Het EU Nitraatcomité stemde al op 19 september 2025 in met het voorstel om RENURE toe te laten als kunstmestvervanger. Vervolgens startte een bezwaarperiode van 3 maanden waarbij het Europees Parlement en de Europese Raad het voorstel nog konden blokkeren. Deze periode is inmiddels afgerond, en naar verwachting zal de wet de komende weken in het publicatieblad van de EU verschijnen. LTO is verheugd met deze belangrijke stap die de praktische toepassing van RENURE weer dichterbij brengt. De bal ligt nu nadrukkelijk bij Nederland: het is tijd om door te pakken richting landelijke implementatie.

RENURE-producten zijn hoogwaardige stikstofmeststoffen die worden herwonnen uit dierlijke mest. Deze producten zijn qua werking vergelijkbaar met kunstmest, maar werden tot nu toe juridisch aangemerkt als dierlijke mest. Door het afronden van de Europese besluitvorming komt het perspectief dichterbij om deze meststoffen onder duidelijke voorwaarden als kunstmestvervanger te kunnen benutten.

Van besluit naar uitvoering
Met het verstrijken van de bezwaarperiode kan Nederland werk maken van de nationale uitwerking. Naar verwachting wordt RENURE in de eerste helft van 2026 opgenomen in de Nederlandse wet- en regelgeving. Dat is van groot belang voor agrarische ondernemers, zeker nu de derogatie in 2026 volledig afloopt. Tegelijk is duidelijk: de vertaling van Europese regels naar een werkbaar Nederlands systeem wordt een stevige klus. Juist daarom is snelheid én duidelijkheid nu essentieel. De toelating van RENURE biedt extra stikstofruimte boven op de norm van 170 kg stikstof uit dierlijke mest per hectare. Dat kan helpen om de druk op de mestmarkt deels te verlichten en om meststoffen slimmer en duurzamer in te zetten.

Overgangsregeling en pilots
Om te voorkomen dat boeren en verwerkers begin 2026 stilvallen tussen de huidige pilots en de officiële RENURE-regels, is voorzien in een tijdelijke overgangsregeling voor bedrijven die in 2025 deelnamen aan pilots zoals mineralenconcentraat en kunstmestvrije Achterhoek. Zo kunnen deelnemers blijven doorwerken met wat in de praktijk al draait, terwijl de definitieve regels worden afgerond. LTO heeft hier samen met partners uit de Eerlijke Mestketen nadrukkelijk op aangedrongen. Een zorgvuldige overgang is nodig, omdat ondernemers tijd nodig hebben om installaties en werkwijzen aan te passen, de benodigde borging en certificering op orde te brengen en te voldoen aan de Europese kwaliteitseisen.

Bijdrage aan kringlooplandbouw
De definitieve goedkeuring van RENURE is een belangrijke stap richting kringlooplandbouw. Door herwonnen stikstof uit dierlijke mest in te zetten, neemt de afhankelijkheid van fossiele kunstmest af en worden nutriënten duurzamer benut. Dat is goed voor efficiënt bemesten, voor het sluiten van kringlopen en voor het toekomstperspectief van bedrijven.

Oproep aan LVVN: zorg voor duidelijkheid en voortgang
Zodra het RENURE voorstel wordt gepubliceerd in het EU publicatieblad, is het aan Nederland om de volgende stap te zetten. LTO roept het ministerie van LVVN op om op korte termijn te zorgen voor duidelijke, uitvoerbare regels en tijdige opname van RENURE in de nationale wet- en regelgeving. Boeren en tuinders hebben behoefte aan helderheid: wat is toegestaan, onder welke voorwaarden en met welke administratieve verplichtingen? Uitstel of onduidelijkheid werkt verlammend in een periode waarin de druk op de mestmarkt groot is en ondernemers keuzes moeten maken over investeringen en bedrijfsvoering. RENURE biedt perspectief, maar dat perspectief komt alleen tot zijn recht als de nationale uitwerking voortvarend en praktisch wordt opgepakt. LTO gaat daar scherp op inzetten.

LTO heeft deze week inbreng geleverd voor de internetconsultatie op het Wetsvoorstel Grondgebondenheid en Verantwoorde Mestafzet van Kamerleden Harm Holman (NSC) en Pieter Grinwis (ChristenUnie). Het wetsvoorstel behandelt een aantal grote maatschappelijke opgaven: een toekomstbestendige (melk)veehouderij, verantwoord mineralengebruik en een bestendige ruimtelijke structuur voor de land- en tuinbouw in Nederland. LTO constateert echter dat het wetsvoorstel in zijn huidige vorm onvoldoende bijdraagt aan toekomstperspectief voor agrarische ondernemers en het landelijk gebied. Bovenal roept het wetsvoorstel in huidige vorm veel vragen op.

