De communicatie is superbelangrijk omdat je moet weten welke maatregelen een waterschap moet treffen vanwege droogte. Zulke maatregelen kunnen pijn doen. Zoals onttrekkingsverboden oppervlaktewater. Een teler belde mij tijdens de droogte hierover op; hij mocht zijn planten niet meer met oppervlaktewater beregenen en vroeg wat LTO hieraan kon doen.

Ik snap dat het die teler pijn deed, maar water heeft tijdens droogte nu eenmaal allerlei prioriteiten: er gaat dan een waterverdeling in, wat heeft de hoogste prioriteit en wat heeft minder prioriteit? Officieel heet het de verdringingsreeks om schaars zoetwater eerlijk te verdelen. De land- en tuinbouw staat helaas niet bovenaan die reeks.

Als landelijke LTO of vakgroep kunnen we niets met maatregelen die een waterschap vanwege droogte moet nemen. Vaak worden namelijk regionale of plaatselijke maatregelen getroffen. Ieder gebied heeft zijn eigen uitdagingen; dat heeft bijvoorbeeld te maken met de grondsoort en de aanwezigheid van watervoerende sloten. Zo is er een groot verschil tussen het beheersgebied van Rivierenland waarin boomteeltregio Opheusden ligt, Rijnland met Boskoop en Brabantse Delta met Zundert.

Essentieel onderdeel convenant Gewasbescherming
LTO zit natuurlijk wel aan tafel met de Unie van Waterschappen, niet alleen ten tijde van droogte (of wateroverlast), maar ook betreft het verbeteren van waterkwaliteit als essentieel onderdeel van het convenant Gewasbescherming.

Je hebt wel een ondernemersrisico: wat als je je watermanagement tijdens droogte niet voor elkaar hebt? Als teler moet je er wel over hebben nagedacht. Hoe ga je ermee om? Hoe voorzie je je teelten dan van water? Hoe informeert het waterschap mij? Er zijn allerlei app-groepen en nieuwsbrieven van waterschappen waarmee je je kunt laten informeren. Zorg dat je betreft water regionaal bent georiënteerd en kennis deelt.

Effect op plantmateriaal
Vanwege de regen is het nu niet meer aan de orde, maar ik denk dat er door de droogte hier en daar toch wel gewasschade is. Als je bijvoorbeeld van zoetwater naar zoutwater gaat: bepaalde producten hebben daar een hekel aan. Als je visueel aantrekkelijke boomkwekerijproducten kweekt en de verzilting slaat toe: dan heeft dat helaas effect op het plantmateriaal.

De boomkwekerij is dit seizoen redelijk doorgekomen, maar wat ik het allerbelangrijkst vind: de investeringen die ondernemers de afgelopen jaren in druppelirrigatie en peilgestuurde drainage hebben gedaan, hebben zich nu wel uitbetaald. Dat heeft dit seizoen bevestigd: de manier waarop je waterbesparende maatregelen hebt getroffen, en ook watersturende maatregelen. Hierdoor heb je veel minder water nodig dan dat je gebruikt. Je pompt minder grondwater op en je kunt er een langere periode van profiteren.

Er zijn ook bedrijven die noodbassins hebben aangelegd, en deze met water uit tanks aangevuld dat van elders is gekomen. Op deze manier zijn je kosten wel gestegen, maar uiteindelijk staat je product nog wel. Dit seizoen is ook niet eenmalig. Droogteperioden zullen in de toekomst meer voorkomen. Denk erover na en bepaal je investering.

Erik Stuurbrink

Voorzitter LTO Bomen, Vaste planten en Zomerbloemen

Laatst was ik op een congres van De Menselijke Revolutie. Een naam die misschien wat groots klinkt, maar de boodschap was eenvoudig en urgent: zet de mens weer centraal. Niet als productiemiddel, niet als kostenpost en niet als schakel in een efficiëntiesysteem, maar als mens. Precies dat gesprek hebben we nodig nu technologie met grote stappen ons werk binnenkomt.

Want laten we eerlijk zijn: veel organisaties hebben het jarenlang vooral gehad over efficiency, winst en schaalvergroting. Mensen moesten mee. Sneller, slimmer, flexibeler. Nu staan AI en robots voor de deur en ineens wordt de vraag ongemakkelijk: als technologie steeds meer kan, wat blijft er dan over voor ons?

