NAJK, BoerenNatuur, LandschappenNL, Biohuis en LTO Nederland roepen gezamenlijk op om voldoende structureel budget beschikbaar te stellen voor landbouw, natuur en groenblauwe diensten, passend bij de opgaven die de komende jaren moeten worden gerealiseerd.

Het Nederlandse landschap wordt voor een groot deel beheerd door boeren, tuinders en terreinbeheerders. Naast voedsel- en groenproductie leveren zij belangrijke maatschappelijke diensten. Zoals het versterken van biodiversiteit, bijvoorbeeld door weidevogels te beschermen en het onderhouden van het landschap.

Met de voorstellen voor het EU-budget 2028-2034 en de introductie van NRPP’s (Nationale en Regionale Partnerschapsplannen) verandert de Europese financiering ingrijpend. Lidstaten krijgen meer ruimte voor eigen interpretatie en om nationale prioriteiten te stellen. Zo zit in het NRPP 25% vrije ruimte om door de lidstaten in te vullen. Dat biedt kansen voor maatwerk, maar brengt ook risico’s met zich mee. Met deze voorstellen komen budgetten onder druk, maatschappelijke opgaven gaan dus nog meer met elkaar concurreren en verschillen tussen lidstaten dreigen het gelijke speelveld op Europees niveau voor boeren en tuinders aan te tasten.

Nederland pleit traditioneel voor een kleinere Europese begroting. Dat klinkt aantrekkelijk vanuit het perspectief van de nationale schatkist, maar het is een eigen doelpunt. De Nederlandse economie profiteert enorm van de Europese samenwerking. Vele banen zijn er van afhankelijk. De Nederlandse inzet roept ook de vraag op wie uiteindelijk betaalt voor de maatschappelijke diensten die boeren, tuinders en terreinbeheerders leveren. Boeren- en natuurorganisaties roepen daarom gezamenlijk op om voldoende structureel budget beschikbaar te stellen voor landbouw, natuur en groenblauwe diensten, passend bij de opgaven die de komende jaren moeten worden gerealiseerd. Wij pleiten ervoor om de vrije ruimte maximaal te benutten voor inzet voor landbouw en natuur. Het incidentele stikstoffonds van €20 miljard biedt daarvoor geen structurele oplossing. Wie maatschappelijke prestaties en wettelijke resultaten verlangt, moet ook zorgen voor een stabiele, voorspelbare en meerjarige financiële basis.

De nieuwe Europese financieringsstructuur moet er niet toe leiden dat landbouw, natuur en water met andere nationale prioriteiten én met elkaar gaan concurreren. Nederland moet zich daarom inzetten voor voldoende afzonderlijk budget voor elk deze beleidsterreinen. Daarbij moet ook ruimte worden gecreëerd om groenblauwe diensten daadwerkelijk te kunnen belonen, zodat deze structureel kunnen bijdragen aan het verdienvermogen van agrariërs én aan het realiseren van natuur-, klimaat- en waterdoelen.
Boeren- en natuurorganisaties roepen de Tweede Kamer daarom op tot:

• Een toereikend Europees budget voor landbouw, natuur en water, passend bij de maatschappelijke opgaven en wettelijke verplichtingen;
• Hierbij hoort ruimhartige cofinanciering. De voorstellen van de Europese Commissie bevatten namelijk een verplichte cofinanciering van de diverse maatregelen, zoals voor groenblauwe diensten die agrariërs leveren;
• Het realiseren van een krachtig GLB dat groenblauwe diensten niet alleen kostendekkend vergoedt, maar als volwaardig onderdeel van het verdienmodel kan belonen;
• Een zelfstandig en herkenbaar budget voor natuur en water, voor investeringen in natuurgebieden, watersystemen, hydrologisch herstel en klimaatbestendige landschappen;
• Tijdige en structurele betrokkenheid van boeren-, natuur-, landschaps- en milieuorganisaties bij de voorbereiding, uitvoering en monitoring van het Nederlandse NRPP. Als 2028 te snel komt, moet er snel duidelijkheid komen over een verlenging van de huidige regelingen.

