Een brede coalitie van organisaties uit landbouw, visserij, jacht en recreatie waarschuwt voor de stapeling van natuurplannen en doelensystemen in Nederland. Volgens hen dreigt hiermee een herhaling van de fouten uit het stikstof- en Natura 2000-dossiers. In een gezamenlijke brief aan staatssecretaris Rummenie roepen zij het kabinet op om nu te kiezen voor duidelijke doelen, samenhang en uitvoerbaarheid. Daarmee willen zij voorkomen dat opnieuw onuitvoerbaar en juridisch kwetsbaar beleid ontstaat.

Tijdens een informatiebijeenkomst over de Europese Natuurherstelverordening (NHV) georganiseerd door het ministerie van LVVN gehouden in oktober te Utrecht werd duidelijk dat fundamentele keuzes ontbreken. Sectoren die dagelijks werken met land en water krijgen te maken met nieuwe verplichtingen. Tegelijk blijft onduidelijk wat ‘natuurherstel’ precies betekent. Ook is niet helder hoe doelen worden vastgesteld en wat de gevolgen zijn voor vergunningverlening, bedrijfsvoering en bestaand gebruik.

De sectoren herkennen hierin een patroon dat eerder zichtbaar was bij de aanpak van stikstof en Natura 2000: ambitieuze doelen zonder heldere afbakening, onvoldoende samenhang met bestaand beleid en een onderschatting van de gevolgen voor uitvoering en vergunningverlening. Het resultaat was jarenlange onzekerheid, stilgevallen investeringen en een golf aan juridische procedures. Volgens de betrokken organisaties dreigt het natuurbeleid in Nederland langs hetzelfde pad te worden ingevoerd.

De combinatie van de NHV, de Vogel- en Habitatrichtlijn, de nieuwe Natuurdoelanalyses, de actualisatie van Natura 2000-doelen, mariene gebiedsplannen, beheerplannen van terreinbeheerders en diverse beleidsagenda’s creëert een systeem dat bestuurlijk onduidelijk, ecologisch onzeker en juridisch risicovol is. Hierdoor neemt de stapeling van regels toe en groeit het risico op tegenstrijdige verplichtingen en verdere juridisering. Sectoren waarschuwen dat beleid zo steeds verder losraakt van de uitvoeringspraktijk.

Daarnaast leidt het tot een verdere inperking van de beschikbare ruimte voor land- en watergebruik, terwijl het ecologisch effect van veel voorgestelde maatregelen onvoldoende is onderbouwd. Dit raakt direct landbouw, visserij, jacht en recreatie, maar ook investeringszekerheid, onderhoud van het landschap en de leefbaarheid van het landelijk gebied. De ervaringen met het stikstof- en Natura 2000-beleid laten zien dat vage doelen en een pas later uitgewerkte uitvoering leiden tot vastlopende processen.
Als het kabinet deze lessen nu niet toepast, dreigt opnieuw een vergelijkbare impasse te ontstaan.

De brede sectoren delen dezelfde zorgen. Dit heeft geleid tot een gezamenlijke brief aan de staatssecretaris, met drie dringende oproepen:

1. Neem regie en voorkom herhaling van beleidsstapeling
   Maak expliciet hoe de Natuurherstelverordening zich verhoudt tot bestaand natuurbeleid en voorkom dat dezelfde gebieden, activiteiten en sectoren opnieuw worden geconfronteerd met overlappende en tegenstrijdige verplichtingen.
2. Leer van stikstof en Natura 2000: kies voor heldere, haalbare doelen
   Definieer wat ‘herstel’ betekent, welke ecologische effecten daadwerkelijk worden nagestreefd en hoe deze worden gemeten. Alleen concrete en realistische doelen voorkomen juridische onzekerheid en beleidsstilstand.
3. Zet uitvoerbaarheid centraal, niet achteraf repareren
   Betrek de praktijk vooraf bij de uitwerking. Beleidsambities die niet uitvoerbaar zijn, leiden – zoals eerder is gebleken – tot verlies aan draagvlak, stilvallende vergunningverlening en vertraging van natuurdoelen.

De sectoren roepen de staatssecretaris op om het natuurbeleid te herijken en expliciet de lessen uit het stikstof- en Natura 2000-dossier toe te passen. Zonder die koerswijziging dreigt opnieuw een langdurig beleidsdossier waarin natuur, economie en samenleving allemaal verliezen.

