LTO maakt zich hard voor een goede waterkwaliteit. Maar de nieuwe voorstellen die in de internetconsultatie voor lagen gaan daar niet toe leiden. Die waarschuwing geeft LTO in een reactie op de internetconsultatie over de aangepaste stikstofgebruiksnormen en de aandachtsgebieden stikstof.

Stikstofnormen
De aangepaste stikstofnormen zijn deels gebaseerd op modelberekeningen en verouderde gegevens. En houden geen rekening met de variatie in bodems, gewassen en weersomstandigheden. Vooral de lagere normen in het zuidelijk zand- en lössgebied hebben grote gevolgen: deze liggen ver onder het landbouwkundig optimale bemestingsadvies. Bovendien roepen de nieuwe normen veel vragen op. Gewassen die eerder niet-uitspoelingsgevoelig waren, zoals suikerbieten en boomkwekerijgewassen, zijn dat nu ineens wel. LTO vindt dat deze herindeling teruggedraaid moet worden. Een herindeling moet gebaseerd zijn op actuele, langjarige praktijkdata. We roepen het ministerie op om de looptijd van het 8e actieprogramma te benutten voor verder (praktijk)onderzoek naar bemesting, – en het beleid op basis van die informatie te herzien.

LTO-portefeuillehouder Bodem & Water Joris Baecke: “Boeren willen bijdragen aan verbetering van de waterkwaliteit, maar dat kan alleen met realistische normen die aansluiten op de bemestingsbehoefte van gewassen. Gebruiksnormen die daar (op basis van onvolledige data) ver onder liggen, missen draagvlak en zullen juist contraproductief uitpakken.”

Grasland
Ook benadrukt LTO het belang van voldoende stikstofruimte voor grasland. Het graslandareaal staat onder druk en lagere normen vergroten die druk, terwijl grasland aantoonbaar bijdraagt aan een stabiele waterkwaliteit. Het is noodzakelijk om gras naar zijn potentie te bemesten en te benutten. Voor een goede waterkwaliteit en om minder afhankelijk te worden van ingevoerde eiwitten. Dat is beter voor klimaat- en stikstofdoelen.

Aandachtsgebieden stikstof In de nieuwe Uitvoeringsregeling worden de voormalige nv-gebieden (nutriënten-verontreinigde gebieden) vervangen door zogenaamde ‘aandachtsgebieden stikstof’. Een belangrijk kritiekpunt op deze aandachtsgebieden, is dat het schaalniveau van de indeling te grof is. Hierdoor zijn lokale verschillen onvoldoende zichtbaar en worden sommige regio’s ten onrechte als aandachtsgebied aangemerkt. Bovendien blijft de extra korting op stikstofgebruiksnormen in deze gebieden een punt van zorg. In bepaalde regio’s kan de totale korting oplopen tot twintig procent, bovenop de in sommige gevallen al fors verlaagde normen.

LTO pleit voor een fijnmaziger gebiedsaanpak. Baecke: ‘’De aanwijzing van aandachtsgebieden moeten gebaseerd zijn op actuele, lokaal herkenbare data. Bovendien moeten ook andere factoren (zoals inlaatwater, kwel, riool-overstorten en RWZI’s) worden meegenomen. In veel gebieden spelen deze een grote rol bij de nutriëntenbelasting. Boeren hebben recht op duidelijkheid en een aanpak die klopt met de werkelijkheid in het veld.’’ LTO pleit voor een landelijke hulplijn of meldpunt zodat ondernemers duidelijkheid krijgen over de aanwijzing van gebieden en de gevolgen voor hun bedrijfsvoering.

Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

Afgelopen vrijdag presenteerde Minister Wiersma een ambitieuze koerswijziging en trendbreuk in haar kamerbrief over het 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn. Het keerpunt naar doelsturing staat namelijk centraal. LTO roept al langer op om de systeemomslag naar doelsturing te maken. Deze verschuiving biedt boeren en tuinders ruimte om vakmanschap te gebruiken en  dus zelf acties te kiezen die het beste bij hun bedrijfsvoering passen, met als doel een nog verdere verbetering van de waterkwaliteit in Nederland op een manier die beter aansluit bij de praktijk.

De contouren van het 8e APN vormen de basis voor een overgang van generieke maatregelen naar een aanpak waarin verantwoordelijkheid, ondernemerschap en individuele afrekenbaarheid van de ondernemer centraal staan. De uitwerking van doelsturing is niet zonder uitdagingen, maar de systeemomslag biedt perspectief voor zowel boeren als voor de verbetering van de waterkwaliteit. Voor een succesvolle invoering van doelsturing is het essentieel dat snelheid wordt gemaakt. Daarnaast moet brede toegankelijkheid (voor alle teelten en grondsoorten) voorop staan: het systeem moet werkbaar zijn voor alle agrarische grondgebruikers en op korte termijn en grote schaal impact kunnen maken. Belangrijke randvoorwaarden hiervoor zijn het op de juiste manier borgen van meten, monitoren en verantwoorden. De systeemomslag naar doelsturing is noodzakelijk omdat middelvoorschriften en lagere gebruiksnormen de bedrijfsvoering de afgelopen jaren ernstig beperkt hebben en niet in voldoende mate geleid hebben tot nog verdere verbetering van de waterkwaliteit.