Boerendiversiteit
De opstellers van de initiatiefwet kiezen voor een strakke ruimtelijke tweedeling van ons platteland in een ‘agrarische hoofdstructuur’ versus ‘maatschappelijke landbouwgebieden’. De vraag die wij ons stellen, is of Nederland en de agrarische sector niet te klein zijn om voor een dergelijke rigide tweedeling te kiezen. De Nederlandse agrarische sector wordt juist gekenmerkt door een grote diversiteit in boeren en bedrijfstypen. Doet een ruimtelijke tweedeling wel recht aan (de waarde van) deze boerendiversiteit?

Met betrekking tot grondgebondenheid wordt in dit wetsvoorstel voor een starre norm gekozen: 0,35 ha per GVE in de Agrarische Hoofdstructuur en 1,5 GVE per ha in Maatschappelijke Landbouwgebieden. Echter, onduidelijk is welk doel bereikt moet worden met deze scherpe normstelling. Door te kiezen voor een dergelijke rigide norm zullen veel melkveehouders in de problemen komen. Een consequentie daarvan zal onvermijdelijk zijn dat het contraproductief werkt op behoud van het graslandareaal. Daarom is het voorstel van LTO om deze generieke normen te schrappen. We bepleiten een aanpak waarbij gekozen wordt voor doelsturing, – waarbij waterkwaliteit, stikstof, klimaat en biodiversiteit integraal worden meegenomen – en ondernemers de ruimte krijgen om doelen te halen op een wijze die past bij de bedrijfsvoering en recht doet aan het vakmanschap en karakter van het bedrijf.

Ook ten aanzien van mestafzet vragen we ons af wat regio- en afstandscriteria toevoegen aan verbetering van de waterkwaliteit. De rigide voorschriften voor afstandscriteria zullen er, bijvoorbeeld in de noordelijke provincies, voor zorgen dat beschikbaarheid van mineralen een knelpunt wordt. Op die manier kan verplichte mestafzet in een beperkt gebied leiden tot stapelend structuurbeleid en extra krimp – terwijl dat volgens de volgens de Memorie van toelichting niet het doel lijkt te zijn.

Fundamentele vragen
Bij het wetsvoorstel in brede zin heeft LTO een aantal fundamentele vragen:

• Wat is de logica van het voorliggende wetsvoorstel?
  • Waarom worden grondgebondenheid en afzet van meststoffen in hetzelfde wetsvoorstel opgebracht?
  • Zijn bepaalde artikelen feitelijk niet bedoeld om een extra en zeer substantiële krimp in een aantal veehouderijsectoren af te dwingen?
  • Zorgt dit wetsvoorstel niet voor ernstige verstoringen in de ontwikkeling van de land- en tuinbouw?
• Waarom is de zoneringsaanpak (aanwijzing Agrarische Hoofdstructuur versus aanwijzing Maatschappelijke landbouwgebieden) aan dit wetsvoorstel gekoppeld? En hoe verhoudt deze aanpak zich met de Ontwerp Nota Ruimte?
• Waarom zijn er geen analyses ten aanzien van bedrijfseffecten uitgevoerd? Laat de effecten doorrekenen door o.a. PBL, WUR en het Adviescollege Toetsing Regeldruk op de effecten op zowel boerenerf, controlerende en uitvoerende instanties als milieu.

Lees hier een samenvatting van onze inbreng op de internetconsultatie.

Lees hier de volledige inbreng van LTO op de internetconsultatie.

Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

Het eerder aangekondigde wetsvoorstel over grondgebondenheid en verantwoorde mestafzet is op 1 september in consultatie gegaan. LTO bestudeert het voorstel zorgvuldig en zal inhoudelijke inbreng op de consultatie leveren om ervoor te zorgen dat de regelgeving werkbaar en toekomstbestendig is voor boeren. Als onze inbreng gereed is, zullen we deze ook openbaar maken.