Initiatiefnemers
Aan het initiatief nemen deel: LTO, Agractie Nederland, NAV, de Nederlandse Vissersbond (namens de gezamenlijke visserijorganisaties), de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging, HISWA-RECRON en de FNRS. De brede samenstelling benadrukt dat de zorgen sectoroverstijgend zijn en niet op zichzelf staan.

Boeren en tuinders in het hele land kunnen vanaf vandaag weer bomenpakketten met flinke korting bestellen. Met de campagne ‘1001ha bomen’ willen verschillende LTO-afdelingen en Urgenda het planten van bomen voor boeren en tuinders makkelijker maken. De actie startte vorige winter met succes: 183 boeren plantten gezamenlijk 26.680 bomen. Hiermee wordt CO₂ uit de lucht opgevangen, wordt de biodiversiteit gestimuleerd én (op termijn) schaduw voor dieren in de wei gecreëerd. De kortingsactie wordt mogelijk gemaakt door bijdragen van vele burgers en slaat goed aan: 75% van de deelnemers wil dit jaar méér bomen planten.

Dit najaar willen de organisatoren (Urgenda, LTO Melkveehouderij, ZLTO, LLTB, Bionext en Agroforestry Netwerk Nederland) nog veel meer boeren en tuinders bereiken om bomen en struiken te gaan planten. De evaluatie van het afgelopen seizoen is bemoedigend: deelnemers schatten dat ondanks het extreem droge jaar zo’n 80% van het plantgoed is aangeslagen. 75% van de deelnemers is voornemens komende winter meer bomen te gaan planten. Het overgrote deel van hen geeft aan dat niet te kunnen doen zonder de kortingsactie.

Elke boom op boerenland is van grote waarde: jaarlijks neemt een boom tussen de 10 en 40 kg aan CO₂ op en de diepe wortels van bomen zorgen voor een betere waterinfiltratie en een gezondere bodem. ‘1001ha bomen’ biedt drie typen bomenpakketten aan: een mix van eetbare bomen, een pakket voor een biodiverse houtsingel en de voederhaag: hierin zitten bomen en struiken die bijzonder gezond zijn voor koeien. Niet voor niets worden die hagen ook wel koeienapotheken genoemd. Alle bomen zijn inheems en komen van duurzame kwekers: een mix van biologisch, On the way to planetproof en autochtoon.

Wilco Brouwer de Koning van LTO Melkveehouderij: “Met 1001ha bomen bieden we melkveehouders op een laagdrempelig manier de mogelijkheid om de biodiversiteit op hun bedrijf te versterken.”

Hanneke van Ormondt van Urgenda: “We genieten allemaal van een natuurlijker agrarisch landschap met houtsingels en heggen. Met deze campagne werken boeren en burgers daar samen aan: beide betalen 50% van de bomenpakketten. Zo staat de boer niet alleen voor die opgave!”

Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

Drie wetenschappers hebben op verzoek van minister Van der Wal een essay geschreven naar de vraag of er een alternatief mogelijk is voor de kritische depositiewaarde (KDW). Dit verzoek is gedaan naar aanleiding van de aanbeveling uit het rapport van Johan Remkes van 5 oktober 2022 om een juridisch houdbaar alternatief voor de KDW te zoeken, als maat om de kwaliteit van de natuur in beeld te brengen. De publicatie van het essay, afgelopen vrijdag, markeert de start van een verdere verkenning naar mogelijke alternatieven. LTO ziet in het essay waardevolle kansen voor een constructief vervolgtraject. Wel menen wij dat de hoofdvraag die de minister aan de wetenschappers heeft meegegeven, de verkeerde vraag was. Deze zou namelijk niet moeten zijn: “Is er een alternatief voor de KDW in de wet?”, maar: “Zijn er alternatieve methoden mogelijk om de staat van instandhouding van de natuur te borgen?”.

 Natuurkwaliteit
In het voortraject heeft LTO benadrukt dat de belangrijkste onderzoeksvraag zou moeten gaan over de zoektocht naar alternatieve methoden om de staat van instandhouding van de natuur te meten en te borgen. Relevant is de vraag of en hoe deze alternatieven voor de kwaliteit van de natuur uitgedrukt kunnen worden in een omgevingswaarde, en welk handelingsperspectief daaruit voortvloeit voor boeren en tuinders in relatie tot vergunningverlening.

