De Europese Commissie heeft haar langverwachte EU-strategie voor de veehouderij gepubliceerd. In deze strategie erkent de Commissie nadrukkelijk het belang van de veehouderij voor voedselzekerheid, de economie en de strategische autonomie van Europa. Tegelijkertijd wordt geconstateerd dat veehouderij in verschillende delen van Europa onder druk staat wat heeft geleid tot een afname van de veestapel en veehouderijen. De strategie zet daarom niet in op verdere krimp van de veehouderij als beleidsdoel, maar op een sterke en toekomstbestendige sector die kan blijven produceren én verder kan verduurzamen.

Ger Koopmans, voorzitter van LTO Nederland: “Het is positief dat de Europese Commissie expliciet kiest voor een toekomst mét veehouderij in Europa. Niet krimp, maar toekomstperspectief staat centraal. Die boodschap moet nu ook doordringen in de komende gebiedsplannen van de stikstofaanpak, bij het kabinet en in alle provinciehuizen.”

De strategie bevat een breed pakket aan voorstellen voor de veehouderij. Daarbij gaat het onder meer om vergunningverlening, dierenwelzijn, diergezondheid, innovatie, verduurzaming en een beter verdienvermogen voor veehouders.

Vergunningsverlening
De Europese Commissie erkent in de strategie dat vergunningverlening een knelpunt is voor de veehouderij. In aanloop naar deze strategie heeft LTO hier herhaaldelijk aandacht voor gevraagd en benadrukt dat de huidige vergunningsproblematiek in Nederland investeringen in verduurzaming, dierenwelzijn en bedrijfsontwikkeling in de weg staat. Eerdere voorstellen van de Europese Commissie om vergunningverlening te versnellen waren vooral gericht op uitzonderingen voor andere sectoren, zoals industrie en energie-infrastructuur. Dat de problematiek nu ook expliciet wordt erkend voor de veehouderij is daarom een belangrijk signaal. Daarbij verwijst de Europese Commissie naar de lopende stress test van de Vogel- en Habitatrichtlijn, die later dit jaar wordt afgerond. LTO heeft hiervoor concrete voorstellen aangedragen voor maatregelen die de Europese Commissie kan nemen om knelpunten rond stikstof en vergunningverlening aan te pakken.

Nitraatrichtlijn en mestbeleid
Daarnaast wordt opnieuw aangekondigd dat de evaluatie van de Nitraatrichtlijn binnenkort wordt gepubliceerd. Op basis daarvan wil zij vooral kijken naar een betere uitvoering van de bestaande Nitraatrichtlijn, en wil de Commissie samen met lidstaten verkennen waar verdere vereenvoudiging mogelijk is. Voor LTO is het positief dat de Commissie oog heeft voor de uitvoerbaarheid van de regels, maar tegelijkertijd is een betere implementatie alleen niet voldoende. LTO pleit juist voor een herziening van de Nitraatrichtlijn, zodat beter rekening kan worden gehouden met technologische ontwikkelingen, innovatie in mestverwerking en het beter benutten van meststoffen uit dierlijke mest.

Nieuwe voorstellen voor dierenwelzijn
Eind 2026 komt de Europese Commissie met voorstellen voor nieuwe dierenwelzijnsregels voor pluimvee, waaronder de uitfasering van kooihuisvesting. Voor de varkenshouderij volgt naar verwachting in 2027 een voorstel over nieuwe huisvestingssystemen. In Nederland worden door het kabinet op dit vlak al stappen gezet, waaronder in het concept Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) Dierwaardige veehouderij. Voor LTO is het daarom belangrijk dat nieuwe Europese regels goed aansluiten bij ontwikkelingen die in lidstaten al in gang zijn gezet en bijdragen aan een gelijk speelveld binnen de Europese Unie. Daarbij zijn realistische overgangstermijnen essentieel, zodat ondernemers de tijd krijgen om gedane investeringen terug te verdienen. De Europese Commissie erkent zelf dat hogere dierenwelzijnseisen gepaard gaan met extra kosten voor veehouders en dat daar voldoende financiële ondersteuning en een passende beloning vanuit de markt tegenover moeten staan. Het is nu aan de Commissie om dat in de verdere uitwerking van de voorstellen ook daadwerkelijk mogelijk te maken.

Gelijk speelveld en verdienvermogen
Ook erkent de Europese Commissie dat hogere Europese standaarden op het gebied van dierenwelzijn, milieu en voedselveiligheid alleen houdbaar zijn als veehouders daar ook een eerlijke prijs voor ontvangen. De strategie zet daarvoor in op een sterkere positie van boeren in de keten en meer wederkerigheid in handelsrelaties. Daarbij wordt ook gekeken naar gelijkwaardige dierenwelzijnseisen voor geïmporteerde producten in handelsverdragen.

“We betreuren dit ten zeerste en realiseren ons dat dit het vertrouwen in onze sector schaadt. Het moet beter.” Zo reageert sectorvoorzitter Robbert Bekkers namens de konijnenhouderij op de beelden die Animal Rights naar buiten bracht over de omgang met laadprotocollen:

“Als sector voelen wij de verantwoordelijkheid om hiervan te leren en aantoonbaar verbeteringen door te voeren. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt in de eerste plaats bij onszelf. Daarom starten wij als sector op korte termijn een verbetertraject. De NVWA zullen wij actief betrekken bij dit traject. Om snelheid, onafhankelijkheid en voortgang te waarborgen, zijn wij bereid een onafhankelijke kwartiermaker aan te stellen die het verbetertraject begeleidt, de uitvoering monitort en rapporteert over de voortgang.”

Lees hier het volledige statement van de sector.

Kijk hier de reactie van sectorvoorzitter Robbert Bekkers.

Het is inmiddels bijna een jaar geleden dat het Convenant Dierwaardige Veehouderij werd ondertekend door veehouderijsectoren, maatschappelijke organisaties, ketenpartijen en het ministerie van LVVN. Met het convenant is gezamenlijk de ambitie uitgesproken om stapsgewijs toe te werken naar een dierwaardigere veehouderij richting 2040.