NSC heeft samen met de ChristenUnie (CU) een voorstel gedaan om de landbouw in Nederland in te delen in twee type gebieden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een ‘Agrarische Hoofdstructuur’ (met een graslandnorm van 0,35 ha per GVE in 2034) en een ‘Maatschappelijke Landbouw’ (met een GVE-norm van 1,5 GVE per ha in 2034). Verder wordt Nederland in drie ‘Mestregio’s’ ingedeeld: Midden, Noord en Zuid. In deze regio’s dient mest binnen 100 km te worden afgezet. Zoals we in een eerder bericht aangaven, onderschrijft LTO de richting van de voorstellen, maar waarschuwt voor te rigide generieke regels die onvoldoende rekening houden met regionale verschillen en de diversiteit in bedrijfsvoering.

Gisteren is de 10.001^e hectare kruidenrijk grasland ingezaaid dankzij de kortingsactie ‘1001ha’ van LTO Nederland en Urgenda. Sinds 2019 werken de organisaties samen om kruidenrijk grasland onder melkveehouders te bevorderen. Kruidenrijk grasland is een grote verbetering voor bodem en biodiversiteit vergeleken met ‘gewoon’ grasland. De titel van de campagne werd ambitieus op 1001ha gezet, maar dat resultaat werd al bijna in de eerste 3 weken bereikt. Inmiddels experimenteert 15% van de Nederlandse melkveehouders naar volle tevredenheid met productief kruidenrijk grasland.

‘Onze samenwerking is zonder poespas, zo kunnen we boeren stimuleren aan de slag te gaan met kruidenrijk grasland,’ zegt Wilco Brouwer de Koning van de LTO Vakgroep Melkveehouderij. 

Verbeteringen
Elke hectare productief kruidenrijk grasland met klavers betekent minder kunstmest en minder CO_2-eq en levert 2-3x meer insecten, meer gezondheid voor de koe en bodem op. De waterkwaliteit verbetert ook met deze aanpak. Ook bevat de melk meer belangrijke bouwstoffen en de portemonnee van de boer wordt er ook beter op.

Ervaring stimuleren
Maar bij boeren was kruidenrijk grasland nog onbekend en daarmee onbemind. Ook vergt het kennis en ervaring over het beheer van het grasland. Daar heeft de kortingscampagne 1001ha de afgelopen 6 jaar grote verandering in gebracht. Simpelweg door korting te geven, konden melkveehouders het laagdrempelig uitproberen op drie hectaren. De financiële middelen voor de korting haalden Urgenda en LTO Noord gezamenlijk op bij burgers, provincies, Rijk en gemeenten, waaronder recent een hele gulle bijdrage van de provincie Groningen.

De campagne was vanaf dag één een groot succes:
– 100 melkveehouders waarderen de laagdrempelige hulp en zaaiden 10.001 hectaren in
– 97% van de deelnemers geeft aan dat melkproductie op peil blijft, de kunstmestgift 80-100% minder is
– 80% van hen wil na het experiment verder en 50% óók zonder korting

Vele melkveehouders zetten vervolgstappen zonder de korting, want uit enquêtes blijkt dat deelnemers gemiddeld 25% van hun land kruidenrijk hebben gemaakt. Ook supermarkten en zuivelfabrikanten stimuleren deze werkwijze.

Ambitie
Urgenda heeft met diverse LTO-afdelingen de kortingsactie uitgebreid naar korting op groenbemester- en onderzaaimengsels voor akkerbouwers en bomen en struiken voor alle boeren. Voor kruidenrijk hebben de organisaties grote ambities: de omschakeling naar kruidenrijk levert zoveel op, dat er geen reden is om dit niet op korte termijn door te zetten naar álle 200.000 hectare ‘tijdelijk grasland’ in Nederland. Grasland dat al regelmatig opnieuw wordt ingezaaid en met kruidenrijk een boost krijgt voor de biodiversiteit en 0,2 Mton aan CO2 kan schelen.

De 10.001 hectare zijn mogelijk gemaakt (in volgorde van grootte van de bijdragen) door het ministerie LVVN, de donateurs van Urgenda, provincies Noord-Brabant en Groningen en verder door álle andere provincies en ruim 50 gemeenten.

Vanochtend publiceerde De Telegraaf een artikel over de aanstaande mestbrief van minister Wiersma, op basis van anonieme Haagse bronnen.