Op het congres werd duidelijk dat niemand het definitieve antwoord heeft. Ook de leiders van grote bedrijven niet. Dat vond ik misschien wel het meest geruststellende van de dag. Niet omdat onzekerheid fijn is, maar omdat eerlijkheid zeldzaam is. We doen vaak alsof de toekomst maakbaar is met een goede strategie, een paar dashboards en een innovatieplan. Maar de waarheid is: we weten niet precies waar dit heen gaat.

Wat we wel weten, is dat werk voor veel mensen meer is dan inkomen. Werk geeft ritme, betekenis, contact en trots. Als een belangrijk deel daarvan wegvalt of verandert, dan is de vraag niet alleen economisch. Dan gaat het ook over identiteit. Wie zijn wij nog als machines het zware, saaie of zelfs slimme werk van ons overnemen?

Daarom vond ik het voorbeeld van AFAS interessant. Dit bedrijf koos voor een vierdaagse werkweek met behoud van salaris en zette technologie in om slimmer te werken. Volgens AFAS stegen productiviteit en omzet, terwijl medewerkers meer ruimte kregen voor zichzelf, hun gezin, mantelzorg of ontwikkeling. Dat klinkt bijna te mooi om waar te zijn. En misschien wringt het daar ook. Want minder werken lukt alleen als je durft te schrappen, te automatiseren en kritisch te kijken naar al het werk dat eigenlijk weinig waarde toevoegt.

Dat is precies de les die ook de agrarische sector serieus moet nemen. Robotisering en AI zijn geen verre toekomstmuziek meer. We zien ze al in stallen, op erven, in kassen, op kantoren en in machines. Ze kunnen helpen bij arbeidstekorten, bij precisiewerk, bij administratie en bij het verminderen van fysieke belasting. Misschien hebben we op termijn minder internationale medewerkers nodig. Misschien verandert de behoefte aan huisvesting. Misschien gaan productie en verwerking weer lokaler worden, omdat technologie dat mogelijk maakt. Maar wie alleen naar de techniek kijkt, mist de kern.

De echte vraag is niet: welke robot kunnen we kopen? De echte vraag is: welk probleem willen we oplossen, en voor wie? Als technologie alleen wordt ingezet om mensen goedkoper, sneller of overbodiger te maken, dan verliezen we iets essentieels. Dan bouwen we aan een sector die misschien efficiënter is, maar niet per se sterker. Een gezonde sector heeft niet alleen goede machines nodig, maar ook vakmanschap, ondernemerschap, verantwoordelijkheid en mensen die zich verbonden voelen met hun werk en omgeving.

Binnen LTO zijn we al bezig met de randvoorwaarden: verzekering, wetgeving, financiering en praktische toepasbaarheid van robots. Dat is noodzakelijk. Maar laten we daarnaast vooral het grotere gesprek voeren. Niet alleen over wat technisch kan, maar ook over wat wenselijk is. Niet alleen over efficiency, maar ook over menselijkheid. Niet alleen over minder arbeid, maar over beter werk.

AI en robotisering zijn geen wondermiddel. Ze zijn ook geen bedreiging op zichzelf. Ze zijn een spiegel. Ze dwingen ons om opnieuw te bepalen wat we waardevol vinden. Als we die keuze overlaten aan software, leveranciers of de druk van de markt, dan krijgen we een toekomst die ons overkomt. Als we zelf keuzes maken, kunnen technologie en menselijkheid elkaar juist versterken.

Voor nu zie ik vooral een helpende hand. Maar wel één die we stevig moeten vasthouden én kritisch moeten blijven bekijken. Want de toekomst van werk wordt niet bepaald door robots. Die wordt bepaald door de keuzes die wij vandaag maken.

