Platform Melkgeitenhouderij publiceert (namens LTO Geitenhouderij en de Nederlandse Geiten Zuivel Organisatie) vandaag de onafhankelijke review van Stat-Gent (Universiteit Gent) op de VGO-onderzoeken naar geitenhouderij en longontsteking bij omwonenden, samen met het position paper “Onderbouwde keuzes voor gezondheid en perspectief: geitenhouderij en omwonenden”. Met deze publicatie wil de sector bijdragen aan een zorgvuldige en transparante dialoog over gezondheid, onderzoek en beleidsvorming.

De gezondheid van omwonenden staat voor de sector voorop. Daarom vindt de sector het belangrijk dat eventuele maatregelen aantoonbaar bijdragen aan gezondheidswinst en dat keuzes worden gebaseerd op robuust, reproduceerbaar onderzoek en transparante besluitvorming.

De review van Stat-Gent is uitgevoerd op basis van de openbaar beschikbare gegevens uit de VGO-onderzoeken en bevestigt dat in verschillende onderzoeken een associatie wordt gevonden tussen wonen in de nabijheid van geitenhouderijen en een hogere geregistreerde prevalentie van longontsteking. Tegelijkertijd concludeert de review, in lijn met de VGO-rapportage uit 2024, dat de beschikbare onderzoeksgegevens op zichzelf geen oorzakelijk verband aantonen en dat de classificatie van een ‘waarschijnlijk causaal verband’ een brug te ver is.

In het position paper werkt Platform Melkgeitenhouderij uit welke vervolgstappen volgens de sector nodig zijn. Daarbij staan drie uitgangspunten centraal: transparantie van onderzoeksdata zodat onafhankelijke toetsing mogelijk wordt, voortzetting van aanvullend onderzoek naar mogelijke mechanismen en een proportionele en tijdelijke beleidsaanpak waarbij maatregelen kunnen worden aangepast wanneer nieuwe inzichten beschikbaar komen.

De sector blijft zich samen met Rijk en onderzoeksinstituten inzetten voor lopend onderzoek naar bacteriële emissies. Meer inzicht in mogelijke mechanismen is belangrijk om toekomstige maatregelen gericht en effectief vorm te geven.

Lees hier:

• Review Stat-Gent – Bespreking VGO – Geiten en Pneumonie
• Position paper – Onderbouwde keuzes voor gezondheid en perspectief: geitenhouderij en omwonenden

Met de inwerkingtreding van de gewijzigde Uitvoeringsregeling Meststoffenwet wordt het gebruik van RENURE mogelijk vanaf morgen, 12 juni 2026. Producenten kunnen zich vanaf morgen registreren bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) om dit groeiseizoen al gebruik te maken van de nieuwe mogelijkheden.

RENURE betreft herwonnen stikstof uit dierlijke mest en biedt boeren een extra instrument om kunstmest te vervangen en de druk op de mestmarkt te verlichten. De regeling maakt het mogelijk om deze producten gericht en binnen duidelijke kaders toe te passen.

Voor nu is registratie bij RVO voldoende om RENURE te produceren, te verhandelen en toe te passen. Een aanvullend privaat kwaliteitssysteem is in ontwikkeling en zal later dit jaar zorgen voor extra borging van productkwaliteit en traceerbaarheid.

Wat betekent dit voor de praktijk?
Vanaf de datum van inwerkingtreding gelden de volgende mogelijkheden:

• Gebruik
  Landbouwers kunnen RENURE-producten toepassen tot maximaal 80 kilogram stikstof per hectare, bovenop de gebruiksnorm van 170 kilogram stikstof uit dierlijke mest.
• Vervanging van kunstmest
  RENURE telt mee met een stikstofwerkingscoëfficiënt van 100 procent en kan daarmee direct kunstmest vervangen binnen de geldende gebruiksnormen.
• Productie en afzet
  Geregistreerde producenten mogen RENURE-producten afvoeren onder de daarvoor vastgestelde mestcodes, zoals mineralenconcentraat.
• Bestaande voorraden
  Voorwaarden toelatende kunnen bestaande voorraden na registratie worden ingezet als RENURE, wat ruimte biedt in de opslag en flexibiliteit in de afzet.

LTO Nederland verwelkomt deze ontwikkeling en ziet dit als een belangrijke stap richting beter benutten van nutriënten uit dierlijke mest. Tegelijk roept LTO ondernemers op om zich goed te verdiepen in de geldende voorwaarden en zorgvuldig en verantwoord met RENURE om te gaan. Voor actuele informatie en de exacte voorwaarden kunnen ondernemers terecht op de website van RVO.

De vakgroep LTO Vleesveehouderij heeft gereageerd op de internetconsultatie van het ministerie van LVVN over de nieuwe regelgeving voor het houden van vleesvee. In de voorstellen staan ingrijpende wijzigingen die grote gevolgen hebben voor de sector, zowel praktisch als economisch. LTO uit daarbij haar zorgen over meerdere onderdelen.