Naar onze mening liet de minister mogelijk waardevolle inzichten en kansen liggen door de onderzoeks­opdracht op voorhand al te eenzijdig te focussen op de (veel smallere) vraag of er alternatieven voor de KDW mogelijk zijn. De betrokken wetenschappers – de heren Erisman, Backes en De Vries – hebben zich in hun essay strikt beperkt tot deze hoofdvraag van de minister. In dit essay lijken zij dan ook amper of niet gekeken te hebben naar alternatieve manieren om de staat van de natuur, in brede zin, te beoordelen en te borgen. LTO vind dat een gemiste kans omdat deze eenzijdige focus op stikstof juist de kern vormt van de huidige impasse. Het juridisch moeras dat ons land nu al ruim vier jaar lang gijzelt is ontstaan door de eenzijdige stikstoffocus in de wet.

LTO-portefeuillehouder Platteland & Omgeving Trienke Elshof: “Wij hoopten en verwachtten dat de wetenschappers zich met een onbevangen en kundige blik zouden buigen over de vraag hoe de staat van instandhouding van de natuur integraal beoordeeld kan worden, anders dan alleen naar de KDW en stikstof te kijken. Andere Europese landen doen dit immers ook op andere wijze. LTO vindt het een gemiste kans dat de auteurs niet ingaan op welke verschillende drukfactoren op de natuur aan de orde zijn en hoe een omgevingswaarde daar uitdrukking aan kan geven. Om de papieren stikstof-schijnwerkelijkheid te overstijgen zou juist aanvullend veldonderzoek een cruciale rol moeten spelen om de natuur te beoordelen. Alleen zo krijgen we in tal van natuurgebieden duidelijkheid over de werkelijke staat van de natuur, én het belang van andere drukfactoren zoals waterbeheer, recreatiedruk, klimaatverandering en de manier waarop het gebied beheerd wordt”.

Emissies
LTO is positief over de aanbeveling om in het beleid te gaan sturen op feitelijke, meetbare stikstofemissies op bedrijfsniveau. Terecht stellen Erisman et al. dat, als het gaat om de landbouw, agrarische bedrijven verantwoordelijk zijn voor emissiebijdragen uit de landbouw, maar dat zij niet verantwoordelijk gehouden mogen worden voor het al dan niet halen van KDW-normen. LTO onderschrijft de conclusie dat “de KDW een tot de overheid gerichte doelstelling is”. Tegelijkertijd lost deze constatering alleen het probleem niet op. Als de overheid haar doelstellingen niet haalt, blijven sectoren immers aan de lat staan om emissies verder te reduceren. Naar de mening van LTO is het heel goed mogelijk om uitsluitend op emissies te sturen, de KDW weliswaar te handhaven als een (van vele) relevante milieu-indicatoren, maar de ‘absolute status’ van de KDW te schrappen door haar uit de wet én de vergunningverlening te halen.

De wetenschappers hebben deze zienswijze vertaald in een aantal aanbevelingen, die een nadere verkenning rechtvaardigen. LTO heeft continue benadrukt dat er een alternatief moet komen voor de KDW in de vergunningverlening en dat er een langjarig  perspectief moet komen, waarin agrariërs ruimte krijgen om op hun eigen manier emissiedoelen te realiseren. Het is logisch daartoe oplossingen te zoeken in de sfeer van emissiesturing op bedrijfsniveau.

Elshof: “De auteurs van het essay leveren een waardevolle aanbeveling voor het beoordelen van agrarische bedrijven op hun feitelijke bijdrage aan de emissies en niet op basis van een veronderstelde bijdrage aan de stikstofdepositie. Hierin zien wij aanknopingspunten voor een vervolggesprek. LTO beoordeelt de suggestie voor het sturen op emissies als positief en ziet uit naar vervolggesprekken om dit nader te verkennen”. Tegelijkertijd zijn Elshofs zorgen niet weggenomen: “Als de regering volhard in het handhaven van de KDW in de wet, dan is niet duidelijk wat er qua emissie-eis gebeurt richting agrarische bedrijven wanneer doelstellingen voor Natura2000-gebieden niet gehaald worden. Als bijvoorbeeld de buitenlandse emissies niet of onvoldoende afnemen, zijn wij bezorgd dat het Rijk alsnog scherpere reductiedoelen aan de landbouw oplegt, terwijl niet duidelijk is of de staat van instandhouding van de natuur daar werkelijk mee geholpen is. De regering moet echt afscheid nemen van het sturen op stikstofdepositie en zorgdragen voor duidelijkheid over hoe de staat van de natuur wél beoordeeld moet worden. Het verstoppen achter KDW-waarden die een metafysische betekenis voor de staat van natuur wordt toegedicht moet stoppen. Het moet weer gaan over wat werkelijk de staat van de natuur is en wat er reëel gezien nodig is om de natuur in stand te houden”.