Een toekomstbestendig landelijk gebied vraagt om langjarige keuzes en structurele financiering. Een gezonde en concurrerende agrarische sector, sterke biodiversiteit, schoon en voldoende water en een klimaatbestendig landschap zijn geen concurrerende ambities, maar versterken elkaar. Een volwaardige beloning van maatschappelijke prestaties versterkt het verdienvermogen van boeren en stelt hen in staat om structureel bij te dragen aan natuur-, klimaat- en waterdoelen.

Dit is een gezamenlijke oproep van NAJK, BoerenNatuur, LandschappenNL, Biohuis en LTO Nederland.

De Tweede Kamer heeft 8 september jl. meerdere moties aangenomen over het wolvenbeleid. Daarmee zet zij een belangrijke stap naar meer landelijke regie en meer mogelijkheden voor provincies en veehouders om op te treden. LTO Nederland is positief over deze ontwikkeling.

De Kamer wil onder andere meer aansluiting bij de Duitse aanpak. Ook moet er meer duidelijkheid komen over de Centraal-Europese wolvenpopulatie, landelijke regels voor preventie en schadevergoeding en mogelijkheden om sneller in te grijpen als wolven voor problemen zorgen. Daarmee erkent de Kamer dat de verschillen tussen provincies in regels, ondersteuning en uitvoering voor veehouders vaak onduidelijk zijn.

Daarnaast zijn moties aangenomen om wolven beter te volgen, structureel aanvallende roedels in kaart te brengen en maatregelen eenvoudiger uit te voeren. Deze voorstellen sluiten aan bij de wensen van provincies en veehouders, die al langer vragen om meer duidelijkheid en handelingsruimte.

Volgens LTO is de uitwerking van de plannen nu belangrijk. Veehouders mogen niet te maken krijgen met regels die in de praktijk moeilijk uit te voeren zijn. Als er een landelijke norm voor preventie komt, moet die uitgaan van een redelijke inspanning van veehouders. Daarbij moet rekening worden gehouden met verschillen tussen gebieden en moet maatwerk mogelijk blijven.

LTO blijft daarnaast van mening dat de kosten van de aanwezigheid van de wolf niet bij individuele veehouders mogen terechtkomen. Preventiemaatregelen, schade en extra werkzaamheden brengen kosten met zich mee. Daarvoor is een structurele en uitvoerbare oplossing nodig.

LTO roept het kabinet op om de aangenomen moties in samenhang uit te werken. Dat moet leiden tot een landelijk, duidelijk en juridisch houdbaar wolvenbeleid dat in de praktijk goed werkt. Alleen dan krijgen provincies en veehouders de duidelijkheid en ondersteuning die zij nodig hebben.

Het bestuur van LTO Nederland heeft Gerda van den Heuvel benoemd als nieuw bestuurslid van de vakgroep Kalverhouderij. Zij volgt kalverhoudster Mariska Timmerman op. Mariska heeft ruim 7 jaar met grote betrokkenheid en inzet de belangen van de kalverhouders en kalversector als geheel behartigd, zowel in de vakgroep als daarbuiten. De vakgroep is haar daar zeer erkentelijk voor. Gerda van den Heuvel is per 1 september 2026 aangetreden voor een termijn van drie jaar.

Gerda is kalverhoudster in het Gelderse Putten, waar ze met haar man zowel rosé als blankvleeskalveren houdt. Ze is een gedreven bestuurder en al actief als bestuurslid van de afdeling Gelderse Vallei van LTO. De vakgroep bekijkt de werk- en taakverdeling binnenkort. Gerda zal in elk geval de werkzaamheden van de klankbordgroep Oost van Mariska overnemen.

Maandag 8 september bracht LTO-voorzitter Ger Koopmans een bezoek aan Stal ’s-Gravenweg in Vogelenzang. De pensionstal van Rutger en Petra van der Peet bevindt zich in een complexe situatie tussen twee Natura 2000-gebieden.

