Het EU-voorstel voor een handelsverdrag met Australië heeft beperkte invloed op de handel in land- en tuinbouwproducten. De Nederlandse-Australische handel in land- en tuinbouwproducten is relatief klein, zeker in vergelijking met landen als Brazilië. Het belang is strategisch in tijden van groeiend protectionisme en de handelstarieven van Trump.

Het voordeel voor de Nederlandse land- en tuinbouw schuilt vooral in betere uitzichten voor deelname aan het verbond van 11 landen ronde de Stille Oceaan, het CPTPP (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership). Hier zijn elf landen bij aangesloten: Australië, Brunei, Canada, Chili, Japan, Maleisië, Mexico, Nieuw Zeeland, Peru, Singapore, het Verenigd Koninkrijk en Vietnam. De EU and CPTPP werken al samen bij het doen van voorstellen voor hervorming van de wereldhandelsorganisatie, zoals deze week in Kameroen op de ministeriële WTO-vergadering.

Export is belangrijk
De Nederlandse land- en tuinbouw is afhankelijk van internationale markten. Volgens cijfers van CBL en Wageningen Universiteit heeft Nederland in 2025 voor 137,5 miljard euro aan land- en tuinbouwproducten uitgevoerd. De Nederlandse economie heeft in 2024 naar schatting afgerond 49,1 miljard euro verdiend aan de export van land- en tuinbouwproducten, waarvan 42,5 miljard euro dankzij de export van Nederlandse makelij. Nederland importeerde in 2025 voor 95,1 miljard euro aan land- en tuinbouwproducten, zoals cacao, koffie, thee, soja, palmolie en tropisch fruit.

Globaal blijft 40% van wat boeren en tuinders produceren in Nederland; 40% gaat naar de rest van de EU en 20% gaat naar derde landen. Per product verschilt dit aanzienlijk; bijvoorbeeld 90% van onze pootaardappelen, snijbloemen en uien gaan de grens over.

Om deze reden is LTO Nederland in principe vóór het wegnemen van onnodige handelsbelemmeringen om zo de handel in onze kwaliteitsproducten te bevorderen, mits er voldoende bescherming wordt geboden aan de kwetsbare deelsectoren. In elk handelsakkoord zijn offensieve en defensieve belangen te identificeren. De inzet van LTO Nederland is er op gericht deze belangen zo goed mogelijk in kaart te brengen en over het voetlicht te brengen bij de onderhandelaars van de verdragen

Australië
De topproducten die de EU naar Australië exporteert zijn graanproducten zoals pasta (€ 573 miljoen in 2024), fruit- en groentebereidingen (€ 443 miljoen) en varkensvlees (€ 334 miljoen). Ook wijn, bier, chocolade en zuivelproducten, zoals kaas, staan in de top tien. Nederland exporteert jaarlijks ook 50 miljoen bloembollen. Momenteel betaalt de EU op deze producten een invoertarief tussen de vier en 11%. Met het handelsakkoord zouden deze tarieven naar nul herleid worden.

In ruil zal ook de EU de invoertarieven op een aantal Australische landbouwproducten laten vallen, met uitzondering van enkele gevoelige producten zoals rundvlees en suiker. De EU importeert uit Australië voornamelijk oliehoudende zaden en eiwitgewassen (€1,1 miljard in 2024), wijn (€ 161 miljoen), rund- en kalfsvlees (€96 miljoen) en andere dierlijke producten (€ 222 miljoen). De Australische tarief-vrije export van rundvlees en lamsvlees wordt beperkt tot respectievelijk 35.000 en 25.000 ton per jaar. Voor suiker wordt de deur geopend voor een hoeveelheid van 35.000 ton rechtenvrije ruwe rietsuiker. In het productiejaar 2023-2024 exporteerde Australië daarvan twee ton naar de EU.

Voor land en tuinbouwproducten als geheel heeft de EU nu een positieve handelsbalans met Australië, ter waarde van 2,3 miljard euro in 2024. Zo exporteerden we voor 4,2 miljard euro en importeerden voor 1,9 miljard euro.

Vervolg
Het gaat nog om een voorstel. De nieuwe handelsmaatregelen gaan nu dus nog niet in werking treden. Eerst moeten de 27 EU-lidstaten in de Raad en het Europees Parlement de deal nog goedkeuren. De tekst moet bovendien ook nog groen licht krijgen bij de Australische parlementsleden.

