LTO-voorzitter Ger Koopmans nam gisteren deel aan een rondetafelgesprek met Eurocommissaris Oliver Várhely (Gezondheid en Dierenwelzijn) Het gesprek vond plaats in het kader van een werkbezoek aan Nederland welke werd georganiseerd door Europarlementslid Jessika van Leeuwen (BBB). Het bezoek werd gecombineerd met bedrijfsbezoeken aan Vencomatic Group en Pluriton.

De Europese Commissie werkt momenteel aan een Europese Veehouderijstrategie en verkent een herziening van de Europese dierenwelzijnswetgeving. In dat kader bracht de Eurocommissaris een bezoek naar Nederland om een beter beeld te krijgen van de Nederlandse pluimveehouderij, ook gelet op de stappen die in Nederland worden gezet rondom het uitfaseren van het doden van eendagskuikens in de pluimveehouderij.

In het rondetafelgesprek werd gesproken over de voorlopersrol die de Nederlandse veehouderij heeft in het verbeteren van dierenwelzijn. Koopmans lichtte toe dat Nederlandse veehouders samen met overheid, ketenpartijen en maatschappelijke organisaties in 2025 het Convenant Dierwaardige Veehouderij hebben gesloten. Dit convenant zet in op een stapsgewijze verbetering van dierenwelzijn, waarbij het natuurlijke gedrag en de behoeften van dieren centraal staan, met behoud van economisch perspectief voor boeren.

Er werd benadrukt dat voor het zetten van verdere stappen een gelijk speelveld van groot belang is, zowel binnen de Europese Unie als ten aanzien van import uit derde landen. Dit vraagt niet alleen om gelijke standaarden, maar ook om een uniforme implementatie via duidelijke criteria en consistente handhaving. Ook werd het belang benadrukt van een integrale aanpak, waarbij dierenwelzijn in samenhang met opgaven op het gebied van emissiereductie en voedselzekerheid wordt doorontwikkeld. Essentieel daarbij is dat nieuwe maatregelen economisch haalbaar zijn voor boeren en dat voldoende overgangstermijnen worden geboden, zodat ondernemers kunnen investeren en zich kunnen aanpassen aan nieuwe eisen.

De Eurocommissaris en Koopmans spraken af in contact te blijven over de ontwikkeling van de nieuwe veehouderijstrategie en dierwelzijnsverordeningen.

Fotograaf: Dirk Hol.

Het EU-voorstel voor een handelsverdrag met Australië heeft beperkte invloed op de handel in land- en tuinbouwproducten. De Nederlandse-Australische handel in land- en tuinbouwproducten is relatief klein, zeker in vergelijking met landen als Brazilië. Het belang is strategisch in tijden van groeiend protectionisme en de handelstarieven van Trump.

Het voordeel voor de Nederlandse land- en tuinbouw schuilt vooral in betere uitzichten voor deelname aan het verbond van 11 landen ronde de Stille Oceaan, het CPTPP (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership). Hier zijn elf landen bij aangesloten: Australië, Brunei, Canada, Chili, Japan, Maleisië, Mexico, Nieuw Zeeland, Peru, Singapore, het Verenigd Koninkrijk en Vietnam. De EU and CPTPP werken al samen bij het doen van voorstellen voor hervorming van de wereldhandelsorganisatie, zoals deze week in Kameroen op de ministeriële WTO-vergadering.

Export is belangrijk
De Nederlandse land- en tuinbouw is afhankelijk van internationale markten. Volgens cijfers van CBL en Wageningen Universiteit heeft Nederland in 2025 voor 137,5 miljard euro aan land- en tuinbouwproducten uitgevoerd. De Nederlandse economie heeft in 2024 naar schatting afgerond 49,1 miljard euro verdiend aan de export van land- en tuinbouwproducten, waarvan 42,5 miljard euro dankzij de export van Nederlandse makelij. Nederland importeerde in 2025 voor 95,1 miljard euro aan land- en tuinbouwproducten, zoals cacao, koffie, thee, soja, palmolie en tropisch fruit.

Globaal blijft 40% van wat boeren en tuinders produceren in Nederland; 40% gaat naar de rest van de EU en 20% gaat naar derde landen. Per product verschilt dit aanzienlijk; bijvoorbeeld 90% van onze pootaardappelen, snijbloemen en uien gaan de grens over.

Om deze reden is LTO Nederland in principe vóór het wegnemen van onnodige handelsbelemmeringen om zo de handel in onze kwaliteitsproducten te bevorderen, mits er voldoende bescherming wordt geboden aan de kwetsbare deelsectoren. In elk handelsakkoord zijn offensieve en defensieve belangen te identificeren. De inzet van LTO Nederland is er op gericht deze belangen zo goed mogelijk in kaart te brengen en over het voetlicht te brengen bij de onderhandelaars van de verdragen

Australië
De topproducten die de EU naar Australië exporteert zijn graanproducten zoals pasta (€ 573 miljoen in 2024), fruit- en groentebereidingen (€ 443 miljoen) en varkensvlees (€ 334 miljoen). Ook wijn, bier, chocolade en zuivelproducten, zoals kaas, staan in de top tien. Nederland exporteert jaarlijks ook 50 miljoen bloembollen. Momenteel betaalt de EU op deze producten een invoertarief tussen de vier en 11%. Met het handelsakkoord zouden deze tarieven naar nul herleid worden.