Naast Ger Koopmans namen namens LTO Nederland ook Matthijs Maat, voorzitter van de landelijke vakgroep Paardenhouderij, en Kim Harting, strategisch beleidsadviseur Paardenhouderij, deel aan het werkbezoek. Verder waren Michael Dobbe (voorzitter LTO Duin- en Bollenstreek), Bas Duineveld (bestuurder LTO Duin- en Bollenstreek), Huub Adank (voormalig boswachter bij Waternet) en Carmen Hartendorf (jurist bij Lexquis en vertegenwoordiger van grondeigenaren aan de gebiedstafel Zuid-Kennemerland) aanwezig om het gesprek aan te gaan met elkaar.

Tijdens het bezoek ging Ger in gesprek met de ondernemers en andere betrokkenen over de ontwikkelingen in het gebied, de vergunningverlening en de toekomst van de polder waarin Stal ’s-Gravenweg is gevestigd. De pensionstal ligt tussen twee Natura 2000-gebieden die de provincie via het Natuurnetwerk Nederland (NNN) met elkaar wil verbinden. Deze plannen hebben grote gevolgen voor de ontwikkelingsruimte van het bedrijf en zorgen voor onzekerheid over de toekomst van de onderneming. Het proces met de provincie verloopt moeizaam, waardoor agrarische ondernemers in het gebied nog altijd onvoldoende duidelijkheid hebben over hun toekomstperspectief.

Het werkbezoek maakte duidelijk hoe complex de opgaven in dit gebied zijn en welke impact ruimtelijke ontwikkelingen, natuurbeleid en vergunningstrajecten kunnen hebben op bestaande bedrijven. Voor LTO Nederland was het waardevol om de situatie ter plaatse te ervaren en het gesprek met de ondernemer aan te gaan. In het gesprek is benadrukt dat een zorgvuldige afweging nodig is tussen natuurdoelen en de belangen van ondernemers, zodat bedrijven die al jarenlang bijdragen aan de leefbaarheid en het beheer van het gebied ook in de toekomst perspectief houden.

We zijn terug van weggeweest. Na een korte zomerstop gaat de LTO | De Podcast verder met het tweede seizoen. En stilzitten deed het beleid de afgelopen maanden allerminst. De zomer bracht volop ontwikkelingen die van belang zijn voor land- en tuinbouw, van de stikstofaanpak tot het convenant gewasbescherming en de politieke ontwikkelingen in Den Haag.

In deze eerste aflevering van het nieuwe seizoen blikken we terug op de belangrijkste ontwikkelingen en bespreken we wat ze betekenen voor de sector. Te gast is LTO-voorzitter Ger Koopmans, Lobbyist Paul van Beuzekom en onze moderator Bjørn van den Boom (Manager Public Affairs & Communicatie).

Luister de aflevering:

Een succesvolle ronde tafel bracht verzekeraars, ondernemers, overheid en technologiepartijen samen rond de verzekerbaarheid van robotisering, digitalisering en AI.

LTO Nederland en het Verbond van Verzekeraars hebben op 22 september in Den Haag een succesvolle ronde tafel georganiseerd over de verzekerbaarheid van technologische innovaties in de land- en tuinbouw. Vertegenwoordigers van verzekeraars, sectororganisaties, overheid, kennisinstellingen en technologieleveranciers gingen met elkaar in gesprek over praktijkvragen, risico’s en oplossingsrichtingen rond de toepassing van nieuwe technologie.

De bijeenkomst maakte duidelijk dat verzekerbaarheid een belangrijke schakel is in de verdere ontwikkeling en toepassing van innovaties. Robotisering, digitalisering en kunstmatige intelligentie bieden kansen voor een toekomstbestendige land- en tuinbouw, maar vragen tegelijkertijd om duidelijkheid over aansprakelijkheid, veiligheid, regelgeving en risicobeheersing.

