Per 1 juli 2026 verandert het Nederlandse systeem voor registratie en uitgifte van paardenpaspoorten. Vanaf dat moment zijn nog vijf gemachtigde instanties (GI’s) verantwoordelijk voor de officiële registratie en afgifte van paspoorten voor paardachtigen. Dit is op 15 april 2026 gepubliceerd in de Staatscourant.

De vijf aangewezen gemachtigde instanties zijn:

• Koninklijke Nederlandse Hippische Sportfederatie (KNHS)
• Koninklijk Warmbloed Paardenstamboek Nederland (KWPN)
• Nederlands Shetland Pony Stamboek (NSPS)
• Nederlandse Rijpaarden- en Ponystamboek (NRPS)
• Vereniging het Nederlandse Welsh Pony en Cob Stamboek (NWPCS)

Stamboeken blijven verantwoordelijk voor de identificatie, afstamming en inhoud van het paspoort. De formele registratie en afgifte komen vanaf 1 juli 2026 bij de aangewezen GI’s te liggen. De wijziging moet zorgen voor meer uniformiteit, betere datakwaliteit en duidelijker toezicht binnen het I&R-systeem.

Voor paardeneigenaren en fokkers verandert er aan de voorkant waarschijnlijk weinig, omdat aanvragen vaak via het stamboek blijven lopen. Wel kunnen doorlooptijden, communicatie en kosten veranderen doordat er meer partijen betrokken zijn bij het aanvraagproces.

Lees hier de volledige publicatie uit de Staatcourant:
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2026-13650.pdf

Het is niet voor iedere particuliere paardenbezitter inzichtelijk aan welke regels moet worden voldaan om een paard te kunnen vervoeren. Al langere tijd was het onduidelijkheid wanneer vervoer van paarden wordt gezien als economische bedrijvigheid en wanneer niet. De NVWA (Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit) heeft in samenwerking met de sectorraad Paarden, waar LTO onderdeel van is, nu uitgelegd hoe de Europese Transportverordening moet worden toegepast. Daardoor is duidelijker in welke gevallen een transportvergunning nodig is en welke uitzonderingen gelden. De nieuwe uitgangspunten gaan in op 1 juni 2026.

Uitzonderingen
Het uitgangspunt is dat iedereen die een paard vervoert onder de Europese Transportverordening valt. Daarop zijn twee uitzonderingen. Zo gelden bij vervoer van eigen paarden binnen 50 kilometer van het eigen bedrijf met eigen middelen alleen de algemene welzijnsregels. Ook particulier vervoer van een eigen paard, bijvoorbeeld voor een wedstrijd, training, buitenrit of bezoek aan de dierenarts, wordt niet gezien als economische activiteit.

Extra verplichtingen
Van economische bedrijvigheid is wél sprake in situaties zoals vervoer voor verkoop, lease of verhuur, transport naar een markt of slachthuis, verblijf op een bedrijfsmatige locatie, vervoer van circus- of werkpaarden of wanneer een professioneel vervoersbedrijf wordt ingeschakeld. In die gevallen kunnen extra verplichtingen gelden, zoals een vervoerdersvergunning, vakbekwaamheidseisen en transportdocumenten.

Europees Diergezondheidsverordening
Daarnaast wijst de NVWA erop dat bij vervoer van paarden naar het buitenland ook regels uit de Europese Diergezondheidsverordening van toepassing kunnen zijn. Om paardeneigenaren te helpen is een online regelhulp beschikbaar gesteld, waarmee zij kunnen nagaan welke regels in hun situatie gelden.

Lees voor meer informatie: NVWA verduidelijkt regels voor particulieren die een paard vervoeren | NVWA

Het 8^e Actieprogramma Nitraatrichtlijn wordt uitgesteld. Dat heeft minister Van Essen van LVVN in een brief aan de Tweede Kamer bekend gemaakt. De minister wil kijken naar een meer integrale aanpak binnen de Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof en de Stroomgebiedsbeheerplannen. LTO Nederland kan zich vinden in die redenatie om het 8^e Actieprogramma uit te stellen.

