerie van LVVN die 1000 hectare bijdraagt aan het project en natuurlijk de crowdfunding vanuit de maatschappij. Dat we zometeen de 10.001^ste hectare aantikken is fantastisch en er blijven zich gemeenten en provincies aansluiten.’

Campagne Kruidenrijk Grasland
De campagne van LTO Nederland en Urgenda loopt sinds 2020. Sindsdien hebben al bijna 1.500 melkveehouders meegedaan en samen hebben zij samen zo’n 6.000 hectare ingezaaid. Dat is goed voor 2,5 miljoen kilo besparing op stikstofkunstmest en 5 miljoen kilogram CO2. Dankzij bijdragen van het Rijk, provincies, 45 gemeenten en veel burgers krijgen agrariërs tot 150 euro korting per hectare. Hiermee komen de kosten voor aanschaf van kruidenrijk grasland in de buurt van het reguliere raaigras. Veehouders hebben keuze uit biologische en gangbare mengsels, alsook doorzaai- en inzaaimengsels. Sinds dit jaar zijn er ook extensieve mengsels beschikbaar met dubbele korting. Door al deze bijdragen kunnen melkveehouders uit heel Nederland weer meedoen.

Goede resultaten : minder kosten voor de boer, meer natuur
Agrariërs zijn erg tevreden blijkt uit een enquete van de WUR: ze merken dat de melkproductie gelijk blijft, terwijl de kosten dalen. De bodem wordt gezonder en de biodiversiteit neemt zowel onder- als bovengronds toe. Bovendien is de bodem beter bestand tegen droogte, trekken de kruiden meer insecten aan en zijn de kruiden en grassen ook gezond voor de koe. Voor de boer betekent het wel een andere manier van werken. De campagne biedt daarom ook laagdrempelige hulp om boeren te helpen met de teelt.

Samen voor biodiversiteitsherstel en klimaatbestendige graslanden
De belangrijkste reden voor samenwerking tussen LTO en Urgenda is het stimuleren van meer biodiversiteit bij melkveebedrijven. De campagne zorgt op een laagdrempelige manier om slag te gaan met biodiversiteitsherstel. En dat lijkt goed te gaan. Uit de rondvraag onder 1500 deelnemers blijkt dat zij gemiddeld al 40% van hun areaal kruidenrijk hebben gemaakt. Ook blijkt dat 78% van de boeren helemaal geen chemische gewasbeschermingsmiddelen meer gebruiken op hun kruidenrijke percelen. Dat de kruidenrijke graslanden beter bestand zijn tegen droogte is voor veel melkveehouders ook een reden om aan de slag te gaan. En dat met succes, nu binnenkort de 10.001^e hectare van het zaaimengsel wordt ingezaaid.

Vandaag stuurde minister Piet Adema een brief aan de Tweede Kamer over de uitwerking van het mestbeleid door het demissionaire kabinet. In plaats van voor te sorteren op een zorgvuldige overdracht van dit complexe dossier aan de toekomstige minister, noemt de brief een aantal vergaande maatregelen die haaks staan op de ambities uit het hoofdlijnenakkoord. Daarmee leidt deze brief tot nodeloze onrust en onduidelijkheid. LTO roept het ministerie op om pas op de plaats te maken, en nieuwe wetgeving over te laten aan een volgend kabinet. Het voorbereiden van wetgeving zonder draagvlak onder de formerende partijen en in de sector, dient geen constructief belang.

Afroming
Een belangrijk onderdeel van de Kamerbrief is de aankondiging van een nieuwe wet waarin dertig procent afroming van fosfaat- en dierrechten bij buitenfamiliale overname wordt vastgelegd voor de melkvee-, pluimvee- en varkenshouderij. LTO-voorzitter Ger Koopmans reageert verbolgen: ‘Als landbouw tasten we in het duister over welke reductiedoelen de minister wil bereiken met deze maatregel voor de korte termijn en welk aandeel de verschillende sectoren daarin hebben. We weten dat inmiddels ruim 1.400 bedrijven hebben ingetekend voor de verschillende beëindigingsregelingen. Maar informatie over welke mestreductie daarmee al gerealiseerd wordt, ontbreekt.’