In ruil zal ook de EU de invoertarieven op een aantal Australische landbouwproducten laten vallen, met uitzondering van enkele gevoelige producten zoals rundvlees en suiker. De EU importeert uit Australië voornamelijk oliehoudende zaden en eiwitgewassen (€1,1 miljard in 2024), wijn (€ 161 miljoen), rund- en kalfsvlees (€96 miljoen) en andere dierlijke producten (€ 222 miljoen). De Australische tarief-vrije export van rundvlees en lamsvlees wordt beperkt tot respectievelijk 35.000 en 25.000 ton per jaar. Voor suiker wordt de deur geopend voor een hoeveelheid van 35.000 ton rechtenvrije ruwe rietsuiker. In het productiejaar 2023-2024 exporteerde Australië daarvan twee ton naar de EU.

Voor land en tuinbouwproducten als geheel heeft de EU nu een positieve handelsbalans met Australië, ter waarde van 2,3 miljard euro in 2024. Zo exporteerden we voor 4,2 miljard euro en importeerden voor 1,9 miljard euro.

Vervolg
Het gaat nog om een voorstel. De nieuwe handelsmaatregelen gaan nu dus nog niet in werking treden. Eerst moeten de 27 EU-lidstaten in de Raad en het Europees Parlement de deal nog goedkeuren. De tekst moet bovendien ook nog groen licht krijgen bij de Australische parlementsleden.

Op 16 december 2025 heeft de Europese Commissie een omnibuspakket voor Food & Feed Safety gepresenteerd. De wetsvoorstellen in dit pakket met betrekking tot gewasbescherming hebben als doel om verduurzaming in de land- en tuinbouw te versnellen. Deze week heeft de Tweede Kamer een rondetafelgesprek over het pakket. Naar aanleiding van misverstanden die zijn ontstaan rond een aantal van de voorstellen in het pakket heeft de Europese Commissie een lijst met Vragen en Antwoorden gepubliceerd.

In de Europese Unie kan het tot wel tien jaar duren voordat een nieuw middel wordt toegelaten, terwijl dit in andere landen vaak binnen twee jaar mogelijk is. Dit betekent dat telers in de EU langer afhankelijk blijven van bestaande middelen dan soms noodzakelijk is, terwijl er al duurzamere alternatieven bestaan. Dit belemmert zowel de verduurzaming van gewasbescherming als het concurrentievermogen van Europese telers. Een modernisering van de toelatingsprocedure is daarom hard nodig, zoals ook eerder naar voren kwam in het rapport ‘Transitie zonder gereedschap’. Het standpunt van LTO Nederland over het Food & Feed omnibuspakket kunt u hier lezen.

Snellere beschikbaarheid van groene middelen centraal
Een belangrijk doel van het pakket is het versnellen van de toelating van biocontrolmiddelen: gewasbeschermingsmiddelen van natuurlijke oorsprong die vaak duurzamer zijn. Door een Europese definitie, verplichte prioritering van aanvragen, snellere beoordelingsprocedures en versterkte samenwerking tussen lidstaten moeten deze middelen sneller beschikbaar komen voor telers. Dit zijn belangrijke stappen voor de verduurzaming van gewasbescherming.

Handhaving strenge Europese toelatingsnormen
De Europese Commissie benadrukt in de lijst met vragen en antwoorden dat het pakket de strenge toelatingscriteria en het hoge beschermingsniveau voor mens en milieu handhaaft. Tegelijk beoogt het voorstel een wendbaarder en effectiever beoordelingssysteem voor werkzame stoffen, zodat nieuwe wetenschappelijke inzichten sneller worden meegenomen en beter kan worden ingespeeld op opkomende risico’s. In de huidige situatie worden alle stoffen op vaste momenten opnieuw beoordeeld, wat mede door beperkte capaciteit leidt tot aanzienlijke vertragingen in herbeoordelingen en noodgedwongen verlengingen van toelatingen. Ook het CTGB ziet meerwaarde in een gerichter systeem van herbeoordelingen, met de aanvullende randvoorwaarde dat dit gepaard gaat met een Europees systeem voor tijdige signalering van nieuwe risico’s en een verplicht werkprogramma van de Europese Commissie, een voorstel dat LTO ondersteunt.

Ruimere respijtperiode onder strenge voorwaarden
Het voorstel van de Europese Commissie bevat ook een verruiming van de maximale respijtperiode voor gewasbeschermingsmiddelen, van 18 naar 36 maanden. Deze periode geeft landen de mogelijkheid om het gebruik van bestaande voorraden van middelen waarvan de toelating niet is verlengd tijdelijk nog toe te laten. Een langere respijtperiode mag alleen worden toegepast als er geen directe risico’s zijn voor mens, dier en milieu en wanneer er geen redelijke alternatieven beschikbaar zijn voor telers. De langere respijtperiode moet voorkomen dat lidstaten vaker gebruik moeten maken van noodtoelatingen zoals nu vaak het geval is. Het blijft daarbij aan lidstaten zelf om te besluiten of en hoelang een respijtperiode wordt toegekend. In Nederland ligt deze afweging bij het CTGB, dat hierbij ook de risico’s voor mens, dier en milieu meeweegt.