LTO is ontstemd van de inhoud van dit artikel. De sector heeft eerder dit jaar een samenhangend mestplan aangeboden aan voormalig minister Adema. Daarin staan verschillende stevige maatregelen, zoals afroming buiten familieverband in de melkveehouderij. Voor ons mestplan geldt echter dat maatregelen die de sector kan en wil nemen, onlosmakelijk samenhangen met het verlengen van (een vorm van) derogatie en verbeterde mogelijkheden tot mestverwerking.

Voor de pluimvee- en varkenssector geldt dat deze beperkt bijdragen aan het mestoverschot en een groot aantal deelnemers hebben in de lopende vrijwillige opkoopregelingen. Gedwongen krimp van deze sectoren, bij buitenfamiliale overname, is dan ook niet te verdedigen.

We wachten de Kamerbrief van minister Wiersma met alle samenhangende voorstellen af, en zullen dan nader inhoudelijk reageren.

Op 2 augustus is het nieuwe zaaiseizoen gestart met Kruidenrijk Grasland. Inmiddels doet ruim 10% van alle melkveehouders in Nederland mee met de campagne 1001ha en wordt binnenkort de 10.001e hectare ingezaaid. Het project van LTO en Urgenda stimuleert boeren om een omslag te maken naar meer biodivers grasland. Via donaties vanuit overheden, bedrijven en particulieren kunnen boeren het kruidenrijk graszaad met korting aanschaffen. Door de mengsels neemt de biodiversiteit en bodemgezondheid toe en de uitstoot van stikstof en CO2 af.

Melkveehouder en initiatiefnemer Wilco Brouwer de Koning: ‘We zijn blij met de korting van het ministerie van LVVN die 1000 hectare bijdraagt aan het project en natuurlijk de crowdfunding vanuit de maatschappij. Dat we zometeen de 10.001^ste hectare aantikken is fantastisch en er blijven zich gemeenten en provincies aansluiten.’

Campagne Kruidenrijk Grasland
De campagne van LTO Nederland en Urgenda loopt sinds 2020. Sindsdien hebben al bijna 1.500 melkveehouders meegedaan en samen hebben zij samen zo’n 6.000 hectare ingezaaid. Dat is goed voor 2,5 miljoen kilo besparing op stikstofkunstmest en 5 miljoen kilogram CO2. Dankzij bijdragen van het Rijk, provincies, 45 gemeenten en veel burgers krijgen agrariërs tot 150 euro korting per hectare. Hiermee komen de kosten voor aanschaf van kruidenrijk grasland in de buurt van het reguliere raaigras. Veehouders hebben keuze uit biologische en gangbare mengsels, alsook doorzaai- en inzaaimengsels. Sinds dit jaar zijn er ook extensieve mengsels beschikbaar met dubbele korting. Door al deze bijdragen kunnen melkveehouders uit heel Nederland weer meedoen.

Goede resultaten : minder kosten voor de boer, meer natuur
Agrariërs zijn erg tevreden blijkt uit een enquete van de WUR: ze merken dat de melkproductie gelijk blijft, terwijl de kosten dalen. De bodem wordt gezonder en de biodiversiteit neemt zowel onder- als bovengronds toe. Bovendien is de bodem beter bestand tegen droogte, trekken de kruiden meer insecten aan en zijn de kruiden en grassen ook gezond voor de koe. Voor de boer betekent het wel een andere manier van werken. De campagne biedt daarom ook laagdrempelige hulp om boeren te helpen met de teelt.

Samen voor biodiversiteitsherstel en klimaatbestendige graslanden
De belangrijkste reden voor samenwerking tussen LTO en Urgenda is het stimuleren van meer biodiversiteit bij melkveebedrijven. De campagne zorgt op een laagdrempelige manier om slag te gaan met biodiversiteitsherstel. En dat lijkt goed te gaan. Uit de rondvraag onder 1500 deelnemers blijkt dat zij gemiddeld al 40% van hun areaal kruidenrijk hebben gemaakt. Ook blijkt dat 78% van de boeren helemaal geen chemische gewasbeschermingsmiddelen meer gebruiken op hun kruidenrijke percelen. Dat de kruidenrijke graslanden beter bestand zijn tegen droogte is voor veel melkveehouders ook een reden om aan de slag te gaan. En dat met succes, nu binnenkort de 10.001^e hectare van het zaaimengsel wordt ingezaaid.