POV-voorzitter Linda Verriet valt Koopmans bij: ‘De varkenshouderij zit al jaren onder het mestproductieplafond en heeft al substantieel geleverd middels afname POR rechten, Subsidie Sanering varkenshouderij (SRV), en de autonome ontwikkeling. Daarnaast wordt het grootste gedeelte van de mestproductie verwerkt. Wij zijn dus fel tegen deze afroming.’

Voorzitter Kees de Jong van LTO-vakgroep Pluimveehouderij: ‘Nederlandse pluimveemest wordt hoofdzakelijk verwerkt tot korrels of voor energieproductie en drukt in het geheel niet op de mestmarkt. Hier richt de minister zijn pijlen op een innovatieve sector die de voorbije jaren de mestafzet geregeld heeft. Desondanks wordt de pluimveesector wel geconfronteerd met afroming van productierechten. Dat is ronduit onrechtvaardig.’ Koopmans: ‘Voor LTO is verplichte afroming van dierrechten voor deze innovatieve sectoren niet bespreekbaar. Wij roepen de Kamer en met name ook de nieuwe coalitie op om dit disproportionele pad niet in te slaan.’

De vastgelopen mestmarkt leidt tot grote problemen in de melkveehouderij. Om een koude sanering te voorkomen, is het cruciaal dat het kabinet op korte termijn met concrete maatregelen komt die bedrijven binnen enkele maanden concreet perspectief en ruimte bieden. Erwin Wunnekink, voorzitter LTO-vakgroep Melkveehouderij: ‘Wij waarderen het dat de minister in zijn Kamerbrief uitspreekt “op zijn vroegst begin volgend jaar” opnieuw in gesprek te willen gaan met de Europese Commissie over een nieuwe of aangepaste derogatie. Maar het starten van deze gesprekken, en het nadenken over en uitwerken van een nieuwe derogatievorm kan niet tot volgend jaar wachten. Voor de melkveesector is het cruciaal dat er al op korte termijn stappen gezet worden om lucht in de mestmarkt te brengen. Maar in de Kamerbrief ontbreekt de aanzet om tot dergelijke korte termijn maatregelen te komen. De minister komt met vergaande beleidsvoorstellen voor de lange termijn, maar biedt met deze brief geen oplossing voor de problemen waar melkveehouders nu acuut mee te maken hebben.’ Afroming van fosfaatrechten in de melkveehouderij is één onderdeel van de toekomstvisie die alle melkveepartijen gezamenlijk hebben opgesteld. Dit onderwerp maakte daarmee ook onderdeel uit van het ‘mestcrisisplan’ dat LTO, NAJK, NZO en De Natuurweide vorige maand gezamenlijk publiceerden. Wunnekink: ‘Dertig procent afroming van fosfaatrechten bij buitenfamiliale overname in de melkveehouderij maakt onderdeel uit van ons aanbod aan het kabinet. Maar wel in combinatie met tal van andere maatregelen waar het integraal mee samenhangt. Juist in samenhang bieden deze maatregelen de melkveehouderij een goed toekomstperspectief. In die samenhang zijn wij bereid hierover met het ministerie door te spreken. Maar dan moet de minister niet aan cherrypicking doen, en de maatregel niet uit verband trekken.’

Mestcrisisplan
Vorige maand presenteerden LTO, NAJK, NZO en De Natuurweide een ‘crisisplan mestaanpak’. Dit plan was en is erop gericht dat de overheid en de sector gezamenlijk stappen zetten om te voorkomen dat duizenden bedrijven in een koude sanering terecht komen. Met dit plan willen agrarische partijen zelf een aantal stappen zetten onder de nadrukkelijke voorwaarde dat de regering zich in Brussel hard maakt voor een nieuwe of verlengde regionale derogatie. Wunnekink: ‘Uit bestuurlijk overleg is de voorbije weken gebleken dat deze minister niet bereid is om op dit moment met die boodschap naar de Europese Commissie te gaan. Maar ons aanbod is helder. Het is: bijdragen aan een oplossing, maar dan ook zicht krijgen op die oplossing. Vanuit die samenhang en balans blijven wij bereid om hierover door te spreken met het ministerie. Maar we gaan niet proberen om bij te dragen aan een oplossing als ‘de overkant van de tafel’ die oplossing niet op tafel legt.’