De Europese Commissie werkt aan een herziening van de richtlijn tegen oneerlijke handelspraktijken in de voedselketen (UTP-richtlijn). In dat kader organiseerde landbouwcommissaris Christophe Hansen afgelopen 6 maart een Implementation Dialogue met vertegenwoordigers uit verschillende lidstaten. Namens LTO en POV nam Hendrik Jan ten Cate, vakgroepbestuurder Akkerbouw, deel aan het gesprek.
Tijdens de bijeenkomst bracht LTO verschillende knelpunten onder de aandacht die akkerbouwers in de praktijk ervaren. Hoewel de richtlijn een belangrijke stap is geweest om oneerlijke handelspraktijken tegen te gaan, blijkt uit de praktijk dat er nog steeds situaties voorkomen waarin boeren en tuinders een zwakke positie hebben in contractonderhandelingen.

Prijsafspraken soms pas achteraf
In bepaalde sectoren, zoals de frietaardappelsector, worden producten wel gecontracteerd, maar wordt de uiteindelijke prijs (voor een deel van het gecontracteerde deel) pas tijdens het seizoen of zelfs achteraf bepaald. Bij een eenzijdige bekendmaking achteraf hebben telers vaak geen reële onderhandelingspositie meer. LTO pleit ervoor dat, wanneer een prijs niet vooraf vastligt, de uiteindelijke prijs altijd tot stand moet komen via overleg met de teler of producentenorganisatie en niet eenzijdig door de afnemer kan worden vastgesteld.

Tussentijdse contractwijzigingen
Hoewel de richtlijn eenzijdige contractwijzigingen verbiedt, zien telers dat dit verbod soms wordt omzeild. Als voorbeeld werd de recente casus uit de aardappelsector genoemd, waarbij telers na de oogst werden gevraagd akkoord te gaan met strengere kwaliteitskortingen. LTO vindt dat de richtlijn nadrukkelijker moet vermelden dat contractwijzigingen niet onder druk of met dreiging van negatieve gevolgen mogen plaatsvinden en dat kwaliteitseisen niet achteraf kunnen worden aangescherpt nadat de oogst al heeft plaatsgevonden.

Productierisico’s liggen nu vooral bij de boer
Door strengere regelgeving en het wegvallen van bepaalde gewasbeschermingsmiddelen nemen risico’s in de teelt toe. Tegelijkertijd blijven afnemers vaak dezelfde cosmetische kwaliteitseisen hanteren, of worden deze zelfs aangescherpt wanneer het aanbod groot is. LTO vindt dat contracten meer aandacht moeten besteden aan het delen van risico’s in de keten, bijvoorbeeld door flexibiliteit in kwaliteitsnormen of afspraken over hoe wordt omgegaan met teeltrisico’s door extreme weersomstandigheden of veranderingen in middelenpakket.

Verschillen tussen lidstaten
Tot slot wees LTO op verschillen in de manier waarop lidstaten de richtlijn interpreteren en handhaven en pleit voor een harmonsatie in definities, implementatie en handhaving ter bevordering van het level-playing-field in de Europeese interne markt.

Kennisniveau van de toezichthouder schiet tekort
LTO en POV contacteren ook dat bij de behandeling van klachten het bij de toezichthouder, in dit geval de ACM, vaak aan specifieke kennis van de landbouwmarkten ontbreekt. Bijvoorbeeld: in de praktijk stuurt de afnemer vaak een ‘afrekening’ naar de levernacier in plaats van dat de leverancier een rekening stuurt. Dit verhindert snelle en adequat behandeling van klachten, en de uitspraak valt daardoor nogal eens in het voordeel uit van de grote afnemer. Dit terwijl de wetgeving bedoeld is om de kleine leverancier te beschermen tegen de macht van de grote afnemer.

Vervolg
De inbreng van LTO en POV is van belang omdat de Europese Commissie later in 2026 met een voorstel voor herziening van de wetgeving wil komen. De organisaties steunen de wetgeving maar constateren dat er nog het nodige verbeterd kan worden om de effectiviteit te vergroten.

Het EU Nitraatcomité stemde al op 19 september 2025 in met het voorstel om RENURE toe te laten als kunstmestvervanger. Vervolgens startte een bezwaarperiode van 3 maanden waarbij het Europees Parlement en de Europese Raad het voorstel nog konden blokkeren. Deze periode is inmiddels afgerond, en naar verwachting zal de wet de komende weken in het publicatieblad van de EU verschijnen. LTO is verheugd met deze belangrijke stap die de praktische toepassing van RENURE weer dichterbij brengt. De bal ligt nu nadrukkelijk bij Nederland: het is tijd om door te pakken richting landelijke implementatie.

