LTO Nederland, BO Akkerbouw, het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW), KAVB en Agrodis trekken al jaren gezamenlijk op om het zo zorgvuldig mogelijk gebruik van gewasbeschermingsmiddelen te stimuleren.
Zo wordt in het project emissiereductiesprint met succes kennis en bewustwording gecreëerd voor de beste praktijkvoorbeelden om emissies zo veel mogelijk te beperken.
Deze vijf organisaties zetten in lijn met deze inzet een volgende stap met een bewustwordingscampagne gericht op een vijftal middelen waarvoor verdere emissiereductie nodig is.

Ondanks de vele initiatieven in de akkerbouwsector, zoals emissie-protocollen, Toolbox Water, Erfemissiescan en Perceelsemissiescan, campagne Emissiereductiesprint.nu en de Brochure Emissie beperken? Dat kan zó!, blijft er nog altijd extra aandacht nodig voor het zorgvuldig gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Dit is niet alleen van belang voor het milieu, maar ook voor de teler zelf. Telers willen namelijk gewasbeschermingsmiddelen inzetten waar ze voor bedoeld zijn: om gewassen te kunnen beschermen tegen ziekten in plagen. Door op eigen initiatief gewasbeschermingsmiddelen zorgvuldig te gebruiken en zo emissies te voorkomen kan het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) de middelen ook op een verantwoorde wijze blijven toestaan, en kunnen strengere verplichte gebruiksvoorwaarden telers bespaard blijven.

Stickeractie: ´Houd het middelenpakket uit de sloot´
Om bewustwording op erf- en perceelniveau te vergroten, hebben de vijf organisaties, op initiatief van de LTO-vakgroep Akkerbouw, een sticker ontwikkeld met de namen van de vijf middelen waarvoor verdere emissiereductie nodig is.
Het gaat om de middelen DECIS, FANDANGO, SIGNUM, TRACER en STOMP. De sticker – met de oproep ‘Houd het middelenpakket uit de sloot´- is bedoeld als dagelijkse herinnering op de middelenkast. Telers ontvangen de sticker via winterbijeenkomsten of via teeltadviseurs.

Telers worden daarbij herinnerd aan de maatregelen die ze kunnen nemen om emissies te beperken, zoals het toepassen van driftarme technieken, het schoonhouden van het erf, het controleren van bufferzones en het veilig opslaan en afvoeren van middelen via STORL.

Sector neemt verantwoordelijkheid
“We willen dat telers voldoende mogelijkheden behouden om gewassen op een duurzame manier te kunnen beschermen tegen ziekten en plagen. Dat vraagt om zorgvuldigheid, elke dag opnieuw.” aldus Tineke de Vries, vakgroepvoorzitter LTO Akkerbouw.

Hester Maij, voorzitter KAVB: “Het Ctgb beoordeelt gewasbeschermingsmiddelen streng, en dat is goed. We moeten laten zien dat we zorgvuldig omgaan met de gewasbeschermingsmiddelen die we tot onze beschikking hebben. Dat is in belang van de gehele sector. Vandaar deze gezamenlijke stickeractie.”

Maandag 13 oktober vond Het Grote Landbouwdebat van LTO en Nieuwe Oogst plaats. We kijken terug op een prikkelend en informatief verkiezingsdebat, dat duidelijk maakt dat er écht iets te kiezen valt.

Onder leiding van presentator Roelof Hemmen gaven 7 politici hun visie op uiteenlopende onderwerpen als het stikstofslot, de bescherming van boerenland en doelsturing. Met rechtstreekse verhalen van het erf deelden boeren en tuinders hun ervaring en vragen aan de kandidaat-Kamerleden. Op de vraag “wat gaat u doen als u minister van Landbouw wordt?” gaven de politici een bevlogen pitch in 1 minuut.