Verzekerbaarheid eerder onderdeel van innovatieproces
Tijdens de gesprekken werd breed gedeeld dat verzekeraars vaker aan de voorkant van innovatie betrokken zouden moeten worden. Door al tijdens de ontwikkeling van nieuwe technologie samen te werken, kunnen risico’s eerder inzichtelijk worden gemaakt en kan sneller worden gewerkt aan passende oplossingen voor toepassing in de praktijk.

De deelnemers onderschreven dat technologische innovatie niet alleen afhankelijk is van techniek. Ook randvoorwaarden zoals regelgeving, financiering, data, scholing en verzekerbaarheid bepalen of innovaties daadwerkelijk kunnen opschalen en breed toegepast kunnen worden.

Belangrijke schakel in de innovatieketen
De bijeenkomst leverde waardevolle inzichten op voor de verdere ontwikkeling van de werktafel Verzeker Innovatie binnen De Nieuwe Ploeg. De aanwezige partijen zagen verzekerbaarheid nadrukkelijk als een belangrijke schakel in de innovatieketen. Praktijkvragen van ondernemers en technologieontwikkelaars bieden daarbij een gezamenlijk vertrekpunt om belemmeringen weg te nemen en kansen te benutten.

De bijeenkomst bevestigde dat verzekeraars niet pas bij toelating van nieuwe technologie aan tafel moeten zitten, maar juist al tijdens de innovatieontwikkeling. Daarmee kunnen we sneller stappen zetten van idee naar toepassing.”
Eric Douma, portefeuillehouder Ondernemerschap & Innovatie, LTO Nederland

LTO Nederland en het Verbond van Verzekeraars constateren dat het gesprek nog maar aan het begin staat. De gedeelde ambitie om innovatie verantwoord en sneller naar de praktijk te brengen vraagt om verdere samenwerking tussen ondernemers, verzekeraars, overheid en technologiepartijen.

De opbrengsten van de ronde tafel worden de komende periode verder uitgewerkt binnen De Nieuwe Ploeg. De betrokken partijen hebben uitgesproken het gesprek voort te zetten en gezamenlijk te werken aan concrete vervolgstappen. Daarmee krijgt verzekerbaarheid een structurele plek in de bredere agenda rond robotisering, digitalisering en innovatie in de land- en tuinbouw.

Tijdens Agrotechniek Holland is De Nieuwe Ploeg officieel van start gegaan. Deze samenwerking brengt ondernemers, bedrijfsleven, kennisinstellingen, belangenorganisaties en overheid bij elkaar om de voorwaarden voor succesvolle agri-innovatie te verbeteren. LTO Nederland is een van de betrokken partners en zet zich in voor een land- en tuinbouw waarin innovaties daadwerkelijk toepasbaar, betaalbaar en opschaalbaar zijn in de praktijk.

De Nieuwe Ploeg bouwt voort op het Manifest Innovatie voor een toekomstbestendige land- en tuinbouw, dat in 2025 werd ondertekend. Het manifest bracht knelpunten aan het licht die de toepassing van nieuwe technologieën in de sector belemmeren. Met de lancering van De Nieuwe Ploeg krijgt deze gezamenlijke oproep een praktisch vervolg.

Innovatie moet ondernemers in de praktijk verder helpen
Robotisering, digitalisering, kunstmatige intelligentie (AI), sensoren en datagedreven systemen bieden kansen om arbeid te ondersteunen, productieprocessen te verbeteren en de land- en tuinbouw toekomstbestendiger te maken. Voor boeren en tuinders is een technisch werkende innovatie echter niet voldoende. Ook regelgeving, financiering, verzekerbaarheid, kennis, scholing en aansluiting op de praktijk bepalen of een innovatie daadwerkelijk wordt toegepast.