Vandaag stuurde minister Piet Adema een brief aan de Tweede Kamer over de uitwerking van het mestbeleid door het demissionaire kabinet. In plaats van voor te sorteren op een zorgvuldige overdracht van dit complexe dossier aan de toekomstige minister, noemt de brief een aantal vergaande maatregelen die haaks staan op de ambities uit het hoofdlijnenakkoord. Daarmee leidt deze brief tot nodeloze onrust en onduidelijkheid. LTO roept het ministerie op om pas op de plaats te maken, en nieuwe wetgeving over te laten aan een volgend kabinet. Het voorbereiden van wetgeving zonder draagvlak onder de formerende partijen en in de sector, dient geen constructief belang.

Afroming
Een belangrijk onderdeel van de Kamerbrief is de aankondiging van een nieuwe wet waarin dertig procent afroming van fosfaat- en dierrechten bij buitenfamiliale overname wordt vastgelegd voor de melkvee-, pluimvee- en varkenshouderij. LTO-voorzitter Ger Koopmans reageert verbolgen: ‘Als landbouw tasten we in het duister over welke reductiedoelen de minister wil bereiken met deze maatregel voor de korte termijn en welk aandeel de verschillende sectoren daarin hebben. We weten dat inmiddels ruim 1.400 bedrijven hebben ingetekend voor de verschillende beëindigingsregelingen. Maar informatie over welke mestreductie daarmee al gerealiseerd wordt, ontbreekt.’

POV-voorzitter Linda Verriet valt Koopmans bij: ‘De varkenshouderij zit al jaren onder het mestproductieplafond en heeft al substantieel geleverd middels afname POR rechten, Subsidie Sanering varkenshouderij (SRV), en de autonome ontwikkeling. Daarnaast wordt het grootste gedeelte van de mestproductie verwerkt. Wij zijn dus fel tegen deze afroming.’

Voorzitter Kees de Jong van LTO-vakgroep Pluimveehouderij: ‘Nederlandse pluimveemest wordt hoofdzakelijk verwerkt tot korrels of voor energieproductie en drukt in het geheel niet op de mestmarkt. Hier richt de minister zijn pijlen op een innovatieve sector die de voorbije jaren de mestafzet geregeld heeft. Desondanks wordt de pluimveesector wel geconfronteerd met afroming van productierechten. Dat is ronduit onrechtvaardig.’ Koopmans: ‘Voor LTO is verplichte afroming van dierrechten voor deze innovatieve sectoren niet bespreekbaar. Wij roepen de Kamer en met name ook de nieuwe coalitie op om dit disproportionele pad niet in te slaan.’

De vastgelopen mestmarkt leidt tot grote problemen in de melkveehouderij. Om een koude sanering te voorkomen, is het cruciaal dat het kabinet op korte termijn met concrete maatregelen komt die bedrijven binnen enkele maanden concreet perspectief en ruimte bieden. Erwin Wunnekink, voorzitter LTO-vakgroep Melkveehouderij: ‘Wij waarderen het dat de minister in zijn Kamerbrief uitspreekt “op zijn vroegst begin volgend jaar” opnieuw in gesprek te willen gaan met de Europese Commissie over een nieuwe of aangepaste derogatie. Maar het starten van deze gesprekken, en het nadenken over en uitwerken van een nieuwe derogatievorm kan niet tot volgend jaar wachten. Voor de melkveesector is het cruciaal dat er al op korte termijn stappen gezet worden om lucht in de mestmarkt te brengen. Maar in de Kamerbrief ontbreekt de aanzet om tot dergelijke korte termijn maatregelen te komen. De minister komt met vergaande beleidsvoorstellen voor de lange termijn, maar biedt met deze brief geen oplossing voor de problemen waar melkveehouders nu acuut mee te maken hebben.’ Afroming van fosfaatrechten in de melkveehouderij is één onderdeel van de toekomstvisie die alle melkveepartijen gezamenlijk hebben opgesteld. Dit onderwerp maakte daarmee ook onderdeel uit van het ‘mestcrisisplan’ dat LTO, NAJK, NZO en De Natuurweide vorige maand gezamenlijk publiceerden. Wunnekink: ‘Dertig procent afroming van fosfaatrechten bij buitenfamiliale overname in de melkveehouderij maakt onderdeel uit van ons aanbod aan het kabinet. Maar wel in combinatie met tal van andere maatregelen waar het integraal mee samenhangt. Juist in samenhang bieden deze maatregelen de melkveehouderij een goed toekomstperspectief. In die samenhang zijn wij bereid hierover met het ministerie door te spreken. Maar dan moet de minister niet aan cherrypicking doen, en de maatregel niet uit verband trekken.’