Kijk terug: Het Grote Landbouwdebat – Nieuwe Oogst

Foto’s door Dirk Hol

Roelof Hemme

Caroline van der Plas(BBB) en Laura Bromet (GL-PvdA)

  Annemarijke Podt (D66) en Pieter Grinwis (CU)
  Jan-Arie Koorevaar (CDA) en Thom van Campen (VVD)

André Flach (SGP)
Esther de Snoor en Roelof Hemmen

De deelnemers aan het debat

  Reacties uit het publiek: Ger Koopmans

Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

Eenvoudige aanpassingen leiden al tot veel minder normoverschrijdingen van gewasbeschermingsmiddelen in oppervlaktewateren. “Telers, ga goed voorbereid het nieuwe teeltseizoen in!”, was de hoofdboodschap van het webinar ‘Emissiereductie, zo doe je dat!’.

Door structurele normoverschrijdingen staan steeds meer middelen op de tocht, gaf tafelhost Peter Knippels (LTO Nederland) als aftrap van het webinar aan. Hij verwees daarbij naar een aankondiging van het Ctgb, eind december 2024. Vervolgens liet hij overzichten van stoffen zien die normoverschrijdend zijn aangetroffen. “Deze kunnen we niet missen”, reageerde akkerbouwer Sjaak Huetink uit Lemelerveld. “Zonder deze middelen wordt een aantal teelten heel problematisch”, luidde de aanvulling van Wim in ’t Veld, emissiecoach bij een project van DAW, Hollandse Delta, KAVB en LTO Noord op de Zuid-Hollandse Eilanden.

Het webinar terugkijken kan hier.

Niet scherp genoeg
In ’t Veld deed de projectopzet uit de doeken: extra meetpunten, snellere terugkoppeling van meetresultaten van het waterschap en bezoek van alle telers door een emissiecoach. Die trof hoofdzakelijk goedwillende telers, die desondanks niet scherp genoeg waren met maatregelen. In ’t Veld: ”Telers gaven vooraf aan correct te handelen. Toch gaat het vaak fout met het stallen en reinigen van de veldspuit. Met een eenvoudig proefje toonden we aan dat het hierbij snel mis gaat en middelen afstromen naar de sloot. Dit is laaghangend fruit, zorg dat dit steeds in orde is!” Huetink erkende dat het bij hem ook wel eens fout ging. Totdat een onderzoek aantoonde hoe verontreinigd water van het erf naar de sloot liep. “Dus: de tank binnen stallen en vullen. Een vloeistofdichte vloer. Een wasplaats voor de spuitmachine en het erf anders ingericht”, somde hij enkele aanpassingen aan. Met succes: “Bij volgende metingen was het water schoon.” Zo doe je dat!

Inspectieresultaten NVWA
Martine van IJzendoorn van de NVWA gaf eveneens een opsomming van maatregelen. Zij vertelde over resultaten van NVWA-inspecties, deels gericht op het toepassen van middelen op het perceel, en deels bedrijfsinspecties. Bij inspecties op het veld voldeed in de akkerbouw ongeveer eenderde van de telers niet. Ze hadden bijvoorbeeld geen kantdop of deze stond niet aan, de juiste drifreductie ontbrak, het wettelijk gebruiksvoorschrift werd niet nageleefd, of er was geen bewijs van vakbekwaamheid. “Lees de voorschriften en het etiket goed door. Pas de middelen correct toe, met de juiste instelling van de spuitapparatuur. Pas verplichte teeltvrije zones toe. Let op in grondwaterschermingsgebieden welke middelen niet zijn toegestaan. Heb je vakbekwaamheidsbewijs en de spuitkeuring op orde”, somde ze op.

Spreek je buurman aan
Presentaties over inspectieresultaten aan groepen telers resulteren in goede gesprekken, zo ervaart Van IJzendoorn. En ook in verontwaardiging bij deelnemers, over collega’s die nalatig bleken. Vaak weten telers zelf wel waar ze de mist in gaan, was de overtuiging aan tafel. Het blijkt lastig om de buurman erop aan te spreken, zo klonk het. Dat is ook voor adviseurs het geval bij hun klanten, vulde Tjeerd Hoekstra (DAW) aan. “Ik proef daarin terughoudendheid om hun klantrelatie niet te schaden. Terwijl juist die adviseurs goed mee kunnen denken over hoe het beter kan.”