De belangrijkste bezwaren waarover LTO Vleesveehouderij opmerkingen heeft geformuleerd, zijn de volgende:

• Economische voorwaarden
  Een belangrijk punt van zorg voor de vakgroep zijn de economische gevolgen van de voorgestelde maatregelen. Volgens LTO geeft de uitgevoerde impactanalyse geen realistisch beeld van de financiële situatie op vleesveebedrijven. Vooral de voorgestelde normen voor staloppervlakte zorgen voor grote zorgen binnen de sector. Een norm van 9 m² per dier vanaf één jaar betekent voor veel ondernemers forse investeringen en structureel hogere kosten.
• Aanbindstallen
  Ook het voorgestelde verbod op aanbindstallen per 2035 zorgt voor grote zorgen binnen de vakgroep. Volgens LTO zijn de gevolgen onvoldoende meegenomen in de impactanalyse, terwijl ongeveer 50% van de vleesveehouders gebruikmaakt van een aanbindsysteem. Voor veel bedrijven is omschakeling door hoge kosten, beperkte ruimte en vergunningseisen nauwelijks haalbaar, met risico op gedwongen bedrijfsbeëindiging.

  LTO pleit daarom voor een geleidelijke uitfasering van aanbindstallen, bijvoorbeeld door vanaf 2030 geen nieuwe systemen meer toe te staan. Daarnaast vindt de vakgroep het belangrijk dat tijdelijk aanbinden, bijvoorbeeld voor verzorging of behandeling van dieren, ook in de toekomst mogelijk blijft.

• Ingrepen
  Bij het onderdeel ingrepen heeft LTO Vleesveehouderij stevige opmerkingen gemaakt. Zo is de vakgroep zeer kritisch op het voorgenomen verbod op castratie van runderen per 1 januari 2028. Volgens de sector is castratie in de praktijk noodzakelijk om mannelijke dieren veilig te kunnen weiden en om risico’s voor mens en dier te beperken. LTO pleit daarom voor het schrappen van dit verbod.

Daarnaast maakt de vakgroep bezwaar tegen het beperken van onthoornen tot uitsluitend diergeneeskundige noodzaak. In de praktijk is preventief onthoornen volgens de sector essentieel om verwondingen tussen dieren onderling en risico’s voor veehouders te voorkomen. Daarbij speelt mee dat veel vleesveerassen van nature gehoornd zijn en dat omschakeling naar hoornloze dieren via fokprogramma’s een lange overgangsperiode vraagt.

LTO Nederland heeft deze week samen met betrokken sectororganisaties een brief gestuurd aan minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat met het dringende verzoek om een erkenningstraject te starten voor buitenlandse T-rijbewijzen, te beginnen met rijbewijzen uit Polen, Roemenië en Bulgarije. Aanleiding is een breed onderzoek onder agrarische ondernemers waaruit blijkt dat de huidige regels leiden tot dagelijkse problemen op het erf en in de bedrijfsvoering.

De oproep volgt op een verzoek van het ministerie om de omvang van de problematiek nader in kaart te brengen. LTO, NFO, VGO en KAVB hebben daarom in het voorjaar van 2026 een enquête gehouden onder hun achterban. De uitkomsten laten zien dat het niet erkennen van buitenlandse T-rijbewijzen geen incidenteel knelpunt is, maar een structureel probleem binnen grote delen van de agrarische sector.

Grote impact op dagelijkse bedrijfsvoering
Van de 279 respondenten geeft 87,5 procent aan problemen te ervaren met buitenlandse werknemers die beschikken over een T-rijbewijs uit hun eigen land. Veel bedrijven werken jaarlijks met meerdere buitenlandse medewerkers die hierdoor niet volledig inzetbaar zijn.

De gevolgen zijn aanzienlijk. Zo geeft 79 procent van de ondernemers aan dat er onvoldoende werknemers met een Nederlands T-rijbewijs beschikbaar zijn. Daarnaast moet bij 78 procent van de bedrijven materieel door iemand anders over de openbare weg worden verplaatst, terwijl 74 procent aangeeft dat werknemers daardoor niet overal inzetbaar zijn. Ook vertragingen in werkzaamheden (63 procent) en extra personeelsinzet (49 procent) komen veel voor.

De problematiek leidt bovendien vaak tot acute verstoringen. Bij bijna 72 procent van de bedrijven speelt het probleem zelfs dagelijks. Voor meer dan de helft van de ondernemers is het een knelpunt dat het hele jaar door aanwezig is.

Vooral werknemers uit Polen, Roemenië en Bulgarije getroffen
Uit de enquête blijkt dat het probleem zich vooral voordoet bij werknemers uit Polen, Roemenië en Bulgarije. Van de respondenten werkt 81 procent met Poolse werknemers en bijna 39 procent met Roemeense werknemers die over een buitenlands T-rijbewijs beschikken.

Juist daarom vraagt LTO in de brief aan de minister om prioriteit te geven aan erkenning van T-rijbewijzen uit deze landen. Volgens de organisatie vormen deze werknemers een essentieel onderdeel van het arbeidsaanbod in de Nederlandse land- en tuinbouw.

Alternatieven bieden onvoldoende oplossing
De enquête laat zien dat de alternatieven die momenteel worden genoemd in de praktijk vaak niet werkbaar zijn. Maar liefst 91 procent van de ondernemers vindt het behalen van een Nederlands T-rijbewijs voor deze werknemers niet goed haalbaar. De belangrijkste redenen zijn de verplichte verblijfsduur van 185 dagen in Nederland en taalbarrières. Beide worden door 74 procent van de respondenten genoemd.

Ook het behalen van een C-rijbewijs in het thuisland wordt niet als een realistisch alternatief gezien. Bijna de helft van de ondernemers vindt dit niet goed haalbaar en veel respondenten noemen de oplossing praktisch niet uitvoerbaar of niet passend bij de werkzaamheden in de agrarische sector.