Corine Fleuren

Bestuurslid LTO Bomen, Vaste planten en Zomerbloemen

Diverse partijen zijn akkoord gegaan met het Hoofdlijnenconvenant Gewasbescherming. Daaronder de hele LTO-familie. Ook de staatssecretaris van LVVN namens het Rijk – en dus ook namens het Ministerie IenW. Het IPO, het Interprovinciaal Overleg, kreeg het organisatorisch niet geregeld voor 3 juli. Dat is best wel een pijnpunt, wetende dat diverse provincies juist wijzen naar het convenant en de afgesproken lijnen willen volgen. Alle partijen wisten de tijdlijn en de einddatum van het proces naar het convenant toe.

Onze vakgroep heeft wel ‘ja’ gezegd tegen het convenant, maar wel met de opmerking dat er aan de sectortafel voor het deelconvenant nog heel wat moet gebeuren. Ik vraag me ook af hoe de ketenpartners en andere organisaties tegen het convenant-op-hoofdlijnen staan? Want die komen straks aan de sectortafel. Wie dat zijn en wie dat gaat leiden: dat is nog niet bekend. Ik zou het wel op prijs stellen als zowel de toeleverende keten als de afzetketen aan onze sectortafel komt zitten. Want dan zet je samen de schouders eronder.

Het hoofdlijnenconvenant vind ik echt niet negatief. Positief voor onze sector is dat er eindelijk duidelijke afspraken zijn waardoor je fatsoenlijk kunt ondernemen. Dat de innovatiekracht van de sector in beweging wordt gezet met een innovatieprogramma voor weerbare planten en teeltsystemen en innovatieve toepassingstechnieken. Dat programma kan de sleutel zijn om stappen te zetten die in het convenant beschreven staan. En zeer positief is dat rechtszekerheid en het verdienvermogen van ondernemers bovenaan blijven staan.

Positief is ook de inrichting van een Gegevensautoriteit Gewasbescherming. En dat het Rijk een belangrijke rol heeft bij het versnellen van het beschikbaar komen van groene middelen. Ik hoop dat de EU hiertoe nog een zetje geeft. We moeten alternatieven voor verdwenen middelen hebben. We moeten nog wel altijd kunnen blijven kweken.

Vanuit onze achterban en boomteeltregio’s zijn nog wel veel vragen. We gaan hen raadplegen, via bijvoorbeeld info-avonden, een webinar, onze klankbordgroep en onze cultuurgroepen. Kwekers moeten zich kunnen melden met punten. Dat alles nemen we dan mee naar de sectortafel.

Erik Stuurbrink

Voorzitter LTO Bomen, Vaste planten en Zomerbloemen

Dit concluderen de partners van het convenant in het jaarverslag 2025 dat onlangs is aangeboden aan de vaste Kamercommissie voor LVVN.

Het convenant Milieu-impact Potgrond en Substraten is in 2022 gesloten door een brede coalitie van partijen: bedrijfsleven en sectororganisaties (waaronder LTO Nederland, vakgroep Bomen, Vaste planten en Zomerbloemen alsmede vakgroep Paddenstoelen), overheden en kennisinstellingen. Doel is het verminderen van de milieu-impact van potgrond en substraten door het gebruik van meer hernieuwbare grondstoffen, verantwoord veengebruik, innovatie en samenwerking in de keten. Lees hier factsheet met afspraken en doelen.

Uit het jaarverslag blijkt dat de doelstelling voor hernieuwbare grondstoffen in de professionele markt (35%) is gehaald: het aandeel steeg van 33% naar 36%. Ook de doelstelling voor de consumentenmarkt is gehaald: van 54% naar 60%. Het aandeel verantwoord gewonnen veen (RPP-gecertificeerd) steeg van 83% naar 95%. Aangezien voor circa 5% restveen wordt gebruikt (waarvoor geen RPP-certificering mogelijk is), is de doelstelling feitelijk behaald. Alleen de doelstelling voor compost is nog niet gehaald, al steeg het gebruik van compost in 2025 wel met 17% ten opzichte van 2024.

Duurzame Substraatdag 29 september

De resultaten zouden niet behaald zijn zonder de samenwerking tussen de convenantpartners, benadrukt voorzitter Gerard Schouw: ‘De resultaten laten zien dat het convenant werkt. Dat drie van de vier doelstellingen zijn behaald, is een resultaat waar alle betrokken partijen trots op mogen zijn. Tegelijkertijd realiseren we ons dat de uitdagingen richting 2030 groot blijven en verdere samenwerking noodzakelijk is.’