Gebiedsgerichte aanpak
Net als In ’t Veld is Hoekstra betrokken bij een gebiedsgericht aanpak, maar dan in het werkgebied van Wetterskip Fryslân. Ook hier extra metingen en een snellere terugkoppeling van meetresultaten. En telers die samen die resultaten beoordelen en extra maatregelen nemen om overschrijdingen te voorkomen. Hoekstra: “Bijvoorbeeld met een infiltratiegeul: voorkom dat water rechtsreeks vanaf het perceel via een greppel een sloot in kan stromen.” Hoekstra vertelde over het initiatief Waterdichte Kaders van een aantal organisaties, die samen met een gebiedsgerichte aanpak tot betere waterkwaliteit willen komen. Volgens In ’t Veld gaat dit succes opleveren: “Het gaat dan om je eigen gebied waar je woont en werkt, waar telers goed mee om willen gaan. Ik ben ervan overtuigd dat we samen de normoverschrijdingen tot een minimum kunnen terugbrengen.”

Meer informatie
Het webinar is een activiteit van #Emissiereductiesprint, een campagne van BO Akkerbouw, DAW en LTO Nederland. Meer informatie en tips is te vinden op de campagnepagina, bij de Toolbox Water en de zelfinspectietool en de video ‘Ons toezicht Gewasbescherming’ van de NVWA.

De kranten staan er vol van: gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater. Er is dus werk aan de winkel. In het webinar ‘Emissiereductie: zo doe je dat!’ op maandag 24 maart geven een akkerbouwer, emissiecoach en inspecteur van de NVWA duiding bij de huidige normoverschrijdingen én wat jij praktisch kunt doen om emissie te voorkomen.

Tijdens het webinar op 24 maart vertelt een akkerbouwer over de maatregelen die hij heeft genomen om emissies te reduceren en waar hij tegenaan loopt. Emissiecoach Wim in ’t Veld zoomt in op tips en trics om erf- en perceelemissie te voorkomen. Dit doet hij vanuit zijn ervaring als emissiecoach op de Zuid-Hollandse eilanden. Een inspecteur van de NVWA vertelt over wat zij in de praktijk tegenkomen tijdens bedrijfscontroles en waar een akkerbouwer zelf op kan letten.

De akkerbouwer vertelt over zijn eigen werkwijze
Steeds meer akkerbouwers willen zelf meten in hun (perceel)sloten. Een gebiedsgerichte aanpak is ook de wens van het bedrijfsleven. Dit jaar start dan ook de landelijke pilot. Tjeerd Hoekstra vertelt over de opzet, waarbij in vijf gebieden samen met boeren extra gemeten wordt op waterkwaliteit. Hoekstra is hier als DAW-coördinator bij betrokken.

Het webinar start om 19.30 uur. Aanmelden kan hier. Iedereen die zich aanmeldt, ontvangt achteraf automatisch een terugkijk video.

#emissiereductiesprint
Het webinar wordt gehouden onder de vlag van #emissiereductiesprint, een samenwerking van BO Akkerbouw, Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) en LTO Nederland. De waterkwaliteit verbeteren en normoverschrijdingen terugdringen, vormt al enkele jaren een speerpunt in de gezamenlijke inzet van deze drie partijen. Juist omdat voor akkerbouwers het steeds beperktere middelenpakket de grootste zorg is op het gebied van plantgezondheid. Alle reden om er samen, van fabrikant tot teler, stevig de schouders onder te zetten en die emissiereductiesprint tot een goed einde te brengen. Dit wordt ingevuld door ondernemers praktische informatie en inspirerende voorbeelden te geven hoe ze emissies kunnen voorkomen. Kijk hiervoor op de website: www.emissiereductiesprint.nu

De NVWA heeft op 30 mei jl. de zelfinspectietool gelanceerd. Met deze tool kunnen ondernemers zelf beoordelen of ze gewasbeschermingsmiddelen volgens de regelgeving toepassen en kunnen ze daar waar nodig aanpassingen doorvoeren. De NVWA heeft LTO Nederland eerder geïnformeerd over de ontwikkeling van de tool en heeft LTO deze mogen testen. De nu beschikbare tool is een goede eerste stap in de verbetering van de ondersteuning van ondernemers in de juiste toepassing van gewasbeschermingsmiddelen. LTO roept andere partijen op om het voorbeeld van de NVWA te volgen.