Acht werktafels brengen knelpunten en oplossingen bij elkaar
De Nieuwe Ploeg werkt met acht thematische werktafels die na de ondertekening van het manifest in 2025 zijn opgericht. De tafels richten zich op: regelgeving toekomstbestendig maken, het stimuleren van investeringen, het verzekeren van innovatie, het investeer in mensen en scholing, het verbinden van innovatie met de praktijk, data en digitalisering, internationalisering en toekomstverkenning 2040

Binnen de werktafels worden concrete vragen uit de markt en de praktijk verbonden aan de partijen die over de benodigde kennis, invloed en instrumenten beschikken. Zo wordt inzichtelijker waar knelpunten thuishoren, welke organisaties nodig zijn en welke vervolgstappen mogelijk zijn.

Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) ondersteunt de beweging om innovatie en robotisering sneller in de praktijk toe te passen.

 Van verzekerbaarheid tot landelijke robotisering
De werktafels gaan direct na de lancering aan de slag met concrete vraagstukken. Een voorbeeld is de Ronde Tafel die het Verbond van Verzekeraars later deze maand organiseert. Naar verwachting buigen ruim vijftig partijen zich over de verzekerbaarheid van innovaties.

Ook wordt gewerkt aan een uitgewerkt plan voor de RoboChallenge in 2027. Daarmee wordt ingezet op het verbreden van bestaande initiatieven en het mogelijk maken van landelijke uitrol.

Deze initiatieven laten zien dat innovatie niet alleen een technische opgave is. Om nieuwe toepassingen op grotere schaal in de sector te gebruiken, zijn samenwerking, heldere randvoorwaarden en aansluiting bij de dagelijkse praktijk van ondernemers noodzakelijk.

Samenwerken aan een toekomstbestendige land- en tuinbouw
Bij De Nieuwe Ploeg zijn organisaties uit de agrarische sector, technologie, kennis, onderwijs en overheid betrokken. Naast LTO Nederland zijn onder meer LVVN, FME, Groenpact, Glastuinbouw Nederland, Greenports Nederland, KAVB, NFO, Hortivation, Fedecom, GroentenFruit Huis, AVAG, Wageningen University & Research (WUR), CUMELA, AI Coalitie 4 NL, NXTgen en Horizon Flevoland aangesloten. Food 2040 is betrokken bij het programma.

De samenwerking richt zich op het verbinden van bestaande netwerken, kennis en initiatieven. Door partijen eerder bij elkaar te brengen, moeten knelpunten sneller worden herkend en vervolgstappen concreter worden.

Over De Nieuwe Ploeg
De Nieuwe Ploeg is een partnergedragen, marktgerichte werkstructuur voor agri-innovatie in de hele sector. De samenwerking brengt marktpartijen, kennis, beleid, kapitaal en praktijk bij elkaar rond de voorwaarden die bepalen of innovaties daadwerkelijk verder komen richting toepassing en opschaling.

Via partners, werktafels en bestaande netwerken worden knelpunten rond onder meer toelating, financiering, verzekerbaarheid, data, scholing, praktijktesten en markttoegang verbonden aan partijen die daar beweging in kunnen brengen.

Het doel is om meer grip te krijgen op de route van idee naar markt en praktijk, met de juiste partijen eerder aan tafel en ruimte om waar mogelijk te versnellen.

De eerste belangrijke datum uit het Programma Maatwerk PAS-melders is dichtbij. Neemt u al deel en ontbreken nog verificatiegegevens? Lever deze vóór 1 oktober 2026 aan bij de provincie of behandelende omgevingsdienst. LTO roept leden op hun dossier te controleren en ontvangst en volledigheid schriftelijk te laten bevestigen. Wie al positief is geverifieerd, hoeft zich niet opnieuw aan te melden. PAS-melders zijn buiten hun schuld in deze situatie beland, toch is deze handeling noodzakelijk. Tijdig aanvullen van de informatie is nodig om hun deelname aan het programma veilig te stellen.

Uiterlijk 15 januari 2027 informeert de provincie de betrokken PAS-melders schriftelijk over het verificatieresultaat. Een positieve verificatie bevestigt deelname aan het programma, maar is nog geen vergunning. Voor schadevergoeding geldt een afzonderlijke beoordeling; verificatie geeft geen automatisch recht op vergoeding. Bewaar daarom facturen en bewijsstukken van kosten en schade.