Het uitstel van het 8^E Actieprogramma Nitraatrichtlijn zorgt voor langere onzekerheid bij agrarische ondernemers. Naar verwachting wordt een aantal maatregelen uit het nieuwe 8^e Actieprogramma per 1 januari 2028 ingevoerd. LTO Nederland ziet hierdoor een mogelijk risico ontstaan dat ondernemers in de tweede helft van 2027 geconfronteerd worden met nieuwe maatregelen. LTO Nederland zet zich in om dit te voorkomen.

In de Kamerbrief van 22 mei licht minister van Essen de afwegingen en de nieuwe tijdlijn toe. Binnen de Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof wordt momenteel gewerkt aan een plan van het kabinet om stikstof terug te dringen in samenhang met de natuur- en milieuopgaves, waaronder ook de opgave voor waterkwaliteit. Grondgebondenheid, beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden worden hierin meegenomen. De keuzes op deze thema’s hebben direct of indirect effect op de waterkwaliteit. Daarnaast worden eind 2026 de ontwerp stroomgebiedbeheerplannen vanuit de Kaderrichtlijn Water ter inzage voorgelegd.

Aandachtsgebieden
Ondanks dat het uitstel te begrijpen is, is dit een hard gelag voor de aandachtsgebieden die op basis van fosfaat zijn aangewezen. Deze gebieden worden in 2027 nog steeds geconfronteerd met een generieke stikstofkorting en dat is onwenselijk. LTO Nederland heeft daarom herhaaldelijk aangegeven dat deze generieke maatregel het draagvlak ondermijnt en niet bijdraagt aan een effectief waterbeleid. LTO roept op om dit per 1 januari 2027 alsnog te wijzigen.

Tijdlijn
Voor de integraliteit en het vaststellen wat de waterkwaliteitsopgave precies is, is het logisch om de keuzes in de Taskforce en de Stroomgebiedsbeheerplannen eerst af te wachten voordat er een concept 8^e Actieprogramma wordt opgesteld. Het concept 8^e Actieprogramma wordt in het eerste kwartaal 2027 ter consultatie verwacht om deze per 1 juli 2027 in te voeren. LTO Nederland benut deze extra tijd om de lobby te versterken voor een uitvoerbaar en realistisch beleid.

Doelsturing
LTO Nederland is blij dat er ondanks het uitstel van het 8^e Actieprogramma wel wordt doorgewerkt aan doelsturing en dat er eind 2026 begonnen kan worden met meten. Het opbouwen van inzicht, ervaring en kennis is belangrijk om doelsturing succesvol te maken.

LTO Nederland blijft zich inzetten op een werkbaar systeem waarin vakmanschap wordt beloond en handelingsperspectief wordt geboden. Het is belangrijk om verbetering te realiseren daar waar het nodig is. Dat vraagt om een gerichte doelmatige aanpak. Zwaarder generiek beleid past daar niet bij.

LTO Nederland vindt het een verstandige keuze van het kabinet om de plannen voor een versnelde verhoging van de AOW-leeftijd van tafel te halen. Vandaag kwam minister Vijlbrief met een reactie op het ultimatum van de vakbonden op voorstellen van het kabinet over AOW, WW en WIA.

“LTO hoopt dat dit een opening biedt voor werkgevers en bonden om met elkaar in gesprek te gaan over het sociaal stelsel voor een gezonde en duurzame arbeidsmarkt. Ook voor agrarische ondernemers en werknemers,” stelt voorzitter Ger Koopman. “LTO Nederland werkt samen met sociale partners aan passende en gedragen oplossingen.”

De krapte op de arbeidsmarkt en onzekerheid van een toekomstbestendige bedrijfsvoering met voldoende en goedgeschoold personeel is ook bij agrariërs een zorg. Voor de agrarische sectoren is het van belang dat het sociale zekerheidsstelsel eenvoudig en betaalbaar is voor boeren en tuinders én hun medewerkers voldoende zekerheden biedt. LTO werkt samen met partners in de Stichting van de Arbeid o.a. naar een beter stelsel van werk naar werk. Die bevindingen zullen we meenemen in de gesprekken met het kabinet en bonden.