Uitzondering alleen bij acute noodsituaties en niet voor schadelijke stoffen
De mogelijkheid om werkzame stoffen tijdelijk toe te laten blijft strikt beperkt tot situaties waarin sprake is van een ernstig gevaar voor de plantgezondheid en -productie waarbij geen redelijke alternatieven beschikbaar zijn. Deze uitzondering geldt niet voor stoffen met de meest ernstige risico’s en toelating is altijd tijdelijk (maximaal vijf jaar), met verplichte risicobeperkende maatregelen en vastgestelde residulimieten. Deze mogelijkheid bestaat nu al, en de voorgestelde wijzigingen zijn vooral bedoeld om deze te verduidelijken en administratieve lasten te verminderen, zonder afbreuk te doen aan het beschermingsniveau voor mens, dier en milieu.

Verduurzaming teeltsystemen betekent meer dan snellere toelating groene middelen
LTO Nederland benadrukt in aanloop naar het rondetafelgesprek dat groene middelen één van de bouwstenen zijn voor een duurzame land- en tuinbouw. De land- en tuinbouw kent vele uitvoeringsvormen of transitiepaden, van hoog-intensief, biologisch, natuur inclusief, multifunctionele landbouw, zoals beschreven in de toekomstvisie van LTO Nederland. LTO pleit daarbij om naast het omnibuspakket aanvullende stappen te nemen:

1. Ondersteuning van onderzoek en implementatie van de verschillende vormen van geïntegreerde gewasbescherming met als onderdeel groene middelen. Dit onderzoek staat nu nog in de kinderschoenen en biedt onvoldoende handvatten voor boeren en tuinders voor het zetten van stappen;
2. Een belangrijke voorwaarde om deze stappen te kunnen zetten is dat de ketenpartijen (van handelaar tot en met de retail) de inzet van boeren en tuinders waardeert en dus ook structureel financieel beloont. Ketenpartijen hebben dus een sleutelrol in de verduurzaming en het ondersteunen van de verschillende transitiepaden. Een transitie in de gehele keten vraagt meer dan alleen de inzet van boeren en tuinders, iedereen moet in beweging komen.

Meer informatie over het Food & Feed Omnibuspakket:

• Voorstel van de Europese Commissie: https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/simplification-legislation_en
• Algemene vragen en Antwoorden door de Europese Commissie: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_25_3082
• Vragen en Antwoorden door de Europese Commissie in reactie op zorgen: https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/simplification-legislation/pesticides-and-mrls_en
• LTO position paper over het Food & Feed Omnibuspakket: https://www.lto.nl/wp-content/uploads/2026/03/Omnibus-voorstel-gewasbescherming-draagt-bij-aan-verduurzaming-land-en-tuinbouw-1.pdf

De oorlog tussen Iran, de Verenigde Staten en Israël begint wereldwijde economische gevolgen te krijgen. Door de afsluiting van de Straat van Hormuz komt een belangrijk knooppunt in de mondiale energie- en handelsstromen stil te liggen. Ook voor de land- en tuinbouw en de wereldwijde voedselvoorziening kan dat gevolgen hebben. Hoe groot die effecten worden, hangt vooral af van de duur van het conflict. 

Energieprijzen onder druk
Normaal gesproken passeert ongeveer 20 procent van alle wereldwijd over zee vervoerde olie en een kwart van het vloeibare gas (LNG) de Straat van Hormuz. Door de blokkade stijgen de prijzen van olie en gas. 

Als energie duurder wordt, stijgen ook de kosten op het boerenbedrijf, bijvoorbeeld voor kunstmest, brandstof en transport. Of die kosten uiteindelijk ook terugkomen in hogere prijzen voor landbouwproducten, hangt af van de situatie op de wereldmarkt. Als er wereldwijd genoeg graan, melk of aardappelen zijn, lukt het niet altijd om die hogere kosten door te rekenen en komen deze kosten vooral bij boeren en tuinders zelf terecht. 

Druk op kunstmestmarkt
Gas is een belangrijke grondstof voor de productie van stikstofkunstmest. Ongeveer 70 procent van de kostprijs van bijvoorbeeld ureum en ammonium hangt samen met de gasprijs. 

De landen rond de Perzische Golf zijn belangrijke producenten van stikstofkunstmest. Meer dan een derde van het ureum dat internationaal wordt verhandeld komt uit deze regio. Door het conflict kan de internationale kunstmestmarkt onder druk komen te staan. Landen die sterk afhankelijk zijn van import, zoals India en Brazilië, zijn daarbij extra kwetsbaar. Europa heeft nog een eigen kunstmestindustrie, waardoor de directe afhankelijkheid van de Golfregio relatief beperkt is. Wel kunnen hogere gasprijzen en stijgende wereldmarktprijzen ervoor zorgen dat kunstmest ook voor Europese boeren duurder wordt. 