Sinds de ondertekening is er zichtbaar voortgang geboekt. Er zijn zogenaamde “werkplaatsen” van start gegaan die de werkprogramma’s voor 2026 hebben opgesteld. Binnen deze werkplaatsen werken partijen samen aan praktische uitwerking, innovatie en kennisontwikkeling rondom dierwaardige houderijsystemen.

Autoriteit
De oprichting van de Autoriteit Dierwaardige Veehouderij is in wording. Deze onafhankelijke autoriteit moet de voortgang monitoren en beoordelen of de randvoorwaarden aanwezig zijn om vervolgstappen richting 2040 te zetten. Verkenners doen momenteel nog aanvullend onderzoek naar de inrichting en werkwijze van deze autoriteit. Het traject loopt dit jaar verder door.

Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB)
Naast het convenant loopt een apart traject onder verantwoordelijkheid van het ministerie van LVVN: de Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) Dierwaardige Veehouderij. Dit is wetgeving die los van het convenant wordt ontwikkeld en zijn eigen besluitvormingsproces kent.

Afgelopen jaar zijn beide sporen parallel aan elkaar verlopen. Waar partijen in het convenant juist samen werken aan een praktisch uitvoerbare invulling richting 2040, is het ministerie tegelijkertijd bezig geweest met het uitwerken van wettelijke normen.

Met de komst van het nieuwe kabinet wordt het huidige concept van de AMvB opnieuw beoordeeld. Naar verwachting wordt deze zomer duidelijk hoe de wetgeving er definitief uit komt te zien. Dit wordt een belangrijk moment. De uitwerking van de wetgeving is bepalend voor de maatregelen waartoe ondernemers verplicht worden om invulling te geven aan dierwaardigheid.

Voor LTO is het van belang dat deze wetgeving het wettelijk minimum vormt die realistische en uitvoerbare maatregelen beschrijft en goed aansluit bij wat er in het convenant en in de praktijk wordt verder ontwikkeld. Te gedetailleerde of te ambitieuze eisen in de wet, remt juist vernieuwing en ondernemerschap af, zodat er minder ruimte overblijft voor ondernemers en ketens om zelf stappen te zetten en zich te onderscheiden in de markt.

“Juist daarin ligt de meerwaarde van het Convenant Dierwaardige Veehouderij. Het biedt ruimte om samen met ketenpartners en maatschappelijke organisaties te werken aan oplossingen die in de praktijk wél werken. Niet alleen via regels van bovenaf, maar juist via samenwerking, innovatie en afspraken die ook echt uitvoerbaar zijn op het boerenerf.” Dirk Bruins, bestuurslid LTO Nederland.

De komende periode wordt bepalend: zowel voor de definitieve invulling van de wetgeving (AMvB) als voor de eerste resultaten uit de werkplaatsen binnen het convenant. Het blijft belangrijk om hierin scherp te blijven sturen op haalbaarheid, uitvoerbaarheid en perspectief voor onze leden. Alleen dan kan de beweging naar een dierwaardigere veehouderij ook in de praktijk worden waargemaakt.

Meer info:

https://www.lto.nl/onderwerpen/convenant-dierwaardige-veehouderij/

Podcast: LTO De Podcast | S1 – afl. 10. Tussen Erf en Overheid: Convenant dierwaardige veehouderij en de WOO – LTO | De Podcast | Podcast on Spotify

Platform Melkgeitenhouderij publiceert (namens LTO Geitenhouderij en de Nederlandse Geiten Zuivel Organisatie) vandaag de onafhankelijke review van Stat-Gent (Universiteit Gent) op de VGO-onderzoeken naar geitenhouderij en longontsteking bij omwonenden, samen met het position paper “Onderbouwde keuzes voor gezondheid en perspectief: geitenhouderij en omwonenden”. Met deze publicatie wil de sector bijdragen aan een zorgvuldige en transparante dialoog over gezondheid, onderzoek en beleidsvorming.

De gezondheid van omwonenden staat voor de sector voorop. Daarom vindt de sector het belangrijk dat eventuele maatregelen aantoonbaar bijdragen aan gezondheidswinst en dat keuzes worden gebaseerd op robuust, reproduceerbaar onderzoek en transparante besluitvorming.

De review van Stat-Gent is uitgevoerd op basis van de openbaar beschikbare gegevens uit de VGO-onderzoeken en bevestigt dat in verschillende onderzoeken een associatie wordt gevonden tussen wonen in de nabijheid van geitenhouderijen en een hogere geregistreerde prevalentie van longontsteking. Tegelijkertijd concludeert de review, in lijn met de VGO-rapportage uit 2024, dat de beschikbare onderzoeksgegevens op zichzelf geen oorzakelijk verband aantonen en dat de classificatie van een ‘waarschijnlijk causaal verband’ een brug te ver is.

In het position paper werkt Platform Melkgeitenhouderij uit welke vervolgstappen volgens de sector nodig zijn. Daarbij staan drie uitgangspunten centraal: transparantie van onderzoeksdata zodat onafhankelijke toetsing mogelijk wordt, voortzetting van aanvullend onderzoek naar mogelijke mechanismen en een proportionele en tijdelijke beleidsaanpak waarbij maatregelen kunnen worden aangepast wanneer nieuwe inzichten beschikbaar komen.

De sector blijft zich samen met Rijk en onderzoeksinstituten inzetten voor lopend onderzoek naar bacteriële emissies. Meer inzicht in mogelijke mechanismen is belangrijk om toekomstige maatregelen gericht en effectief vorm te geven.

Lees hier:

• Review Stat-Gent – Bespreking VGO – Geiten en Pneumonie
• Position paper – Onderbouwde keuzes voor gezondheid en perspectief: geitenhouderij en omwonenden

Volgende maand presenteert de ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur & Stikstof hoe het kabinet de doelen voor stikstofreductie en natuurherstel wil halen. En hoe zij vergunningverlening weer mogelijk wil maken. Deze aanpak zal gevolgen hebben voor de bedrijfsvoering van veel boeren. Via wekelijkse nieuwsberichten informeren we onze achterban over de voortgang van het proces en over de inzet van LTO. Dit bericht is de eerste (en daardoor extra lange) wekelijkse nieuws-update over de Taskforce.