Oproep aan minister
In de brief stelt LTO dat met het onderzoek voldoende inzicht is gegeven in de omvang en gevolgen van het probleem. De organisatie vraagt de minister daarom om op korte termijn een positief besluit te nemen over het starten van een erkenningstraject voor T-rijbewijzen uit Polen, Roemenië en Bulgarije. Daarnaast vraagt LTO om te onderzoeken of er in de tussentijd een overgangsregeling mogelijk is om de meest urgente knelpunten te verlichten.

De wens van ondernemers is daarbij duidelijk: buitenlandse T-rijbewijzen moeten worden erkend.

Het kabinet dreigt voor grondgebondenheid in de melkveehouderij ‘een nóg strenger plan’ op tafel te leggen dan ooit eerder aan de orde is geweest. Dat bericht publiceerde De Telegraaf vandaag op basis van anonieme Haagse bronnen. “Als die informatie klopt, zou dat onbegrijpelijk zijn” zegt Jos Verstraten, voorzitter van LTO vakgroep Melkvee: “Het invoeren van grondgebondenheid gaat überhaupt niet helpen om Nederland van het stikstofslot te halen!” Verstraten is helder: LTO is voorstander van een haalbare norm, gecombineerd met doelsturing voor de waterkwaliteitsopgaven.

Uitgelekte plannen zorgen voor zorgen
Zo blijft het dossier grondgebondenheid volop in beweging. De afgelopen periode voerde LTO Melkveehouderij binnen de Taskforce Stikstof verschillende gesprekken met het ministerie van LVVN over de mogelijke invulling van grondgebondenheid. Die gesprekken verliepen stroef. Minister Van Essen lijkt af te wijken van het coalitieakkoord en komt, volgens uitgelekte berichten, met een norm die zelfs het initiatiefwetsvoorstel Holman/Grinwis overstijgt. Grondgebondenheid dreigt daarmee wederom een splijtzwam te worden en het proces te verlammen. Het is ook niet consequent om, als het kabinet de omslag wil maken van middel- naar doelsturing, een platte GVE-norm in te voeren.

Raad van State
Deze week publiceerde de Raad van State haar advies over het initiatiefwetsvoorstel van Kamerleden Grinwis en Holman. LTO was vorig jaar tijdens de internetconsultatie kritisch op het voorstel en stelde daar vragen over. Op meerdere punten sluit het advies van de Raad van State daarbij aan.

Volgens de Raad van State probeert het wetsvoorstel te veel verschillende doelen tegelijk te bereiken, zonder duidelijk te maken welke concrete problemen daarmee worden opgelost. Dat grondgebondenheid op zichzelf geen doel dient, vormt juist de kern van de kritiek die LTO eerder heeft geuit.

Daarnaast plaatst de Raad van State vraagtekens bij de juridische complexiteit, handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid van het voorstel. Maar de Raad van State merkt ook op dat de voorgestelde norm mogelijk niet streng genoeg is om de doelen van kringlooplandbouw te realiseren en het aandeel grasland in Nederland te behouden. Juist op dat punt is LTO kritisch. Volgens ons mag dit geen aanleiding zijn om de normen verder aan te scherpen. De gevolgen daarvan zijn niet te overzien en niet te verantwoorden.

Grondgebondenheid
De Nederlandse overheid heeft in het addendum op het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn toegezegd werk te maken van grondgebondenheid. Die afspraak met Europa moet worden nagekomen. In de brief van Eurocommissaris Roswall werd Nederland daar eind vorig jaar opnieuw aan herinnerd.

Binnen de Taskforce Stikstof wordt ondertussen gezocht naar een invulling van grondgebondenheid, terwijl Kamerlid Pieter Grinwis (ChristenUnie) heeft aangegeven door te werken aan zijn initiatiefwet. Hoewel LTO kritisch blijft op grondgebondenheid, lijkt het een kwestie van tijd voordat er concreet beleid komt.

In 2025 en 2026 heeft LTO Melkveehouderij uitgebreid met leden gesproken over een acceptabele invulling van grondgebondenheid. Uit die gesprekken kwam naar voren dat weinig melkveehouders op grondgebondenheidsregels zitten te wachten, aangezien het geen oplossingen biedt voor de opgaven waar de sector voor staat. Terwijl de impact van dit rigide middelvoorschrift op individuele bedrijven enorm kan zijn.

Op basis van deze ledenraadpleging zet LTO Melkveehouderij zich in voor een haalbare norm, gecombineerd met waardering voor vakmanschap via doelsturing specifiek op waterkwaliteit. Grondgebondenheid gaat geen bijdrage leveren om Nederland van het stikstofslot te halen en de koppeling met de Taskforce Stikstof is vanuit dat oogpunt onlogisch. Het is een belofte aan Brussel, ondersteunend aan het verbeteren van de waterkwaliteit en niet meer dan dat.

Ruimte voor verbetering
Ook met Pieter Grinwis wordt doorgesproken over de initiatiefwet. Het Kamerlid heeft al aangekondigd dat hij de wet fors gaat aanpassen. LTO waardeert dat én waardeert het feit dat hij mogelijkheden ziet om grondgebondenheid te koppelen aan doelsturing op nitraat. Daardoor kunnen melkveehouders gewaardeerd worden door een goede waterkwaliteit te borgen. Tegelijkertijd blijven wij kritisch op de verdere uitwerking. De komende periode blijft het daarom belangrijk om de ontwikkelingen vanuit het ministerie en de Tweede Kamer nauwgezet te volgen.

Via tweewekelijkse nieuwsberichten informeren we onze achterban over de voortgang rondom het Convenant Gewasbescherming. In deze tweede nieuws-update delen we de meest actuele informatie.