Op korte termijn zijn de effecten mogelijk beperkt, omdat veel boeren kunstmest voorafgaand aan het teeltseizoen inkopen. De Europese Unie importeerde bovendien eind 2025 nog grote volumes kunstmest om een nieuwe importheffing (CBAM) voor te zijn. Als het conflict langer aanhoudt, kan de druk op de voedselprijzen echter toenemen. De prijs van ureum steeg vorige week al van ongeveer 450 naar meer dan 600 dollar per ton. 

LTO volgt de ontwikkelingen op de kunstmestmarkt nauwgezet en overlegt hierover met beleidsmakers in Brussel en Den Haag. In Brussel gebeurt dit via de Taskforce Fertilizers met de Europese Commissie, onder andere over de mogelijke effecten van CBAM op prijs en beschikbaarheid van kunstmest. 

Handel en logistiek verstoord
De afsluiting van de Straat van Hormuz verstoort ook de internationale logistiek. Containerprijzen stijgen en verzekeringspremies lopen op door het verhoogde risico voor scheepvaart. De pootgoedhandel, die sterk afhankelijk is van export, heeft momenteel zwaar te lijden onder de sterk gestegen transportkosten, waardoor de concurrentiepositie onder druk komt te staan. 

Daarnaast komt de export van landbouwproducten naar verschillende Golfstaten in het geding. Soms kunnen producten via alternatieve routes of naar andere markten worden weggezet, maar dat is niet altijd mogelijk. Vooral voor bederfelijke producten kan dit leiden tot schade voor exporteurs, bijvoorbeeld in de zuivelsector.  

Door de onzekerheid neemt bovendien de speculatie op internationale markten toe. Handelspartijen proberen zich te verzekeren van voldoende aanvoer van producten, wat op korte termijn tot prijsstijgingen kan leiden. Als het conflict wordt beëindigd, kunnen deze effecten ook weer snel afnemen. 

Onzeker moment voor boeren en tuinders
De ontwikkelingen raken uiteindelijk direct de voedselproductie. Boeren en tuinders zijn afhankelijk van energie, kunstmest, veevoer en andere grondstoffen. Kostenstijgingen moeten uiteindelijk in de markt worden terugverdiend om productie mogelijk te houden. 

Juist op dit moment komt die druk ongelegen. In de afgelopen maanden kregen veel boeren al te maken met fors gedaalde prijzen voor onder andere aardappelen, granen, suiker en melk. Nieuwe kostenstijgingen vlak voor de start van het teeltseizoen zorgen daarom voor extra onzekerheid in de sector. 

Welke maatregelen zijn denkbaar?
Volgens LTO Nederland is het op dit moment vooral belangrijk de ontwikkelingen nauwgezet te volgen. Mocht het conflict langer aanhouden en de gevolgen voor energieprijzen, kunstmest en handel verder oplopen, dan zijn er verschillende instrumenten denkbaar om de sector tijdelijk te ondersteunen.  

Daarbij kan worden gedacht aan het verlagen van accijnzen op brandstoffen, het naar voren halen van uitbetalingen van GLB-subsidies waar boeren nog op wachten, of het bieden van uitstel van belastingbetalingen voor ondernemers die in de knel komen. 

Op langere termijn kan er ook worden gekeken naar extra stimulering van energieproductie op boerenbedrijven, zoals biogas en zonne-energie, om de sector minder afhankelijk te maken van internationale energieprijzen.  

Tegelijkertijd benadrukt LTO dat het verstandig is om de situatie eerst goed te blijven monitoren, omdat geopolitieke ontwikkelingen zich snel kunnen wijzigen. 

De Europese Commissie werkt aan een herziening van de richtlijn tegen oneerlijke handelspraktijken in de voedselketen (UTP-richtlijn). In dat kader organiseerde landbouwcommissaris Christophe Hansen afgelopen 6 maart een Implementation Dialogue met vertegenwoordigers uit verschillende lidstaten. Namens LTO en POV nam Hendrik Jan ten Cate, vakgroepbestuurder Akkerbouw, deel aan het gesprek.
Tijdens de bijeenkomst bracht LTO verschillende knelpunten onder de aandacht die akkerbouwers in de praktijk ervaren. Hoewel de richtlijn een belangrijke stap is geweest om oneerlijke handelspraktijken tegen te gaan, blijkt uit de praktijk dat er nog steeds situaties voorkomen waarin boeren en tuinders een zwakke positie hebben in contractonderhandelingen.

Prijsafspraken soms pas achteraf
In bepaalde sectoren, zoals de frietaardappelsector, worden producten wel gecontracteerd, maar wordt de uiteindelijke prijs (voor een deel van het gecontracteerde deel) pas tijdens het seizoen of zelfs achteraf bepaald. Bij een eenzijdige bekendmaking achteraf hebben telers vaak geen reële onderhandelingspositie meer. LTO pleit ervoor dat, wanneer een prijs niet vooraf vastligt, de uiteindelijke prijs altijd tot stand moet komen via overleg met de teler of producentenorganisatie en niet eenzijdig door de afnemer kan worden vastgesteld.