Portefeuillehouder gezonde planten Ron Mulders vindt de zelfinspectietool een goede ontwikkeling: ‘We hebben meermaals met ondernemers gesproken in vervolg op eerdere publicaties van de NVWA over de naleving van de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen. Uit de gesprekken blijkt dat de gewasbeschermingsregelgeving zeer complex is om na te leven. Deze zelfinspectietool is een goede eerste stap in de ondersteuning van de telers in deze complexe materie’. Hij roept andere organisaties, met name adviseurs, op om de tool mee te nemen in de adviesgesprekken met boeren en tuinders.

LTO investeert, samen met andere brancheorganisaties, in bewustwording en informatie­voorziening richting telers en tuinders. Dat doen we door middel van de langjarige campagne ‘Emissiereductiesprint’, webinars, praktijkproeven en gerichte, sectorale communicatie. Verschillende deelsectoren hebben de laatste jaren laten zien dat de naleving fors verbeterd kan worden door gerichte inzet en communicatie. Hier blijven we in de toekomst prioriteit aan geven.

Iedere druppel gewasbeschermingsmiddel dat in de sloot komt kan bijdragen aan een normoverschrijding, wat kan leiden tot beperkingen in het middelenpakket. Akkerbouwers die daarom vandaag hun emissie willen aanpakken, doen er goed aan om het webinar ‘Middelenpakket uit de sloot’ terug te kijken.

Want met de uitspoeling van gewasbeschermingsmiddelen via erf, perceel of drift groeit ook de kans op meer restricties op de beschikbaarheid . Omdat de bedrijfssituatie en weersomstandigheden een grote rol spelen, komen in het webinar diverse maatregelen en oplossingen voorbij om emissie te voorkomen.
Diverse deskundigen uit werkveld – van middelenfabrikant tot teeltadviseur – bespreken tijdens het webinar de emissieroutes en -risico’s en hoe die te verminderen.  Zij gaan in op de recente cijfers over normoverschrijdingen per regio. Verder geven zij uitleg over de inzet van online hulpmiddelen als de Toolbox Emissiebeperking en Farmmaps.

Grootste zorg rond plantgezondheid
Het webinar is de derde onder de noemer #Emissiereductiesprint, een samenwerking van LTO Nederland, Brancheorganisatie Akkerbouw en het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW). De waterkwaliteit verbeteren en normoverschrijdingen terugdringen, vormt al enkele jaren een speerpunt in de gezamenlijke inzet van deze drie partijen. Juist omdat voor akkerbouwers het steeds beperktere middelenpakket de grootste zorg is op het gebied van plantgezondheid. Alle reden om er samen, van fabrikant tot teler, stevig de schouders onder te zetten en die emissiereductiesprint tot een goed einde te brengen. Dit wordt ingevuld door ondernemers praktische informatie en inspirerende voorbeelden te geven hoe ze emissies kunnen voorkomen. Kijk hiervoor op de website www.emissiereductiesprint.nl.

Nieuwsgierig naar de praktijkoplossingen? Kijk het webinar ‘Middelenpakket uit de sloot’ hier terug.

Akkerbouwers activeren om emissie van gewasbeschermingsmiddelen via erf, perceel of drift te verminderen. Met dat doel deelden LTO Nederland, BO Akkerbouw en Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) de afgelopen maanden kennis, tips en ervaringsverhalen via social media en vakmedia. De berichten uit de campagne zijn online 150.000 keer gezien door de doelgroep en hebben gezorgd voor 25.000 interacties. De website emissiereductiesprint.nu blijft actief en de campagne krijgt een vervolg. Actie op emissiereductie blijft hard nodig, vinden de initiatiefnemers: voor de waterkwaliteit en voor behoud van het beschikbare middelenpakket.

Tijdens drie campagneperioden tijdens het spuitseizoen, vestigden de initiatiefnemers aandacht op dit belangrijke thema. De campagne #Emissiereductiesprint zorgde online voor duimpjes en discussie. “We vinden allemaal een gezond milieu belangrijk”, geeft Geert Pinxterhuis, projectleider Actieplan Plantgezondheid aan. “Als sector moeten we hier een bijdrage aan leveren door normoverschrijdingen in het oppervlaktewater te voorkomen. Belangrijk voor onze leefomgeving, maar ook om het middelenpakket te behouden. Want normoverschrijdingen hebben invloed op de beschikbaarheid van middelen.”