Het nieuwe Programma Maatwerk PAS-melders is anders dan het vorige legalisatieprogramma. Naast vergunningverlening met beschikbare stikstofruimte wordt nu breder naar maatwerkoplossingen gekeken omdat er weinig stikstofruimte beschikbaar is voor vergunningen. Bovendien moet de overheid aantonen dat die ruimte niet nodig is om de natuur te herstellen of achteruitgang te voorkomen. Door de insteek op maatwerk wordt een actievere rol van de PAS-melder zelf verwacht.

Het programma vraagt deelnemers vóór 1 maart 2028 bij de provincie een plan in te dienen om hun bedrijfsvoering in een legale situatie te brengen, desgewenst met hulp van een zaakbegeleider. Mogelijkheden zijn innovatie, emissiereductie, extensivering, salderen, verplaatsing of vrijwillige beëindiging. Het verschilt per bedrijf wat er mogelijk is. Een concreet plan kan helpen bij het afwijzen van een handhavingsverzoek, maar dit moet de provincie afzonderlijk per geval onderbouwen.

LTO vindt overigens dat de door de overheid ingezette aanpak nog onvoldoende zekerheid op legalisatie biedt. De overheid blijft verantwoordelijk voor het mogelijk maken van legalisatie. LTO vraagt een werkend vergunningstelsel, duidelijkheid over financiering en een afdwingbaar tijdpad voor PAS-melders en interimmers. Vrijwillige beëindiging mag geen uitweg worden voor een vastgelopen vergunningstelsel. De overheid moet haar legalisatiebelofte waarmaken. Daarvoor brengen we voorstellen in bij de stikstofaanpak van het Rijk en de provincies.

De inzet van LTO richting het commissiedebat over het Ontwerp-Natuurplan heeft resultaat gehad. Verschillende Kamerleden namen op 3 september aandachtspunten uit de inbreng van LTO over. Dit leidde tot belangrijke toezeggingen van de minister over de verdere uitwerking van het Natuurplan, de positie van de Tweede Kamer en de gevolgen voor boeren en tuinders.

Belangrijke toezeggingen in lijn met LTO inbreng
De minister stuurt de Kamer in juni 2027 het definitieve Natuurplan voor een debat. Per artikel wordt verduidelijkt wat de Natuurherstelverordening van Nederland verlangt, zodat onderscheid kan worden gemaakt tussen Europese verplichtingen, bestaand beleid en aanvullende nationale keuzes.

Daarnaast komen er geen nationale koppen en wordt buiten Natura2000 geen nieuw vergunningenstelsel ingevoerd. Begin oktober meldt de minister hoe vijf PBL-aanbevelingen worden verwerkt. In het eerste kwartaal van 2027 volgt een statusbrief met kabinetsreflectie op de PBL-doorrekeningen.

Waarom dit belangrijk is voor boeren
De Natuurherstelverordening raakt naast natuurgebieden ook landbouwecosystemen, water, rivieren, bossen en bestuivers. De uitvoering kan gevolgen hebben voor landbouwgrond, waterbeheer, bedrijfsontwikkeling en vergunningverlening.

Het Ontwerp-Natuurplan bevat nog geen definitieve maatregelen, maar noemt wel beleidsrichtingen, indicatieve opgaven en zonering. Daarom moet worden voorkomen dat voorlopige keuzes in gebiedsprocessen, grondbeleid en ruimtelijke besluiten als vaststaand beleid worden gebruikt.

Ook moet worden geborgd dat doelen, kaarten of maatregelen in het Natuurplan niet automatisch leiden tot nieuwe vergunningplichten, zorgplichten of gebruiksbeperkingen.