Met deze koerswijziging is een belangrijke stap gezet richting een toekomstbestendig landbouwbeleid, waarin boeren weer ruimte krijgen voor eigen regie. LTO blijft zich met volle kracht inzetten om doelsturing van visie naar praktijk te brengen – effectief, werkbaar en gedragen door de sector. Hierbij is een goede uitwerking, met voldoende positieve stimulansen, wel van essentieel belang. Daarom zet LTO in op aanpassing of ontheffing van de volgende huidige of potentiële maatregelen:

• verlaagde stikstof- en fosfaatgebruiksnormen;
• uitrijperiodes van dierlijke mest en kunstmest;
• verplichting voor het inzaaien van een vanggewas op een vastgestelde datum na bepaalde gewassen op zand- en lössgrond;
• verplichting van 1:4 rustgewassen in zand noord en zand midden en 1:3 voor zuidelijk zand- en löss.

Aanvullende maatregelen
Voor een aantal gebieden is tevens een doorrekening van een aantal aanvullende (generieke) maatregelen aangekondigd. Nieuwe generieke maatregelen hebben een grote invloed op de bedrijfsvoering en het verdienvermogen van boeren en tuinders. LTO volgt de doorrekening van deze maatregelen daarom op de voet en let daarbij in het bijzonder op de impact op de bedrijfsvoering en het verdienvermogen van boeren en tuinders op alle grondsoorten.

Rol consortium
De komende periode zet LTO zich in voor verdere uitwerking en concrete implementatie van deze veelbelovende strategie. Om hieraan bij te dragen werkt LTO actief samen in een breed consortium van organisaties uit de agrarische sector (met o.a. BO Akkerbouw, NAJK en ZuivelNL) die zich gezamenlijk inzetten voor een betere waterkwaliteit in Nederland.

Iedere druppel gewasbeschermingsmiddel dat in de sloot komt kan bijdragen aan een normoverschrijding, wat kan leiden tot beperkingen in het middelenpakket. Akkerbouwers die daarom vandaag hun emissie willen aanpakken, doen er goed aan om het webinar ‘Middelenpakket uit de sloot’ terug te kijken.

Want met de uitspoeling van gewasbeschermingsmiddelen via erf, perceel of drift groeit ook de kans op meer restricties op de beschikbaarheid . Omdat de bedrijfssituatie en weersomstandigheden een grote rol spelen, komen in het webinar diverse maatregelen en oplossingen voorbij om emissie te voorkomen.
Diverse deskundigen uit werkveld – van middelenfabrikant tot teeltadviseur – bespreken tijdens het webinar de emissieroutes en -risico’s en hoe die te verminderen.  Zij gaan in op de recente cijfers over normoverschrijdingen per regio. Verder geven zij uitleg over de inzet van online hulpmiddelen als de Toolbox Emissiebeperking en Farmmaps.

Grootste zorg rond plantgezondheid
Het webinar is de derde onder de noemer #Emissiereductiesprint, een samenwerking van LTO Nederland, Brancheorganisatie Akkerbouw en het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW). De waterkwaliteit verbeteren en normoverschrijdingen terugdringen, vormt al enkele jaren een speerpunt in de gezamenlijke inzet van deze drie partijen. Juist omdat voor akkerbouwers het steeds beperktere middelenpakket de grootste zorg is op het gebied van plantgezondheid. Alle reden om er samen, van fabrikant tot teler, stevig de schouders onder te zetten en die emissiereductiesprint tot een goed einde te brengen. Dit wordt ingevuld door ondernemers praktische informatie en inspirerende voorbeelden te geven hoe ze emissies kunnen voorkomen. Kijk hiervoor op de website www.emissiereductiesprint.nl.

Nieuwsgierig naar de praktijkoplossingen? Kijk het webinar ‘Middelenpakket uit de sloot’ hier terug.

Vandaag maakte demissionair minister Adema de aanwijzing van de met Nutriënten Verontreinigde (NV) gebieden bekend. Deze aanwijzing komt – tegen iedere toezegging in, en ondanks nadrukkelijke verzoeken van LTO om eerder duidelijkheid te verschaffen – op een onacceptabel laat moment. Ondernemers kunnen voor 2024 niet meer anticiperen op verstrekkend beleid dat enorme consequenties zal hebben voor de Nederlandse land- en tuinbouw.