Tussentijdse contractwijzigingen
Hoewel de richtlijn eenzijdige contractwijzigingen verbiedt, zien telers dat dit verbod soms wordt omzeild. Als voorbeeld werd de recente casus uit de aardappelsector genoemd, waarbij telers na de oogst werden gevraagd akkoord te gaan met strengere kwaliteitskortingen. LTO vindt dat de richtlijn nadrukkelijker moet vermelden dat contractwijzigingen niet onder druk of met dreiging van negatieve gevolgen mogen plaatsvinden en dat kwaliteitseisen niet achteraf kunnen worden aangescherpt nadat de oogst al heeft plaatsgevonden.

Productierisico’s liggen nu vooral bij de boer
Door strengere regelgeving en het wegvallen van bepaalde gewasbeschermingsmiddelen nemen risico’s in de teelt toe. Tegelijkertijd blijven afnemers vaak dezelfde cosmetische kwaliteitseisen hanteren, of worden deze zelfs aangescherpt wanneer het aanbod groot is. LTO vindt dat contracten meer aandacht moeten besteden aan het delen van risico’s in de keten, bijvoorbeeld door flexibiliteit in kwaliteitsnormen of afspraken over hoe wordt omgegaan met teeltrisico’s door extreme weersomstandigheden of veranderingen in middelenpakket.

Verschillen tussen lidstaten
Tot slot wees LTO op verschillen in de manier waarop lidstaten de richtlijn interpreteren en handhaven en pleit voor een harmonsatie in definities, implementatie en handhaving ter bevordering van het level-playing-field in de Europeese interne markt.

Kennisniveau van de toezichthouder schiet tekort
LTO en POV contacteren ook dat bij de behandeling van klachten het bij de toezichthouder, in dit geval de ACM, vaak aan specifieke kennis van de landbouwmarkten ontbreekt. Bijvoorbeeld: in de praktijk stuurt de afnemer vaak een ‘afrekening’ naar de levernacier in plaats van dat de leverancier een rekening stuurt. Dit verhindert snelle en adequat behandeling van klachten, en de uitspraak valt daardoor nogal eens in het voordeel uit van de grote afnemer. Dit terwijl de wetgeving bedoeld is om de kleine leverancier te beschermen tegen de macht van de grote afnemer.

Vervolg
De inbreng van LTO en POV is van belang omdat de Europese Commissie later in 2026 met een voorstel voor herziening van de wetgeving wil komen. De organisaties steunen de wetgeving maar constateren dat er nog het nodige verbeterd kan worden om de effectiviteit te vergroten.

De onderhandelingen voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) na 2027 gaan na maanden van kritiek op de voorstellen nu toch echt van start. Nadat de Europese Commissie op 16 juli vorig jaar naar buiten kwam met de begrotingsvoorstellen konden deze op veel kritiek rekenen, met name doordat wordt voorgesteld om drastisch te snijden in de GLB-begroting. Omdat het Europees Parlement en de Europese Raad nu toch beginnen met de onderhandelingen, waren LTO-Voorzitter Ger Koopmans en LTO-Hoofdbestuurslid Thijs Rompelberg deze week in Brussel voor gesprekken met verschillende hoofdonderhandelaars en Nederlandse Europarlementsleden. Daarnaast vond een discussie plaats met de Directeur Generaal Milieu van de Europese Commissie, over onder andere de nitraatrichtlijn en de habitatrichtlijn.

Gesprekken met rapporteurs GLB en marktordening
Donderdagochtend vond overleg plaats met Elsi Katainen (Finland), rapporteur voor de verordening rond de Nationale en Regionale Partnerschapsplannen (NRPP). Als rapporteur is zij binnen het Europees Parlement verantwoordelijk voor het parlementaire standpunt op dit wetsvoorstel en daarmee een sleutelspeler in de onderhandelingen met Raad en Commissie. In het gesprek is benadrukt dat de voorgestelde opname van het GLB in het bredere NRPP-fonds niet moet gaan leiden tot een groot ongelijk speelveld tussen landen, doordat sommige landen meer ruimte hebben om de begroting aan te vullen dan anderen. In de middag volgde een gesprek met Norbert Lins (Duitsland), rapporteur voor de GLB-verordening zelf. Ook hij vervult een centrale rol in het vaststellen van het mandaat van het Europees Parlement. Daarbij is onderstreept dat modernisering van het GLB noodzakelijk is, waarbij gesproken is hoe het nieuwe systeem van conditionaliteitseisen (‘Farm Stewardship’) beter aan kan sluiten bij de lokale omstandigheden van boeren en tuinders. Vrijdagochtend werd gesproken met Eric Sargiacomo (Frankrijk), rapporteur voor het voorstel inzake de Gemeenschappelijke Marktordening (GMO). In zijn rol is hij verantwoordelijk voor de inzet van op het gebied van marktinstrumenten en sectorale interventies.