Mestcrisisplan
Vorige maand presenteerden LTO, NAJK, NZO en De Natuurweide een ‘crisisplan mestaanpak’. Dit plan was en is erop gericht dat de overheid en de sector gezamenlijk stappen zetten om te voorkomen dat duizenden bedrijven in een koude sanering terecht komen. Met dit plan willen agrarische partijen zelf een aantal stappen zetten onder de nadrukkelijke voorwaarde dat de regering zich in Brussel hard maakt voor een nieuwe of verlengde regionale derogatie. Wunnekink: ‘Uit bestuurlijk overleg is de voorbije weken gebleken dat deze minister niet bereid is om op dit moment met die boodschap naar de Europese Commissie te gaan. Maar ons aanbod is helder. Het is: bijdragen aan een oplossing, maar dan ook zicht krijgen op die oplossing. Vanuit die samenhang en balans blijven wij bereid om hierover door te spreken met het ministerie. Maar we gaan niet proberen om bij te dragen aan een oplossing als ‘de overkant van de tafel’ die oplossing niet op tafel legt.’

Lees hier onze inhoudelijke analyse van de brief.

De successen van het project 1001ha van LTO in samenwerking met Urgenda blijven zich opstapelen. Steeds meer gemeenten sluiten zich aan waardoor inmiddels al 5533 hectare kruidenrijk grasland is ingezaaid. Op de website van 1001ha zijn bovendien nog volop kruidenrijke mengsels met korting te bestellen. En dit wordt alleen maar meer, want ook op dit moment worden er nog gemeenten aangeschreven. “Het Nederlandse landschap verrijken met kruidenrijk grasland is een belangrijke stap richting het bevorderen van biodiversiteit en duurzaamheid. Het zou mooi zijn als we dit jaar de 10001^e ha in kunnen inzaaien”, aldus Wilco Brouwer de Koning, initiatiefnemer en bestuurslid LTO Melkveehouderij.

Het project ‘1001ha’ werd 3,5 jaar geleden gelanceerd om de biodiversiteit te bevorderen en de bodemgezondheid te verbeteren. Elke hectare kruidenrijk grasland zorgt voor betere bodemvruchtbaarheid, kan beter tegen droogte en reduceert CO2 door minder gebruik van kunstmest. Ook leidt het tot meer insecten, betere waterberging en gezondere bodems.

Week van de Biodiversiteit
Het succes van ‘1001ha’ is een mooi voorbeeld dat past binnen de ‘Week van de Biodiversiteit’, een periode waarin extra aandacht wordt besteed aan het bodemleven en de biodiversiteit op het platteland. Wilco Brouwer de Koning: “Het initiatief 1001ha blijft groeien en we zijn verheugd dat steeds meer gemeenten en provincies, mede dankzij ons en veel betrokken afdelingsbestuurders, boeren willen helpen met het maken van stappen naar een (bio) diverse landbouw. Het succes van dit project toont aan dat duurzaamheid en economische voordelen hand in hand kunnen gaan.”

‘Een gezonde biodiversiteit is cruciaal voor een vitale land- en tuinbouw’, zo is te lezen in de visie op biodiversiteit van LTO. De visie is opgebouwd uit vier kernboodschappen welke door te vertalen zijn voor boeren en tuinders naar hun eigen bedrijf om zo de biodiversiteit te bevorderen.

Voor meer informatie over het project ‘1001ha’ en hoe u kunt deelnemen, bezoek hier de website.

Vandaag heeft de Europese Commissie een lang verwacht voorstel gepubliceerd met betrekking tot het toestaan van RENURE (kunstmestvervangers uit dierlijke mest) in Europa. Dit is een veelbelovende stap waar LTO zich jarenlang voor heeft ingezet.

Door het verlies van derogatie en de aanwijzing van nutriënt verontreinigde gebieden mogen boeren en tuinders steeds minder dierlijke mest uitrijden op hun eigen land. Dit leidt tot knelpunten in de mestafzet en een verhoogd gebruik van duur en klimaatonvriendelijk kunstmest. RENURE, als product uit dierlijke mest, biedt een belangrijk, duurzaam en milieuvriendelijk alternatief voor kunstmest.

LTO Nederland is verheugd met deze ontwikkeling. We zijn blij om te zien dat de Europese Commissie de criteria van het Joint Research Centre erkent en toepast. RENURE-producten moeten aansluiten op de behoefte van de plant, waarbij het essentieel is dat RENURE breed ingezet kan worden op alle gronden en gewassen.