Bewustwording én activatie
De online mediacampagne richtte zich op het delen van praktische tips en ervaringsverhalen. En moedigde akkerbouwers aan om zelf aan de slag te gaan. Vaak kan een kleine aanpassing in de werkwijze al zorgen voor een groot effect om emissie op het eigen bedrijf te verminderen. Hedwig Boerrigter, Kennismatcher Akkerbouw bij DAW: “Het is een verantwoordelijkheid van alle boeren en tuinders om letterlijk het middelenpakket uit de sloot te houden. Iedere druppel die in de sloot terechtkomt is er één te veel.”

Ook Tineke de Vries, voorzitter LTO-vakgroep Akkerbouw en Vollegrondsgroente, benadrukt het belang om normoverschrijdingen te voorkomen: “We willen afgerekend worden op doelen in plaats van het moeten voldoen aan middelvoorschriften. Het zelf voorkomen van normoverschrijdingen staat dan wel met stip op één.”

Gezamenlijk initiatief van sectororganisaties
LTO Nederland, BO Akkerbouw en DAW verspreiden met #Emissiereductiesprint al langer goede praktijkvoorbeelden om emissie tegen te gaan. “De online campagne is afgerond, actie op emissiereductie blijft nodig”, benadrukt Pinxterhuis. “De website emissiereductiesprint.nu blijft online en de campagne krijgt een vervolg.”

De campagne #Emissiereductiesprint maakt deel uit van het Actieplan Plantgezondheid, Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 en het DAW Kennisprogramma. De online mediacampagne is mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van het LTO Noord Innovatiefonds.

“We moeten in onze sector nu aan de slag met emissiereductie van gewasbeschermingsmiddelen. Anders krijgen we daar in de toekomst last van”, meent Reinder Hogenhout (25 jaar), akkerbouwer uit het Friese Kimswerd. Hij investeerde in een spoelplaats, waarmee hij emissie via het erf voorkomt.

Emissiereductie staat al jaren op de agenda. Toch stagneert de dalende trend in normoverschrijdingen van gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater. Dat is zorgelijk voor het milieu en voor de sector. Om emissie van gewasbeschermingsmiddelen via erf, perceel en drift te verminderen, startten BO Akkerbouw, Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) en LTO Nederland afgelopen voorjaar een online mediacampagne #Emissiereductiesprint. De campagne maakt deel uit van het Actieplan Plantgezondheid.

Nu actie ondernemen
Aandacht voor emissiereductie is een goede zaak, vindt Reinder. “Iedereen weet wel dat het moet, maar toch merk ik dat het onderwerp onvoldoende leeft. Ik snap dat het lastig is. We moeten investeren in iets wat niet direct geld oplevert. Maar het gehalte van enkele actieve stoffen in het oppervlaktewater is te hoog. Dat doen we zelf. Als we nu niets ondernemen, zijn er in de toekomst nog minder middelen beschikbaar dan nu al het geval is. Daar krijgen we last van. Daarom moeten we in actie komen.”

Altijd in voor innovaties
Reinder, die samen met zijn ouders een akkerbouwbedrijf van 100 hectare heeft, nam zelf al een aantal maatregelen. De investering in een spoelplaats in juni 2022 springt het meest in het oog. “Wij zijn altijd in voor innovaties, ook omdat we naast ons akkerbouwbedrijf een handelsbedrijf in meststoffen, zaaizaad en gewasbeschermingsmiddelen hebben. Daarom willen we het goede voorbeeld geven. De spoelplaats kostte zo’n 40.000 euro, maar voor een deel kregen we subsidie van de provincie.”

Afbraak door biologische processen
De jonge akkerbouwer legt uit hoe dit erfafspoeling voorkomt. “Ik reinig mijn trekker en spuit op een betonplaat, waaronder een put zit die het vervuilde water opvangt. Via de put druppelt het water in een aantal bakken, die grond met organisch materiaal bevatten. Door de lichtplaten erboven verdampt het water in snel tempo. Biologische processen in de grond breken de resten van de gewasbeschermingsmiddelen af. Het werkt prima.”