Convenant Gewasbescherming
Lees hier de eerste nieuws-update terug over het Convenant Gewasbescherming waarin we meer informatie geven over het proces, de planning en de rol van onze organisaties.

Momenteel wordt er volop gewerkt aan de uitwerking van het convenant onder onafhankelijk voorzitterschap van Gert-Jan Segers. De komende twee weken vindt een intensief schrijfproces plaats. BO Akkerbouw, Greenports, LTO Nederland en NAJK hadden forse kritiek op de eerste conceptteksten die aan onze organisaties werden voorgelegd. Deze teksten hadden veel te weinig aandacht voor de beheersing van teeltrisico’s, en voor het toekomstperspectief van telers en tuinders. In reactie daarop is het schrijfproces tussentijds aangepast. Op verschillende, belangrijke thema’s schrijven onze organisaties nu ook zelf actief mee aan de nieuwe convenants-teksten.

Op vrijdag 19 juni worden alle deelnemers aan de zogenaamde ‘kerntafel’ geïnformeerd over de inhoud op hoofdlijnen van het concept-convenant. Op basis van deze informatie kunnen alle organisaties hun eigen achterban consulteren. Vanuit LTO zullen we onze reactie bepalen in samenspraak met de aan LTO gelieerde sectororganisaties KAVB, NFO, Glastuinbouw Nederland en Biohuis, – en uiteraard doen we dat ook gezamenlijk met onze regio’s en vakgroepen LTO Akkerbouw, LTO Vollegrondsgroenten en LTO Bomen, Vaste planten & Zomerbloemen.

Het streven is dat de partijen aan de kerntafel uiterlijk 3 juli een bindend convenant-op-hoofdlijnen ondertekenen. Na de zomer hebben partijen de rest van het jaar de tijd voor de concrete uitwerking en zogenoemde sectorale deelconvenanten richting uitvoering.

Leden-webinar
Aanvullend aan deze bestuurlijke afstemming vinden we het belangrijk om ook onze leden te betrekken bij onze standpuntbepaling. Op maandag 22 juni om 20:00 – 21:15u organiseren LTO, Glastuinbouw, Biohuis, NFO en KAVB een webinar voor leden. Tijdens dit webinar is er ruimschoots gelegenheid voor leden om hun reacties, vragen, zorgen en aandachtspunten aan ons mee te geven. Meer informatie over dit webinar delen we op korte termijn via de gebruikelijke ledenkanalen en nieuwsbrieven.

Actualiteit
Morgen, donderdag 11 juni 2026, debatteert de Landbouwcommissie van de Tweede Kamer over gewasbeschermingsmiddelen. Het debat staat gepland van 10:00 – 15:00u en is live te volgen via deze link.

LTO-voorzitter Ger Koopmans, die namens plantaardige teelten de onderhandeling voert over het Convenant Gewasbeschermingsmiddelen, heeft Tweede Kamerleden opgeroepen om in dit Kamerdebat terughoudend te zijn met uitspraken die het convenants-proces kunnen verstoren: “In een paar weken tijd proberen agrarische belangenbehartigers, markt- en ketenpartijen, natuur- en milieuorganisaties, kennisinstellingen en overheden gezamenlijk tot een convenant op hoofdlijnen te komen. We hebben de Tweede Kamer opgeroepen om dat proces te respecteren. Uiteindelijk is het aan de politiek om besluiten te nemen, maar voorkomen moet worden dat het bedrijven van politiek het onderhandelingsproces aan tafel gaat verstoren.”

Werkbezoeken Staatssecretaris Erkens
Op maandag 8 juni hebben staatssecretaris Silvio Erkens (LVVN) en Gert-Jan Segers werkbezoeken gebracht aan een bloembollenbedrijf in Beilen en een akkerbouwbedrijf in Zeijen. Tijdens beide bezoeken stonden verduurzaming van de gewasbescherming, innovatieve technieken, integrated crop management (ICM) en de toekomstbestendigheid van plantaardige teelten centraal.

Bij bloembollenbedrijf Seubring Bloembollen maakte Erkens kennis met het programma Toekomst Bollenvak, waarin kwekers, onderzoekers, overheden en andere partners samenwerken aan een duurzamere teelt. De sector presenteerde resultaten waaruit blijkt dat de milieubelasting van gewasbeschermingsmiddelen tussen 2022 en 2025 met 58 procent is afgenomen en het middelengebruik gemiddeld met 43 procent daalde. Daarnaast werden innovaties getoond zoals digitale gewasbescherming, precisiespuiten, mechanische onkruidbestrijding en autonome robots.

Op het akkerbouwbedrijf van Erik Emmens in Zeijen kreeg de staatssecretaris een inkijkje in de praktijk van geïntegreerde gewasbescherming. Daarbij kwamen onder meer de aanpak van phytophthora, precisietechnieken zoals spotspraying en een praktijkpilot met groene gewasbeschermingsmiddelen aan bod. Ook werd gesproken over de rol van innovatie en nieuwe middelen binnen de transitie naar duurzamere teeltsystemen.

Erkens sprak na afloop zijn waardering uit voor de inzet van beide sectoren. Over de bollensector zei hij: “Ik zie dat de sector heel ambitieus aan de slag is als het gaat om het terugbrengen van het middelengebruik. Er is veel bereidheid om stappen te zetten. De innovaties die ik heb gezien maken duidelijk wat er kan. Dit geeft hoop voor de toekomst.”