Op 14 juni organiseert LTO Nederland een webinar over de Kamerbrieven over stikstof, het Nationaal Programma Landelijk Gebied en het toekomstperspectief van de agrarische sector.

LTO verzet zich tegen de stikstofplannen van het kabinet, die een kaalslag van het platteland betekenen. De ‘perspectiefbrief’ bevat enige positieve handvatten maar benadrukt vooral wat er allemaal níet meer kan.

De plannen die op 10 juni werden gepresenteerd komen hard binnen bij boeren en tuinders. Wij gaan daarom graag digitaal met u in gesprek over de Kamerbrieven, wat er aan vooraf ging, en waar we de komende tijd op inzetten.

Datum en tijdstip: dinsdag 14 juni, 20.00 – 21.30 uur

Registreren: noodzakelijk indien u vragen wil stellen, via deze link.

Meekijken: ook mogelijk zonder registratie, via deze link.

Sprekers:

Sjaak van der Tak, voorzitter

Trienke Elshof, portefeuillehouder Platteland en Omgeving

Erwin Wunnekink, voorzitter vakgroep Melkveehouderij

Mark Heijmans, themacoördinator

Herman Litjens, themaspecialist

Hans Van den Heuvel, algemeen directeur (moderator)

Wil jij in het centrum van de actualiteit en de maatschappelijke, economische, juridische en politieke discussie rondom klimaat opereren en voor sector die bij kan dragen aan de oplossingen, maar tegelijkertijd ook vele uitdagingen voor zich ziet? Solliciteer dan als themaspecialist Klimaat bij LTO Nederland!

Binnen LTO Nederland is klimaat een leidend thema. Hieronder valt een breed en divers scala aan onderwerpen en werkzaamheden, variërend van de Europese Green Deal tot de nationale klimaatwet en van de uitvoering van het klimaatakkoord tot de regionale energiestrategie. Gevoel voor de complexe – met name Brusselse – besluitvorming op alle deelterreinen van het klimaatdossier is in deze functie een vereiste.

Meer weten, heb je vragen of wil je direct solliciteren? Bekijk hier de vacature en reageer uiterlijk 6 juni!

In het tweede deel van het LNV-hoofdlijnendebat was er in de Tweede Kamer meer aandacht voor de agrarische ondernemer. De focus lag terecht meer op het toekomstperspectief voor de sector, investeren in innovatie en legalisatie van de PAS-melders. In het eerste deel van het debat, vorige week, lag de nadruk veel te veel op opkoop. Ondanks verschillende terechte vragen en vele suggesties uit de Kamer deden ministers Staghouwer (LNV) en Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof) nog te weinig concrete toezeggingen. Met name de inzet voor PAS-melders moet sneller en beter. LTO spreekt de komende dagen met verschillende Kamerleden om suggesties te doen die kunnen worden meegenomen in moties en stemmingen.

Het is goed dat er in het debat – eindelijk – veel aandacht was voor het landbouwperspectief. Succesvol stikstofbeleid kan niet zonder rendabele en gezonde boerenbedrijven. Onder meer VVD, CDA, ChristenUnie, SGP en BBB wilden van de nieuwe ministers weten hoe ze het perspectief van de blijvers gaan verbeteren. Waar het vorige week vooral over opkoop van stoppende boeren ging was er nu meer aandacht voor de overgrote meerderheid, de blijvers, wiens toekomstperspectief een cruciale randvoorwaarde voor succes is. LTO pleit ervoor dat in de gebiedsgerichte aanpak het landbouwperspectief net zo zwaar meetelt als de gestelde doelen op het gebied van stikstof, water en klimaat. Boerenbedrijfsvoering mag nooit een sluitpost zijn!