LTO heeft grote bezwaren tegen de uitwerking van de NV-gebieden. Bijzonder kwalijk is dat dit nieuwe beleid gebaseerd is op gegevens over nutriëntbelasting op grond- en oppervlaktewater die inmiddels dertien jaar oud zijn. Terwijl er sinds 2010 door de landbouw grote stappen gezet zijn om de uit- en afspoeling van nutriënten terug te dringen. Maar die inspanningen worden niet meegenomen. Boeren worden in hun huidige bedrijfsvoering afgerekend op historische bemesting waarop zij geen invloed meer hebben en waarop ze niet kunnen bijsturen. Joris Baecke: “Dat is alsof de overheid constateert dat er op een snelweg in het verleden te hard werd gereden, en daarom besluit dat auto’s daar nu nog maar 60 kilometer per uur mogen rijden: het schiet het doel totaal voorbij.”

Doorgeschoten middelenbeleid
De Europese Commissie (EC) eiste dat deze aanwijzing uiterlijk op 1 januari 2024 diende te gebeuren. In januari van dit jaar stuurde minister Adema al een brief aan de Tweede Kamer waarin hij aankondigde om tot een definitieve vaststelling van de NV-gebieden te komen. Toch krijgen boeren en tuinders nu pas – in de laatste weken van het jaar – duidelijkheid over deze aanwijzing. LTO-portefeuillehouder Bodem & Water Joris Baecke: “Deze gang van zaken is een exacte herhaling van hoe het vorig jaar liep. Ook toen confronteerde minister Adema akkerbouwers pas in januari met nieuw beleid waarop zij hun bouwplannen met onmiddellijke ingang aan moesten passen. Het is onbegrijpelijk dat de minister in januari excuses maakte voor deze gang van zaken – en nu dezelfde fout nogmaals maakt.”

Voor akkerbouwers, tuinders en veehouders heeft de aanwijzing van NV-gebieden enorme consequenties. In 2024 en 2025 wordt de stikstofgebruiksnorm in twee stappen verder afgebouwd – met een totale daling van 20%. Binnen de NV-gebieden gelden daarbovenop nog aanvullende maatregelen zoals verplichte vanggewassen na maisteelt en voorwaarden voor het scheuren van grasland.

LTO herhaalt haar oproep zoals we die tijdens de onderhandelingen over een landbouwakkoord keer op keer uitspraken en ook in de kabinetsformatie benadrukken: we moeten in het landbouwbeleid een kanteling maken naar doelsturing, waarbij boeren duidelijkheid krijgen over de doelen die zij moeten bereiken, maar ook ruimte krijgen om daar vanuit eigen vakmanschap en ondernemerschap invulling aan te geven. Het NV-beleid is een zoveelste voorbeeld van doorgeschoten generiek middelenbeleid. Binnen NV-gebieden worden alle landbouwbedrijven nu over één kam geschoren. Of een teelt uitspoelings-gevoelig is of niet, of een agrariër nu al grote stappen zet op verduurzamingsopgaven, zoals het verbeteren van waterkwaliteit: de korting blijft gelijk. Het staat haaks op de breed gedeelde oproep om tot Maatwerkaanpak te komen en illustreert hoe ver Brussel en Den Haag verwijderd zijn van de praktijk van het boerenerf. Joris Baecke: “Vanuit LTO hebben we veel vragen en bezwaren tegen dit beleid. We zullen die kenbaar maken richting de Tweede Kamer en hopen dat de Kamer heel kritisch wil kijken naar mogelijkheden om de implementatie van dit beleid verder vorm te geven. Dat de waterkwaliteit verder moet verbeteren staat niet ter discussie, maar dan kan en moet gebeuren met beleid dat boeren ook stimuleert om die stappen te zetten.”

Lees hier onze inhoudelijke analyse van de Kamerbrief.

De verplichte inzaaidatum van 1 oktober voor vanggewassen na mais wordt dit jaar gedeeltelijk weer losgelaten. Dat schreef minister Adema gisteren in een brief aan de Tweede Kamer. De reden voor dit uitstel is het feit dat het drogestofgehalte in de mais nog te laag is, met nadelige effecten voor milieu, landbouwpraktijk en de gezondheid van de koe. De minister verleent uitstel tot 10 oktober voor het inzaaien van vanggewassen in de provincies Drenthe, Friesland en Groningen onder de voorwaarde dat het vanggewas binnen 48 uur na de maisoogst wordt ingezaaid.

Kalenderlandbouw
2023 kende een uitzonderlijk nat voorjaar waardoor veel gewassen laat de grond in gingen. Ook de periode van droogte die daarop volgde, heeft de groei geremd. Wat LTO betreft is het dan ook terecht dat minister Adema hier rekening mee houdt. Tineke de Vries, voorzitter van LTO-vakgroep akkerbouw en vollegrondsgroenten: “LTO heeft altijd benadrukt dat de rigide vorm van kalenderlandbouw die dit kabinet implementeert, totaal voorbij gaat aan de landbouwpraktijk. Nu 1 oktober aanstaande is, constateren we dat het op veel plekken te vroeg is om mais te oogsten.”.