Wat doet de Taskforce Landbouw, Natuur & Stikstof?
In de ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur & Stikstof werkt het kabinet aan de opgaven voor natuur en stikstof in samenhang met de opgaven op water, gewasbescherming, klimaat en dierwaardigheid. Op 27 maart j.l. presenteerde LVVN-minister Van Essen het proces en de doelen van de Taskforce Landbouw, Natuur & Stikstof. Het kabinet kiest voor een aanpak op basis van zeven pijlers. De eerste pijler draait om generieke stikstofreductie. Het kabinet stuurt op een ammoniakreductie van 23-25% (in 2030) en 42-46% (in 2035) ten opzichte van 2019. Om dat te bereiken worden verschillende instrumenten voorbereid. Daarbij gaat het om bedrijfsspecifieke emissienormen, het invoeren van grondgebondenheid in de melkveehouderij uiterlijk in 2032, afroming van productierechten bij verhandeling en het verbreden van het stelsel van dier- en fosfaatrechten. Het kabinet blijft inzetten op vrijwillige beëindigingsregelingen voor ondernemers die willen stoppen.

De tweede pijler betreft de gebiedsgerichte aanpak. Het kabinet kiest ervoor om rondom kwetsbare Natura 2000-gebieden te werken met zonering. In die zones gelden strengere eisen aan emissiereductie en wordt het grondgebruik aangepast aan de natuurdoelen. De Veluwe, de Peel, het Groene Hart, Hart van het Noorden en Noordwest-Overijssel worden genoemd als prioritaire gebieden.

Andere pijlers richten zich onder andere op natuurherstel (betere monitoring, betere verankering van agrarisch natuurbeheer als belangrijk instrument) en wettelijke aanpassingen. Het kabinet wil de KDW-systematiek vervangen door wettelijk vastgelegde emissiedoelen voor landbouw, industrie en mobiliteit, en werkt aan een juridisch houdbare rekenkundige ondergrens. Bovenal moet het vraagstuk rondom ‘additionaliteit’ worden opgelost zodat vergunningverlening weer mogelijk wordt.

Wat is de rol van LTO?
Onderdeel van het proces is een ‘maatschappelijk overleg Landbouw, Natuur en Stikstof’: een klankbordgroep onder voorzitterschap van Elbert Dijkgraaf. Vanuit de landbouwsector nemen onder andere LTO Nederland, NAJK, Biohuis, BO Akkerbouw, BoerenNatuur, Avined, Coviva en ZuivelNL hieraan deel. Ook keten- en bedrijfsorganisaties als FNLI, Rabobank, Greenports Nederland/Glastuinbouw Nederland, VNO-NCW en Bouwend Nederland zijn betrokken. Vanuit NGO’s nemen Natuurmonumenten, LandschappenNL, Natuur & Milieu en de Dierenbescherming deel.

In deze klankbordgroep zet LTO zich er maximaal voor in om te beïnvloeden dat de voorgestelde aanpak ook in praktijk haalbaar en realistisch is, dat voldoende financiële middelen beschikbaar zijn zodat boeren en tuinders de gevraagde stappen ook kunnen zetten. En, bovenal, dat de agrarische sector ook toekomst- en handelingsperspectief krijgt.

Wat wordt er besproken?
Tijdens de laatste bijeenkomst van de klankbordgroep (woensdag 27 mei 2026) riep LTO-voorzitter Ger Koopmans op om het stikstof-reductiepercentage van 42-46% te vervangen door feitelijke, absolute getallen per sector. Ger Koopmans: “We merken dat het percentage van 42-46% emissiereductie voor de landbouw in 2035 ten opzichte van 2019 tot veel onduidelijkheid leidt. Het percentage roept – ten onrechte – het beeld op alsof alle boeren in Nederland deze taakstelling krijgen opgelegd. Dat is nadrukkelijk niet het geval. Het percentage is een landelijke opgave. Voor, bijvoorbeeld, boeren die de voorbije jaren al stappen gezet hebben, moet de opgave kleiner zijn. Die onzekerheid moet van tafel gehaald worden: Communiceer een harde, nationale totaalopgave voor de land- en tuinbouw van in totaliteit van 45 tot 50 kiloton minder stikstofuitstoot in 2035 ten opzichte van 2019, rechtvaardig onderverdeeld naar de verschillende sectoren. Uiteraard moeten de stappen die sinds 2019 al zijn gezet, zoals de effecten van de stoppersregelingen en het verlies van derogatie, hierin worden meegenomen.”

Een ander onderwerp waar LTO aandacht voor vroeg, is de noodzaak voor bedrijven om te kunnen ontwikkelen. Ger Koopmans: “Het overgrote deel van alle agrariërs heeft inmiddels te maken met een situatie waarin zij PAS-melder of interimmer zijn, positief-geweigerde, of op een andere manier in onzekerheid verkeren door de gerechtelijke uitspraken in de Rendac en Amercentrale (18 december 2024) of de Greenpeace-uitspraak (22 januari 2025). Tal van ondernemers zijn geconfronteerd met een handhavingsverzoek, of dreigen daarmee geconfronteerd te worden. Ondernemers en agrarische gezinsbedrijven die vaak al jarenlang in onzekerheid leven, die niet in hun bedrijf kunnen investeren en die niet weten wat de toekomst brengt. Juist in onze sector wordt de noodzaak om vergunningverlening weer op gang te krijgen breed gedeeld en urgent gevoeld. Maar verduurzaming zonder de mogelijkheid om bedrijven toekomstgericht door te laten ontwikkelen, is geen verduurzaming. Dat is platte krimp. Daar kan geen sprake van zijn. Boeren en tuinders moeten de mogelijkheid krijgen om in hun bedrijf te investeren, op een manier die aansluit bij het unieke karakter van het eigen bedrijf. Alleen dan kan de sector écht investeren in verdere verduurzaming.”