Het is van cruciaal belang dat zowel de Europese als de nationale wetgeving met betrekking tot RENURE zo snel mogelijk toepasbaar zijn. In Nederland wordt al geruime tijd gewerkt aan een kwaliteitssysteem met private certificering waarbij producenten van RENURE transparantie kunnen bieden over de juiste productieprocessen. LTO roept de Nederlandse overheid op om alles gereed te hebben in Nederland voor deze nieuwe wetgeving, zodat bij groen licht vanuit Brussel RENURE direct kan worden toegepast.

Demissionair minister Adema kondigde vandaag aan dat voor sectoren met een mestproductie­plafond, namelijk de pluimvee-, varkens- en melkveehouderij, hun sectorspecifieke plafonds naar beneden moet worden bijgesteld. LTO en POV zijn van mening dat dit geen effectief beleid is voor het verbeteren van de waterkwaliteit. Dit zijn wéér meer middelvoorschriften in plaats van het werken naar doelvoorschriften. Daarnaast is het totaal niet realistisch, gezien het korte tijdspad dat sectoren nu wordt opgelegd. Het kan niet zo zijn dat dit leidt tot generieke kortingen en – doordat bedrijven daarmee ernstig in hun verdienvermogen worden aangetast – de facto tot een koude sanering van de veehouderij.

Uiteindelijk is dit een eerste stap om de nationale plafonds per 2025 nog eens 10% te verlagen, naar 440 miljoen kg stikstof en 135 miljoen kg fosfaat. Een gedeelte hiervan kan worden ingevuld door de opkoop en het doorhalen van productierechten zoals dit in de Lbv en Lbv+ regelingen is opgenomen. Wat deze beëindigingsregelingen zullen opleveren is nog onduidelijk. Dit zal naar grote waarschijnlijkheid onvoldoende zijn en dat betekent dat er nog extra maatregelen nodig zijn. Hoe deze worden ingevuld is nog onderwerp van gesprek bij LNV. Wat LTO en POV betreft moet een generieke korting ten alle worden voorkomen. Daarnaast vragen zij zich af of het überhaupt haalbaar en rechtvaardig is om verlaging van de plafonds in zo’n korte tijd te doen. De beëindigingsregelingen hebben lang op een goedkeuring van de Europese Commissie gewacht en konden daardoor ook pas later worden opengesteld. Dit maakt dat het tijdspad verschuift. Daarnaast zijn de innovatie- en verplaatsingsregelingen nog niet duidelijk. LTO en POV zijn dan ook van mening dat eerst deze regelingen hun werk moeten doen voordat er andere vergaande maatregelen worden ingevoerd.

Verkeerde instrument
LTO melkveehouderij vindt de daling van het mestplafond absoluut niet realistisch in een tijdspad van slechts 1 jaar. ”Met 10% krimp in slechts één jaar is het wachten op grote ongelukken” aldus Erwin Wunnekink voorzitter van de Vakgroep Melkveehouderij. De sector kan 10% krimp op het eigen productieplafond incasseren maar alleen als het wordt weggezet in de tijd. Door het al ingezette beleid op vrijwillige opkoop en afroming van fosfaatrechten en daarbij het natuurlijke verloop in de sector en verdere efficiëntie gaat het de sector lukken. Maar een termijn van slechts 1 jaar is financieel niet op te vangen en legt de sector lam voor investeringen die ook voor andere doelen nodig zijn. LTO Melkveehouderij is daarom ook faliekant tegen een generieke korting.

De vakgroep Pluimveehouderij kan zich totaal niet vinden in de korting die aan de pluimveesector wordt opgelegd. Vakgroepvoorzitter Kees de Jong: “De pluimveesector heeft haar mestafzet al jaren geleden opgelost. 95% van de Nederlandse pluimveemest komt niet op de Nederlandse bodem en wordt verwerkt of er wordt energie mee opgewekt. De pluimveesector heeft part nog deel aan de problematiek. Op deze wijze wordt een sector die vooroploopt door de minister afgestraft. Zeer frustrerend. Dit helpt niet in het terugwinnen van het vertrouwen in de overheid.”

POV is tegen een verlaging van het mestproductieplafond. De varkenshouderij heeft in het verleden nog nooit het sectorale productieplafond overschreden. Daarnaast wordt het grootste gedeelte van de mestproductie verwerkt en is er een buffer nodig voor de verduurzaming van de varkenshouderij.