LTO bracht onlangs een kennismakingsbezoek aan Eva Rademaker met haar bedrijf De Vosseburch in Langeraar, een veelzijdige paardenhouderij midden in het Groene Hart. Het van oorsprong melkveebedrijf met ambachtelijke kaasboerderij is in de loop der jaren uitgegroeid tot een multifunctioneel bedrijf. Rademaker toonde de verschillende functies van het bedrijf, vertelde over de wet – en regelgeving in de dagelijkse praktijk, dierenwelzijn en de brede maatschappelijk relevantie van paarden.

Beleid versus praktijk
In het gesprek werd duidelijk hoe groot de impact van beleid is op de dagelijkse praktijk van een paardenhouderij. Onderwerpen als mestbeleid, duurzaamheidseisen, stijgende kostprijzen en het verdienmodel zetten de bedrijfsvoering onder druk.

Rademaker besprak hoe regelgeving in de praktijk uitpakt en waar regels soms moeilijk uitvoerbaar zijn, bijvoorbeeld bij het afsluiten van aansprakelijkheidsverzekeringen en het afvoeren van de mest. Voor LTO leveren dit soort gesprekken waardevolle inzichten op voor de belangenbehartiging richting politiek en beleidsmakers. In de dagelijkse zorg voor de paarden wordt zichtbaar hoe deze afwegingen in de praktijk uitpakken.

Welzijn
Het welzijn van de paarden en pony’s staat bij De Vosseburch centraal. In alle facetten van het bedrijf komt deze focus terug: van huisvesting en voeding tot de manier waarop paarden worden ingezet in de lessen. Omdat manegepaarden intensief worden bereden, is zorgvuldig nagedacht over hun inzet en verzorging. Buiten de lessen om verblijven de paarden en pony’s in groepsverband, bijvoorbeeld samen op het land of op een pleintje, zodat ze vrij kunnen bewegen en sociaal contact hebben.

Een manegepaard moet meerdere lessen per dag lopen om het bedrijf rendabel te houden. Daarom worden rijschema’s zorgvuldig vooraf opgesteld, waarbij wordt gekeken naar de bouw en stokmaat van het paard of de pony en welke ruiter daar het beste bij past. Deze afwegingen worden steeds gemaakt met het welzijn en de belastbaarheid van het dier als uitgangspunt.

Maatschappelijke functie
De manage biedt verschillende soorten lessen en activiteiten met paarden aan. Van regulier paardrijles tot freestyle, van kinderfeestjes tot aan lessen aan mensen met een beperking en coaching waarbij wordt gewerkt aan persoonlijke ontwikkeling.

Dit laat zien dat paarden breed ingezet kunnen worden voor verschillende maatschappelijke doelen.

Het bezoek aan De Vosseburch gaf LTO een waardevolle kijk achter de staldeuren van een moderne paardenhouderij. Er is vakmanschap, zorg en goede organisatie nodig om te kunnen werken met paarden.

Week van het Paard
Paarden horen al eeuwenlang bij Nederland en spelen nog altijd een belangrijke rol in sport, zorg, landschap en cultuur, maar die werkelijkheid is lang niet voor iedereen bekend. Tijdens de Week van het Paard kunnen iedereen komen kijken, luisteren en ervaren wat paarden voor mensen betekenen en andersom.

Zaterdag 23 mei start de Week van het Paard van start! Een week waarin de paardenhouders laten zien hoe veelzijdig, professioneel en waardevol de Nederlandse paardensector is. Door het hele land openen ondernemers hun deuren, worden activiteiten georganiseerd en delen hun kennis. Iedereen is welkom om een kijkje te nemen achter de staldeuren.

LTO en de vakgroep Paardenhouderij nemen actief deel aan deze week om de zichtbaarheid van de sector te vergroten en te laten zien hoe belangrijk deze is. Niet alleen economisch, met werkgelegenheid, fokkerij en recreatie, maar ook maatschappelijk. Paarden spelen een belangrijke rol in sport, ontspanning en zorg en dragen bij aan een levendig platteland, waarbij ook oog is voor natuur en de Natuurherstelverordening. Denk bijvoorbeeld aan het behoud en aanleg van kruidenrijke graslanden en landschapselementen op paardenbedrijven, waardoor biodiversiteit wordt versterkt.