Andere onderwerpen die door ons zijn ingebracht, gaan over de noodzaak om in toekomstige gebiedsprocessen wettelijke herverkaveling (WILG) in te kunnen zetten, over de noodzaak om ‘additionaliteit’ juridisch op te lossen, en over het in beeld brengen van de impact (ruimtelijk en economisch) van de zonering die het kabinet in wil voeren. Ook in deze zones gaan we ervan uit dat het volledige ‘trappetje van Remkes’ tot de mogelijkheden behoort: de keuze om te extensiveren, te innoveren, te verplaatsen of om een bedrijfsomslag te maken.

Hoe ziet de planning eruit?
Het kabinet heeft aangekondigd dat de Taskforce de uitwerking van haar aanpak op 26 juni a.s. aan de Tweede Kamer stuurt. In de week van 29 juni, waarschijnlijk op woensdag 1 juli, debatteert de Tweede Kamer hierover met het kabinet. Vanuit LTO spreken we doorlopend met Kamerleden, bewindspersonen, ambtenaren en collega-organisaties over de uitwerking van de samenhangende aanpak.

Afgelopen donderdag organiseerden LTO Nederland en de Dierenbescherming een ontbijtsessie over het convenant ‘Stappen naar een Dierwaardige Veehouderij’, dat vorig jaar werd gesloten. Hierbij was een brede vertegenwoordiging van de Kamer aanwezig met VVD, CDA, BBB, PvdD en Groep Markuszower. 

Bij het convenant zijn verschillende sectoren, overheid, markt en maatschappelijke organisaties betrokken. Het doel van het convenant is om de stappen richting een nog dierwaardigere veehouderij mogelijk te kunnen maken richting 2040. Zodat niet alleen de veehouder aan zet is, maar ook de markt en de overheid.

Na een opening door LTO Nederland-voorzitter Ger Koopmans en Dierenbescherming-directeur Ellen Bien, gingen Elbert Roest (voorzitter convenant), Gemma Willemsen (Dierenbescherming), Amber Laan (NAJK) en Kees de Jong (LTO Pluimveehouderij) in verschillende presentaties in op wat er nodig is om het convenant te laten slagen. In het rondetafelgesprek dat volgde, met ook bijdragen van POV, ZuivelNL en Caring Farmers, werd ingegaan op de randvoorwaarden van het convenant, het oprichten van de onafhankelijk autoriteit en het realiseren van afzetmarkten en verdienmodellen.

LTO Nederland en de Dierenbescherming kijken terug op een geslaagde bijeenkomst en danken de Kamerleden voor hun komst.

LTO vindt het verheugend dat het nieuwe coalitieakkoord trots en vertrouwen uitstraalt in de innovatiekracht van de land- en tuinbouw, en in het vakmanschap van onze boeren en tuinders. Tegelijkertijd zullen de aangekondigde plannen in de komende jaren grote impact hebben op de agrarische sector. Dat blijkt uit het coalitieprogramma “Aan de slag: bouwen aan een beter Nederland” dat D66, CDA en VVD vandaag presenteerden. ‘Ondanks grote, openstaande punten legt het coalitieakkoord een basis die vertrouwen wekt,’ zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans. Het nieuwe kabinet houdt vast aan doelsturing en benadrukt dat zij toekomstig beleid samen met boeren en tuinders vorm wil geven. ‘Heel terecht en cruciaal voor succes,’ benadrukt Koopmans: ‘Maak van boeren en tuinders je partner in plaats van je gespreksonderwerp. Die handschoen pakken we graag op!’

Investeer in vertrouwen
‘Juist in tijden van verandering is het cruciaal om te investeren in wederzijds vertrouwen,’ zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans: ‘En na een decennium van wispelturig beleid is het ook écht noodzakelijk om dat serieus te nemen. Want de keuzes die de nieuwe coalitie maakt, zullen in de komende jaren grote effecten hebben voor onze boeren en tuinders. Juist daarom vind ik het positief dat de coalitiepartijen er nadrukkelijk voor kiezen om het beleid samen met boeren en tuinders vorm te geven. Zo kunnen we schouder aan schouder werken aan doelen op een manier die haalbaar en realistisch is, en die de sector écht toekomstperspectief biedt.’

Convenant gewasbeschermingsmiddelen
Het aangekondigde convenant gewasbeschermingsmiddelen is daarvan een goed voorbeeld. Koopmans: ‘Het produceren van gezond voedsel en mooi groen met steeds minder middelen is een breed gedeelde wens, maar het is ook topsport. En het is bij uitstek beleid dat niet achter een bureau gemaakt kan worden. Dus heel goed dat het kabinet dit samen met onze telers en tuinders op wil pakken!’

Van het stikstofslot
Om Nederland van het stikstofslot te halen kondigt de coalitie aan de kritische depositiewaarde (KDW) zo snel mogelijk uit de wet te willen halen en te vervangen door een juridisch houdbaar alternatief. Bij een gebleken geborgd reductiepakket wordt zo snel mogelijk een rekenkundige ondergrens ingevoerd. Voor de land- en tuinbouw geldt een reductieopgave van 42-46% in 2035 met een tussendoel in 2030. Deze reductiedoelen worden vertaald naar doelen per gebied en bedrijf. Wij gaan er van uit dat daarbij voortgebouwd wordt op het bouwstenendocument emissiereductie landbouw dat LTO eerder samen met NAJK, provincies, gemeenten en waterschappen opstelde.