De Vries vervolgt: “Maar dat geldt ook voor andere akkerbouwgewassen. Problemen rondom de aardappeloogst zijn inmiddels breed bekend: veel gewassen zijn op dit moment nog niet oogstrijp. Het feit dat minister Adema nu een uitzondering maakt voor mais en niet voor andere gewassen die nog niet volgroeid zijn, getuigt van bestuurlijke willekeur. De argumenten die de minister hanteert met betrekking tot mais zijn ook van toepassing op aardappels en andere akkerbouwgewassen. Dat is meten met twee maten.”

LTO roept de minister en de Tweede Kamer met klem op om meer flexibiliteit in te brengen in de verplichte grensdatum voor het inzaaien van vanggewassen. De Vries: “Dat akkerbouwers verplicht worden om niet-volgroeide gewassen te oogsten, en geconfronteerd worden met een korting als ze dat niet doen, heeft niets met duurzame landbouw te maken.”

Willekeur
De Vries: “Deze rigide vorm van kalenderlandbouw leidt tot willekeur die niet valt uit te leggen. Kijk bijvoorbeeld naar het uitstel dat de minister nu verleent voor het oogsten van mais: de grensdatum is 10 oktober in de drie noordelijke provincies, 1 oktober in de rest van Nederland en 15 oktober in België. Niet de landbouwpraktijk, gewascondities of het weer, maar de provincie waar je woont, bepaalt nu of je als akkerbouwer volgroeide gewassen mag oogsten of niet. Dit beleid moet per direct worden aangepast!”

Het ministerie van LNV heeft vandaag aan LTO Nederland gemeld dat agrarische ondernemers sloten, andere landschapselementen en onderhoudspaden in eigendom van de waterschappen en andere overheden in de Gecombineerde Opgave op mogen geven als landschapselementen voor het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Daarbij geldt als belangrijke voorwaarde wel dat het landschapselement binnen een straal van 5 meter grenst aan de rand van het betreffende landbouwperceel.

Landschapselementen waterschappen en andere overheden subsidiabel
In het nieuwe GLB worden landschapselementen in het bezit van waterschappen en andere overheden namelijk gezien als onderdeel van het perceel en zijn deze daarom subsidiabel en te gebruiken om te voldoen aan de basiseisen. Ook kunnen deze gebruikt worden bij deelname aan de ecoregeling. Enkele waterschappen, zoals de Waterschappen Scheldstromen, Hollands Noorderkwartier en Noorderzijlvest gaven agrarische ondernemers al groen licht om dergelijke landschapselementen, die in het bezit van deze waterschappen zijn, op te geven in de Gecombineerde Opgave, zodat zij er GLB-betalingen en subsidies voor kunnen aanvragen. LNV stelt daarnaast dat dit op ook bijdraagt aan de nationale doelstellingen van het GLB, het Nationaal Strategisch Plan (NSP).

RVO schrijft er het volgende over op haar website:
Voor het mee laten tellen van een waterloop van een waterschap, is onderhoud (of medeonderhoud) geen voorwaarde. Het waterschap moet wel toestemming geven, zodat u de sloot op kunt geven. Ook blijven andere voorwaarden voor het intekenen van landschapselementen van kracht. Het waterschap kan bovendien aanvullende voorwaarden stellen om een sloot op te geven, bijvoorbeeld deelname aan de eco-regeling. 

Reactie LTO
’LTO Nederland is verheugd met het feit dat dit initiatief, dat al door verschillende waterschappen toegepast werd, nu bevestigt is en ondersteunt wordt door LNV’, zo stelt Joris Baecke, portefeuillehouder Bodem en Water. Over de interpretatie van de voorwaarden was eerder al discussie ontstaan. ‘Er ontstond ruis omdat advieskantoren andere signalen aangeven. Met deze extra bevestiging van LNV is elke twijfel weggenomen. En kunnen we ook naar de volgende jaren kijken. Bovendien biedt het ook duidelijkheid voor andere waterschappen.’

Onlangs is de reactietermijn van de consultatie over de winterteelten en vanggewassen gesloten. Vanzelfsprekend heeft LTO Nederland namens haar leden ook inbreng geleverd. Ondanks dat LNV eerdere inbreng voor de gewaslijsten vanuit de sector en keten heeft overgenomen, blijken er nog verschillende gewassen te ontbreken. Met de consultatie wordt wederom pijnlijk duidelijk welke beperkingen kalenderlandbouw met zich meebrengt.

De gewaslijsten waarover de consultatie gaat, zijn opgesteld in het kader van het 7^e Actieprogramma betreffende de Nitraatrichtlijn (APN), die het verbeteren van de waterkwaliteit als doel heeft. Het op tijd toepassen van vanggewassen op zand- en lössgronden is één van de genoemde maatregelen in het APN. Wanneer een vanggewas later dan 1 oktober wordt ingezaaid zal er gekort worden op de stikstofgebruiksnorm. Winterteelten zijn hierop een uitzondering, omdat voor sommige teelten het toepassen van een vanggewas onmogelijk is (doordat de teelt in de winter op het land staat). In het huidige voorstel van het ministerie worden een aantal belangrijke teelten gemist, zoals consumptieaardappelen, cichorei, sla, bleekselderij, witlofpennen en rode bieten. Deze maatregelen zijn beoogd om per 1 januari 2023 in werking te treden.