RENURE-producten zijn hoogwaardige stikstofmeststoffen die worden herwonnen uit dierlijke mest. Deze producten zijn qua werking vergelijkbaar met kunstmest, maar werden tot nu toe juridisch aangemerkt als dierlijke mest. Door het afronden van de Europese besluitvorming komt het perspectief dichterbij om deze meststoffen onder duidelijke voorwaarden als kunstmestvervanger te kunnen benutten.

Van besluit naar uitvoering
Met het verstrijken van de bezwaarperiode kan Nederland werk maken van de nationale uitwerking. Naar verwachting wordt RENURE in de eerste helft van 2026 opgenomen in de Nederlandse wet- en regelgeving. Dat is van groot belang voor agrarische ondernemers, zeker nu de derogatie in 2026 volledig afloopt. Tegelijk is duidelijk: de vertaling van Europese regels naar een werkbaar Nederlands systeem wordt een stevige klus. Juist daarom is snelheid én duidelijkheid nu essentieel. De toelating van RENURE biedt extra stikstofruimte boven op de norm van 170 kg stikstof uit dierlijke mest per hectare. Dat kan helpen om de druk op de mestmarkt deels te verlichten en om meststoffen slimmer en duurzamer in te zetten.

Overgangsregeling en pilots
Om te voorkomen dat boeren en verwerkers begin 2026 stilvallen tussen de huidige pilots en de officiële RENURE-regels, is voorzien in een tijdelijke overgangsregeling voor bedrijven die in 2025 deelnamen aan pilots zoals mineralenconcentraat en kunstmestvrije Achterhoek. Zo kunnen deelnemers blijven doorwerken met wat in de praktijk al draait, terwijl de definitieve regels worden afgerond. LTO heeft hier samen met partners uit de Eerlijke Mestketen nadrukkelijk op aangedrongen. Een zorgvuldige overgang is nodig, omdat ondernemers tijd nodig hebben om installaties en werkwijzen aan te passen, de benodigde borging en certificering op orde te brengen en te voldoen aan de Europese kwaliteitseisen.

Bijdrage aan kringlooplandbouw
De definitieve goedkeuring van RENURE is een belangrijke stap richting kringlooplandbouw. Door herwonnen stikstof uit dierlijke mest in te zetten, neemt de afhankelijkheid van fossiele kunstmest af en worden nutriënten duurzamer benut. Dat is goed voor efficiënt bemesten, voor het sluiten van kringlopen en voor het toekomstperspectief van bedrijven.

Oproep aan LVVN: zorg voor duidelijkheid en voortgang
Zodra het RENURE voorstel wordt gepubliceerd in het EU publicatieblad, is het aan Nederland om de volgende stap te zetten. LTO roept het ministerie van LVVN op om op korte termijn te zorgen voor duidelijke, uitvoerbare regels en tijdige opname van RENURE in de nationale wet- en regelgeving. Boeren en tuinders hebben behoefte aan helderheid: wat is toegestaan, onder welke voorwaarden en met welke administratieve verplichtingen? Uitstel of onduidelijkheid werkt verlammend in een periode waarin de druk op de mestmarkt groot is en ondernemers keuzes moeten maken over investeringen en bedrijfsvoering. RENURE biedt perspectief, maar dat perspectief komt alleen tot zijn recht als de nationale uitwerking voortvarend en praktisch wordt opgepakt. LTO gaat daar scherp op inzetten.

Voor boeren en tuinders eindigt 2025 met een nieuwe golf van juridische onduidelijkheid. Het 8^e actieprogramma Nitraatrichtlijn, dat op 1 januari 2026 van start had moeten gaan, is eind vorige week door een meerderheid van de Tweede Kamer afgewezen. Vandaag kwam daar het bericht bovenop dat de Europese Commissie het Nederlandse derogatieverzoek heeft afgewezen. Maar zijn de voorwaarden die aan het oude derogatiebesluit hingen daarmee ook van tafel? LTO-voorzitter Ger Koopmans benadrukt dat boeren en tuinders alwéér niet weten waar ze aan toe zijn en welke regels er voor hen gaan gelden.

LTO heeft de inzet van minister Wiersma voor een nieuwe vorm van derogatie gewaardeerd. Inhoudelijk zijn daar ook goede argumenten voor. Verreweg de meeste bedrijven die gebruik maakten van de derogatie, voldeden aan de waterkwaliteitsnormen. We weten dat juist het verlies van de derogatie negatieve gevolgen kan hebben voor de waterkwaliteit. LTO deelt dan ook de teleurstelling van de minister dat Eurocommissaris Jessika Roswall het nieuwe derogatieverzoek afwijst.