Lees hier onze inhoudelijke analyse van de brief.

De successen van het project 1001ha van LTO in samenwerking met Urgenda blijven zich opstapelen. Steeds meer gemeenten sluiten zich aan waardoor inmiddels al 5533 hectare kruidenrijk grasland is ingezaaid. Op de website van 1001ha zijn bovendien nog volop kruidenrijke mengsels met korting te bestellen. En dit wordt alleen maar meer, want ook op dit moment worden er nog gemeenten aangeschreven. “Het Nederlandse landschap verrijken met kruidenrijk grasland is een belangrijke stap richting het bevorderen van biodiversiteit en duurzaamheid. Het zou mooi zijn als we dit jaar de 10001^e ha in kunnen inzaaien”, aldus Wilco Brouwer de Koning, initiatiefnemer en bestuurslid LTO Melkveehouderij.

Het project ‘1001ha’ werd 3,5 jaar geleden gelanceerd om de biodiversiteit te bevorderen en de bodemgezondheid te verbeteren. Elke hectare kruidenrijk grasland zorgt voor betere bodemvruchtbaarheid, kan beter tegen droogte en reduceert CO2 door minder gebruik van kunstmest. Ook leidt het tot meer insecten, betere waterberging en gezondere bodems.

Week van de Biodiversiteit
Het succes van ‘1001ha’ is een mooi voorbeeld dat past binnen de ‘Week van de Biodiversiteit’, een periode waarin extra aandacht wordt besteed aan het bodemleven en de biodiversiteit op het platteland. Wilco Brouwer de Koning: “Het initiatief 1001ha blijft groeien en we zijn verheugd dat steeds meer gemeenten en provincies, mede dankzij ons en veel betrokken afdelingsbestuurders, boeren willen helpen met het maken van stappen naar een (bio) diverse landbouw. Het succes van dit project toont aan dat duurzaamheid en economische voordelen hand in hand kunnen gaan.”

‘Een gezonde biodiversiteit is cruciaal voor een vitale land- en tuinbouw’, zo is te lezen in de visie op biodiversiteit van LTO. De visie is opgebouwd uit vier kernboodschappen welke door te vertalen zijn voor boeren en tuinders naar hun eigen bedrijf om zo de biodiversiteit te bevorderen.

Voor meer informatie over het project ‘1001ha’ en hoe u kunt deelnemen, bezoek hier de website.

Vanavond informeerde minister Van der Wal de Tweede Kamer over de voortgang van de aanpak piekbelasting. Deze aanpak richt zich op een groep van circa 3.000 veehouders die in aanmerking komen voor de verschillende regelingen waarmee boeren hun stikstofuitstoot terug kunnen dringen. In de nieuwe Kamerbrief bevestigt de minister definitief dat de piekbelastings­aanpak vrijwillig is. Boeren die er geen gebruik van maken, worden niet opgezadeld met de titel ‘piekbelaster’. Dat is positief. Zorgelijk is dat de verschillende regelingen voor de ‘blijvers’ (boeren die ervoor kiezen hun emissie te reduceren via innovatie, extensivering, omschakeling of verplaatsing) nog niet naar behoren openstaan. Het openstellen van de regelingen voor innovatie en bedrijfsverplaatsing moet nu de hoogste prioriteit krijgen.