Bestaande prestaties en gebiedsspecifieke aanpak
Bestaande agrarische natuurprestaties, zoals agrarisch natuurbeheer, eco-regelingen, landschapsbeheer, groenblauwe dooradering en weidevogelbeheer, moeten meetellen. Eerst moet worden vastgesteld wat deze inzet oplevert, voordat de resterende opgave wordt bepaald. Wanneer natuurbeheer een substantieel onderdeel van het bedrijf wordt, is een volwaardig en langjarig verdienmodel nodig dat ook arbeid, investeringen, productieverlies en risico vergoedt.

De precieze zonering rond natuurgebieden staat nog niet vast. Per gebied kunnen gelijkwaardige alternatieven mogelijk zijn. Daarom moet eerst worden vastgesteld welke drukfactoren het natuurherstel belemmeren, welke maatregel effectief is en wat de gevolgen zijn voor grondgebruik, inkomen, grondwaarde en bedrijfsontwikkeling.

Nu het Natuurplan verbeteren
De toezeggingen moeten herkenbaar terugkomen in het definitieve Natuurplan, de Uitvoeringswet en de onderliggende regelgeving. Per artikel moet duidelijk zijn wat Europa verplicht, wat bestaand beleid oplevert en welke aantoonbare restopgave resteert.

Maatregelen moeten gebaseerd zijn op gebiedsspecifieke analyses. De overheid moet noodzaak, effectiviteit, causaliteit en evenredigheid aantonen. Financiering, vergoeding en rechtsbescherming moeten geregeld zijn voordat beperkingen worden opgelegd.

Natuurherstel moet samengaan met voedselproductie, rechtszekerheid en toekomstperspectief voor boeren en tuinders.

LTO Nederland heeft gereageerd op de internetconsultatie over de zogenoemde suikertaks. LTO onderschrijft het belang van een gezond en evenwichtig voedingspatroon. Daarbij ziet LTO een belangrijke rol voor goede en betaalbare producten van Nederlandse boeren en tuinders.

In de reactie van LTO Nederland staan drie voorwaarden centraal: het effect op de gezondheid, de gevolgen voor de primaire producenten en de uitvoerbaarheid. Deze voorwaarden moeten volgens LTO Nederland vooraf worden meegewogen. Het zijn niet alleen aandachtspunten voor de verdere uitwerking.

Twee doelen, één middel
De voorgestelde aanpak koppelt twee fiscale maatregelen aan het gezondheidsdoel. De bestaande verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken wordt budgetneutraal aangepast op basis van het suikergehalte. Daarnaast moet de nieuwe suikerbelasting op eetwaren vanaf 2030 structureel €900 miljoen per jaar opleveren. Daarmee zijn zowel gezondheidswinst als het behouden van belastingopbrengsten sturend. Volgens LTO Nederland kunnen deze twee doelen elkaar juist tegenwerken als mensen hun gedrag veranderen of als producten minder suiker gaan bevatten.

Als de maatregel vanuit gezondheidsperspectief succesvol is, kan dat namelijk betekenen dat de belasting minder opbrengt. Dat past niet bij het begrotingsdoel dat het kabinet heeft vastgesteld. Volgens LTO Nederland moet gezondheidswinst daarom leidend zijn. De belastingopbrengst moet een gevolg zijn van de maatregel en geen vooraf vastgesteld doel. Een vaste opbrengstdoelstelling kan bovendien druk geven om de belastinggrondslag later uit te breiden of de tarieven te verhogen.

Uitzonderingen zijn belangrijk
Het buiten de heffing houden van zuivelproducten en pure groente- en fruitsappen is voor LTO Nederland een belangrijke voorwaarde voor de invoering van de suikertaks. Ook verse, gekoelde en ingevroren groente en fruit zonder toevoegingen moeten volgens LTO Nederland buiten de heffing blijven.

Belastingopbrengsten inzetten voor gezonde keuzes
LTO Nederland vindt daarnaast dat eventuele opbrengsten van een suikerbelasting moeten worden ingezet voor maatregelen die producten die passen binnen een gezond voedingspatroon beschikbaar en betaalbaar houden.