Over de akkerbouwpraktijk benadrukte Erkens het belang van realistische overgangstermijnen: “Er moet ruimte zijn voor innovaties, de toelatingsduur van nieuwe, groene middelen vraagt aandacht, en de sector heeft tijd nodig voor deze transitie. Het vliegwiel draait al. Ik zie in de sector veel ambitie en positieve energie en dat zijn goede ingrediënten om de opgaves die er liggen te realiseren.”

Tijdens beide bezoeken kwam ook het traject rond de Convenanten Gewasbescherming aan de orde. Ook was er aandacht voor de sociale dialoog en de spanning die er is in een aantal regio’s tussen telers en omwonenden.

Volgens Erkens is landelijke duidelijkheid nodig om ondernemers perspectief en rechtszekerheid te bieden bij de verdere verduurzaming van hun bedrijfsvoering. Erkens: “Gemeenten en provincies zijn door gebrek aan landelijke regels zelf aan de slag gegaan met regelgeving. Alleen vragen landelijke vraagstukken om duidelijkheid van het Rijk. Daarom willen we nog voor de zomer een convenant sluiten om die duidelijkheid te bieden.”

Meer weten?
Meer achtergrondinformatie is beschikbaar via:

• Lees hier nieuws-update 1 van 26-05-2026 terug;
• Luister hier een thema-uitzending van de LTO Podcast over gewasbescherming;
• Kijk hier het eerste leden-webinar terug van LTO, KAVB en NFO over het convenant gewasbescherming;
• Lees hier een achtergrondartikel en interview met Silvio Erkens van Nieuwe Oogst.

LTO Nederland heeft minister Van Essen van LVVN per brief gevraagd om de Subsidieregeling Emissieloos Landbouwmaterieel (SEL) op korte termijn te verruimen. Aanleiding is de grote belangstelling voor de regeling, die binnen enkele dagen fors werd overtekend. Daarmee wordt volgens LTO duidelijk dat agrarische ondernemers willen investeren in verduurzaming, maar dat het beschikbare budget tekortschiet.

In een brief aan de minister roept LTO op om aanvullende middelen beschikbaar te stellen door eerder gereserveerde budgetten naar voren te halen. Daarmee kunnen meer investeringen in emissieloos landbouwmaterieel doorgang vinden en wordt voorkomen dat ondernemers hun plannen moeten uitstellen.

Daarnaast pleit LTO voor een verdere ontwikkeling van de regeling. Daarbij vraagt de organisatie onder meer aandacht voor waterstoftoepassingen, die voor sommige zware landbouwkundige werkzaamheden een belangrijk alternatief kunnen vormen. Ook wil LTO dat de emissiereductie van emissieloos en waterstofgedreven materieel expliciet wordt meegenomen in de stikstofaanpak.

Volgens LTO liggen de projecten klaar en is de emissiereductie direct realiseerbaar. Door bestaande middelen strategisch in te zetten kan volgens de organisatie snel voortgang worden geboekt op zowel klimaat- als stikstofdoelen.

Lees hier de brief die LTO-voorzitter Ger Koopmans stuurde aan LVVN-minister Van Essen.

Vrijdag 12 juni jl. hebben Stichting Brancheorganisatie Kalversector (SBK), Dierenbescherming en NAJK in aanwezigheid van staatssecretaris Erkens van LVVN het Plan van aanpak Dierwaardige kalverhouderij gepresenteerd. Met de ondertekening treedt SBK toe tot het convenant ‘Stappen naar een dierwaardige veehouderij’, dat in juni 2025 al is ondertekend door onder meer LVVN, Dierenbescherming en NAJK. LTO ziet dit als een belangrijke stap om in gezamenlijkheid verder te werken aan concrete verbeteringen in de praktijk.

Plan van aanpak
Het plan van aanpak geeft richting aan concrete stappen naar 2040 op het gebied van dierwaardigheid in de kalverhouderij. Binnen het convenant wordt enerzijds gewerkt aan praktijkgerichte onderzoeken voor de deelnemende sectoren en anderzijds worden de te nemen stappen getoetst op uitvoerbaarheid en (economische) haalbaarheid. Randvoorwaarden zoals vergunningverlening, financierbaarheid en marktopname zijn daarbij onmisbaar. Zo ontstaat ruimte voor verbeteringen in de praktijk, met oog voor ondernemerschap en een toekomstbestendige sector.

Meerwaarde
Volgens LTO ligt de meerwaarde van deze aanpak in het gezamenlijk zetten van stappen die verder reiken dan wat alleen via wet- en regelgeving kan worden geregeld. Door samenwerking tussen partijen ontstaat meer draagvlak en kunnen afspraken goed aansluiten op de praktijk, terwijl tegelijkertijd wordt gebouwd aan een sterke en toekomstgerichte kalverhouderij.

“Als LTO staan wij voor een kalverhouderij die zich verder ontwikkelt op een manier die past bij de dagelijkse praktijk van onze ondernemers. Wij willen samen stappen zetten naar meer dierwaardigheid, op een manier die uitvoerbaar, betaalbaar en verantwoord is,” aldus de Teus Kreuger, voorzitter van de LTO-vakgroep kalverhouderij en bestuurslid SBK. “Met volledige steun van de Vereniging van Kalverhouders (VVK), heb ik samen met de secretaris en vicevoorzitter van SBK, en met steun van NAJK, deze gesprekken gevoerd. Dat heeft geleid tot een aanpak waarin haalbaarheid, draagvlak en perspectief voor kalverhouders op een goede manier samenkomen.”