In haar vorige Kamerbrief over de piekbelastingsaanpak van 12 juni 2023 schreef minister Van der Wal: “Er zal een periode zijn dat alle regelingen gelijktijdig open staan. Zo hebben ondernemers de tijd om weloverwogen beslissingen te nemen”. Ook Remkes benadrukte in zijn rapport ‘Niet alles kan overal’ dat het van belang is dat boeren inzicht hebben in de verschillende instrumenten waarvan zij gebruik kunnen maken.

De overweging om te stoppen met het (gezins)bedrijf is het zwaarste en meest ingrijpende besluit dat boeren kunnen nemen. Voor LTO was en is het een randvoorwaarde dat de verschillende regelingen gelijktijdig openstaan zodat boeren goed geïnformeerd een weloverwogen besluit kunnen nemen over hun toekomst. LTO vindt het dan ook positief dat minister Van der Wal de openstelling van de LBV+ wil verlengen tot eind 2024. De LBV-regeling is inmiddels al gesloten en het is de vraag of, en in welke vorm, deze eventueel weer wordt opengesteld. Verlengde openstelling van de LBV+ móet wat LTO betreft gepaard gaan met het zo-snel-mogelijk openstellen van de regelingen voor verplaatsing en innovatie.

Innovatie
Gelijktijdig met de Kamerbrief over de piekbelastingsaanpak publiceerden ministers Adema en Van der Wal ook een Kamerbrief over de ‘voortgang innovatie emissiereductie veehouderij’. Uit deze brief blijkt dat er amper voortgang geboekt wordt met vergunningverlening. Het is zorgwekkend dat perspectief op vergunningverlening ontbreekt voor boeren, die juist via innovatie (zoals stalsystemen, voer-, mest-, landgebruik of andere managementmaatregelen) hun stikstofuitstoot terug willen dringen. De minister richt zich op het publiceren van een ‘handreiking’ en overweegt het subsidiabel stellen van nageschakelde technieken. Het ministerie heeft een aantal richtingen uitgezet om vergunningverlening weer open te zetten. Dat zijn mogelijk goede richtingen, maar ze kosten veel tijd. Wat LTO betreft moet het innovatiespoor echt sneller van de grond komen. De houding moet zijn “hoe kan het wel”, in plaats van de focus op 100 % zekerheid. We zien daar ook goede mogelijkheden toe, zoals het toekennen van een onzekerheidsmarge.

Vrijwilligheid
Wie gebruik maakt van de LBV of de LBV+ heeft de keuzevrijheid om, na het doorlopen daarvan, op de bedrijfslocatie andere activiteiten te ontplooien onder de voorwaarde dat de stikstofemissie met (tenminste) 85% is  gereduceerd. Ondernemers die vallen onder de piekbelastingsaanpak  kunnen, hopelijk op de kortst mogelijke termijn, ook kiezen voor andere transitieregelingen (extensiveren, innoveren, omschakelen, verplaatsen). Er was lang onduidelijkheid over de vraag of de aangeschreven 3.000 bedrijven allemaal de stikstofemissie met 85% moeten reduceren, óók als zij gebruik maken van de andere regelingen. Voor LTO was het een lobby­prioriteit om te borgen dat de 85%-reductieverplichting uitsluitend geldt voor potentiële stoppers. In haar Kamerbrief van 12 juni 2023 noemde minister Van der Wal de 85%-reductieverplichting nog in relatie tot omschakelen, extensiveren, innoveren of verplaatsen. In haar nieuwe Kamerbrief is deze koppeling definitief losgelaten. We zijn verheugd met de duidelijkheid die de minister daar in haar nieuwe Kamerbrief over biedt. Door middel van het ‘ondernemersplan’ wordt, eerst via pilots, wel in beeld gebracht wat boeren in de toekomst gaan doen en hoe de bevoegde gezagen daarmee omgaan.

Financiën
Om alle aanvragen voor de LBV/LBV+ te kunnen honoreren en de LBV+ langer open te stellen, maakt de minister een budget vrij van 1,45 miljard euro. Daarnaast wordt een bedrag van 1,35 miljard euro vrijgemaakt voor zogenaamde ‘koploperprojecten’. Het is goed dat er budget beschikbaar komt zodat provincies en regio’s met gebiedsgericht maatwerk aan de slag kunnen met no regret-maatregelen en projecten.