Tegelijkertijd staat de sector voor uitdagingen, zoals toenemende regelgeving, stijgende kosten en maatschappelijke discussies over bijvoorbeeld het dierenwelzijn in de sport en de inzet van paarden. Dit vraagt om samenwerking en een sterke vertegenwoordiging. Daar zetten wij ons dagelijks voor in door belangen te behartigen en ondernemers te ondersteunen richting een toekomstbestendige paardenhouderij.

Tijdens deze week organiseren onze leden diverse activiteiten, zoals open dagen en het ontvangen van schoolklassen. Dit biedt een mooie kans om elkaar te ontmoeten, vragen te stellen en het gesprek aan te gaan. Zo versterken we de verbinding tussen boer en burger en laten we zien waar de paardenhouderij voor staat: aandacht voor dierenwelzijn, innovatie en duurzaamheid.

We nodigen iedereen van harte uit om mee te doen en de wereld van het paard te ontdekken. Samen maken we de Week van het Paard tot een succes!

Bekijk de website Week van het Paard voor meer informatie over evenementen.

Marieke Toonders neemt afscheid als voorzitter van de vakgroep Paardenhouderij. Na twee bestuurstermijnen, in totaal zes jaar, heeft zij besloten zich niet opnieuw verkiesbaar te stellen.

Onder haar voorzitterschap groeide de vakgroep uit tot een stevige gesprekspartner in Den Haag, binnen de Sectorraad Paarden en in de bredere hippische sector. Er is in die periode sterk ingezet op thema’s als paardenwelzijn, belangenbehartiging en het versterken van de positie van hippische ondernemers. Daarbij stond steeds centraal dat de sector zelf verantwoordelijkheid neemt en actief het gesprek aangaat met politiek en maatschappij. Het volledige afscheidsinterview met Marieke is te lezen in De Hippische Ondernemer

Marieke gaat zich weer volledig focussen op haar advocatenkantoor, gericht op agrarische sectoren waaronder paard. LTO bedankt haar voor haar grote en betrokken inzet.

Mieke Theunissen naar KWPN
Theunissen, strategisch beleidsadviseur, is per 1 april overgestapt naar Koninklijk Warmbloed Paardenstamboek Nederland (KWPN). Zij was tien jaar lang een gewaardeerd en vertrouwd gezicht binnen LTO, met name op de thema’s paardenhouderij en boerderijeducatie. Ze begon haar loopbaan binnen de LTO-familie bij de LLTB, waarna ze naar LTO Nederland kwam en zich ontwikkelde tot sectorspecialist paardenhouderij en secretaris van Boerderij Educatie Nederland. Mieke heeft zich sterk gemaakt voor de positionering en professionalisering van de paardenhouderij. LTO bedankt haar voor haar enorme toewijding en kunde.

Opvolging
Voor de nieuwe voorzitter van de vakgroep Paardenhouderij worden op dit moment gesprekken gevoerd. De ondersteuning van de vakgroep Paardenhouderij wordt voortgezet door Kim Harting, die de rol van strategisch beleidsadviseur al sinds enkele maanden invult. Hiermee blijft de continuïteit binnen de vakgroep gewaarborgd.

De Nederlandse paardensector heeft internationaal een sterke positie en kent een grote diversiteit aan bedrijven en bedrijfsmodellen. Opvallend genoeg ontbreekt een helder en actueel beeld van een belangrijke schakel in de keten: de paardenopfok. Over het aantal bedrijven, hun omvang en hun economische positie is weinig informatie beschikbaar. Dat belemmert zowel ondernemers als belangenorganisaties en beleidsmakers.

In opdracht van LTO Paardenhouderij Nederland is daarom afstudeeronderzoek uitgevoerd naar de kenmerken, bedrijfsstructuren en toekomstverwachtingen van paardenopfokbedrijven. Het onderzoek is uitgevoerd door Birgit de Baar, student van de opleiding Equine, Sports and Business aan Hogeschool Van Hall Larenstein te Velp.

Aantal, locatie en omvang van paardenopfokbedrijven
Het aantal paardenopfokbedrijven in Nederland is niet exact bekend. Niet alle locaties waar paarden worden gehouden, staan geregistreerd als agrarisch bedrijf en vallen daardoor buiten de landbouwtelling. In de eerste helft van 2025 registreerde RVO 287.806 paarden en pony’s op 8.747 actieve UBN-locaties, terwijl het totale aantal paarden in Nederland wordt geschat op 400.000 tot 450.000.Uit het onderzoek komt naar voren dat er ongeveer 50 gespecialiseerde opfokbedrijven in Nederland zijn, terwijl het werkelijke aantal hoger kan liggen. De omvang varieert van enkele paarden tot ruim 250 paarden, met een gemiddelde grootte van 49.