Vanuit het convenant wordt dinsdag 29 september 2026 de Duurzame Substraatdag georganiseerd: een netwerkevent bij Koppert Cress in Monster over de toekomst van potgrond en substraten én de samenwerking met het convenant. Het event is tevens voortzetting van de Kennisdag Substraat van Stichting RHP en Wageningen University & Research. Meer informatie volgt nog.

Op dit moment wordt hard gewerkt aan afspraken over de toekomst van gewasbescherming in Nederland. Aan tafel zitten overheden, ketenpartijen, kennisinstellingen, natuur- en milieuorganisaties en vertegenwoordigers van de agrarische sector. Iedereen ziet de noodzaak om verdere stappen te zetten richting verduurzaming. Tegelijkertijd moeten ondernemers ook morgen hun gewassen gezond kunnen telen en een rendabel bedrijf kunnen voeren.

Juist daar zit de uitdaging.

Voor onze boomkwekerij-, vaste planten- en zomerbloemensector zijn gezonde planten de basis van ons bestaan. Ondernemers investeren volop in geïntegreerde gewasbescherming, precisietechnieken, mechanische bestrijding en nieuwe innovaties. De praktijk verandert snel. Maar die praktijk moet ook worden meegenomen in beleid en regelgeving.

Rond een traject als het convenant wordt zichtbaar hoeveel werk belangenbehartiging vraagt. Bestuurders, ondernemers en beleidsmedewerkers brengen praktijkkennis in, voeren gesprekken, beoordelen voorstellen en zoeken naar oplossingen die zowel ambitieus als uitvoerbaar zijn. Vaak gaat het niet om grote overwinningen, maar om het voorkomen van onwerkbare regels of het creëren van ruimte voor een realistische overgang naar nieuwe werkwijzen.

De dossiers waarmee we te maken hebben worden bovendien steeds complexer. Besluiten worden niet alleen in Den Haag genomen, maar ook in Brussel, bij provincies, waterschappen en gemeenten. Dat vraagt om een sector die zichtbaar blijft en haar kennis actief inbrengt.

Belangenbehartiging gaat daarom niet alleen over het verdedigen van belangen. Het gaat ook over verantwoordelijkheid nemen. Over laten zien wat er in de praktijk mogelijk is. Over het verbinden van maatschappelijke verwachtingen aan de dagelijkse werkelijkheid op onze bedrijven.

Of het convenant uiteindelijk wordt ondertekend, weten we op het moment van schrijven nog niet. Wat ik wel weet, is dat onze sector vertegenwoordigd moet zijn wanneer zulke besluiten worden voorbereid. Want als wij niet aan tafel zitten, bestaat het risico dat anderen bepalen hoe onze toekomst eruitziet.

En juist daarom blijft een sterke gezamenlijke stem van ondernemers onmisbaar.

Remco Beekers

Bestuurslid LTO Bomen, Vaste planten en Zomerbloemen

Heel gevarieerd van aard: van fytosanitaire zaken tot leden die vragen hebben over de contributienota. Tevens stonden er nog vergaderingen gepland bij Naktuinbouw in Roelofarendsveen waar ik de boomkwekerij mag vertegenwoordigen in de Sectorraad Boomkwekerijgewassen. Hier onder andere de zorgen van de sector uitgesproken over de tariefstijgingen van de afgelopen jaren. Ook hebben we hier uitgebreid stilgestaan bij de bedreigingen en kansen voor de boomkwekerijsector de komende jaren, en hoe Naktuinbouw hier een bijdrage aan zou kunnen leveren. Uiteraard stonden ook de grenscontroles met het Verenigd Koninkrijk op het programma waarin, zoals het er nu naar uit ziet, per 1-07-2027 versoepelingen aan zitten te komen. Maar niets is zeker wat deze onderhandelingen betreft, want we hebben al eerder data gehad maar die niet gehaald zijn.