Het totaalbudget dat wordt vrijgemaakt voor ‘stoppers’ staat in geen enkele verhouding tot de middelen die beschikbaar zijn voor ‘blijvers’. Terwijl voor de stoppersregelingen aanzienlijke budgetten worden vrijgemaakt waar honderden boeren gebruik van kunnen maken, komt er voor de verschillende andere regelingen (extensiveren, verplaatsen, innovatie, omschakelen) in totaliteit slechts een paar honderd miljoen euro beschikbaar, waarvan enkele tientallen boeren gebruik kunnen maken.

PAS-melders
Waar de Kamerbrief niet op ingaat, is de vraag hoeveel mol stikstofreductie dit maatregelenpakket in totaliteit op gaat leveren en – nog belangrijker – hoe de ruimte die daardoor ontstaat wordt ingezet. Het legaliseren van PAS-melders, interimmers en overige knelgevallen verdient wat LTO betreft de hoogste prioriteit. Het aanwenden van de vrijkomende ruimte om boeren, die buiten hun schuld om hun vergunning verloren, ligt ook in lijn met eerdere toezeggingen van de minister.

Drie wetenschappers hebben op verzoek van minister Van der Wal een essay geschreven naar de vraag of er een alternatief mogelijk is voor de kritische depositiewaarde (KDW). Dit verzoek is gedaan naar aanleiding van de aanbeveling uit het rapport van Johan Remkes van 5 oktober 2022 om een juridisch houdbaar alternatief voor de KDW te zoeken, als maat om de kwaliteit van de natuur in beeld te brengen. De publicatie van het essay, afgelopen vrijdag, markeert de start van een verdere verkenning naar mogelijke alternatieven. LTO ziet in het essay waardevolle kansen voor een constructief vervolgtraject. Wel menen wij dat de hoofdvraag die de minister aan de wetenschappers heeft meegegeven, de verkeerde vraag was. Deze zou namelijk niet moeten zijn: “Is er een alternatief voor de KDW in de wet?”, maar: “Zijn er alternatieve methoden mogelijk om de staat van instandhouding van de natuur te borgen?”.

 Natuurkwaliteit
In het voortraject heeft LTO benadrukt dat de belangrijkste onderzoeksvraag zou moeten gaan over de zoektocht naar alternatieve methoden om de staat van instandhouding van de natuur te meten en te borgen. Relevant is de vraag of en hoe deze alternatieven voor de kwaliteit van de natuur uitgedrukt kunnen worden in een omgevingswaarde, en welk handelingsperspectief daaruit voortvloeit voor boeren en tuinders in relatie tot vergunningverlening.

Naar onze mening liet de minister mogelijk waardevolle inzichten en kansen liggen door de onderzoeks­opdracht op voorhand al te eenzijdig te focussen op de (veel smallere) vraag of er alternatieven voor de KDW mogelijk zijn. De betrokken wetenschappers – de heren Erisman, Backes en De Vries – hebben zich in hun essay strikt beperkt tot deze hoofdvraag van de minister. In dit essay lijken zij dan ook amper of niet gekeken te hebben naar alternatieve manieren om de staat van de natuur, in brede zin, te beoordelen en te borgen. LTO vind dat een gemiste kans omdat deze eenzijdige focus op stikstof juist de kern vormt van de huidige impasse. Het juridisch moeras dat ons land nu al ruim vier jaar lang gijzelt is ontstaan door de eenzijdige stikstoffocus in de wet.