Koopmans: “Dit terwijl lidstaat Ierland vorige maand juist wél een nieuwe derogatiebeschikking heeft gekregen. De voorwaarden die aan die nieuwe Ierse derogatiebeschikking hangen zijn nog niet openbaar gemaakt, maar zullen we zodra dat kan nauwgezet analyseren. En wat de afwijzing van het Nederlandse derogatieverzoek betekent voor de oude derogatie-voorwaarden, daar moet ook snel duidelijkheid over komen. LTO zal zo snel mogelijk een stevige juridische analyse uit laten voeren naar de verschillende stukken en besluiten.” “Maar,” zegt Koopmans afsluitend: “dat boeren en tuinders nu alwéér het jaar afsluiten zonder perspectief en duidelijkheid over de toekomst, is niet goed te praten. Hier moeten de Europese én de nationale politiek snel over de brug komen!”

Het belang van voedselzekerheid en een toekomstbestendige land- en tuinbouw  politiek wordt steeds meer erkent in Brussel. Oplossingen in beleid blijven vaak nog uit. De Europese landbouwkoepel Copa Cogeca, waar LTO lid van is, organiseert vandaag een grootschalige protestmars om de Europese Unie op te roepen haar beloftes voor een betere toekomst voor boeren en tuinders waar te maken.

In de nieuwe voorstellen voor de Europese begroting wordt ingezet op drastische vermindering van het landbouwbudget, prijzen komen onder druk door oneerlijke handel en de regeldruk vanuit Brussel blijft vooralsnog enorm. LTO leden en bestuurders sluiten aan bij de protestactie. LTO Hoofdbestuurslid Thijs Rompelberg gaat vandaag met de vertegenwoordigers van landbouworganisaties uit heel Europa in gesprek met Eurocommissaris Christophe Hansen.

Bij de protestmars zijn boeren aanwezig uit alle 27 landen van de Europese Unie. Zij lopen een protestmars dwars door de Europese wijk van Brussel. De mars stopt op verschillende plekken. Op grote podia worden speeches gehouden door landbouwvertegenwoordigers uit alle EU-landen.
Terwijl de boeren op straat protesteren, komen bij de Europese Raad alle staatshoofden bijeen om te spreken over de Europese Begroting en het Mercosur handelsverdrag.

Ondanks de grote diversiteit in landbouw door de EU, verenigden de boeren zich rond drie oproepen:

• Houd de begroting van het gemeenschappelijk landbouwbeleid op peil;
• verlaag de regeldruk en zorg voor werkbare Europese milieuregels en juridische zekerheid voor boeren en tuinders;
• zorg voor eerlijke concurrentie en een gelijk speelveld in handelsafspraken met landen buiten de EU.

Landbouwvertegenwoordigers benadrukken in het gesprek met Eurocommissaris Hansen om voedselzekerheid in de Europese Unie serieus te nemen en dat er integraal gekeken moet worden naar alle knelpunten waar boeren tegenaanlopen. LTO Nederland blijft zich in Brussel, samen met Copa Cogeca, inzetten om de oproepen van het protest op te volgen met beleidsmakers.

Beluister het interview bij BNR Nieuwsradio met Thijs Rompelberg https://youtu.be/mkMDLXWjy4E

In 2025 zijn 22 GLB-pilots afgerond die in opdracht van het ministerie van LVVN innovatieve maatregelen en werkwijzen voor het GLB hebben ontwikkeld en getest. Deze pilots leverden een rijke oogst op aan lessen en aanbevelingen voor een toekomstbestendige landbouw. BoerenNatuur en LTO Nederland publiceren vandaag de handreiking ‘Van pilots naar beleid en praktijk’ met aanbevelingen om beleid en pilots beter met elkaar te verbinden, zodat met de pilots meer impact kan worden gerealiseerd. Eén van de belangrijke conclusies, is dat met de handreiking in de hand, wederzijdse verwachtingen en doelen scherp gemaakt kunnen worden. Ook verschijnt een overzicht met alle inhoudelijke beleidsaanbevelingen uit de pilots.

Handreiking voor toekomstige pilotregelingen

De handreiking ‘Van pilots naar beleid en praktijk’ is gebaseerd op gesprekken met pilots en andere betrokkenen. De handreiking biedt reflecties en praktische adviezen om toekomstige pilots meer impact te laten maken, zoals:

• organiseer een structurele uitwisseling tussen beleid en pilots vanaf de start;
• werk in thema-clusters met een duidelijke procesregie;
• zorg voor een zorgvuldige borging en opschaling van lessen in beleid en praktijk door actief kennis te delen tussen pilots en beleid, versnellen we innovatie en maken we oplossingen breder toepasbaar.