Zoveel mogelijk bespuitingen uitsparen
Ook op andere manieren zorgt de Friese akkerbouwer dat hij emissie reduceert. “Ik zet zoveel mogelijk groene of minder milieubelastende middelen in. Bovendien maak ik gebruik van mechanische onkruidbestrijding, zoals wiedeggen in tarwe en schoffelen/aanaarden in wortelen. Elke bespuiting die ik uitspaar, is meegenomen. Er is best veel mogelijk, maar het vraagt om een andere manier van denken. Emissiereductie is bovendien een continu proces.”

Voorop blijven lopen
Reinder Hogenhout hoopt dat emissiereductie ook bij andere akkerbouwers meer gaat leven. “We moeten niet wachten totdat het te laat is. Als we nu met z’n allen stappen zetten, dan kunnen we als landbouw in Nederland voorop blijven lopen.”

Bron: NAJK

Dit artikel is onderdeel van de campagne #emissiereductiesprint. In deze campagne tonen we praktijkinitiatieven om emissies van gewasbeschermingsmiddelen te verminderen. Minder emissie via erf, perceel en drift draagt bij aan het behoud van toelatingen van middelen, het halen van waterkwaliteitsdoelen en vermindert overlast voor omwonenden.

“Kleine aanpassingen in je werkzaamheden hebben een heel groot effect op de vermindering van erfemissie”, legt Erwin Boogaard uit, Teeltspecialist Akkerbouw bij Agrifirm, “Dat is nodig ook, want emissie vanaf het erf is een van de belangrijkste oorzaken dat normoverschrijdingen van gewasbeschermingsmiddelen nog te vaak voorkomen. De klok tikt en we moeten allemaal een flinke tand bijschakelen!”

Erfemissie van gewasbeschermingsmiddelen is dé grote veroorzaker van normovertreding in het oppervlaktewater. Het verminderen van de erfemissie is dan ook cruciaal om een effectief middelenpakket te behouden, waterkwaliteitsdoelen te behalen en de milieu-impact te verminderen. Er is nog te weinig voortgang, akkerbouwers nemen nog te weinig maatregelen. Dat snijdt niet alleen in het middelenpakket, maar ook in de portemonnee.   

Niet alleen voor jezelf

Lennart Testers, Commercieel technisch buitendienstmedewerker bij CZAV, geeft aan dat een structurele normoverschrijding flinke gevolgen heeft voor de hele sector: “Als de normen te vaak overschreden worden, zal er blijvend worden geknipt in het beschikbare pakket gewasbeschermingsmiddelen. Zo blijven er steeds minder toegestane middelen over, en de middelen die overblijven zijn veelal kostbaarder en minder effectief.” “Actief meedoen aan erfemissiereductie doe je dus niet alleen voor jezelf, maar ook voor je collega’s”, voegt Erwin toe.

Praktische aandachtspunten

Uit metingen van waterschappen blijkt dat de oorsprong van veel normschendingen te herleiden is tot de boerensloot dicht bij het erf. Erwin: “Daar valt nog veel winst te behalen en juist hier heeft de teler veel invloed op met zijn of haar manier van werken.” Lennart vult aan: “Het erf is dé uitgelezen plek waar veel risicovolle en emissieverhogende werkzaamheden zijn. Eén druppel morsen kan al voor een overschrijding zorgen. De twee grote aandachtspunten op het erf zijn schoonmaak en de opslag van materiaal. Laat je je veldspuit bijvoorbeeld buiten staan en het gaat regenen, dan spoelen er actieve stoffen het riool of de sloot in. Hetzelfde geldt voor de plek waar de machines worden schoongespoten. Een veilige, zorgvuldig geselecteerde en speciaal aangelegde locatie is de beste plek om dit te doen. Bij voorkeur een overdekte spoelplaats met een fytofilter om restvloeistoffen te zuiveren.” “De schoonmaak van de veldspuit is uiteraard hét voor de hand liggende voorbeeld, maar denk aan alles wat in aanraking is geweest met behandeld materiaal zoals de pootmachine of de kiepkar,” vertelt Erwin.“ Ook opslagkisten bevatten restanten die kunnen uitspoelen. Die zien we nog regelmatig onoverdekt buiten staan. Daar moet meer aandacht voor zijn, want het is makkelijk te voorkomen.”    