PAS-melders
Inmiddels is er van links tot rechts aandacht voor de duizenden gedupeerde boeren die nu als PAS-melder wachten op legalisatie. LTO Nederland vroeg hier voorafgaand aan het debat aandacht voor in een interview in de Telegraaf. Voor onder meer CDA, VVD, ChristenUnie, SGP en BBB moet hier prioriteit op komen om het vertrouwen van de sector te krijgen voor de stikstofaanpak.

Minister Van der Wal gaf aan de urgentie te voelen en open te staan voor suggesties om tot snellere legalisering te komen. LTO staat hierover met LNV en Kamer in contact en ziet twee routes. Bij de ene route vindt een vorm van ‘generaal pardon’ plaats die wordt onderbouwd door het afgesproken pakket van maatregelen, het omvangrijke stikstoffonds en de gebiedsgerichte aanpak. Die inzet is voldoende robuust om deze groep te legaliseren. De andere route is een zogenaamde (regionale) ADC-toets (alternatief niet voor handen, dwingende redenen, compensatie volgt). Wat LTO betreft is rechtsstatelijkheid een zeer dwingende reden. Het risico op handhaving van een PAS-melder is op dit moment te groot en is voor LTO absoluut onaanvaardbaar.

Enthousiasme over innovatie
Uit de inbreng van de beide bewindspersonen bleek duidelijk dat opkoop de laatste tijd te veel aandacht heeft gekregen. Het kabinet staat volop achter innovatie, van staltechnieken tot management en extensivering. De waardering hiervoor bleek ook bij het bezoek van minister Van der Wal aan een bedrijf waar verschillende stikstofreducerende innovaties. Bij dit bezoek, op uitnodiging van LTO, was ook Caroline van der Plas (BBB) aanwezig. In het debat werd deze inspirerende middag verschillende malen aangehaald. Het stikstoffonds biedt ruimte voor innovatie en emissiearme technologieën, waarbij LTO volop inzet op een juiste verdeling van de budgetten

KDW en natuur
Minister Van der Wal wil pas op termijn kijken of er meer ruimte is om alternatieven te hanteren voor de kritische depositiewaarde (KDW). De minister wil zich niet blind staren op de KDW (alhoewel formeel vastgelegd in de wet!), maar ziet dat rechters deze vaak toepassen (want in de wet!) en dat Nederland deze fors overschrijdt. In de toekomst hoopt ze te kijken of er alternatieven mogelijk zijn.

Een onafhankelijke ecologische autoriteit kan deze alternatieven dan ook meenemen bij het vaststellen en monitoren van gebiedsgerichte processen. LTO roept op vanaf het eerste moment te kijken wat er in een gebied nodig is om natuur te verbeteren en daarnaar te handelen in balans met economisch en sociaalcultureel perspectief. Dat is ook waar de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) vanuit gaat. Een strikte koers op enkel het behalen van stikstofnormen vormt een lange weg naar teleurstellingen met maar een beperkt effect op natuurherstel, laat staan het boerenperspectief.

En verder
Minister Staghouwer gaf aan de zorgen van boeren in de beekdalen te begrijpen. Het CDA en de SGP pleiten daarom bij de minister om de teeltvrijezones van 200 naar 25 meter terug te brengen. De minister hoopt boeren te kunnen helpen opdat zij niet te veel productiegrond verliezen, maar gaf aan dat er grote nitraatopgaven in het gebied zijn die moeten worden opgelost.

De landbouwminister deed in navolging van D66 een hartenkreet aan ketenpartijen om boeren in de transitie te ondersteunen. Het is immers een omslag die de boer niet alleen kan maken. Als ketenpartijen dit niet eigenhandig doen, zal het kabinet dit juridisch afdwingen. Ook de samenleving zal solidair moeten zijn nu zij vraagt om een transitie. Al ruim 70 jaar heeft de maatschappij geprofiteerd van goedkoop voedsel als gevolg van efficiënte landbouw. Ketenafspraken moeten duurzaamheidsbeprijzing inzichtelijk maken en kunnen consumenten zo helpen duurzamer boodschappen te doen.

Vervolg
Door het CDA is een Tweeminutendebat aangevraagd om moties in te kunnen dienen. Over minimaal een week zal dit ingepland worden in de Tweede Kamer. Daarnaast komen in juni de LNV-bewindspersonen met een Kamerbrief waarin zij concreet in zullen gaan op het toekomstperspectief van de Nederlandse boer.