BoerenNatuur, LTO Nederland en de betrokkenen bij de pilots roepen op om de lessen uit de handreiking te benutten bij toekomstige pilotregelingen. Thijs Rompelberg (LTO Nederland): “Pilots zijn waardevol om input te leveren voor beleid. Denk wel vooraf beter na over het doel en de vragen waar het ministerie echt iets mee wil, dan doen we de juiste dingen.” Marije Klever (BoerenNatuur) beaamt dat: “En zorg voor meer contact met het ministerie, aan het begin, tijdens en na afloop van de pilots. Want uitwisseling zorgt voor betere oplossingen en voor snellere effecten op beleid.”

Lees hier de volledige handreiking

Beleidsaanbevelingen uit de praktijk

De pilots onderzochten hoe het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) kan worden verbeterd en kan bijdragen aan thema’s als veenweidebeheer, kringlooplandbouw en biodiversiteit. Er zijn uiteenlopende inzichten en ervaringen opgedaan, te vinden in de afzonderlijke rapportages. De rode draden van de aanbevelingen zijn:

• Zorg voor stabiel langetermijnbeleid, zodat ondernemers durven investeren.
• Maak de transitie financieel haalbaar, met ruimte voor stapeling en tijdelijke ondersteuning.
• Vereenvoudig het beleidsinstrumentarium, zodat verduurzaming sneller gaat.
• Werk toe naar doelsturing in plaats van middelsturing.
• Stel mens, ondernemer en gebied centraal, met maatwerk en lokaal eigenaarschap.

BoerenNatuur, LTO Nederland en de betrokkenen bij de pilots roepen op om de uitkomsten uit de pilots te delen met de mensen en organisaties die het betreft.

Meer over de inhoudelijke inzichten en aanbevelingen

Beide rapportages zijn te downloaden via:
https://boerennatuur.nl/project/toekomstbestendige-landbouw-nieuw-glb/

Gister ondertekende LTO samen met meerdere maatschappelijke organisaties een stembusakkoord voor een toekomstbestendig, weerbaar en welvarend Nederland. De brede maatschappelijke alliantie reikte vandaag 10 kernpunten aan die door lijsttrekkers van verschillende politieke partijen worden onderschreven.

Het medeopstellen en onderteken van een stembusakkoord is voor de ruim 35.000 leden van LTO van essentieel belang om een krachtige samenwerking tussen overheid en samenleving te bewerkstelligen.

“Deze tijd vraagt om verbinding. Het is daarom noodzakelijk de krachten te bundelen en op deze tien punten in de komende kabinetsperiode met concrete voorstellen te komen”, aldus de opstellers van het stembusakkoord. 

De 10 punten waarop de alliantie met de lijsttrekkers een stembusakkoord heeft gesloten zijn:  

• Stabiel, betrouwbaar en toereikend overheidsbeleid 

• Herstel van de concurrentiekracht met visie op de toekomst 

• Hulp voor werknemers in de transitie 

• Een robuust energiesysteem: slim CO2-vrij, betrouwbaar en betaalbaar 

• Prioriteit voor energiebesparing en energie uit eigen omgeving 

• Natuurherstel en kwaliteit van leefomgeving als randvoorwaarde 

• Ruimte voor burgers, ondernemers en gemeenschappen om zelf aan de slag te gaan 

• Naar emissievrije mobiliteit voor iedereen 

• Integrale aanpak van landbouw en landgebruik 

• Versterking van de uitvoeringskracht van Rijk en decentrale overheden  

Samenwerking
De alliantie bestaat uit 25 organisaties, van bedrijfsleven tot milieubeweging, inclusief de uitvoeringsoverleggen van het Klimaatakkoord. Zij benadrukken de noodzaak van een stabiel, voorspelbaar en toereikend overheidsbeleid op het terrein van energie en klimaat. Nederland en Europa moeten snel meer grip krijgen op energie en grondstoffen. Dat waarborgt de onafhankelijkheid en concurrentiepositie. Het houdt het energiesysteem betaalbaar en beperkt risico’s van klimaatverandering. “Uitstel is geen optie en leidt bovendien tot hogere kosten”, aldus de deelnemers van de Maatschappelijke Alliantie. 

 “De urgentie is groot. Er staat veel op het spel voor burgers, ondernemers, werknemers en hun gemeenschappen. Iedereen heeft dringend perspectief nodig. Wij werken graag samen aan een duurzaam en welvarend Nederland”, stelt de alliantie tot slot in haar brief. 