Op een later moment zal de gehele ontwerpregeling voor de gewaslijsten nog afzonderlijk worden opengesteld voor internetconsultatie. LTO Nederland heeft voor wat betreft de gewaslijsten inbreng geleverd uit naam van de verschillende vakgroepen, de regionale LTO-organisaties (LLTB, LTO Noord en ZLTO) en in afstemming met de aan LTO gelieerde sectororganisaties Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV), Koninklijke Algemene Vereeniging voor Bloembollencultuur (KAVB), Nederlandse Fruittelers Organisatie (NFO), Glastuinbouw Nederland en BioHuis.

Kalenderlandbouw
Vóór 1 oktober oogsten is om meerdere redenen niet wenselijk én niet mogelijk. LTO Nederland benadrukt al lang de nadelige effecten van ‘kalenderlandbouw’. Door deze consultatie worden de beperkingen hiervan in relatie tot de praktijk weer pijnlijk duidelijk. Het juiste oogsttijdstip hangt immers af van o.a. de weeromstandigheden. Strikt op bepaalde datum oogsten terwijl de grond niet goed berijdbaar is, geeft verslechtering van de bodem. Daarnaast is de oogst niet in een enkele dag uit te voeren. Dit is een logistieke operatie waarbij rekening moet worden gehouden met de beschikbaarheid van oogstmachines, personeel, enzovoorts. De oogst duurt daarom vaak enkele weken tot maanden. Bovendien, indien een product geoogst kan worden voor 1 oktober is dat geen garantie dat de industrie dit ook kan verwerken.

Overgangsjaar
Herhaaldelijk heeft LTO Nederland met NAJK, NAV, POV, Cumela, BO Akkerbouw, NZO en Rabobank bij LNV aan de bel getrokken over het tijdig publiceren van de gewaslijsten voor het 7^e APN. Immers, de invulling staat nog steeds niet vast en het tijdspad voor de implementatie is zeer kort. Ondernemers weten daardoor niet waar zij rekening mee moeten houden, terwijl het seizoen wel gewoon doorgaat. De sector- en ketenpartijen hebben daarom eerder al gepleit voor het aanwijzen van 2023 als overgangsjaar voor een aantal voorschriften van het 7^e APN.

Deze week zijn vervoerders, leveranciers en afnemers van mest per brief door LNV geïnformeerd over de invoering van rVDM. Vanaf 1 januari 2023 verandert de manier waarop mestvervoer wordt doorgegeven. Vanaf dat moment werkt de hele mestketen in Nederland op een nieuwe manier: met het realtime Vervoersbewijs dierlijke meststoffen – het rVDM. Alleen de import en export van dierlijke mest blijft tot 1 juni 2023 nog op de huidige manier werken. LTO heeft hierover de afgelopen jaren al meermaals over gecommuniceerd. Via dit bericht brengen wij dit nogmaals onder uw aandacht.

Wat verandert er?
rVDM werkt realtime en digitaal. Dat heeft voor iedereen, zowel voor vervoerders, leveranciers als afnemers van mest gevolgen voor de administratie. De belangrijkste wijziging is dat straks vóór, tijdens en na het vervoer, digitaal gegevens door worden gegeven aan de overheid: via het systeem e-CertNL of via een bedrijfsmanagementsysteem (BMS). Vervoerders melden voor en tijdens het vervoer. Leveranciers en afnemers moeten achteraf binnen 7 dagen het vervoer digitaal bevestigen. RVO berekent de hoeveelheden fosfaat en stikstof van de geleverde mest op basis van labanalyse of forfaits. Deze gegevens zijn daarna in te zien via mijn.rvo.nl. Het rVDM geldt voor standaard vervoer, waarbij verplicht wordt gewogen, bemonsterd en geanalyseerd. Het geldt ook voor maatwerk vervoer, waar speciale regels voor gelden. Dus voor vervoer zonder GR/GPS-apparatuur (zoals boer-boer-vervoer en afvoer naar  particulieren), paarden- en ponymest naar substraatbereider, afvoer van champost en kalvergier dat via een pijpleiding naar een mestverwerker gaat. Meer informatie is hier te vinden.

Waarom rVDM?
De overheid wil mesttransporten digitaal en realtime vastleggen waardoor meststromen beter gevolgd kunnen worden. Het wordt mogelijk om gericht en realtime te controleren op afwijkende transportbewegingen. Bovendien maakt digitalisering het mogelijk om fraudeurs sneller en effectiever aan te pakken. Dit voornemen is in september 2018 aangekondigd in het rapport Versterkte Handhavingsstrategie Mest. Zowel de overheid en de sector zetten in op transparante verantwoording van mesttransporten. Transparantie kan onbedoelde fouten voorkomen en draagt bij aan een gerichtere aanpak van de risiconemende bedrijven.