LTO-portefeuillehouder Platteland & Omgeving Trienke Elshof: “Wij hoopten en verwachtten dat de wetenschappers zich met een onbevangen en kundige blik zouden buigen over de vraag hoe de staat van instandhouding van de natuur integraal beoordeeld kan worden, anders dan alleen naar de KDW en stikstof te kijken. Andere Europese landen doen dit immers ook op andere wijze. LTO vindt het een gemiste kans dat de auteurs niet ingaan op welke verschillende drukfactoren op de natuur aan de orde zijn en hoe een omgevingswaarde daar uitdrukking aan kan geven. Om de papieren stikstof-schijnwerkelijkheid te overstijgen zou juist aanvullend veldonderzoek een cruciale rol moeten spelen om de natuur te beoordelen. Alleen zo krijgen we in tal van natuurgebieden duidelijkheid over de werkelijke staat van de natuur, én het belang van andere drukfactoren zoals waterbeheer, recreatiedruk, klimaatverandering en de manier waarop het gebied beheerd wordt”.

Emissies
LTO is positief over de aanbeveling om in het beleid te gaan sturen op feitelijke, meetbare stikstofemissies op bedrijfsniveau. Terecht stellen Erisman et al. dat, als het gaat om de landbouw, agrarische bedrijven verantwoordelijk zijn voor emissiebijdragen uit de landbouw, maar dat zij niet verantwoordelijk gehouden mogen worden voor het al dan niet halen van KDW-normen. LTO onderschrijft de conclusie dat “de KDW een tot de overheid gerichte doelstelling is”. Tegelijkertijd lost deze constatering alleen het probleem niet op. Als de overheid haar doelstellingen niet haalt, blijven sectoren immers aan de lat staan om emissies verder te reduceren. Naar de mening van LTO is het heel goed mogelijk om uitsluitend op emissies te sturen, de KDW weliswaar te handhaven als een (van vele) relevante milieu-indicatoren, maar de ‘absolute status’ van de KDW te schrappen door haar uit de wet én de vergunningverlening te halen.

De wetenschappers hebben deze zienswijze vertaald in een aantal aanbevelingen, die een nadere verkenning rechtvaardigen. LTO heeft continue benadrukt dat er een alternatief moet komen voor de KDW in de vergunningverlening en dat er een langjarig  perspectief moet komen, waarin agrariërs ruimte krijgen om op hun eigen manier emissiedoelen te realiseren. Het is logisch daartoe oplossingen te zoeken in de sfeer van emissiesturing op bedrijfsniveau.

Elshof: “De auteurs van het essay leveren een waardevolle aanbeveling voor het beoordelen van agrarische bedrijven op hun feitelijke bijdrage aan de emissies en niet op basis van een veronderstelde bijdrage aan de stikstofdepositie. Hierin zien wij aanknopingspunten voor een vervolggesprek. LTO beoordeelt de suggestie voor het sturen op emissies als positief en ziet uit naar vervolggesprekken om dit nader te verkennen”. Tegelijkertijd zijn Elshofs zorgen niet weggenomen: “Als de regering volhard in het handhaven van de KDW in de wet, dan is niet duidelijk wat er qua emissie-eis gebeurt richting agrarische bedrijven wanneer doelstellingen voor Natura2000-gebieden niet gehaald worden. Als bijvoorbeeld de buitenlandse emissies niet of onvoldoende afnemen, zijn wij bezorgd dat het Rijk alsnog scherpere reductiedoelen aan de landbouw oplegt, terwijl niet duidelijk is of de staat van instandhouding van de natuur daar werkelijk mee geholpen is. De regering moet echt afscheid nemen van het sturen op stikstofdepositie en zorgdragen voor duidelijkheid over hoe de staat van de natuur wél beoordeeld moet worden. Het verstoppen achter KDW-waarden die een metafysische betekenis voor de staat van natuur wordt toegedicht moet stoppen. Het moet weer gaan over wat werkelijk de staat van de natuur is en wat er reëel gezien nodig is om de natuur in stand te houden”.