Rijk moet regie nemen
LTO vindt het positief dat de Rijksoverheid meer regie wil nemen op het ruimtelijk domein. Voorkomen moet worden dat er te grote verschillen ontstaan tussen provincies bij de regionale uitwerking van landelijk beleid. ‘Uiteraard is maatwerk van groot belang,’ zegt Koopmans: ‘Regio’s verschillen van elkaar en dat moet tot uitdrukking komen in het beleid. Maar dat mag niet leiden tot bestuurlijke willekeur: een provinciegrens mag niet de meest bepalende factor zijn voor het toekomstperspectief van een boer of tuinder.’

Stapeling
Alle economische sectoren, inclusief de land- en tuinbouw, staan voor grote uitdagingen om Europese doelen voor natuur, milieu, water en klimaat te halen. Tegelijkertijd blijven nieuwe doelen vanuit Europa maar verder opstapelen. Het is van belang om deze opgaven in samenhang te blijven bezien. Terecht stelt het coalitieakkoord dat, bij het uitvoeren van de Natuurherstelverordening, een bredere afweging wordt gemaakt met andere belangen. LTO vindt het zorgwekkend dat het kabinet niet toezegt dat bij de implementatie van de nieuwe Natuurherstelverordening een impactanalyse wordt gemaakt voordat maatregelen doorgevoerd worden.

De boer aan het stuur
In het coalitieakkoord kondigt het nieuwe kabinet aan een zonering in te stellen rondom de meest stikstofgevoelige Natura2000-gebieden die nog niet onder de norm zitten, nieuw beleid om grondgebondenheid te versterken en bredere invoering van dierrechten. Het zijn voorbeelden van nieuwe plannen die grote gevolgen zullen hebben voor boeren en tuinders. Voor LTO is het randvoorwaardelijk dat dit beleid zo wordt vormgegeven dat de agrariër zelf aan het stuur staat – met respect voor zijn of haar vakmanschap – en in staat wordt gesteld om keuzes te maken die passen bij het karakter van het eigen bedrijf. Koopmans: ‘Wat een agrariër straks moet doen, moet hij ook kunnen doen: bedrijfsmatig, juridisch en financieel. Daar moeten de middelen uit het stikstoffonds van 20 miljard euro op focussen.

Dierwaardigheid
LTO vindt het positief dat de coalitie aangeeft het Convenant Dierwaardige Veehouderij, de autoriteit en de Algemene maatregel van bestuur (AMvB) in samenhang met elkaar te willen bezien. Maar we maken ons zorgen over het feit dat hiervoor geen financiële middelen worden gereserveerd.

Sociaaleconomisch domein
Het coalitieakkoord zet in op economische groei, investeringen en stabiliteit. Dat is ook voor de land- en tuinbouw van groot belang. Boeren en tuinders zijn ondernemers, vaak gezinsbedrijven en werkgevers, die keuzes maken voor de lange termijn. Voor LTO is het daarom belangrijk dat de uitwerking van het beleid bijdraagt aan een gezond verdienvermogen, behoud van werkgelegenheid en continuïteit van bedrijven. LTO onderschrijft voorstellen van de coalitie om loondoorbetaling bij ziekte meer werkbaar te maken voor werkgevers, met name in het midden- en kleinbedrijf. Alleen met duidelijkheid en voorspelbaarheid kunnen ondernemers blijven investeren en hun bedrijf verder ontwikkelen. Samen met andere partijen in het sociaaleconomisch domein, zoals binnen de SER, zien we goede kansen voor afspraken die zorgen voor duidelijkheid en perspectief voor boeren en tuinders.

In de komende dagen bestuderen we het coalitieakkoord in detail.

In Friesland is een melkkoe met antistoffen tegen vogelgriep aangetroffen. Er zijn geen aanwijzingen voor actieve viruscirculatie van vogelgriep onder de melkkoeien op dit bedrijf in de gemeente Noardeast-Fryslân. Ook zijn er geen signalen van vogelgriep bij andere melkveebedrijven. Momenteel vindt vervolgonderzoek plaats. We vragen iedereen alert te zijn op signalen.

Actuele situatie
Eind december is naar aanleiding van een op vogelgriep positief geteste kat bron- en contactonderzoek uitgevoerd door de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA). Hieruit is een relevant contact met een melkveebedrijf naar voren gekomen. Op het bedrijf zijn bij meerdere runderen melkmonsters en één tankmelkmonster genomen voor onderzoek op de aanwezigheid van vogelgriepvirus en antistoffen tegen het virus. Er werd geen vogelgriepvirus in de monsters aangetoond, maar er is wel bij één melkkoe antistoffen tegen vogelgriep aangetoond. De aanwezigheid van antistoffen duidt op een doorgemaakte infectie met het virus. De betreffende koe had in december te maken met uierontsteking en ademhalingsproblemen. Dit zijn verschijnselen die kunnen worden gezien bij een melkkoe met een vogelgriepinfectie. Op het moment van monstername was deze koe genezen.

Om mogelijke verspreiding binnen het bedrijf in kaart te brengen, is in januari vervolgonderzoek gedaan door NVWA, GGD en GD. Bij dit bezoek zijn bij alle aanwezige runderen bloed- en melkmonsters afgenomen. Ook is opnieuw een tankmelkmonster genomen. Vandaag, 23 januari 2026, zijn de PCR-uitslagen (virusonderzoek) binnengekomen van deze testen. Op 5 monsters na zijn alle individuele PCR testen negatief. Ook de tankmelk was PCR-negatief. De 5 resterende individuele melkmonsters hebben een testfout opgeleverd in het laboratorium en worden dit weekend opnieuw getest. Op basis van de tot nu toe bekende PCR-uitslagen is er geen aanwijzing voor actieve viruscirculatie van vogelgriep op het bedrijf. Dit weekend volgen de 5 laatste PCR-uitslagen. Indien hier onverhoopt een positief resultaat uit volgt, zal aanvullende berichtgeving volgen. Daarnaast zullen in de loop van volgende week de uitslagen volgen van het onderzoek naar de antistoffen. De onderzoeken naar de antistoffen zijn van belang om vast te stellen of meer dieren in aanraking zijn geweest met het virus wat kan duiden op viruscirculatie in het verleden. Andere zoogdieren op het bedrijf (zoals honden, katten en paarden) hebben op dit moment geen ziekteverschijnselen.