Met de toetreding van SBK tot het convenant zetten partijen gezamenlijk een volgende stap in de verdere ontwikkeling van een dierwaardige en toekomstbestendige kalverhouderij. LTO blijft zich daarbij actief inzetten voor een aanpak waarin dierwaardigheid hand in hand gaat met uitvoerbaarheid, draagvlak en perspectief voor kalverhouders.

“Ontzettend goed dat de kalversector en Dierenbescherming tot een plan zijn gekomen waarmee zij aansluiten bij het convenant dierwaardige veehouderij. Zij hebben hard gewerkt aan een ambitieus en realistisch plan, met daarin meer ruimte voor alle kalveren, verdere reductie van antibiotica en het stoppen met de import van kalveren uit Ierland. Ik vind het belangrijk dat we er samen uit zijn gekomen. Hiermee zetten we samen met de sector en de Dierenbescherming  ook voor kalveren de stappen naar een dierwaardige veehouderij”, aldus staatssecretaris Erkens van het ministerie van LVVN. 

Bijlage: Plan van aanpak – Dierwaardige kalverhouderij

Foto’s: Ministerie van LVVN

V.l.n.r. Ellen Bien – directeur Dierenbescherming, Staatssecretaris Silvio Erkens – LVVN, Teus Kreuger – vakgroepvoorzitter LTO Kalverhouderij en bestuurslid SBK, Elbert Roest – voorzitter van het bestuurlijk overleg Convenant dierwaardige veehouderij

Ieder jaar komen vertegenwoordigers uit de zuivelsector die het Convenant Weidegang hebben ondertekend bijeen. Tijdens dit jaarlijks evenement, georganiseerd door ZuivelNL, wordt met elkaar actief gewerkt aan een plan om een vernieuwde aanpak op te stellen om weidegang te bevorderen.
LTO Melkveehouderij is een van de ondertekenaars van het convenant en actief betrokken bij de ontwikkeling van een nieuwe strategische aanpak.

Weidegangcijfers
Weidegang raakt aan verschillende domeinen, van dierenwelzijn tot aan ammoniakreductie. Over 2025 laten de cijfers over de weidegang een dalende trend zien. Koeien zagen in 2025 weer minder de wei dan voorgaande jaren. De convenantspartijen kwamen dit jaar bijeen om de cijfers te analyseren en gezamenlijk aan een strategische heroriëntatie te werken. Het doel is om meer koeien in de wei te krijgen en ook langer in de wei te houden. Hiervoor zijn effectieve maatregelen noodzakelijk die echt verandering brengen.

“LTO Melkveehouderij is partner van het Convenant Weidegang. We staan achter dit traject en zetten ons in om te komen tot werkbare voorstellen én werkbare ecoregelingen voor de weidegang,” aldus bestuurslid Wilco Brouwer de Koning.

Convenant Weidegang
Om meer koeien in de wei te krijgen op diervriendelijke en duurzame wijze is in 2012 een convenant gesloten met de zuivelsector. Van melkveehouders tot ketenpartners tot aan bestuurlijke vertegenwoordigers. Alle partijen dragen verantwoordelijkheid om bij te dragen aan een aanpak voor de sector die zorgen voor een duurzame en diervriendelijke sector.

Meer over de uitkomsten van de convenantsdag lees ook Weidegang vraagt om gamechangers: sector zet volgende stap in strategische heroriëntatie – ZuivelNL

Generaties lang hebben boeren gewerkt aan een landbouwsysteem dat voedsel produceert voor miljoenen mensen. Veehouderij vormt daarvan een onmisbare schakel. Niet alleen omdat vlees, melk, en eieren belangrijke voedingsmiddelen zijn, maar ook omdat dier en plant in de landbouw onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Toch wordt vanuit de groene beweging steeds vaker het beeld neergezet dat de ideale toekomst bestaat uit akkers vol plantaardige eiwitten en stallen die voorgoed leegstaan. Alsof voedselproductie een eenvoudig rekensommetje is dat je achter een bureau kunt oplossen. Alsof dieren slechts een belasting vormen voor het milieu en geen onderdeel zijn van een natuurlijk en economisch systeem dat al eeuwenlang functioneert.

Wat daarbij opvalt, is dat de werkelijkheid nauwelijks nog een rol lijkt te spelen. Dezelfde mensen die spreken over natuurlijke kringlopen, lijken te vergeten dat vruchtbare landbouwgrond voedingsstoffen nodig heeft. Dierlijke mest is niet zomaar afval; het is een essentiële bouwsteen voor de bodem waarop onze gewassen groeien. Akkerbouw en veeteelt zijn geen tegenpolen, maar partners in een systeem dat elkaar versterkt.

Ook het beeld dat vleesconsumptie per definitie verkeerd zou zijn, verdient meer nuance dan het tegenwoordig krijgt. Natuurlijk kunnen mensen ervoor kiezen vegetarisch of veganistisch te leven. Dat is hun goed recht. Maar het verheffen van die keuze tot morele norm voor de hele samenleving is iets anders.

Wat misschien nog het meest stoort, is de toon waarmee vaak wordt gesproken over boeren en voedselproducenten. Mensen die dagelijks zorgen voor ons voedsel worden neergezet als vervuilers, terwijl steeds minder mensen nog weten waar hun eten vandaan komt. Alsof voedsel vanzelf in de supermarkt verschijnt. Alsof landbouwgrond zonder boeren kan bestaan. Alsof dieren uitsluitend een probleem zijn en geen onderdeel van een zorgvuldig opgebouwde voedselketen.