77% van de deelnemers aan de crowdfundingscampagne 1001ha Kruidenrijk grasland is ‘om’: nadat zij eenmalig hebben geëxperimenteerd met kruidenrijk grasland willen zij hier mee verder. De deelnemers merken dat ze met minder input (kunstmest) productie behouden, terwijl de bodem gezonder wordt met meer biodiversiteit. De campagne 1001ha van Urgenda en LTO Nederland liet de afgelopen twee jaar melkveehouders laagdrempelig experimenteren door korting te bieden op de aanschaf van een kruidenrijk grasmengsel. “”Mooi dat met deze campagne zoveel partijen betrokken zijn bij de verduurzaming van de sector en dat melkveehouders de uitdaging aan gaan om te experimenteren met kruidenrijk grasland. Dat 77% van de deelnemende melkveehouders verder wil met kruidenrijk grasland laat zien dat we met 1001ha een gouden formule in handen hebben.”, aldus Wilco Brouwer de Koning, initiatiefnemer van LTO Nederland. Hanneke van Ormondt van Urgenda: “met deze campagne bieden we een oplossing voor de maatschappij om CO2 uitstoot te verminderen en de biodiversiteit te verhogen”.

1001ha kruidenrijk grasland
Urgenda en LTO Nederland startten de campagne in het najaar van 2020: melkveehouders krijgen fikse korting op de aanschaf van maximaal 3 hectare kruidenrijk grasmengsel en krijgen daar uitgebreide begeleiding bij. Inmiddels doen 6 zaadleveranciers mee en kunnen boeren kiezen uit 12 mengsels. De campagne sloeg per direct aan onder boeren én onder geldschieters. Inmiddels is er voor 2500 hectare verkocht aan 812 verschillende boeren. Elke hectare hoogproductief kruidenrijk grasland levert een besparing op van 500 kilo kunstmest en 1000 kilo CO2. Bovendien zorgt het voor meer voedsel voor insecten en vogels, minder bestrijdingsmiddelen, gezonde koeien en betere waterberging.

 Resultaat enquête
Uit de enquête onder deelnemende boeren blijkt: 77% van de boeren wil zeker meer percelen inzaaien na het experiment, als er tenminste een nieuwe kortingsactie komt. Slechts 3% wil dit niet. Voor sommige boeren is het experiment een gamechanger: met minder input, dezelfde output. Zij geven aan hun bedrijfsvoering helemaal om te gooien naar natuurinclusief en extensief.

Vraag aan de maatschappij: help de boer!
De crowdfundingscampagne startte dankzij een voorschot van Urgenda en ondersteuning vanuit ASN bank, en vond al snel bijval bij enkele bedrijven (Natuurmonumenten, Patagonia en Triodos Foundation) en vele burgers. Maar inmiddels hebben ook 9 provincies, een enkele gemeente en het ministerie LNV meegedaan. Dit najaar is er nog budget in Brabant, Gelderland, Drenthe, Zuid-Holland, Zeeland en in gemeente Hof van Twente. Maar boeren door het hele land willen meedoen. Daarom vragen Urgenda en LTO Nederland de maatschappij om meer bijdragen, zodat boeren verder kunnen verduurzamen.

Op 14 juni organiseert LTO Nederland een webinar over de Kamerbrieven over stikstof, het Nationaal Programma Landelijk Gebied en het toekomstperspectief van de agrarische sector.

LTO verzet zich tegen de stikstofplannen van het kabinet, die een kaalslag van het platteland betekenen. De ‘perspectiefbrief’ bevat enige positieve handvatten maar benadrukt vooral wat er allemaal níet meer kan.

De plannen die op 10 juni werden gepresenteerd komen hard binnen bij boeren en tuinders. Wij gaan daarom graag digitaal met u in gesprek over de Kamerbrieven, wat er aan vooraf ging, en waar we de komende tijd op inzetten.

Datum en tijdstip: dinsdag 14 juni, 20.00 – 21.30 uur

Registreren: noodzakelijk indien u vragen wil stellen, via deze link.

Meekijken: ook mogelijk zonder registratie, via deze link.