Mogelijk inzetten van maatregelen
HPAI (hoogpathogene aviaire influenza) bij runderen is geen meldingsplichtige dierziekte. Er gelden dus ook geen Europese verplichte bestrijdingsmaatregelen. Het is wel mogelijk om nationale maatregelen te treffen, die zijn gebaseerd op de Wet Dieren. De mogelijk te nemen nationale maatregelen en overwegingen hierbij zijn in het draaiboek “Vogelgriep bij melkkoeien” beschreven.

Let op: positieve laboratoriumuitslagen van monsters van zoogdieren, dus ook koeien, zijn wél meldingsplichtig. Het lab zal positieve uitslagen melden bij de NVWA.

Vogelgriep bij melkkoeien: achtergrond, verspreiding en ziekteverschijnselen
Antistoffen tegen vogelgriep zijn niet eerder aangetoond bij melkvee in Europa. Sinds maart 2024 zijn er in de Verenigde Staten vele uitbraken met vogelgriepvirus geweest onder melkvee. Het betrof daar een variant van het vogelgriepvirus dat niet in Europa voorkomt.

Runderen kunnen besmet raken door contact met besmette vogels, via besmette melksystemen en materialen of via het voederen van besmette rauwe melk. De incubatieperiode (het contactmoment tot het laten zien van de eerste verschijnselen) bedraagt 12 – 21 dagen. De ziekteverschijnselen zijn vaak vrij algemeen, of passen bij een acute uierontsteking. Het virus wordt door koeien zelf met name uitgescheiden via de melk. Het is van belang om de melk van koeien met mastitis niet te voeren aan andere dieren, zoals: kalveren, katten e.d.

Melkkoeien laten voornamelijk de volgende verschijnselen zien: plotselinge daling in de melkproductie, dikke verkleurde (roze, geel, bruin) melk, koorts en verlies van eetlust. Luchtwegklachten kunnen daarnaast ook worden gezien. Gemiddeld 10-15% van de melkkoeien op een besmet bedrijf vertoond verschijnselen. De meeste koeien met ziekteverschijnselen komen na verloop van tijd weer terug op hun oude melkproductie niveau.

Volksgezondheidsrisico voor nu laag
Vogelgriep is een zoönose: een ziekte die van mens op dier, en andersom, overdraagbaar is. Een mens kan besmet raken door het contact met besmette lichaamsvloeistoffen en het drinken/bewerken van (producten met) rauwe melk. Gepasteuriseerde melk is veilig en kan geconsumeerd worden. Het risico voor de algemene bevolking wordt door het RIVM op basis van de nu bekende gegevens geschat op zeer laag. Volgende week vindt een nieuwe risicobeoordeling plaats. Omdat er geen aanwijzingen zijn voor viruscirculatie, lijkt de kans niet groot dat het virus zich vanaf de koe verder heeft kunnen verspreiden.

In de Verenigde Staten zijn meerdere mensen besmet geraakt met het vogelgriepvirus na contact met besmette runderen. Al eerder heeft Bureau Risicobeoordeling en Onderzoek van de NVWA (BuRO) op verzoek van het ministerie van VWS onderzoek gedaan naar de beheersing van voedselveiligheidsrisico’s van HPAI-virus in de melk. In dit onderzoek wordt bevestigd dat het pasteuriseren van melk het aanwezige vogelgriepvirus volledig inactiveert. De melk is dan veilig voor humane consumptie en vormt geen risico voor de volksgezondheid en verspreiding van het virus. De risicobeoordeling van BURO is hier te lezen. Het is belangrijk dat rauwe melk en rauwmelkse zuivelproducten van met vogelgriep besmette koeien niet worden geconsumeerd.

Alertheid gevraagd
We vragen dierhouders en dierenartsen alert te zijn op mogelijke ziekteverschijnselen. Mochten er (tussentijds) belangrijke ontwikkelingen of inzichten zijn, dan zullen we dit uiteraard melden. Op de websites van WBVR en Royal GD is meer informatie beschikbaar over het vogelgriep-virus.

Na zeven jaar stopt Hans Van den Heuvel als algemeen directeur van LTO Nederland. Het LTO-bestuur kijkt met meer dan grote waardering terug op een belangrijke periode, waarin Van den Heuvel een onmisbare bijdrage heeft geleverd aan de professionalisering van de werkorganisatie en aan het mede-vormgeven van LTO als impactvolle en relevante belangenbehartiger voor boeren en tuinders in Nederland. Per 1 april start Van den Heuvel als voorzitter van CNV.

LTO-voorzitter Ger Koopmans: ‘Met zijn grote dossierkennis, analytische scherpte en doortastende optreden heeft Hans de voorbije jaren een enorme bijdrage geleverd aan de agrarische belangenbehartiging door LTO. Intrinsiek gedreven, met het hem kenmerkende gevoel voor humor en oog voor de goede samenwerking. Daarmee heeft Hans in belangrijke mate bijgedragen aan versterking van de gezamenlijkheid, binnen de land- en tuinbouw en daarbuiten.’

Hans Van den Heuvel: ‘De voorbije zeven jaar heb ik LTO, zowel de werkorganisatie als de bestuurlijke organisatie en gelieerde sectororganisaties, leren kennen als een domein waar met passie en bezieling gewerkt wordt voor de belangen van boeren en tuinders. Ook nu zijn de uitdagingen groot, maar de organisatie staat er goed voor. Ik zie er naar uit om, vanuit mijn nieuwe rol, samen te blijven werken in de Nederlandse polder.’