De gevolgen van dit groene wensdenken worden bovendien ernstig onderschat. Wanneer we de veehouderij steeds verder terugdringen en voedselproductie ondergeschikt maken aan ideologische doelen, komt onze voedselzekerheid onder druk te staan. Dat is geen theoretisch risico, maar een vraagstuk van strategisch belang.

Nederland heeft in de afgelopen jaren veel van zijn economische en industriële zelfstandigheid uit handen gegeven. Juist daarom moeten we zuinig zijn op een van onze laatste echte strategische troeven: de mogelijkheid om zelf voedsel te produceren. Voedselzekerheid is geen luxe. Het is een fundament onder onze nationale veiligheid.

Wie naar de wereld kijkt, ziet dat geopolitieke spanningen toenemen. Oorlogen, handelsconflicten, verstoringen van internationale aanvoerketens en groeiende machtsblokken maken landen kwetsbaar. In zo’n wereld is het onverstandig om de eigen voedselproductie bewust af te bouwen en afhankelijker te worden van import uit andere delen van de wereld. Een land dat zijn voedselvoorziening uit handen geeft, geeft uiteindelijk ook een deel van zijn zelfstandigheid uit handen.

De ironie is dat juist de mensen die zeggen de natuur te verdedigen, soms lijken te vergeten dat ook de mens onderdeel is van diezelfde natuur. Landbouw, voedselproductie en natuurbeheer hoeven geen tegenstellingen te zijn. Eeuwenlang hebben boeren het Nederlandse landschap gevormd. De weilanden, de akkers en de bedrijven die ons dagelijks van voedsel voorzien, zijn niet de vijanden van het landschap. Ze maken er deel van uit.

Misschien wordt het tijd om minder te luisteren naar ideologische blauwdrukken en meer naar de mensen die dagelijks verantwoordelijkheid dragen voor onze voedselvoorziening. Mensen die begrijpen dat duurzaamheid niet ontstaat door vee weg te denken, maar door verstandig om te gaan met dieren, grond en productie.

Want een samenleving die haar boeren verliest, verliest meer dan een economische sector. Ze verliest een deel van haar onafhankelijkheid, haar voedselzekerheid en uiteindelijk haar vermogen om voor zichzelf te zorgen.

Wim Brouwer
Bestuurslid Vakgroep Kalverhouderij

De Subsidie voor Emissieloos Landbouwmaterieel (SEL) is binnen enkele dagen zwaar overtekend. Boeren en tuinders hebben samen zevenmaal meer subsidie aangevraagd dan hetgeen op dit moment beschikbaar is. Dit laat zien dat de sector met enthousiasme wil verduurzamen, maar daarin wordt geremd door een tekort aan ondersteunend budget.

Boeren en tuinders willen investeren
Boeren en tuinders investeren massaal in elektrische trekkers en machines. Daarmee verminderen zij het gebruik van diesel en verlagen zij hun uitstoot. Dit zorgt voor minder broeikasgassen en minder stikstofuitstoot. Deze investeringen helpen ook om kosten in de toekomst te voorkomen. Door schoner te werken, kunnen boeren en tuinders ETS2-heffingen vermijden.

Beperkte regeling remt verduurzaming af
De SEL-regeling loopt vast door het (te) lage budget. Veel ondernemers willen investeren, maar dreigen buiten de boot te vallen. Dat heeft duidelijke gevolgen:

• Voorbereide investeringen gaan niet door;
• Emissiereductie blijft liggen;
• Ondernemers krijgen minder investeringszekerheid;

LTO Nederland roept het kabinet op om direct actie te nemen:

• Maak het volledige gereserveerde budget van €77 miljoen nu beschikbaar;
• Zorg dat alle passende aanvragen worden goedgekeurd;
• Kom met nieuwe openstellingen en nieuw budget in de komende jaren;

Gebruik het momentum
Wat LTO betreft is het van belang om het beschikbare budget te verhogen en de ingediende subsidieaanvragen niet af te wijzen. De hoge vraag komt niet uit de lucht vallen. Diesel is duur, duurzame stroom is vaak beschikbaar en ondernemers willen vooruit. De sector staat klaar om te investeren. Nu is het moment om door te pakken!

Wekelijks informeren we onze achterban over de Taskforce Landbouw, Natuur & Stikstof. Lees hier de nieuwsupdate van vorige week. Vandaag schrijft LTO-voorzitter Ger Koopmans een brief aan de leden over actuele ontwikkelingen en de huidige stand van zaken ten aanzien van stikstofreductie en natuurherstel.

Beste leden,

Nog drie weken, dan stuurt minister Van Essen namens het kabinet zijn plannen voor stikstofreductie en natuurherstel naar de Tweede Kamer. Het convenant gewasbescherming maakt onderdeel uit van dit zomerpakket. Vandaag komt de kerntafel over het convenant weer bijeen. Begin volgende week informeren we jullie over actuele ontwikkelingen rondom het convenant. In deze brief gaan we specifiek in op de stikstofaanpak.

Op 26 juni wordt duidelijk hoe het kabinet de stikstofdoelen voor 2030 en 2035 wil halen. Elementen zoals bedrijfsemissienormen, dierrechten, afroming, zonering en grondgebondenheid kunnen daar onderdeel van uitmaken. Ik voel mee met alle boeren die zich met spanning afvragen wat dit voor het eigen bedrijf gaat betekenen.