Vandaag maakte demissionair minister Adema de aanwijzing van de met Nutriënten Verontreinigde (NV) gebieden bekend. Deze aanwijzing komt – tegen iedere toezegging in, en ondanks nadrukkelijke verzoeken van LTO om eerder duidelijkheid te verschaffen – op een onacceptabel laat moment. Ondernemers kunnen voor 2024 niet meer anticiperen op verstrekkend beleid dat enorme consequenties zal hebben voor de Nederlandse land- en tuinbouw.

LTO heeft grote bezwaren tegen de uitwerking van de NV-gebieden. Bijzonder kwalijk is dat dit nieuwe beleid gebaseerd is op gegevens over nutriëntbelasting op grond- en oppervlaktewater die inmiddels dertien jaar oud zijn. Terwijl er sinds 2010 door de landbouw grote stappen gezet zijn om de uit- en afspoeling van nutriënten terug te dringen. Maar die inspanningen worden niet meegenomen. Boeren worden in hun huidige bedrijfsvoering afgerekend op historische bemesting waarop zij geen invloed meer hebben en waarop ze niet kunnen bijsturen. Joris Baecke: “Dat is alsof de overheid constateert dat er op een snelweg in het verleden te hard werd gereden, en daarom besluit dat auto’s daar nu nog maar 60 kilometer per uur mogen rijden: het schiet het doel totaal voorbij.”

Doorgeschoten middelenbeleid
De Europese Commissie (EC) eiste dat deze aanwijzing uiterlijk op 1 januari 2024 diende te gebeuren. In januari van dit jaar stuurde minister Adema al een brief aan de Tweede Kamer waarin hij aankondigde om tot een definitieve vaststelling van de NV-gebieden te komen. Toch krijgen boeren en tuinders nu pas – in de laatste weken van het jaar – duidelijkheid over deze aanwijzing. LTO-portefeuillehouder Bodem & Water Joris Baecke: “Deze gang van zaken is een exacte herhaling van hoe het vorig jaar liep. Ook toen confronteerde minister Adema akkerbouwers pas in januari met nieuw beleid waarop zij hun bouwplannen met onmiddellijke ingang aan moesten passen. Het is onbegrijpelijk dat de minister in januari excuses maakte voor deze gang van zaken – en nu dezelfde fout nogmaals maakt.”

Voor akkerbouwers, tuinders en veehouders heeft de aanwijzing van NV-gebieden enorme consequenties. In 2024 en 2025 wordt de stikstofgebruiksnorm in twee stappen verder afgebouwd – met een totale daling van 20%. Binnen de NV-gebieden gelden daarbovenop nog aanvullende maatregelen zoals verplichte vanggewassen na maisteelt en voorwaarden voor het scheuren van grasland.

LTO herhaalt haar oproep zoals we die tijdens de onderhandelingen over een landbouwakkoord keer op keer uitspraken en ook in de kabinetsformatie benadrukken: we moeten in het landbouwbeleid een kanteling maken naar doelsturing, waarbij boeren duidelijkheid krijgen over de doelen die zij moeten bereiken, maar ook ruimte krijgen om daar vanuit eigen vakmanschap en ondernemerschap invulling aan te geven. Het NV-beleid is een zoveelste voorbeeld van doorgeschoten generiek middelenbeleid. Binnen NV-gebieden worden alle landbouwbedrijven nu over één kam geschoren. Of een teelt uitspoelings-gevoelig is of niet, of een agrariër nu al grote stappen zet op verduurzamingsopgaven, zoals het verbeteren van waterkwaliteit: de korting blijft gelijk. Het staat haaks op de breed gedeelde oproep om tot Maatwerkaanpak te komen en illustreert hoe ver Brussel en Den Haag verwijderd zijn van de praktijk van het boerenerf. Joris Baecke: “Vanuit LTO hebben we veel vragen en bezwaren tegen dit beleid. We zullen die kenbaar maken richting de Tweede Kamer en hopen dat de Kamer heel kritisch wil kijken naar mogelijkheden om de implementatie van dit beleid verder vorm te geven. Dat de waterkwaliteit verder moet verbeteren staat niet ter discussie, maar dan kan en moet gebeuren met beleid dat boeren ook stimuleert om die stappen te zetten.”

Lees hier onze inhoudelijke analyse van de Kamerbrief.