Diensten opfokbedrijven
Paardenopfokbedrijven richten zich primair op het opfokken van jonge paarden van derden, doorgaans van veulen tot driejarige leeftijd. Uit het onderzoek komt tevens naar voren dat 78% van de opfokbedrijven die hebben deelgenomen aan het onderzoek, één of meerdere aanvullende hippische activiteiten onderneemt, zoals fokkerij (22%), pensionstalling (22%) of het opleiden van jonge paarden (6%).

Kosten en regionale verschillen
De laatste jaren zijn de kosten voor grond, ruwvoer, stro, arbeid en gezondheidszorg aanzienlijk toegenomen. Dit komt onder andere door de inflatie, btw-verhoging en de stijgende grondstofprijzen. De stroprijs steeg tussen 2022 en 2025 met ongeveer 30% en de prijs van krachvoer steeg met zo’n 15%. De prijsstijging is ook terug te zien in de grondprijzen, wat zorgt voor een hogere kostendruk per paard.

Ontwikkelingen en toekomstverwachtingen
De toekomstverwachtingen voor de paardenopfok verschillen per regio en hangen samen met ruimte, ontwikkelmogelijkheden, omgevingsdruk en professionalisering. In Oost-Nederland liggen nog groeikansen, terwijl bedrijven in het Westen onder druk staan door beperkte ruimte en hoge grondkosten. Ondernemers in het Noorden en Zuiden ervaren hun positie als relatief stabiel en verwachten op korte termijn weinig veranderingen. Sectorbreed neemt de druk vanuit overheidsbeleid toe, met name rond stikstof en ruimtegebruik. Tegelijkertijd wordt een afname van het aantal, vooral kleinere, opfokbedrijven verwacht door de ondernemers, wat verdere professionalisering en schaalvergroting noodzakelijk maakt. De vraag naar opfok blijft naar verwachting hoog, mede dankzij de sterke positie van de Nederlandse hippische sector.

Conclusie en aanbevelingen
De Nederlandse paardenopfoksector is divers, regionaal verschillend en sterk verweven met andere agrarische en hippische activiteiten. Door het ontbreken van sectorbrede vergelijkingscijfers is onderlinge vergelijking lastig, terwijl de behoefte aan meer transparantie in kosten en tarieven groeit.
Dit onderzoek biedt een eerste inzicht in kosten, structuur en verwachtingen. Om tot een betrouwbaar en volledig beeld te krijgen van de sector is aanvullend onderzoek nodig.

Recent heeft RVO besloten om op basis van twee Woo-verzoeken veel gegevens openbaar te maken. Alle betrokkenen zijn hierover ook per brief geïnformeerd.
De impact van openbaarmakingen is groot op de bedrijven. Het gaat veelal om de openbaarmaking van gevoelige gegevens, zeker omdat veel boeren in onzekerheid zitten i.v.m. uitspraken van de Raad van State over de PAS (Programmatische Aanpak Stikstof) en intern salderen. Helaas gebruiken actiegroepen dergelijke gegevens om handhavingsverzoeken in te dienen tegen boeren die buiten hun schuld om zonder volledige vergunning zitten en die de overheid wettelijk gezien moet legaliseren.

LTO Nederland zal samen met de POV (Producentenorganisatie Varkenshouderij) via een juridische procedure proberen om de openbaarmaking tegen te houden. U kunt daarnaast ook zelf in bezwaar. Hieronder is uiteengezet welke informatie RVO openbaar wil maken, welke stappen LTO Nederland en de POV zetten en wat u zelf kunt doen.

Openbaarmakingsbesluiten

In het besluit met kenmerk Woo/2024/073 gaat het om de gegevens uit de gecombineerde opgave van alle agrarische ondernemingen in Nederland van 9 december 2022 tot 11 maart 2024, met per opgave de volgende gegevens:

• uniek bedrijfsnummer (UBN)
• adressen
• aantal geregistreerde landbouwhuisdieren
• staltype waarin de dieren verblijven
• of deze onderneming actief, gestopt of tijdelijk niet actief is.