Bewustwording

Beide heren gaan graag het gesprek aan met telers over maatregelen tegen erfemissie. Lennart: ”Wij stimuleren telers om onze Erfemissiescan te doen. Daarmee doorloop je een set vragen waardoor je kunt zien waar de risico’s op jouw bedrijf liggen en wat je kunt doen om dat te beperken.” Erwin: “We zien dat telers daarmee bewust worden van alle niet zo vanzelfsprekende emissieroutes. Ga ook eens om tafel met de adviseur en spreek met andere telers, vraag naar hun aanpak. De tijd dringt, maar je staat er niet alleen voor.”

Zo voorkom je erfemissie: 

• Reinig het materiaal dat in contact is gekomen met behandeld materiaal op een veilige locatie met een speciale overdekte spoelplaats en fytofilter om restvloeistoffen te zuiveren.
• Berg het materiaal dat in aanraking is gekomen met behandeld materiaal op en voorkom dat er bij regen actieve stoffen wegspoelen.
• Doe de Erfemissiescan! Of benut de Emissieprotocollen, te vinden op Farmmaps.
• Wil je weten wat wel en niet mag, wat je erfsituatie is en waar praktische verbeteringen mogelijk zijn, kijk dan op Schoonboerenerf
• Kijk voor meer tips op erfemissie op ons Youtube-kanaal en op de site van #emissiereductiesprint

LTO-bestuurder Dirk Jan Beuling noemt het teleurstellend dat het aantal normoverschrijdingen voor gewasbeschermingsmiddelen in oppervlaktewater niet verder afneemt. ‘De waterkwaliteit is een belangrijk criterium bij de herregistratie van middelen. Om de doelen te halen en toelatingen te verlengen, moeten we in de sector echt meer doen.’

In een loods op zijn bedrijf in het Drentse Eerste Exloërmond laat Beuling bij zijn spuitmachine de doppen zien die de meeste driftreductie geven. Volgens de akkerbouwer draagt een goede spuittechniek bij aan beperking van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar oppervlaktewater.

Als bestuurder van de LTO-vakgroep Akkerbouw en Vollegrondsgroenten heeft Beuling gewasbescherming in zijn portefeuille en is hij betrokken bij het Actieplan Plantgezondheid van Brancheorganisatie Akkerbouw. Hij zegt geschrokken te zijn van de resultaten van de waterkwaliteitsnormen die zijn gemeten in akkerbouwgebieden. Monitoring van waterschappen toont aan dat het aantal normoverschrijdingen in 2021 is toegenomen ten opzichte van het jaar ervoor.

Waarom is dit teleurstellend?

‘Als sector hebben we ingezet op een dalende trend van het aantal normoverschrijdingen voor middelen die ook in de akkerbouw gebruikt worden. Dat die trend de laatste paar jaar doorbroken wordt met tegenvallende cijfers is zorgelijk. Als we in de akkerbouw voldoende middelen in de benen willen houden, moeten we echt meer ons best doen.

‘Bij de herregistratie van middelen is veel aandacht voor emissiebeperking. Beleidsbepalers zullen bij hun beslissing over toelatingen zeker kijken naar de inspanningen van de praktijk om te werken aan een betere waterkwaliteit. De geconstateerde normoverschrijdingen spreken dan niet in ons voordeel.’

Wat is precies gemeten?

‘Voor de akkerbouw is in verschillende gebieden oppervlaktewater getoetst op aanwezigheid van ruim honderd stoffen die regelmatig gebruikt worden. Het betreft zowel een toetsing op langdurige als kortdurende aanwezigheid van deze stoffen. Uit de monitoring blijkt dat voor beide categorieën in 2021 op meer meetlocaties meer stoffen gevonden zijn.