Betrokkenheid LTO Nederland
LTO Nederland is samen met POV, Cumela Nederland en Transport en Logistiek Nederland aangehaakt bij de invoering van het rVDM, om de belangen van haar leden bij de totstandkoming van rVDM te behartigen. LTO Nederland maakt zich momenteel zorgen over de invoering van het nieuwe systeem per 1 januari 2023. Voor de introductie moeten alle veehouders, akkerbouwers en mesthandelaren een account aanmaken in e-Cert van de NVWA. Dat moet in veel gevallen nog gedaan worden. Inloggen gebeurt met eHerkenning. Veel betrokkenen zijn nog niet op de hoogte van de nieuwe methode van melden en moeten er nog mee leren werken. LTO Nederland pleit samen met de andere partijen al langere tijd bij het ministerie van LNV voor een praktische overgangstermijn van het huidige stelsel naar het nieuwe rVDM. De invoering van rVDM is al twee keer met een jaar uitgesteld. Maar komend jaar lijkt het er definitief te gaan komen.

Er is grote onrust over de consultatie van het ministerie van LNV die vorige week gestart is voor de lijsten met vanggewassen en winterteelten voor het 7^e APN. Omdat LNV geen verdere uitleg bij de consultatie heeft gegeven, is er veel ruis ontstaan. LTO Nederland, NAJK, NAV, POV, Cumela, BO Akkerbouw, NZO en Rabobank willen op zeer korte termijn overleg met LNV om de grootste onrust weg te nemen.

De lijsten die nu openstaan ter consultatie zijn opgesteld in het kader van het 7^e Actieprogramma betreffende de Nitraatrichtlijn (APN). Over dit APN, die het verbeteren van de waterkwaliteit als doel heeft, heeft LTO het afgelopen jaar intensief de standpunten van de sector onder de aandacht gebracht bij beleidsmakers, politici en het bredere publiek.

Het op tijd toepassen van vanggewassen op zand- en lössgronden is één van de genoemde maatregelen in het APN. Wanneer een vanggewas later dan 1 oktober wordt ingezaaid dan zal er gekort worden op de stikstofgebruiksnorm. Winterteelten worden hierop uitgezonderd, omdat voor sommige teelten het toepassen van een vanggewas onmogelijk is (doordat de teelt in de winter op het land staat). Bij de lijst van winterteelten worden wel een aantal belangrijke teelten gemist, zoals consumptieaardappelen, sla, bleekselderij, witlofpennen en rode bieten. Daarnaast zijn er nog vele praktische vragen waar LNV een antwoord op dient te geven, bijvoorbeeld rondom de korting over hoeveel, hoe dit werkt een jaar na dato bij huurpercelen, et cetera.

Deze maatregelen zijn beoogd om per 1 januari 2023 in werking te treden. De lijsten zijn gebaseerd op een advies van de Commissie Deskundigen Meststoffen (CDM). Deze twee lijsten worden, anders dan gebruikelijk, eerder geconsulteerd dan de ontwerp wijzigingsregeling waar zij een onderdeel van vormen.

In deze consultatie zijn geen teeltverboden genoemd, maar met de voorstellen zoals ze nu zijn is duidelijk dat de gevolgen voor de bedrijfsvoering van telers op zand en löss groot zijn.

Overgangsjaar
Herhaaldelijk heeft LTO Nederland met anderen bij LNV aan de bel getrokken over het tijdig publiceren van deze lijsten. Immers, de invulling staat nog niet vast en het tijdspad voor de implementatie is kort. Ondernemers weten daardoor niet waar zij rekening mee moeten houden, terwijl de eerste gewassen voor volgend teeltseizoen al zijn gezaaid, de bouwplannen voor 2023 al vast staan, afspraken over ruil, huur en verhuur zijn gemaakt en contracten zijn afgesloten. Het is praktisch onmogelijk om de nu al ingezette bouwplannen en afspraken daar later (gedurende het seizoen) nog op aan te passen. Dit zorgde al voor veel onduidelijkheid en onrust in de sector, en het uitblijven van communicatie vanuit de overheid doet hier nog een schepje bovenop. We hebben daarom eerder al gepleit voor het aanwijzen van 2023 als overgangsjaar voor een aantal voorschriften van het 7^e APN.

Consultatie gewaslijsten
LNV geeft aan dat er gekozen is voor een afzonderlijk consultatie voor de gewaslijsten, omdat gebleken is dat er veel behoefte is aan meer duidelijkheid over de voorgenomen gewaslijsten met vanggewassen en winterteelten. De ontwerp-wijzigingsregeling zal op een later moment afzonderlijk worden opengesteld voor internetconsultatie. Ook geeft LNV aan dat er op dit moment geen plannen zijn om de lijst met stikstofbehoeftige gewassen te wijzigen. Aan de CDM is gevraagd om de lijst met stikstofbehoeftige gewassen te evalueren en zij heeft geconcludeerd dat de bestaande lijst niet aangepast hoeft te worden.