In het besluit met kenmerk Woo/2024/040 gaat het om informatie uit de Basiskaart Agrarisch Bedrijfssituatie (BAB) over de periode 9 december 2022 tot en met 7 februari 2024 met daarin gegevens over:

• soort huisvesting (per diersoort)
• RAV-code
• omschrijving RAV-code
• gemiddeld aantal dieren
• jaar ingebruikname
• X- en Y-coördinaat van de locatie.

Wat doet LTO?

Verzoek aan rechter om openbaarmaking op te schorten

LTO Nederland en de POV zullen als collectieve belangenbehartiger een voorlopige voorziening indienen waarbij de voorzieningenrechter wordt verzocht om het besluit tot openbaarmaking tijdelijk te schorsen. Tijdens deze procedure is het besluit sowieso geschorst en wordt geen informatie openbaar gemaakt.

Normaal gesproken worden alle verzoeken om een voorlopige voorziening gezamenlijk behandeld. Het verzoek van LTO en POV zal waarschijnlijk gelijktijdig behandeld worden met verzoeken van anderen.

Op dit moment gaan voorzieningenrechters verschillend om met dergelijke verzoeken, het is ook niet zeker of de rechter het verzoek zal toewijzen. Indien de rechter het verzoek afwijst zal RVO de gegevens open maken.

In algemene zin is de ervaring dat de Nederlandse rechtbanken en de Raad van State tot het oordeel komt RVO dergelijke informatie op verzoek openbaar moet maken. Het zal dan ook lastig worden om het openbaarmakingsbesluit vernietigd te krijgen en de openbaarmaking tegen te houden.

Naast een verzoek tot voorlopige voorziening zullen LTO Nederland en de POV ook een bezwaarschrift indienen bij RVO.

Wat kunt u zelf doen?

Als u het niet eens bent met het openbaarmakingsbesluit van RVO kunt u zelf kosteloos in bezwaar gaan tegen de besluiten. U kunt dit doen door naar www.rvo.nl/bezwaar te gaan. U kunt dan zelf aangeven waarom u het niet eens bent met de openbaarmaking en wat de impact van de openbaarmaking is op uw bedrijf en uw gezin.

U kunt tot 6 weken na het besluit in bezwaar gaan. Dit betekent dat 3 maart 2026 de uiterste datum is om in bezwaar te gaan. Op een later moment zullen LTO en de POV ook een voorbeeldbrief ter beschikking stellen, maar u kunt ook gewoon via het online formulier van RVO in één of enkele regels aangeven waarom u het niet eens bent met de openbaarmaking.

Als u meer tijd nodig heeft om aan te geven waarom u het niet eens bent met de openbaarmaking kunt u ook enkel uiterlijk 3 maart aangeven dat u bezwaar maakt tegen de openbaarmaking. U krijgt vervolgens een periode van enkele weken om aan te vullen waarom u het niet eens bent met de openbaarmaking.

U kunt naast een bezwaarschrift ook een voorlopige voorziening aanvragen bij de rechtbank. De rechtbank brengt hiervoor wel € 397 griffierecht in rekening per procedure. LTO Nederland en de POV verzoeken de voorzieningenrechter als collectieve belangenbehartiger om een voorlopige voorziening te treffen. Dit betekent dat door de procedure van LTO Nederland en de POV de openbaarmaking is opgeschort en dat u dus niet zelf daarvoor om een voorlopige voorziening hoeft te verzoeken. Als u zelf graag een aanvullende voorlopige voorziening aan wil vragen dan kan dat uiteraard wel.

LTO heeft een voorbeeldbezwaarschrift opgesteld. De voorbeeldbrief is te downloaden via onderstaande link:
Voorbeeld bezwaarschrift voor RVO

Een seksueel getinte opmerking, (seksuele) intimidatie of pestgedrag kan grote impact hebben op de betrokkenen. Dit soort gedrag kan overal op de werkvloer voorkomen en leidt tot een onveilig werkklimaat. Agressie, intimidatie en pesten zijn onwenselijk en vragen om aandacht – ook in de agrarische sector. Waar mensen samenwerken, kunnen in de sociale omgang situaties ontstaan waarin grenzen worden overschreden.