Vergunningverlening moet loskomen
Voor LTO is het een harde randvoorwaarde dat de aanpak niet alléén over stikstofreductie en natuurherstel kan gaan. De plannen moeten garanderen dat vergunningverlening weer loskomt en dat boeren en tuinders rechtszekerheid krijgen. De KDW moet uit de wet, natuurdoelanalyses mogen geen directe juridische gevolgen meer hebben voor de vergunningverlening en ‘additionaliteit’ moet worden opgelost. De rekenkundige ondergrens moet worden ingevoerd en PAS-melders en interimmers moeten gelegaliseerd worden.

Zeven jaar na de PAS-uitspraak uit 2019 is het nodig om de impasse achter ons te laten. Velen van jullie hebben inmiddels te maken met een situatie waarin je PAS-melder of interimmer bent, positief-geweigerde, of op een andere manier in onzekerheid verkeert door gerechtelijke uitspraken. Velen van jullie zijn geconfronteerd met een handhavingsverzoek, of dreigen daarmee geconfronteerd te worden. Hierdoor leven jullie, ondernemers en agrarische gezinsbedrijven, vaak al jarenlang in onzekerheid. Je kunt niet investeren en je weet niet wat de toekomst brengt.

Juist in onze sector wordt de noodzaak om vergunningverlening weer op gang te krijgen breed gedeeld en urgent gevoeld. Jullie moeten de mogelijkheid krijgen om in je bedrijf te investeren, op een manier die aansluit bij het unieke karakter daarvan.

De stikstofplannen zijn nog volop in ontwikkeling
Vanuit LTO zetten we er – samen met onze partners zoals NAJK – met man en macht op in om de plannen maximaal te beïnvloeden, op zo’n manier dat boeren en tuinders daarmee uit de voeten kunnen. Dat doe ik niet alleen, maar samen met de collega-bestuursleden van LTO Nederland, met voorzitters van vakgroepen en sectororganisaties, met de regio’s en met onze medewerkers.

Laat ik daarbij ook duidelijk zijn over onze rol: LTO zit niet aan de onderhandelingstafel en het kabinet vraagt niet aan ons om onze handtekening te zetten onder de uiteindelijke plannen. LTO neemt deel aan een maatschappelijke klankbordgroep onder leiding van Elbert Dijkgraaf. Hoewel onze rol in dit traject dus anders is dan ten tijde van het landbouwakkoord, oefenen we maximaal invloed uit. Dagelijks voeren we gesprekken met minister en staatssecretaris, met Tweede Kamerleden, met ambtenaren, provinciebestuurders en andere maatschappelijke organisaties. Met als doel dat de stikstofaanpak haalbaar en realistisch is. Dat er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn zodat boeren en tuinders de gevraagde stappen ook kunnen zetten. Maar – bovenal – dat de plannen ook echt vergunningverlening lostrekken. Alleen zo ontstaat perspectief om te investeren in een bedrijf dat toekomst heeft, waar een goede boterham verdiend kan worden en waar de boer zelf achter het stuur zit.

Uit ons intensieve contact met bewindspersonen, ambtenaren, Kamerleden en andere betrokkenen maken wij op dat de stikstofplannen nog volop in ontwikkeling zijn. Op alle onderdelen van het zomerpakket vindt nog uitwerking én onderhandeling plaats. Dat is geen kwestie van de laatste-puntjes-op-de-i : in de politiek en in het kabinet worden nog behoorlijk fundamentele discussies gevoerd. En dat zal waarschijnlijk ook wel tot 26 juni zo blijven.

Tegelijkertijd zien we in whatsapp-groepen en in de (sociale) media regelmatig doemscenario’s langskomen. De meest ingrijpende maatregelen passeren dan de revue alsof die met zekerheid ingevoerd gaan worden. Vaak gecombineerd met uitspraken als: “zet de trekkers maar vast klaar!”. En vaak naar buiten gebracht door personen of organisaties die zelf helemaal niet aan tafel zitten. Van sommige van die maatregelen kunnen we met zekerheid zeggen dat ze nooit op tafel hebben gelegen en nooit onderwerp van gesprek zijn geweest. En voor alle andere geldt dus dat er nog helemaal geen definitieve besluiten over zijn genomen. De stikstofaanpak wordt op 26 juni gepresenteerd. Tot die dag proberen we hem te beïnvloeden. Daarna gaan we het plan nauwgezet bestuderen en daarna beoordelen we het kritisch. Dat is de enige effectieve volgorde.

Duidelijkheid tot 2035
We weten nog niet hoe het stikstofpakket van het kabinet er op 26 juni uit gaat zien. Dat weet nog niemand. Maar het zal een mix worden van beperkende maatregelen én van maatregelen die de sector nieuw perspectief bieden. Hoe de balans tussen die sporen uitvalt, wordt bepalend voor hoe we daar vanuit LTO op gaan reageren.

Het is onvermijdelijk dat de overheid van boeren en tuinders gaat vragen om stappen te zetten in de verdere verduurzaming van hun bedrijf richting 2035. We zijn ervan overtuigd dat we die stappen ook kunnen zetten. We hebben in Nederland de meest innovatieve boeren ter wereld. Maar daarna moet het ook wel een keer klaar zijn. Duidelijkheid richting 2035 betekent duidelijkheid voor de overheid, maar ook duidelijkheid voor de boer. We hebben nog drie weken om maximaal invloed uit te oefenen, met als inzet dat er duidelijkheid komt die juridisch houdbaar, praktisch uitvoerbaar en bedrijfsmatig haalbaar is.

Met vriendelijke groet, namens het bestuur van LTO Nederland,

Ger Koopmans
Voorzitter LTO Nederland