LTO-bestuursleden Dirk Bruins, Wim Bens en Thijs Rompelberg vallen Koopmans bij: ‘Hans heeft zich de voorbije jaren op indrukwekkende wijze ingezet voor de land- en tuinbouw. Altijd met het doel om resultaten voor onze sector te realiseren en daarbij de samenwerking en verbinding zoekend met andere organisaties en maatschappelijke sectoren. Met zijn plezierige persoonlijkheid en creatieve denkwijze wist Hans steeds belangen te combineren, denkend in oplossingen in plaats van problemen. Als bestuur nemen we afscheid van een bekwame directeur én van een gewaardeerde strategische gesprekspartner. We zijn Hans dankbaar voor alle inzet, en wensen hem succes in zijn volgende stap. En we feliciteren CNV met de bekwame voorzitter die ze met hem in huis halen.’

In Spanje is volgens bevestigde berichten een besmetting met Afrikaanse varkenspest (AVP) met wilde zwijnen. Het betreft de regio net ten noordwesten van Barcelona.

Tot nu toe zijn er 40 kadavers gevonden waarvan vooralsnog 9 positief testen op AVP. Rondom de vindplaats van de eerste besmette kadavers is een beperkingszone met een straal van 6 kilometer ingesteld. Binnen deze straal zijn maatregelen getroffen waaronder een volledige sluiting van natuurgebieden voor het publiek en een verbod op alle jacht- en bosbouw- en recreatieve activiteiten.

Ook worden de gebruikelijke maatregelen getroffen om verdere verspreiding van AVP onder wilde zwijnen en naar varkenshouderijen te voorkomen. Dit wordt onder andere gedaan door het plaatsen van wildrasters en het implementeren van strikte bioveiligheidsmaatregelen. Naast de 6 kilometer beperkingszone is een extra beperkingszone met een straal van 20 kilometer ingesteld. In deze zone liggen in totaal 39 varkenshouderijen. Voor al deze varkenshouderijen zijn per direct transportverboden en verhoogde hygiënemaatregelen ingesteld. Deze bedrijven zijn verplicht aan extra monitoring op AVP te voldoen. De eerste uitslagen van de bedrijven zijn negatief.

Extra alertheid noodzakelijk
Deze uitbraak van Afrikaanse varkenspest bij wilde zwijnen in Spanje komt als een verrassing, maar is illustrerend voor de verspreidingsvorm die AVP in Europa al jaren laat zien. De uitbraak vindt plaats ver van bestaande uitbraakgebieden in andere lidstaten en kan alleen zijn veroorzaakt doordat iemand het virus over lange afstand heeft meegenomen (menselijk handelen).

Deze uitbraak verandert niet direct het risico op insleep naar Nederland. Toch blijven we aandacht vragen voor het in acht nemen van de nodige bioveiligheidsmaatregelen op het primaire bedrijf én in de logistieke sector.

Door strikt alle bioveiligheidsmaatregelen na te leven kunnen we alleen samen er alles aan doen om AVP buiten Nederland te houden.

LTO roept alle sectoren op breed te communiceren om:

• Bioveiligheidsmaatregelen in acht te nemen, lege en geladen vervoermiddelen voor evenhoevigen, die terugkeren of komen uit landen met AVP moeten onmiddellijk na binnenkomst in Nederland een extra reiniging en ontsmetting (R&O) ondergaan. (meer info);
• laat geen varkensproducten achter in de natuur of bij een varkenshouderij;
• wees alert om een besmetting bij een houderij of wild zwijn, let op verschijnselen bij varkens en wilde zwijnen die lijken op AVP en meld die zo snel mogelijk bij de NVWA;
• alle kadavers van doodgevonden wilde zwijnen dienen bij de lokale grofwildcoorindator te worden gemeld.

LTO benadrukt nogmaals dat de impact van een uitbraak van Afrikaanse Varkenspest impact heeft op de totale veehouderij sector, met name bij een uitbraak onder wilde zwijnen. LTO vraagt daarnaast ook sectoren die intensief werken met seizoensarbeiders om extra aandacht te besteden aan bewustwording en informeren van hun medewerkers over de risico’s van het meenemen van mogelijk materiaal uit het thuisland.

De NVWA heeft verschillende folders beschikbaar om seizoensarbeiders in verschillende talen te informeren. Ook is het van belang om:

• Geen vleeswaren zoals gedroogde worst, salami of andere varkensproducten mee naar Nederland te nemen.
• Nooit etensresten achter te laten in de natuur. Gooi ze in een goed afgesloten afvalbak.
• Nooit varkens en wilde zwijnen te voeren, en zeker geen etensresten, ook niet op bijvoorbeeld een kinderboerderij.
• Je schoenen schoon te houden: ook onder je schoenen kun je het Afrikaanse varkenspest-virus mee naar Nederland nemen. Maak de schoenen waarmee je in de natuur komt dus goed schoon voor terugkomst naar Nederland en draag ze niet als je bijvoorbeeld naar een varkensbedrijf of kinderboerderij gaat.

Meer info:
Plan van aanpak preventie en bestrijdingsvoorbereiding Afrikaanse varkenspest (AVP) Wilde zwijnen

AVP voorkomen en bestrijden

Vandaag presenteerden informateur Sybrand Buma en fractieleiders Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) het tussenverslag “Samen aan de slag voor een sterker Nederland”. LTO zal het verslag de komende dagen nauwgezet bestuderen. Bij eerste lezing zien we veel waardevolle voorstellen die een goede basis bieden voor verdere uitwerking. We herkennen oplossingen die LTO de voorbije tijd heeft aangedragen. Tegelijkertijd zien we ook voorstellen die vragen en, in een enkel geval, zorgen oproepen. We hopen dat het verslag niet alleen een ‘uitgestoken hand’ is naar andere politieke partijen voor verdere uitwerking, maar ook naar maatschappelijke organisaties. Vanuit LTO werken we daar graag aan mee.