Overleg met Nederlandse Europarlementariërs
Daarnaast is gesproken met de Nederlandse Europarlementariërs Bert Jan Ruissen (SGP), Anna Strolenberg (Volt) en Ingeborg ter Laak (CDA). Ook in deze gesprekken stonden het GLB-budget, het gelijke speelveld en een modernisering van het GLB centraal. Specifiek is gewezen op de verschillen in nationale bijfinancieringsruimte binnen het NRPP, die kunnen leiden tot een groot ongelijk speelveld voor Nederlandse boeren en tuinders.

Evaluatie Nitraatrichtlijn ‘op korte termijn’
Bij een van de bijeenkomsten was ook Directeur Milieu van de Europese Commissie, Eric Marmer, aanwezig. In gesprek met Ger Koopmans is onder meer gesproken over de aangekondigde stress test van de Vogel- en Habitatrichtlijn. De Directeur-Generaal gaf aan dat de Commissie nadrukkelijk knelpunten in kaart wil brengen en openstaat voor suggesties voor verbetering. In reactie op de vraag van Koopmans over de evaluatie van de Nitraatrichtlijn wilde de DG nog geen exacte publicatiedatum noemen. Wel gaf hij aan aan dat de evaluatie zich in een vergevorderd stadium bevindt en dat publicatie relatively soon wordt verwacht.

In 2025 bedroeg het netto handelsoverschot van de Nederlandse land- en tuinbouw 42,4 miljard euro. Daarmee levert de agrarische sector een belangrijke bijdrage aan de Nederlandse economie. Dit blijkt uit de jaarlijkse handelscijfers van het CBS en Wageningen University & Research (WUR). In totaal werd in 2025 voor 137,5 miljard euro land- en tuinbouwproducten geëxporteerd uit Nederland: een stijging van 8,4% ten opzichte van 2024. Voor het tiende jaar op rij groeit de Nederlandse landbouwexport. LTO-voorzitter Ger Koopmans ziet de cijfers als grote blijk van aanhoudende internationale waardering voor Nederlandse land- en tuinbouwproducten: “Nederlandse voedselproductie draagt bij aan Europese voedselzekerheid in deze geopolitiek ingewikkelde tijden.”

Bijna driekwart van de Nederlandse landbouwexport betreft afzet binnen de Europese Unie, en dan met name naar onze (directe) buurlanden Duitsland, België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Ruim een kwart van de export ging naar landen buiten de EU. Deze landbouwexport bestaat voor bijna twee derde uit producten van Nederlandse makelij, en voor een derde uit wederuitvoer. Naast (primaire en bewerkte) voedingsproducten en sierteelt laten ook andere landbouw-gerelateerde producten, zoals machines en kasmaterialen, groeiende exportcijfers zien.

De hogere exportwaarde is – naast een groter exportvolume – ook het resultaat van prijsstijgingen. Koopmans: “Dat klinkt positief, maar deze stijgingen zijn met name het gevolg van inflatie en toenemende productiekosten door bijvoorbeeld strengere regelgeving en hogere arbeidskosten. De opbrengsten op het boerenerf stijgen niet of nauwelijks door de toegenomen kosten en de ruimte om te ondernemen neemt af. Het feit dat de sector over 2025 wederom zo’n indrukwekkende handelsbalans kan laten zien, getuigt van topsport van primaire producenten, handel en verwerkende industrie.”

Het EU Nitraatcomité stemde al op 19 september 2025 in met het voorstel om RENURE toe te laten als kunstmestvervanger. Vervolgens startte een bezwaarperiode van 3 maanden waarbij het Europees Parlement en de Europese Raad het voorstel nog konden blokkeren. Deze periode is inmiddels afgerond, en naar verwachting zal de wet de komende weken in het publicatieblad van de EU verschijnen. LTO is verheugd met deze belangrijke stap die de praktische toepassing van RENURE weer dichterbij brengt. De bal ligt nu nadrukkelijk bij Nederland: het is tijd om door te pakken richting landelijke implementatie.

RENURE-producten zijn hoogwaardige stikstofmeststoffen die worden herwonnen uit dierlijke mest. Deze producten zijn qua werking vergelijkbaar met kunstmest, maar werden tot nu toe juridisch aangemerkt als dierlijke mest. Door het afronden van de Europese besluitvorming komt het perspectief dichterbij om deze meststoffen onder duidelijke voorwaarden als kunstmestvervanger te kunnen benutten.

Van besluit naar uitvoering
Met het verstrijken van de bezwaarperiode kan Nederland werk maken van de nationale uitwerking. Naar verwachting wordt RENURE in de eerste helft van 2026 opgenomen in de Nederlandse wet- en regelgeving. Dat is van groot belang voor agrarische ondernemers, zeker nu de derogatie in 2026 volledig afloopt. Tegelijk is duidelijk: de vertaling van Europese regels naar een werkbaar Nederlands systeem wordt een stevige klus. Juist daarom is snelheid én duidelijkheid nu essentieel. De toelating van RENURE biedt extra stikstofruimte boven op de norm van 170 kg stikstof uit dierlijke mest per hectare. Dat kan helpen om de druk op de mestmarkt deels te verlichten en om meststoffen slimmer en duurzamer in te zetten.