Lees hier de tien punten: 10 voor de Transitie – ondertekend

Politieke partijen GroenLinks-PvdA CDA ChristenUnie Volt Nederland, VVD, @Nieuwsociaalcontract en D66 tekenden gistermiddag het akkoord met maatschappelijke organisaties VNO-NCW, CNV, Energie Beheer Nederland, Interprovinciaal Overleg, MKB-Nederland, @NationaalKlimaatPlatform, MVO Nederland, Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Natuur & Milieu, TenneT, Urgenda, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten), Natuurmonumenten, Netbeheer Nederland, Aedes vereniging van woningcorporaties

LTO is teleurgesteld dat het kabinet gevallen is. Met het wegvallen van de steun van de PVV is de coalitie haar meerderheid kwijt. Nieuwe vertraging is niet in het belang van Nederland en niet in het belang van de Nederlandse land- en tuinbouw.

LTO-voorzitter Ger Koopmans: “Voor de landbouw betekent dit, alwéér, dat de onzekerheid waarin boeren en tuinders nu al jarenlang leven, verder voortduurt. Het is zonde van alle tijd en energie die het voorbije jaar, door tal van partijen, gestoken is in het vinden van oplossingen voor de uitdagingen waar de landbouw voor staat. Ongeacht wat er in de komende tijd gaat gebeuren, zal LTO constructieve voorstellen aan blijven dragen aan alle politieke partijen om te werken aan toekomstperspectief voor onze boeren en tuinders. Dat is keihard nodig.”

Vandaag presenteerde Eurocommissaris Christophe Hansen voor landbouw een eerste ‘vereenvoudigings-pakket’ voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). Met deze voorstellen wil Eurocommissaris Hansen de administratieve lasten voor Europese boeren en tuinders verlagen, en de eisen vanuit het GLB beter aan laten sluiten op de landbouwpraktijk. LTO Nederland is verheugd met dit pakket aan voorstellen, dat boeren zal helpen om beter in te spelen op de lokale omstandigheden van het boerenbedrijf.

Administratieve last
In zijn toekomstvisie voor de Europese landbouw was het een speerpunt voor Christophe Hansen: verminderen van de administratieve lasten voor boeren en tuinders. Vorige week zei de Eurocommissaris daar op een bijeenkomst in Polen over dat het een prioriteit is voor dit mandaat: “Onze boeren kunnen niet concurrerend produceren als ze teveel tijd kwijt zijn met het invullen van papier. Ik wil dat boeren echt ervaren hoeveel verschil het voor hen in hun dagelijkse werk maakt als er minder administratieve last op hen afkomt.”

LTO-voorzitter Ger Koopmans reageert verheugd op het vereenvoudigings-pakket: “Dit pakket is een eerste stap, waarmee de Commissaris laat zien dat zijn voornemens niet bij mooie woorden blijven. Er wordt echt gesnoeid in overbodige Brusselse regels. Natuurlijk is Hansen daarbij gebonden aan de beperkingen van het huidige GLB; binnen dié kaders is naar vereenvoudiging gezocht.” Om grote stappen te kunnen zetten op het verminderen van de Europese regeldruk is meer nodig, ziet Koopmans: “Het is van belang om het beleid fundamenteel te herzien bij het opstellen van het nieuwe GLB voor de periode 2028 – 2034. En het is cruciaal dat daarbij niet alleen naar landbouwmaatregelen in het GLB wordt gekeken, maar dat ook andere Eurocommissarissen – zoals Jessika Roswall van DG Milieu – meewerken aan beter beleid voor onze Europese voedselproducenten.”

Permanent grasland
De vandaag gepresenteerde voorstellen hebben vooral betrekking op de ‘basismaatregelen’ die van boeren worden geëist onder het GLB, de zogenaamde conditionaliteitseisen. Zo wordt de definitie van permanent grasland verlengd van grasland dat 5 jaar niet geploegd is naar grasland dat 7 jaar niet geploegd is. Onder de oude eis waren veel boeren genoodzaakt om hun grasland vroegtijdig te ploegen, ook als dit niet de planning was van het bouwplan. Door de verlengen naar 7 jaar krijgen boeren meer flexibiliteit in hun bouwplan, en wordt het aantrekkelijker om grasland langer dan 5 jaar niet te ploegen zonder aanvullende eisen. Het is een maatregel die de boer meer ruimte geeft én een gunstige bijdrage levert aan verduurzaming en klimaatadaptatie.

Veenweiden
Daarnaast komt er meer ruimte om maatregelen die genomen moeten worden in veenweidegebieden te belonen onder de eco-regelingen van het GLB. Op dit moment geldt voor landbouwers in veenweidegebieden een ploegverbod voor blijvend grasland en een maximale ploegdiepte van 40cm op bouwland (GLMC2). Lidstaten mogen deze eisen laten vervallen en gerichter zelf invullen via plattelandsbeleid of eco-activiteiten. Voor eisen op het gebied van bufferstroken langs waterwegen (GLMC4) krijgen lidstaten meer ruimte om zelf te bepalen wat aangemerkt wordt als een waterloop en wat niet.