Stikstof
De voorgestelde stikstofaanpak biedt een goede basis voor verdere uitwerking. We herkennen belangrijke elementen uit de Bouwsteen emissiereductie die LTO en NAJK samen met IPO, VNG en UvW heeft opgesteld. Zoals een wettelijk vastgesteld stikstofdoel voor 2035 met een tussendoel in 2030, en vervanging van de KDW. Het is goed dat in de verdere stikstofaanpak meer aandacht wordt gegeven aan het meten en monitoren van de feitelijke staat van de natuur. Een gebiedsgerichte aanpak focust terecht op de meest urgente gebieden, maar dit moet beperkt worden tot twee tot vijf drukgebieden zoals is voorgesteld in de Bouwsteen die we met IPO en andere partijen opstelden. Een dergelijke aanpak leent zich niet voor verbreding naar alle Natura2000-gebieden. LTO is verheugd over het belang dat de opstellers hechten aan doelsturing, waarbij boeren zelf bepalen hoe zij de gestelde reductiedoelen waarmaken. De inzet op groen gas en groene waterstof kan waardevol zijn in relatie tussen mestverwerking en -vergisting.

Zeer zorgwekkend is wat ons betreft de voorgestelde volgordelijkheid waarbij ruimte voor nieuwe vergunningen pas wordt vrijgegeven nadat er ‘voldoende stikstof is gereduceerd’. Kern uit de Bouwsteen emissiereductie is bij uitstek het vertrekpunt dat emissiereductie én vergunningverlening twee kanten van dezelfde medaille zijn die gelijktijdig geïmplementeerd moeten worden. Juist daarmee komen we uit de huidige impasse: boeren en tuinders kunnen niet investeren in emissiebeperkende maatregelen omdat zij daarvoor geen vergunning krijgen. De noodzaak van gelijktijdige inzet op aanpassing van de wet zodat vergunningverlening mogelijk wordt én geborgde emissiereductie is juridisch stevig onderbouwd in het zogenaamde Houthoff-rapport. Om het emissiedoel voor 2035 te kunnen halen is het randvoorwaardelijk dat dit wordt vastgesteld in een spoedwet die uiterlijk 1 juli 2026 van kracht wordt.

Plantaardige sectoren
LTO gaat graag met de opstellers in gesprek over het aangekondigde convenant gewasbeschermingsmiddelen. De inzet op geïntegreerde gewasbescherming en nieuwe CRISPR-Cas veredelingstechnieken bieden goede kansen om verdere stappen te blijven zetten op verduurzaming van plantaardige teelten. Het is goed dat partijen inzetten op versnelde toelating van groene gewasbeschermingsmiddelen. Tegelijkertijd is het cruciaal om in een dergelijk convenant te bewaken dat er geen nationale koppen worden doorgevoerd waardoor Nederlandse telers en tuinders in hun concurrentiepositie benadeeld worden ten opzichte van Europese lidstaten waarvoor die beperkingen niet gelden. Om het verdienvermogen en de concurrentiepositie van de agrarische sector op peil te houden, moet een volgend kabinet ook werken aan het stimuleren van arbeidsbesparende technologie.

Dierlijke sectoren
Een belangrijk onderwerp dat in het tussenverslag niet aan de orde komt, is dierwaardigheid. Om verdere stappen te zetten op dierwaardigheid verdient de inzet op gunstige randvoorwaarden prioriteit. Het uitbreiden van het stelsel van dierrechten naar alle landbouwhuisdieren is een precair proces dat grote economische gevolgen kan hebben. Consequenties van deze aanpak kunnen sterk verschillend uitwerken voor verschillende dierlijke sectoren. Dit voorstel vereist grote zorgvuldigheid in de nadere uitwerking.

Het voorstel om dier- en fosfaatrechten af te romen bij buitenfamiliale overdracht, komt enkele dagen nadat minister Wiersma heeft aangekondigd om de bestaande afroming per 1 december te beëindigen. Daarmee zou dit voornemen een wrang voorbeeld zijn van de beleidsmatige wispelturigheid waar agrarische ondernemers juist onder gebukt gaan. We gaan er daarbij vanuit dat de recent gemaakte afspraken worden nagekomen, en zullen dat ook bewaken.

Agrarische sector
Het is verheugend dat het verslag de grote maatschappelijke en economische waarde van de Nederlandse land- en tuinbouw erkent, en het belang van een robuust voedselsysteem. Terecht benadrukt het verslag dat de uitvoeringskracht in de sector versterkt moet worden. De opstellers spreken uit in overleg met sectorpartijen verder vorm te willen geven aan hoe dit doelmatig en effectief bereikt kan worden. Vanuit LTO werken we graag samen aan de vormgeving van deze ‘productschappen 2.0’.

Gisteren vonden de Tweede Kamerverkiezingen plaats. LTO feliciteert alle gekozen Tweede Kamerleden, en de winnaars van deze verkiezingen: D66, CDA, JA21 en FVD. Ook veel andere partijen hebben een goed verkiezingsresultaat laten zien. We zien uit naar een constructieve samenwerking met de nieuwe Kamer.

‘Wat nu bovenal van belang is’, zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans, ‘is een voortvarende formatie en de totstandkoming van een stabiel kabinet. De Nederlandse agrarische sector snakt naar een stabiele coalitie die rust en perspectief brengt.’ De land- en tuinbouw staat voor grote opgaven die erom vragen op korte termijn opgepakt te worden. Koopmans: ‘Doelsturing, een uitweg uit het stikstofslot, de toelating van groene gewasbeschermingsmiddelen en verdere stappen op dierenwelzijn zijn belangrijke dossiers die op korte termijn om een antwoord vragen. PAS-melders en andere knelgevallen kunnen niet langer op een oplossing wachten. We roepen politieke partijen dan ook op om snel tot een nieuw kabinet te komen.’

Op het stikstofdossier hebben LTO en NAJK samen met provincies, gemeenten en waterschappen, het breed gedragen Bouwstenendocument Emissiereductie gepubliceerd. Ook op dierenwelzijn is een convenant gesloten met een brede maatschappelijke coalitie. Koopmans: ‘LTO is een samenwerkings- en oplossingsgerichte organisatie. We gaan graag in gesprek met politieke partijen en de toekomstige formateur om bij te dragen aan oplossingen voor de maatschappelijke uitdagingen, en perspectief voor de agrarische sector en het voedselcluster in Nederland.