Overgangsregeling en pilots
Om te voorkomen dat boeren en verwerkers begin 2026 stilvallen tussen de huidige pilots en de officiële RENURE-regels, is voorzien in een tijdelijke overgangsregeling voor bedrijven die in 2025 deelnamen aan pilots zoals mineralenconcentraat en kunstmestvrije Achterhoek. Zo kunnen deelnemers blijven doorwerken met wat in de praktijk al draait, terwijl de definitieve regels worden afgerond. LTO heeft hier samen met partners uit de Eerlijke Mestketen nadrukkelijk op aangedrongen. Een zorgvuldige overgang is nodig, omdat ondernemers tijd nodig hebben om installaties en werkwijzen aan te passen, de benodigde borging en certificering op orde te brengen en te voldoen aan de Europese kwaliteitseisen.

Bijdrage aan kringlooplandbouw
De definitieve goedkeuring van RENURE is een belangrijke stap richting kringlooplandbouw. Door herwonnen stikstof uit dierlijke mest in te zetten, neemt de afhankelijkheid van fossiele kunstmest af en worden nutriënten duurzamer benut. Dat is goed voor efficiënt bemesten, voor het sluiten van kringlopen en voor het toekomstperspectief van bedrijven.

Oproep aan LVVN: zorg voor duidelijkheid en voortgang
Zodra het RENURE voorstel wordt gepubliceerd in het EU publicatieblad, is het aan Nederland om de volgende stap te zetten. LTO roept het ministerie van LVVN op om op korte termijn te zorgen voor duidelijke, uitvoerbare regels en tijdige opname van RENURE in de nationale wet- en regelgeving. Boeren en tuinders hebben behoefte aan helderheid: wat is toegestaan, onder welke voorwaarden en met welke administratieve verplichtingen? Uitstel of onduidelijkheid werkt verlammend in een periode waarin de druk op de mestmarkt groot is en ondernemers keuzes moeten maken over investeringen en bedrijfsvoering. RENURE biedt perspectief, maar dat perspectief komt alleen tot zijn recht als de nationale uitwerking voortvarend en praktisch wordt opgepakt. LTO gaat daar scherp op inzetten.

Een meerderheid van de lidstaten van de Europese Unie, waaronder Nederland, hebben vandaag steun gegeven voor het handelsakkoord met de Mercosur-landen (Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraquay). Het akkoord zal tot oneerlijke concurrentie leiden voor de Europese landbouw, met name voor producenten van suiker, pluimveevlees en rundvlees. Volgens LTO Nederland zijn er nog onvoldoende maatregelen genomen om ernstige marktverstoring te voorkomen, en roept daarom het Europees Parlement op om alsnog tegen het akkoord te stemmen.

Met het handelsakkoord komen grote hoeveelheden suiker, pluimveevlees en rundvlees op de Europese markt die niet voldoen aan Europese productiestandaarden op het gebied van dierenwelzijn en het gebruik van bestrijdingsmiddelen, maar ook als het gaat om arbeidsomstandigheden. Hierdoor zal marktverstoring ontstaan op de Europese markt voor deze producten. De Europese Commissie heeft recent nog wel aanvullende voorstellen gedaan om bij ernstige marktverstoring in te kunnen grijpen door de import tijdelijk te beperken. Maar volgens LTO Nederland is dat onvoldoende; pas als markten al ernstig verstoord zijn, zou de Europese Commissie kunnen ingrijpen. Het kwaad is dan al geschied.

De hoofdsteden van de EU-landen hebben nog tot 17:00 vandaag om een laatste bezwaar in te dienen. LTO Nederland doet nu een beroep op het Europese Parlement om het Handelsakkoord alsnog af te wijzen. Het Europees Parlement moet namelijk op een later moment nog instemmen.

Voor boeren en tuinders eindigt 2025 met een nieuwe golf van juridische onduidelijkheid. Het 8^e actieprogramma Nitraatrichtlijn, dat op 1 januari 2026 van start had moeten gaan, is eind vorige week door een meerderheid van de Tweede Kamer afgewezen. Vandaag kwam daar het bericht bovenop dat de Europese Commissie het Nederlandse derogatieverzoek heeft afgewezen. Maar zijn de voorwaarden die aan het oude derogatiebesluit hingen daarmee ook van tafel? LTO-voorzitter Ger Koopmans benadrukt dat boeren en tuinders alwéér niet weten waar ze aan toe zijn en welke regels er voor hen gaan gelden.

LTO heeft de inzet van minister Wiersma voor een nieuwe vorm van derogatie gewaardeerd. Inhoudelijk zijn daar ook goede argumenten voor. Verreweg de meeste bedrijven die gebruik maakten van de derogatie, voldeden aan de waterkwaliteitsnormen. We weten dat juist het verlies van de derogatie negatieve gevolgen kan hebben voor de waterkwaliteit. LTO deelt dan ook de teleurstelling van de minister dat Eurocommissaris Jessika Roswall het nieuwe derogatieverzoek afwijst.