Op 15 december 2021 presenteerden VVD, D66, CDA en ChristenUnie hun coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’.

LTO Nederland organiseerde de volgende dag een webinar voor haar leden. Daarin bespraken voorzitter Sjaak van der Tak en directeur Hans Van den Heuvel het resultaat van bijna twee jaar lobby voor dit nieuwe regeerakkoord en de inzet voor de toekomst.

Een uitgebreide versie van de slides is te downloaden via deze link.

Het adviesrapport ’Planten voor de toekomst’ geeft duidelijk inzicht in de beschikbaarheid van zaden en planten voor de Bossenstrategie. Ook de kansen en knelpunten voor de boomkwekerij staan er helder in.

Het rapport dat is opgesteld door de Werkgroep Genenbronnen en Plantmateriaal, is maandag officieel op een digitale bijeenkomst gepresenteerd aan de opdrachtgevers: het Ministerie van LNV en de provincies. De werkgroep bestond uit deskundigen uit de plantsoenketen. Voor de boomkwekerij heeft André Wijnstra, voorzitter van de LTO Cultuurgroep Bos- en Haagplantsoen, eraan meegewerkt.

Tot 2030 zijn naar schatting 161 miljoen bomen en struiken nodig. Hiervoor zijn onder andere langjarige afspraken met kwekers en garanties voor hun afzet nodig. Wijnstra onderstreepte dat tijdens de presentatie. „Voordat wij gaan investeren in zaden, willen wij wel graag een vorm van garantie krijgen. We hoeven echt niet elke eik verkocht te hebben voordat de eikel de grond in gaat, maar wel dat gevraagde volumes worden afgenomen.”

Belangrijk knelpunt: beschikbaarheid van zaad
Kwekers zijn nu nog terughoudend op de plannen uit de Bossenstrategie, zo staat ook in het rapport, wat te maken heeft met overheidsplannen in het verleden. Toen waren er ook veel planten nodig, maar die werden na een drie- tot vierjarige teelt amper afgenomen. „We zitten daarom nu in een vacuüm”, zei Wijnstra, „maar ik ben ervan overtuigd dat het ons, met de adviezen uit het rapport en met de zaadhandel, lukt om de plannen uit de Bossenstrategie te kunnen verwezenlijken.”

Een belangrijk knelpunt is de beschikbaarheid van zaad. De toekomstige zaadbehoefte voor de Bossenstrategie is geïnventariseerd door de LTO Cultuurgroep, Treeport Zundert en handelsgroep BoHeZa. „We wisten al jaren dat er bij verschillende soorten knelpunten waren; die zijn nu met cijfers duidelijk geworden”, vertelde Wijnstra op de presentatie van het rapport. „Ook dit najaar zijn er weer tekorten. De natuur bepaalt het zelf.”

Om zaadtekorten in de toekomst te kunnen afdekken, zijn nieuwe zaadbronnen nodig. Daarbij is de overheid nodig. „Investeringen in nieuwe bronnen kunnen niet uit de private sector komen”, stelde Wijnstra. Het zijn langdurige investeringen in grond en materiaal. „Het duurt 15-20 jaar voordat een zaadgaard van boomzaden in productie komt.”

LNV: beschikbaarheid materiaal is allesbepalend
Tijdens de bijeenkomst overhandigde Hank Bartelink, voorzitter van de werkgroep, het rapport aan Donné Slangen (waarnemend Directeur-Generaal Natuur, Visserij en Landelijk Gebied, Ministerie van LNV) en Hagar Roijackers (gedeputeerde provincie Noord-Brabant en portefeuillehouder Bossenstrategie in Bestuurlijke adviescommissie Vitaal Platteland).

„Het gaat om forse aantallen bomen en struiken”, reageerde Slangen, „en het gaat ook vooral om kwaliteit. Al het materiaal beschikbaar hebben is allesbepalend voor de Bossenstrategie.” Roijackers: „Het samenspel met kwekers is een win-win-situatie.”

Download HIER het rapport ‘Planten voor de toekomst’.