De internetconsultatie is voor iedereen toegankelijk om op te reageren en loopt tot en met 18 november 2022. Op dit moment bereidt LTO Nederland met haar vakgroepen, gelieerde sectororganisaties en regio’s (LLTB, LTO Noord en ZLTO) een inhoudelijke reactie voor, daar zullen bijvoorbeeld ook de voorziene consequenties voor de bedrijfsvoering van telers als de keten in mee worden genomen.

Het Tweeminutendebat Mestbeleid gisteren in de Tweede Kamer was uitermate teleurstellend: gezien de ingediende moties lijken de coalitiepartijen de hoofdlijnen van de derogatiebeschikking te ondersteunen. LTO Nederland pleitte eerder deze week samen met andere sector- en ketenpartijen ervoor om 2023 aan te wijzen als een overgangsjaar voor het GLB en het 7^e Actieprogramma betreffende de Nitraatrichtlijn (APN). Evenals voor een heronderhandeling van LNV in Brussel voor de derogatiebeschikking. LTO Nederland heeft ook Kamerleden hier op aangesproken in de hoop dat zij het beleid nog in de goede richting konden bijsturen.

Echter met de steun van de Kamer zal het aanwijzen van de zogenaamde ‘nutriënten verontreinigde gebieden’ en daarbij het verlagen van de gebruiksnormen zelf geaccepteerd worden. Maar ook het uitsluiten van derogatie in de N2000-gebieden en zones daaromheen en in de grondwaterbeschermingsgebieden, met in deze laatste gebieden ook nog het opleggen van extra maatregelen, het verlagen van de mestproductieplafonds en het generiek uitvoeren van bufferstroken.

Verwoede pogingen van de oppositie konden daar geen verandering in brengen. Bijvoorbeeld het toch toepassen van een wetenschappelijke leidraad bij het aanwijzen van bufferstroken, of een versnelde invoering van de Maatwerkaanpak. Ook minister Adema kon in zijn eerste debat weinig hoop op verandering geven en gaf aan dat de derogatiebeschikking niet meer aan te passen valt. Dit alles tot grote teleurstelling van LTO Nederland.

Enkele lichtpuntjes zijn dat de Tweede Kamer wel wil inzetten op een paar praktische uitzonderingen in een overgangsjaar. Daarnaast wil de Kamer alle consequenties voor sector en milieu die de derogatiebeschikking met zich mee brengt in kaart brengen. Zo ook een derogatie op kunstmestvervangers: de minister kondigde een actieplan aan dat eind dit jaar met de Kamer zal worden gedeeld. Een actieplan is echter nog geen resultaat waar boeren iets mee kunnen! Volgende week dinsdag volgen de stemmingen op de ingediende moties.

Inperkingen voor de hele agrarische sector, dat is wat de derogatiebeschikking naast een afbouw te bieden heeft. Enkele weken geleden heeft het Nitraatcomité gestemd over de concept derogatiebeschikking voor Nederland. En nu is deze voor finale goedkeuring en publicatie plots openbaar gemaakt. Na maanden van onderhandelen tussen kabinet en Europese Commissie, druk van agrarische belangenbehartigers en speculaties in de media is er eindelijk duidelijkheid voor Nederlandse boeren en tuinders – en die is ernstig. LTO pleit voor een heronderhandeling, betere invulling en om te beginnen een overgangsjaar om te voorkomen dat al ingezaaide gewassen en lopende contracten overhoop moeten.

De duidelijkheid is een hard gelag voor de sector. Niet alleen wordt kringlooplandbouw een utopie, ook het verbeteren van de waterkwaliteit wordt in de praktijk tot een halt geroepen. Daarbij krijgt het verdienvermogen van boeren en tuinders een grote klap te verduren. Dat geldt niet alleen boeren die gebruik maken en/of maakten van de derogatie maar het verdienvermogen van de hele sector.

Naast de afbouw van de derogatie worden er namelijk vele andere voorwaarden opgelegd. In deels onduidelijk of onbegrijpelijk gedefinieerde bepaalde gebieden extra hard getroffen. De beschikking heeft ook een grote impact voor plantaardige sectoren vanwege het verlagen van de gebruiksnormen. De veehouderijsectoren krijgen te maken met een verlaging van de mestproductieplafonds. Tot slot zal ook de administratieve last verhoogd worden door invoering van extra voorwaarden op o.a. registratie van gebruik van mineralen. Hoewel nog verschillende onderdelen hiervan ingevuld moeten worden, is in ieder geval duidelijk dat dit verstrekkende gevolgen met zich meebrengt.

1. Aanwijzen van verontreinigde gebieden

Aanwijzen verontreinigde gebieden per 1 januari 2024 op basis van slechte waterkwaliteit, ook bij een trend in toenemende eutrofiëring en een risico geëutrofiëerd te raken. Tot dat deze aanwijzing is gebeurd, zullen vanaf 1 januari 2023 onder de verontreinigde gebieden vallen: de Zuidelijke en Centrale zand- en lössgronden en de gebieden uit de Nationale Analyse Waterkwaliteit (2020, PBL) die een gemiddeld tot slechte waterkwaliteit hebben.