Koopmans: “Dit terwijl lidstaat Ierland vorige maand juist wél een nieuwe derogatiebeschikking heeft gekregen. De voorwaarden die aan die nieuwe Ierse derogatiebeschikking hangen zijn nog niet openbaar gemaakt, maar zullen we zodra dat kan nauwgezet analyseren. En wat de afwijzing van het Nederlandse derogatieverzoek betekent voor de oude derogatie-voorwaarden, daar moet ook snel duidelijkheid over komen. LTO zal zo snel mogelijk een stevige juridische analyse uit laten voeren naar de verschillende stukken en besluiten.” “Maar,” zegt Koopmans afsluitend: “dat boeren en tuinders nu alwéér het jaar afsluiten zonder perspectief en duidelijkheid over de toekomst, is niet goed te praten. Hier moeten de Europese én de nationale politiek snel over de brug komen!”

Vandaag organiseerde landbouwkoepel Copa-Cogeca een vreedzame protestmars in Brussel, waaraan landbouworganisaties uit alle 27 EU-lidstaten deelnamen. Na afloop gingen landbouwvertegenwoordigers, onder wie LTO-hoofdbestuurslid Thijs Rompelberg, in het Berlaymontgebouw in gesprek met vier Eurocommissarissen over de zorgen van boeren.

De mars begon bij een podium waar vertegenwoordigers van landbouworganisaties met speeches drie concrete oproepen deden: behoud het budget voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), voorkom oneerlijke concurrentie en marktverstoring door handelsverdragen, en zorg voor minder regeldruk vanuit milieuregelgeving. Na de speeches liepen duizenden boeren uit alle 27 lidstaten in een vreedzame mars naar een volgend podium.

LTO vertegenwoordigde hierbij de Nederlandse boeren. Naast Thijs Rompelberg namen ook LTO-bestuurders Tineke de Vries, Wilco Brouwer de Koning en Joris Baecke deel.

Na afloop van de mars sprak Thijs Rompelberg samen met vertegenwoordigers van de deelnemende organisaties met Eurocommissarissen Christophe Hansen (Landbouw), Jessika Roswall (Milieu), Maroš Šefčovič (Handel) en Piotr Serafin (Begroting) in het Berlaymontgebouw. Het gesprek verliep constructief. Onder meer werd gesproken over stappen die de Europese Commissie kan nemen om milieuregelgeving te vereenvoudigen. Afgesproken is om de dialoog ook na de protestacties voort te zetten en samen te kijken naar vervolgstappen.

Elders in Brussel, op afstand van de protestmars, werd op een niet vreedzame manier geprotesteerd. Daarbij ontstond schade en waren er confrontaties met de politie. LTO neemt nadrukkelijk afstand van deze acties en benadrukt het belang van dialoog om gezamenlijk tot oplossingen te komen, zoals ook in het gesprek met de Eurocommissarissen is gebeurd.

Fotograaf: Dirk Hol

Het belang van voedselzekerheid en een toekomstbestendige land- en tuinbouw  politiek wordt steeds meer erkent in Brussel. Oplossingen in beleid blijven vaak nog uit. De Europese landbouwkoepel Copa Cogeca, waar LTO lid van is, organiseert vandaag een grootschalige protestmars om de Europese Unie op te roepen haar beloftes voor een betere toekomst voor boeren en tuinders waar te maken.

In de nieuwe voorstellen voor de Europese begroting wordt ingezet op drastische vermindering van het landbouwbudget, prijzen komen onder druk door oneerlijke handel en de regeldruk vanuit Brussel blijft vooralsnog enorm. LTO leden en bestuurders sluiten aan bij de protestactie. LTO Hoofdbestuurslid Thijs Rompelberg gaat vandaag met de vertegenwoordigers van landbouworganisaties uit heel Europa in gesprek met Eurocommissaris Christophe Hansen.

Bij de protestmars zijn boeren aanwezig uit alle 27 landen van de Europese Unie. Zij lopen een protestmars dwars door de Europese wijk van Brussel. De mars stopt op verschillende plekken. Op grote podia worden speeches gehouden door landbouwvertegenwoordigers uit alle EU-landen.
Terwijl de boeren op straat protesteren, komen bij de Europese Raad alle staatshoofden bijeen om te spreken over de Europese Begroting en het Mercosur handelsverdrag.

Ondanks de grote diversiteit in landbouw door de EU, verenigden de boeren zich rond drie oproepen:

• Houd de begroting van het gemeenschappelijk landbouwbeleid op peil;
• verlaag de regeldruk en zorg voor werkbare Europese milieuregels en juridische zekerheid voor boeren en tuinders;
• zorg voor eerlijke concurrentie en een gelijk speelveld in handelsafspraken met landen buiten de EU.

Landbouwvertegenwoordigers benadrukken in het gesprek met Eurocommissaris Hansen om voedselzekerheid in de Europese Unie serieus te nemen en dat er integraal gekeken moet worden naar alle knelpunten waar boeren tegenaanlopen. LTO Nederland blijft zich in Brussel, samen met Copa Cogeca, inzetten om de oproepen van het protest op te volgen met beleidsmakers.

Beluister het interview bij BNR Nieuwsradio met Thijs Rompelberg https://youtu.be/mkMDLXWjy4E