Omdat boeren en tuinders in en met de natuur werken voelen ze als eerste de gevolgen van klimaatverandering. Extreem weer had de afgelopen jaren al een grote impact – met deze zomer overstromingen in het zuiden van Nederland en juist extreme droogte, watertekorten en recordtemperaturen in de voorgaande jaren. Boeren en tuinders zetten zich ook daarom in voor oplossingen voor de klimaatopgaven. LTO Nederland vraagt daar tijdens COP26 aandacht voor met een social media campagne #klimaatboeren.

Op dit moment vergaderen beleidsmakers in Glasgow over klimaatverandering. De uitkomsten van COP26 zullen ook een impact hebben op boeren en tuinders. Om te benadrukken dat klimaatmaatregelen beginnen bij een beter klimaat voor boeren en tuinders zet LTO Nederland daarom verschillende initiatieven en innovaties uit de agrarische sector in de schijnwerpers. Boeren en tuinders hebben oplossingen. Daarvoor is het wel nodig dat beleidsmakers ruimte bieden aan het verdienvermogen, vakmanschap en ondernemerschap van onze sector.

Broeikasgasreductie is niet nieuw voor boeren en tuinders. De agrarische sector heeft sinds 1990 al grote stappen gezet. De broeikasgasemissie in de veehouderij is met zo’n 18% afgenomen, bij de gewasteelt met 43%, en de landbouw was dankzij de productie van hernieuwbare energie in 2018 al 100% zelfvoorzienend in energiegebruik. Het is onze ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn.

Lees hier meer over onze inzet voor het Europese klimaatpakket Fit for 55.

De Miljoenennota biedt onvoldoende perspectief om de uitdagingen in de land- en tuinbouw daadwerkelijk aan te pakken. De begroting van het demissionaire kabinet mist urgentie. LTO Nederland draagt concrete oplossingen voor de vijf grootste opgaven aan, die alsnog – door een demissionair of nieuw kabinet – moeten worden begroot voor 2022.

“We missen een gevoel van urgentie in deze Miljoenennota. De agrarische inkomens staan onder druk en de onzekerheid onder boeren en tuinders is groot. Er komen veel eisen terecht op het boerenerf: stikstof, klimaat en waterkwaliteit. Het wordt steeds moeilijker om werknemers te vinden en te huisvesten. Ons vakmanschap bij dier- en plantgezondheid wordt bekneld. Daar hebben onze ondernemers oplossingen voor. Maar Den Haag blijft achter,” aldus Sjaak van der Tak, voorzitter van LTO Nederland.

Aan de slag met voorstellen sector
Voldoende verdienvermogen staat aan de basis van een gezonde onderneming en is onmisbaar voor de verdere verduurzaming van de sector. Ondanks alle aandacht van de Tweede Kamer voor het onderwerp is de situatie in de agrarische sector de afgelopen jaren niet verbeterd.

Van der Tak: “Ik daag het kabinet en de Kamers uit nu echt aan de slag te gaan met de voorstellen vanuit de sector, en het komende jaar géén beleid te maken dat boeren en tuinders meer geld kost dan het oplevert.”

In een brief aan de Staten-Generaal doet LTO Nederland een aantal concrete voorstellen:

• Investeer € 1 miljoen in pilots voor toekomstgerichte ketens om het verdienvermogen van boeren en tuinders te verbeteren.
• Voorkom verdere vertraging in stikstofdossier en begroot al in 2022 € 1,7 miljard om uit de impasse te komen, in lijn met het breed gedragen plan Duurzaam Evenwicht.
• Geef ondernemers de kans een fiscale klimaat- en calamiteitenreserve aan te leggen, om schade door bijvoorbeeld extreem weer op te vangen.
• Ga aan de slag met de zorgvuldige invoering van voedselkeuzelogo Nutri-Score, en laat boeren en tuinders bijdragen aan een gezonder eetpatroon en een volgend Preventieakkoord.
• Faciliteer het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer, waarin met waterschappen aan schoner en voldoende water en een betere bodem wordt gewerkt; en gebruik 10-punten plan Van mestbeleid naar bodembeheer in plaats van het onhaalbare, ontwrichtende en onbetaalbare 7^e Actieprogramma
• Biedt de land- en tuinbouw vanwege de seizoensproductie een uitzonderingspositie bij het beprijzen van flexibele contracten en laat arbeidsmigranten van buiten de EU voor een duur van maximaal 9 maanden toe.

De volledige brief is hier te lezen.