Uitzonderingen biologische en kleine boeren
Biologische boeren worden op dit moment al uitgezonderd van GLB-eisen op het gebied van gewasrotatie. In de nieuwe voorstellen wordt deze uitzondering uitgebreid met uitzonderingen op het gebied van blijvend grasland (GLMC1), bufferstroken (GLMC4) en bodembedekking (GLMC6, ook GLMC3 en GLMC5). Met deze vereenvoudiging komt de Eurocommissaris tegemoet aan de specifieke maatregelen die sowieso al in de biologische landbouw genomen worden. Kleine boeren worden volledig uitgezonderd van de conditionaliteitseisen, en krijgen de mogelijkheid om een eenmalige betaling tot 2500 euro te ontvangen voor vrijwillige maatregelen onder het GLB. De consequenties deze laatste maatregel zijn afhankelijk van de definitie van ‘kleine boeren’. Vermoedelijk betreft dit bedrijven kleiner dan 10 hectare, waardoor deze maatregel voor Nederland geen impact zal hebben.

In 2019 is er in de EU een richtlijn aangenomen over oneerlijke handelspraktijken in de relatie tussen ondernemingen in de landbouw- en voedselvoorzieningsketen. Nederland diende dit op 1 mei 2021 in nationale wetgeving te hebben omgezet. Om de doeltreffendheid van deze Europese maatregel te onderzoeken, is er een vragenlijst uitgebracht. LTO roept haar leden dan ook op om deze vragenlijst in te vullen omdat het van groot belang is dat ook hun ervaringen mee worden genomen: voor deze wetgeving en voor de inzet bij toekomstige wetgeving. 

Het invullen van de vragenlijst kan via deze link en duurt ongeveer tien minuten. De resultaten zullen anoniem worden verwerkt. Verder lijkt de vragenlijst in het Engels, maar de taal kan worden aangepast zodat deze gemakkelijk kan worden ingevuld.

Vanmiddag heeft de Europese Commissie besloten om de staatssteunkaders voor agrarische ondernemers te verruimen. Voor boeren en tuinders in Nederland betekent dit dat de maximale uitkering buiten het GLB om – de zogenaamde ‘de-minimissteun’ – per 3 jaar verhoogd wordt van € 20.000 naar € 50.000 per bedrijf. LTO heeft zich hiervoor jarenlang hard gemaakt in Brussel. We roepen het kabinet op om deze verruiming met ingang van 2025 door te voeren in nationale regelgeving.

De verruiming van de maximale steun die een boer of tuinder mag krijgen, is goed nieuws voor alle agrarische sectoren. Het is zeer actueel, onder andere vanwege de aanspraak die boeren kunnen maken op graslandsubsidie (Subsidie Behoud Grasland bij afbouw derogatie). Veel boeren dreigden niet of niet volledig in aanmerking te kunnen komen voor deze graslandsubsidie vanwege de de-minimisverordening, waardoor ze teveel subsidie zouden ontvangen.

Hoge energieprijzen, inflatie en stijgende grondstofprijzen zorgen voor problemen bij veel Europese boeren. Met de verruiming van de staatssteunregels krijgen lidstaten meer ruimte om boeren hierin tegemoet te komen. LTO ziet de verruiming van de staatssteunkaders als een succesvolle uitkomst van een lobby waar we het voorbije jaar vol op in hebben gezet. Van belang is dat het kabinet de verruimde mogelijkheden al met ingang van het nieuwe jaar beschikbaar stelt voor Nederlandse boeren en tuinders.

Zojuist presenteerde minister-president Dick Schoof het regeerprogramma. Na de teleurstellende mestbrief van vandaag is de bredere inzet van het kabinet positief. LTO ziet dat het kabinet met dit akkoord een duidelijke koers uitzet om de Nederlandse land- en tuinbouw te versterken met doelsturing en innovatie. Én om agrariërs een nog grotere bijdrage te laten leveren aan het beheer van natuur en landschap. LTO-voorzitter Ger Koopmans: “Het realisme is terug in ons landbouwbeleid. De ambities van dit kabinet geven vertrouwen dat we de komende jaren stappen kunnen zetten in de opgaven waar boeren en tuinders mee te maken hebben. Vanuit LTO zie ik volop aanknopingspunten om daarin samen te werken.”