In deze verontreinigde gebieden zal de gebruiksnorm gradueel worden verlaagd naar uiteindelijk minus 20% per 1 januari 2025 ten opzichte van de gebruiksnormen zoals in het 7^e Actieprogramma (7^e APN).

2. Afbouw van de derogatie

In 2026 geen derogatie meer en dus naar een gebruiksnorm van 170 kg N/ha.

3. Gebieden uitsluiten van derogatie

Percelen uitsluiten van derogatie per 1 januari 2023 in:

• Grondwaterbeschermingsgebieden;
• N2000-gebieden,
• Nog nader te definiëren bufferzones rondom N2000-gebieden, dit gebeurt in het NPLG in 2023, worden per 1 januari 2024 uitgesloten van derogatie.

De grondwaterbeschermingsgebieden zullen ook nog een aanvullend pakket van verplichte maatregelen opgelegd krijgen per 1 januari 2024.

4. Jaarlijks bemestingsplan en invoering bemestingsregister

Alle bedrijven dienen een jaarlijks bemestingsplan voorafgaand aan het groeiseizoen op te stellen, inclusief gewasrotatie en geplande bemesting.

Per 1 januari 2024 invoering van een elektronisch bemestingsregister, waarin kunstmestgebruik, mestproductie en mestaanwending geregistreerd wordt. Per 1 januari 2025 dienen alle bedrijven dit register te gebruiken.

5. Mestproductieplafonds naar beneden bijstellen

De mestproductieplafonds mogen het niveau van 2020 niet overschrijden. In 2025 dienen de productieplafonds met zo’n 10% ten opzichte van 2020 afgenomen te zijn naar 440 miljoen kg stikstof en 135 miljoen kg fosfaat, als een resultaat uit de extra maatregelen die in het Addendum zijn aangekondigd.

6. Intensiveren uitrol versterkte handhavingsstrategie

Verder uitrollen van de versterkte handhavingsstrategie voor mestfraude, met daarbij o.a. invoering van rVDM per 1 januari 2023.

7. Invoering bufferstroken

Bufferstroken langs alle waterlopen waar geen bemesting is toegestaan per 1 januari 2023:

• Langs ecologisch gevoelige waterlopen minimaal 5 meter;
• Andere waterlopen minimaal 3 meter;

In waterrijke gebieden kan dit tot maximaal 4% van het totale areaal oplopen, in geval van meer dan 4% dan:

• Maximaal 1 meter bij waterlopen niet breder dan 10 meter;
• Maximaal 0,5 meter in gebieden waar het maximum van 1 meter ook de 4% overschrijd.
• Langs droge waterlopen (droog tussen 1 april en 1 oktober) minimaal 1 meter.

Vervolg
Een nadere duiding en invulling moet nog worden gegeven, hiervoor zal LTO Nederland o.a. over in gesprek treden met het ministerie van LNV. Wat wel al als paal boven water staat is dat de derogatie die is ‘binnengehaald’ een schijnoverwinning is. Meer dan ooit heeft de sector behoefte aan perspectief. De Nederlandse overheid zal terug naar Brussel moeten om daar met de vuist op tafel te slaan en nog steviger te onderhandelen.

De Europese Commissie benadrukt in de beschikking dat de insteek is om hiermee de transitie van de landbouw, zoals in het NPLG staat beschreven, te ondersteunen. Maar gezien alle onduidelijkheid rondom de invulling van het op stapel staande beleid zal deze transitie een hele slechte start beleven. Onderdelen van het 7^e APN en het nieuwe Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB) moeten nog uitgewerkt worden door de overheid. Ook wat er volgens deze derogatiebeschikking precies tot ‘verontreinigde gebieden’ behoort is onduidelijk en zal tot discussies leiden. De invulling van het beleid is dus nog onzeker en ondernemers weten niet waar zij exact rekening mee moeten houden, terwijl dit beleid wel al per 2023 in zou moeten gaan.

Dat is volstrekt onwerkbaar. De eerste gewassen voor volgend teeltseizoen zijn alweer gezaaid en afspraken met andere telers of afnemers voor 2023 al zijn gemaakt. Om dit alles nog schrijnender te maken, wordt nu deze derogatiebeschikking gepresenteerd. Voor LTO Nederland is dan ook het onontkoombaar om 2023 aan te merken als overgangsjaar; met vereenvoudigingen binnen het GLB en uitstel van middelvoorschriften binnen het 7e APN tot 2024. LTO zet zich daar ten volste voor in.

Ook voor de periode daarna blijft LTO zich inzetten. Naast de fundamentele heronderhandeling zal bijvoorbeeld de aanwijzing van zo genoemde verontreinigde gebieden minimaal moeten zijn. De algemene maatregelen hebben al een gigantische impact, verdere verzwaring is niet gepast.

De volksvertegenwoordigers in de Tweede Kamer zullen zich, gezien de impact die de derogatiebeschikking heeft, ook uit moeten spreken over hoe ze dit willen rijmen met het ook door de Kamer gewenste toekomstperspectief.