‘Het gaat dan wel degelijk om stoffen die nu gangbaar zijn in de akkerbouw. Voorbeelden zijn werkzame stoffen die voorkomen in onder meer middelen als Fandango en Stomp. Voor de akkerbouw zijn dit middelen die we graag nog enkele jaren willen behouden.’

Is er een verklaring voor de overschrijdingen?

‘Het is bekend dat 2021 een nat jaar was en dat we naar verhouding meer moesten spuiten tegen schimmelziekten. We kunnen dat als excuus gebruiken, maar feit blijft wel dat de stoffen in de watergangen worden gevonden en normoverschrijdingen zijn vastgesteld. Het betekent dat wijzelf hiervan de oorzaak zijn. In onze sector zijn we scherp op restanten van medicijnen die in het water worden gevonden. Voor een deel is dat terecht, maar we moeten vooral ook naar onszelf kijken.’

Welke maatregelen kan een akkerbouwer nemen?

‘Er zijn genoeg opties om te zorgen dat minder milieubelastende stoffen in het oppervlaktewater terechtkomen. Op het erf beperken we de afspoeling van stoffen door goed na te denken over de plek waar we spuitmachines vullen en reinigen en wat we doen met de restvloeistof.

‘In het veld werken we met driftreducerende doppen en eventueel technieken zoals de wingsprayer en luchtzakken. En we passen de hoogte van de spuitboom aan.

‘Om te zorgen dat de spuitvloeistof op de goede plaats terechtkomt en bovendien optimaal werkt, zijn er de beslissingsondersteunende systemen die ook advies geven over het beste spuitmoment. Via precisietechnieken is het mogelijk om middelen plaatsspecifiek toe te dienen en ook voegen we hulpmiddelen toe om de stoffen beter te laten hechten.’

Maar doet de sector daarmee voldoende?

‘Nou, niet dus. Volgens mij zijn er nog relatief eenvoudige maatregelen waar we onvoldoende mee doen. Zelf laat ik mijn spuitmachine na gebruik weleens buiten staan. Als het dan regent is er kans op ongewenste afspoeling. Dat is niet slim. We moeten ons aanwennen om de machine binnen te zetten en schoon te maken op een plek waar het restwater opgevangen wordt.

‘Verder is een erfemissiescan nu opgenomen in de VVAK-certificering. Dat is mooi voor de bewustwording, maar het is nog beter als de scan ook daadwerkelijk tot acties leidt om de situatie op het erf te verbeteren.’

Wat is het uiteindelijke doel?

‘Het streven is dat we in 2030 met robuuste gewassen en geïntegreerde teeltsystemen de helft minder gewasbeschermingsmiddelen gebruiken. Dat is al langer bekend. Maar in de tussentijd moeten we ervoor zorgen dat we niet in een vacuüm terechtkomen en dat we gezonde gewassen kunnen blijven telen.

‘In de gewasbescherming zijn nog genoeg uitdagingen en daar hebben we oplossingen voor nodig. Het is van belang dat we onze gereedschapskist voorlopig op orde houden. Daar werken we hard aan in de belangenbehartiging, maar er staat wel tegenover dat we als sector laten zien dat we de waterkwaliteit serieus nemen.’

Monitoring van waterkwaliteit

Waterschappen monitoren jaarlijks oppervlaktewater op normoverschrijdingen van gewasbeschermingsmiddelen. Op basis van een landelijk meetnet ontstaat vervolgens een beeld van de mate waarin waterkwaliteitsnormen worden overschreden, met welke stoffen en in welke sectoren. Elk jaar stelt technologisch instituut Deltares op basis van de monitoring een rapportage op hoofdlijnen op. Alle resultaten worden vervolgens per waterschap en per meetpunt opgenomen in de Bestrijdingsmiddelenatlas. Begin december 2022 verscheen de rapportage met de resultaten van het jaar 2021. Daaruit blijkt dat ook voor de akkerbouw de gestelde doelen voor de waterkwaliteit niet gehaald worden, ondanks initiatieven en maatregelen voor emissiereductie. De algemene constatering is dat er in 2021 op meer locaties in akkerbouwgebieden meer normoverschrijdende stoffen zijn gevonden dan in 2020.