Als werkgever ben je verantwoordelijk voor een veilige werkomgeving en een respectvolle omgang tussen medewerkers. Iedereen moet zich veilig voelen op het werk. Het is daarom belangrijk dat je weet waar je als ondernemer terechtkunt voor passende ondersteuning en bemiddeling voor je medewerkers.

Vertrouwenspersoon
Heeft jouw bedrijf geen interne vertrouwenspersoon of geef je de voorkeur aan een externe? Via Stigas kun je eenvoudig een externe vertrouwenspersoon inschakelen.
Voor meer informatie: Vertrouwenspersoon | Stigas

Op weg naar herstel
Perspectief Herstelbemiddeling begeleidt het contact tussen mensen die betrokken zijn geweest bij een ingrijpende gebeurtenis. Zij bieden ondersteuning aan zowel degene die het meemaakte als degene die het veroorzaakte, en aan andere direct betrokkenen zoals collega’s of werkgevers. Herstelbemiddeling biedt een veilige omgeving om situaties bespreekbaar te maken en te werken aan herstel.

Samen werken we aan een gezonde en veilige arbeidsmarkt in onze groene sectoren.
Bekijk de flyer voor meer informatie.

Jaarlijks doet de WUR (Wageningen Social & Economic Research) onderzoek binnen de agrarische sector dat inzicht moet geven in de markt, prijzen en marges van nutriënten. De resultaten van het onderzoek komen in de Agro Nutrimonitor. Uit het tussentijdsrapport komt naar voren dat niet alle extra kosten worden gecompenseerd voor de productie onder een duurzaamheidskeurmerk.
Dat stellen deelnemende agrarische ondernemers aan het onderzoek, de Agro Nutrimonitor 2026.

Deze tussentijdse bevindingen zijn voor LTO niet nieuw. In 2025 concludeerde de ACM in de vierde Agro-Nutri Monitor al dat verduurzaming van voedselproductie leidt tot hogere productiekosten en dat consumenten slechts een deel van deze meerkosten betalen. Een ander deel van de verduurzamingskosten moeten boeren en tuinders zelf betalen, boven op bestaande bedrijfskosten. In 2022 werd ook al geconcludeerd dat de beperkte betalingsbereidheid door consumenten nog steeds een knelpunt is voor verdere stappen naar grootschalige verduurzaming. De grote vraag blijft: wie betaalt voor verduurzaming van ons voedsel?

Consument en producent
De consument kan dankzij onze boeren en tuinders rekenen op veilige, smakelijke en altijd beschikbare producten. Maar ook op duurzame producten. In Nederland zijn de eisen streng en de handhaving is goed georganiseerd. Tegelijkertijd staan ondernemers te popelen om nog verder te gaan op het gebied van duurzaamheid om nog meer te investeren in verduurzaming.

Aanpak
LTO ziet meerdere noodzakelijke aanpakken:
*            Maak de consument bewust van gezonde keuzes door hoge kwaliteit en duurzaamheid van een product. Dat bevordert begrip en waardering en brengt een bewustere keuze tot stand;
*            maak eerlijke afspraken met supermarkten en telers. Een agrariër moet kunnen rekenen op een goede prijs voor zijn producten;
*            zet in op versoepeling van wet – en regelgeving die duurzame investeringen mogelijk maken waarbij geld direct teruggaat naar de verduurzaming bij de boer en niet bij de consument wordt neergelegd.

De AgroNutri Monitor wordt uitgevoerd door Wageningen Social & Economic Research en Geelen Consultancy, in opdracht van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Het onderzoek biedt beleidsmakers aanknopingspunten om knelpunten in prijsvorming en verduurzaming gericht aan te pakken.

LTO Nederland roept boeren en tuinders op hun ervaringen te blijven delen. Alleen met een volledig beeld van de praktijk kan worden gewerkt aan een landbouwsysteem waarin duurzaamheid en verdienvermogen hand in hand gaan.

Agrarische ondernemers die willen bijdragen aan een goed en representatief beeld van de praktijk kunnen deelnemen aan de enquête via: https://geelen-consultancy.nl/prijsvorming/