Sprekers:

Sjaak van der Tak, voorzitter

Trienke Elshof, portefeuillehouder Platteland en Omgeving

Erwin Wunnekink, voorzitter vakgroep Melkveehouderij

Mark Heijmans, themacoördinator

Herman Litjens, themaspecialist

Hans Van den Heuvel, algemeen directeur (moderator)

Boeren houden op 30 mei hun koeien binnen om te protesteren tegen het stikstofbeleid. Als gevolg van verschillende rechtszaken dreigt de koe niet meer zonder extra vergunning de wei in mogen, iets wat praktisch en juridisch onhaalbaar is. Met de actie #30MeiKoeUitDeWei roepen LTO Nederland en Team Agro NL de overheid op om deze absurde uitkomst van de stikstofcrisis te voorkomen.

“Nederland bevindt zich in een juridisch moeras, waar we drie jaar na de stikstofuitspraak van de Raad van State nog steeds niet uit zijn. Boeren, burgers en politici willen de koe allemaal graag in de wei houden. Het is bovendien beter voor de bodem en de natuur,” zegt Sjaak van der Tak, voorzitter LTO Nederland. “Het zou absurd zijn als het stikstofbeleid de koe uit de wei jaagt. Met deze actie roepen we de overheid op om haar werk goed te doen, zodat er nooit een vergunningsplicht voor de koe in de wei komt.”

“De koe in de wei hoort bij Nederland, 84% van de melkveehouders doet aan weidegang. Dat is elk jaar anders: afhankelijk van het weer, hoe goed het gras groeit, het afwisselen van gewassen en het ruilen van grond met anderen. Als dit soort rechtszaken doorgaan en de overheid niet in de bres staat dan verdwijnt dat iconische beeld. We kunnen toch niet elk jaar een vergunning aanvragen, nog los van het feit dat de vergunningverlening nog steeds muurvast zit? Op 30 mei laten we daarom zien wat het gevolg van dit stikstofbeleid is door de koeien binnen te houden,” zegt Jaap Lodders, voorzitter van Team Agro NL.

Weidegang beter voor de natuur
Sinds de Raad van State op 29 mei 2019 een einde maakte aan het PAS verkeren duizenden boeren in grote onzekerheid over de toekomst van hun bedrijf. Investeringen in verduurzaming vielen stil, en juridische discussies over volstrekt normale onderdelen van het boerenbedrijf, zoals weidegang, zorgen voor grote spanning.

Gelukkig bevestigden de commissie Remkes, het ministerie van LNV én de provincies al twee jaar geleden dat beweiden vergunningsvrij is en blijft. Dat weerhield MOB echter niet van talloze juridische procedures, met als gevolg bijvoorbeeld de uitspraak van de Rechtbank Overijssel van enkele weken geleden: de provincie mag het beweiden niet meer zomaar toestaan. De rechtszaken zorgen voor verlammende onzekerheid in de sector, terwijl de overheid slechts hoopgevende woorden biedt en de rechtszekerheid die Nederlanders verdienen uitblijft.

30 mei, koe uit de wei
Op 30 mei, 3 jaar en 1 dag na de stikstofuitspraak, vragen boeren daarom aandacht voor de absurde situatie die de koe uit de wei dreigt te verjagen. De maandag na het Hemelvaartsweekend, waarin Nederlanders traditiegetrouw het platteland in trekken en van de koe in de wei genieten, houden melkveehouders hun koeien binnen.

Boeren delen op social media met #30MeiKoeUitDeWei foto’s van hun weides met én zonder koeien. LTO Nederland en Team Agro NL bundelen de ‘mooiste’ beelden en delen deze met Minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof), Henk Staghouwer (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) en de Tweede Kamer.

Meer weten over deze actie? Lees hier de Q&A of kijk op lto.nl/30meikoeuitdewei

Noot voor de redactie, niet voor publicatie

Op verschillende plekken in het land gaan boeren en boerenbestuurders op 30 mei graag met journalisten in gesprek over deze actie. Stuur een email als u er bij wil zijn:

Wytse Sonnema, hoofd public affairs & communicatie LTO Nederland
wsonnema@lto.nl
06 23 26 57 46