Dit kan bijvoorbeeld door de belasting op verse groente en fruit te verlagen. Als dit juridisch of uitvoeringstechnisch niet mogelijk is, kan volgens LTO Nederland een ander instrument worden gebruikt dat zorgt voor een vergelijkbare prijsverlaging.

Het is moeilijk uit te leggen dat de overheid bepaalde keuzes duurder maakt, maar gezonde keuzes niet tegelijkertijd beter bereikbaar maakt. Zonder zo’n tegenhanger blijft een verhoging van de belasting op consumptie over die wordt gepresenteerd als een gezondheidsmaatregel.

Suiker als grondstof is niet op zichzelf ongezond
Aan suiker als agrarische grondstof komt volgens LTO Nederland geen zelfstandig gezondheidsoordeel toe. De gezondheidseffecten hangen samen met de samenstelling van een product, de hoeveelheid die wordt gegeten of gedronken en de plaats van het eindproduct binnen het totale voedingspatroon.

Verscholen in de budgetvoorstellen van LVVN staan verschillende maatregelen die belangrijk zijn voor het nieuwe GLB. Positief is een structurele budgetverhoging voor de eco-regelingen met 50 miljoen euro. Een lobbysucces waar LTO lang voor gepleit heeft. We waarderen ook de extra vestigingssteun voor jonge boeren en tuinders. Kritisch zijn we op de vrijval van 12 miljoen euro voor de brede weersverzekering. We vragen het kabinet en de Kamer om die laatste maatregel terug te draaien.

Jonge boeren
Positief is onder andere de extra vestigingssteun voor jonge boeren en tuinders tot en met 2035. Dit moet landen in het nieuw GLB, waarbij het Nederlandse geld dat de coalitie vrijmaakt cofinanciering is voor het geld uit Brussel. Hoe dit na 2027 vorm krijgt, is nog onduidelijk. Voor LTO is steun aan jonge boeren en tuinders een speerpunt in de belangenbehartiging.

Eco-regelingen
Positief is ook de bevestiging dat vanaf 2026 structureel 50 miljoen euro extra beschikbaar komt voor de eco-regeling, waardoor problemen met de financiering waarschijnlijk voorkomen worden. De afgelopen jaren dreigden door de hoge deelname van boeren financiële tekorten, die steeds ad hoc opgelost moesten worden. LTO heeft gepleit voor ophogen van het budget voor de eco-regeling. Het is namelijk positief dat boeren hier aan mee willen doen.

Brede weersverzekering
Opvallend is de vrijval van 12 miljoen euro die oorspronkelijk gereserveerd was voor de brede weersverzekering. Hier doen nu bijna 3000 agrariërs, vooral groenten- en fruittelers, boomkwekers en akkerbouwers aan mee. Maar op dit moment blijkt dat de maximale premiesubsidie van 67% steeds niet gehaald wordt door een tekort aan financiering. Achteraf krijgen deelnemers te horen dat de premiesubsidie veel lager uitvalt. Het is dus een raadsel waarom de vrijval van 12 miljoen euro niet ingezet kan worden om de deelname aan de brede weersverzekering te stimuleren. De brede weersverzekering wordt belangrijker dan ooit, gezien de klimaatverandering en zou dus beter gefinancierd moeten worden.

Budget
Uit de Rijksbegroting blijkt dat de regering rekening houdt met een hogere afdracht aan de Europese Unie. Hoe dit uiteindelijk uitpakt hangt af van de onderhandelingen over het Europese budget voor de jaren 2028-2034. De Nederlandse regering wil de afdracht aan Brussel beperken, en daarmee dus ook bezuinigen op het GLB. Andere lidstaten, zoals Frankrijk, blijven vasthouden aan een goed gefinancierd landbouwbeleid na 2027. In de begrotingsvoorstellen wordt daarover weinig gezegd. De discussie hierover is volop bezig in Brussel; LTO lobbyt in Europees verband voor behoud van het huidige GLB-budget.