Vanuit Roelofarendsveen door naar Rotterdam om de trein te pakken naar Parijs, voor een vergadering met betrekking tot de PRM (Plant Reproductive Material) op initiatief van onze Franse collega’s waarin ook Italië, Tsjechië, Duitsland en Spanje vertegenwoordigd waren. Gelukkig hoefde ik Nederland hier niet alleen te vertegenwoordigen, maar waren vanuit Naktuinbouw Gerben Mellema en Marjan Folkers ook aanwezig om de Nederlandse visie op de PRM te delen.

Wat met name opviel is dat sommige landen toch nog, laat ik het maar zachtjes uitdrukken, redelijk protectionistisch zijn. Dat maakt het niet gemakkelijk om op één lijn te komen. Daarin helpt het wel om in de avond tijdens het diner en bij de after-borrel nog wat zaken opnieuw te bespreken en met wat nuance, humor en een knipoog weer meer op één lijn te komen.

Na een warme nacht in het zwoele en drukke Parijs, in La Maison des Fruits & Legumes (ons Groenten en Fruithuis, maar dan toch een beetje anders) nog een hele dag vergaderen. Daarin hadden we toch vaak veel tijd nodig om elkaars standpunten te begrijpen en proberen te stroomlijnen. Op het nippertje nog de trein terug naar Rotterdam kunnen pakken, en vandaar terug naar huis waarna de dag en deze tour de force weer voorbij waren.

Jan Veltmans

Bestuurslid LTO Bomen, Vaste planten en Zomerbloemen

Carbon credits zijn ook wel CO2-certificaten. Voor wie het niet weet: het zijn certificaten die het opslaan van een bepaalde hoeveelheid koolstofdioxide bewijzen, of het verminderen van CO2 of het compenseren van CO2-uitstoot. We hebben dit thema onlangs besproken met bestuurders van onze vakgroep LTO Bomen, Vaste planten en Zomerbloemen en de onderliggende cultuurgroepen. Zijn carbon credits een kans voor de sector, en wat hebben we hiervoor nodig om die kans te verzilveren? Laat ik het dan maar zo zeggen: hoe kunnen we hieraan verdienen?

Bomen, alle houtige gewassen, slaan natuurlijk CO2 op tijdens de groei. Het is heel simpel: hoe ouder een boom wordt, des te meer CO2 slaat die op. De opslag vindt niet alleen bovengronds plaats in het hout, in de stam en in de kroon, maar ook in het wortelgestel en in de bodem. Carbon credits zijn in feite interessant voor alle plantaardige teelten.

Er zijn twee markten voor carbon credits. De eerste is EU ETS: het Europese Emission Trading System dat verplicht is voor grote bedrijven en industrieën. Ze mogen pas CO2 uitstoten als ze hiervoor emissierechten hebben. De tweede markt bestaat al jaren en is vrijwillig. Zo is jaren geleden de term klimaatbossen bedacht: je legt een bos aan om CO2 op te slaan en bijvoorbeeld je CO2-uitstoot tijdens vliegreizen te compenseren.

Carbon credits is een datagedreven verdienmodel. Je hebt data nodig van de CO2-opslag en hoe deze toeneemt gedurende groei – op de kwekerij of later op de eindplek zoals in de stad of in het landschap. Van diverse soorten bomen zijn al cijfers bekend van de CO2-opslag. Berekeningen zijn op bedrijfsniveau te maken, maar ook op regionaal niveau.

Je kunt een boom chippen en de CO2-opslag volgen na aanplant in bijvoorbeeld een gemeente. Er zijn steeds meer gemeenten die hun totale bomenbestand in beeld laten brengen, met drones die het boomkroonvolume scannen. Die dataverzameling kun je grootschalig doen, en eigenlijk op elk terrein waar bomen worden geplant en groeien – ook bijvoorbeeld op, ik noem maar even wat, een industrieterrein.

Ik denk dat carbon credits best kans van slagen hebben. Je kunt het plantaardig breed neerleggen en samenwerking opzoeken. Met andere sectoren, en zeker ook met technologiebedrijven en wetenschappelijke instituten zoals WUR en TU Delft. Onze vakgroep is nu ook met de Rabobank in gesprek over koolstofvastlegging, agroforestry en fondsen ter ondersteuning.

Erik Stuurbrink

Voorzitter LTO Bomen, Vaste planten en Zomerbloemen