Innovatie
In dit regeerprogramma maakt het kabinet heldere keuzes om de ambities uit het hoofdlijnenakkoord te concretiseren. Deze regeerperiode wordt vijf miljard euro vrijgemaakt voor de versterking van de land- en tuinbouw. Koopmans: “Met de verdeling van dit budget legt het kabinet de goede prioriteiten. Er wordt, terecht, eindelijk weer geïnvesteerd in innovatie. Dat is van groot belang om emissies verder te beperken en daarmee weer ruimte te maken voor de vergunningverlening in de landbouw, woningbouw en infrastructuur. We zijn verheugd dat het kabinet een belangrijk deel van het budget daarvoor vrijmaakt.”

Hoe deze meerjarige investering in de agrarische sector exact verdeeld zal worden is nog ongewis en zal door minister Wiersma en staatssecretaris Rummenie later nog verder uitgewerkt worden. Het is positief dat de prioriteit ligt bij onder meer innovatie, doelsturing, het aanpakken van de mestproblematiek en verdienvermogen van (jonge) boeren. Koopmans: “De afgelopen jaren hebben wij en onze leden veel ervaring opgedaan met hoe budget wel, en vooral ook hoe dit niet, werkbaar en doelmatig ingezet kan worden. We bieden onze kennis en ervaring graag aan om hier in de komende jaren met het ministerie effectief invulling aan te geven.”

Natuur en landschap
Het regeerprogramma geeft ook invulling aan het budget van 500 miljoen euro dat vanaf 2026 jaarlijks vrijkomt voor de versterking van het agrarisch natuurbeheer door boeren en tuinders. Dit geld zal ingezet moeten worden voor langjarige en marktconforme vergoedingen en is een mooie kans om biologische en natuurinclusieve landbouw een impuls te geven. Pas als contracten langer dan 15 jaar lopen krijgen agrarisch ondernemers de zekerheid om natuurbeheer een vast onderdeel te maken van hun bedrijfsvoering.

In het regeerprogramma laat het kabinet weten het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) te beëindigen. Met de verschijning van het hoofdlijnenakkoord, dit voorjaar, was al duidelijk dat de financiële middelen voor het NPLG wegvielen. Koopmans: “Daarmee is het een terecht besluit om nu ook het NPLG zelf af te sluiten.” Dit betekent wat Koopmans betreft niet dat gebiedsgericht werk in algemene zin stil komt te vallen. Koopmans: “Integendeel. Er is volop werk aan de winkel. Vooral voor de provincies. Denk aan de noodzaak om PAS-melders snel te legaliseren. Maar dit hoeft niet te gebeuren onder de paraplu van een nationaal programma-zonder-financiering.”

Werkgeverslasten en seizoenswerk
Werkgevers in de land- en tuinbouw bieden veel werkgelegenheid, maar ondervinden ook de grote krapte op de arbeidsmarkt. “LTO is positief over het voornemen van het kabinet om de ontwikkeling van arbeidsbesparende technologie te stimuleren. Dat neemt niet weg dat in de komende jaren de inzet van arbeidsmigranten noodzakelijk is en blijft; zeker voor seizoenswerk.” zegt Ger Koopmans. Ook vraagt LTO aandacht voor de sterk gestegen werkgeverslasten. Koopmans: “Het kan niet zo zijn dat werkgevers continue een hogere rekening krijgen en werknemers er niet of nauwelijks netto op vooruit gaan. Dat helpt werkenden niet in hun bestaanszekerheid en koopkracht. Het kabinet moet daarom werk maken van lagere werkgeverslasten en gelijktijdig meer loon naar werken.”

Verder
In tegenstelling tot het hoofdlijnenakkoord maakt het regeerprogramma ook de inzet duidelijk op gewasbescherming. Hierin zet het kabinet de koers voort van het uitvoeringsprogramma richting 2030. De medicijnkast van de teler is echter steeds minder goed gevuld en voor diverse teelten nu al onvoldoende. Koopmans: “Het is verstandig dat de bestendige koers door het kabinet wordt voortgezet. Voor de beleidsvoornemens die het kabinet maakt, liggen bij de sector de plannen zelfs al klaar. LTO wil daarom voortvarend aan de slag met een gezamenlijke uitvoering.”

Het kabinet zet verder in op het proces om richting de zomer van 2025 tot een concreet tijdpad te komen naar meer dierwaardige veehouderij. Een brede groep aan organisaties waaronder LTO hebben in gezamenlijkheid hard gewerkt aan het totaalpakket aan instrumenten wat nodig is om hiertoe te komen. Om dit verder te brengen hebben deze partijen steun nodig van de overheid, dat kunnen zij niet alleen.